Interpelacja w sprawie uczestnictwa osób z niepełnosprawnościami w warsztatach terapii zajęciowej
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 15141
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie uczestnictwa osób z niepełnosprawnościami w warsztatach terapii zajęciowej
Zgłaszający: Krystyna Sibińska
Data wpływu: 04-02-2026
Na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowano uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (druk UD348) przygotowanego przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Projekt ten przewiduje wprowadzenie maksymalnego czasu uczestnictwa osób z niepełnosprawnościami w warsztatach terapii zajęciowej.
Zgodnie z przedstawionymi założeniami uczestnictwo w WTZ ma być administracyjnie zakończone po trzech kompleksowych ocenach realizacji indywidualnego programu rehabilitacji, co w praktyce oznacza limit od sześciu do dziewięciu lat pobytu w warsztatach. Po jego upływie uczestnik utraci możliwość dalszego korzystania z tej formy wsparcia niezależnie od poziomu funkcjonowania, stanu zdrowia, stopnia samodzielności czy realnych szans na podjęcie zatrudnienia.
Zgłaszane przez środowiska prowadzące warsztaty terapii zajęciowej oraz przez jednostki samorządu terytorialnego obawy wskazują, że projektowane rozwiązania mogą stanowić realne zagrożenie dla stabilności lokalnych systemów rehabilitacji i pomocy społecznej. Dla wielu osób z niepełnosprawnościami, w szczególności z niepełnosprawnością intelektualną, WTZ są jedyną stabilną formą codziennej aktywizacji, rehabilitacji oraz wsparcia środowiskowego. Nagłe zakończenie uczestnictwa w warsztatach może prowadzić do regresu funkcjonowania, izolacji społecznej, pogorszenia stanu psychicznego oraz wzrostu liczby sytuacji kryzysowych wymagających interwencji pomocy społecznej i ochrony zdrowia.
Jednocześnie projekt nie przewiduje żadnej gwarantowanej, systemowej alternatywy wsparcia dla osób opuszczających WTZ, ani nie zapewnia dodatkowych środków finansowych, narzędzi organizacyjnych czy infrastruktury umożliwiających samorządom przejęcie nowych obowiązków. W praktyce oznacza to przerzucenie odpowiedzialności państwa na jednostki samorządu terytorialnego oraz rodziny osób z niepełnosprawnościami, co może prowadzić do chaosu organizacyjnego oraz znacznego wzrostu kosztów ponoszonych przez samorządy.
W związku z powyższym zwracamy się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę skutków społecznych projektowanych zmian, w szczególności w odniesieniu do osób, dla których warsztaty terapii zajęciowej są jedyną realną formą rehabilitacji i aktywizacji?
2. Jakie konkretne, systemowe formy wsparcia planowane są dla osób, które po wyczerpaniu limitu czasu uczestnictwa zostaną administracyjnie wyłączone z WTZ?
3. Czy projekt nowelizacji przewiduje zabezpieczenie dodatkowych środków finansowych dla jednostek samorządu terytorialnego na realizację nowych zadań wynikających z opuszczenia WTZ przez uczestników?
4. Czy ministerstwo analizowało potencjalny wzrost kosztów pomocy społecznej, opieki zdrowotnej oraz wsparcia środowiskowego, który może wynikać z nagłego zakończenia rehabilitacji osób z niepełnosprawnościami?
5. Czy rozważane jest wstrzymanie lub modyfikacja projektowanych przepisów w toku konsultacji społecznych, tak aby nie naruszały one bezpieczeństwa społecznego, stabilności lokalnych wspólnot oraz ciągłości wsparcia osób z niepełnosprawnościami?
Sekretarz stanu Maja Nowak
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6548 znakówhttps://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.90.2026 Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 15141 Pani Posłanki Krystyny Sibińskiej, w sprawie
uczestnictwa osób z niepełnosprawnościami w warsztatach terapii zajęciowej,
proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia. Informuję, że podjęłam decyzję o wycofaniu z
projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (numer projektu: UD348) propozycji
dotyczącej zakończenia czasu pobytu uczestniczki/uczestnika w WTZ po
dokonaniu trzykrotnej kompleksowej oceny realizacji indywidualnego planu
rehabilitacji (czyli maksymalnie po 9 latach – projekt zakłada też zmianę
częstotliwości dokonywania ocen indywidualnego programu rehabilitacji. Zgodnie
z jego założeniami ocena dokonywana byłaby co najmniej raz w roku, a ocena
kompleksowa nie rzadziej niż co 3 lata).
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i
społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 913, z
późn. zm.) warsztat terapii zajęciowej jest wyodrębnioną organizacyjnie i finansowo
placówką stwarzającą osobom z niepełnosprawnościami, które są niezdolne do
podjęcia pracy możliwość rehabilitacji społecznej i zawodowej w zakresie
pozyskania lub przywracania umiejętności niezbędnych do podjęcia zatrudnienia.
Realizacja wskazanego celu zmierza do usamodzielnienia uczestników placówki
poprzez wyposażenie ich w umiejętności wykonywania czynności życia
codziennego, a także rozwijania psychofizycznych sprawności oraz podstawowych
i specjalistycznych umiejętności zawodowych, umożliwiających uczestnictwo w
szkoleniu zawodowym albo podjęcie pracy.
Problem niskiej rotacji uczestników warsztatów terapii zajęciowej od lat
podnoszony jest zarówno w raportach Najwyższej Izby Kontroli, jak i w badaniach
prowadzonych przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
(PFRON)1 czy opracowaniach eksperckich z zakresu polityki społecznej.
W ocenie Najwyższej Izby Kontroli „działania WTZ w zakresie przygotowania oraz
realizacji rehabilitacji społecznej i zawodowej osób z niepełnosprawnościami nie
były w pełni skuteczne, w szczególności w zakresie pozyskania lub przywracania
osobom niepełnosprawnym niezdolnym do podjęcia pracy umiejętności
-- 1 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5 info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
niezbędnych do podjęcia. Według danych Państwowego Funduszu Rehabilitacji
Osób Niepełnosprawnych na koniec 31 grudnia 2024 r. ponad połowa uczestników
WTZ przebywała w placówce powyżej 8 lat, poniżej 5 lat – ok. 30%, a od 5 do 8 lat
– 17,2% (dane wg stanu na 31 grudnia 2024 r.).
W rezultacie niewielka ich liczba opuszcza warsztaty w związku z podjęciem
zatrudnienia. Przyczyny tego stanu rzeczy NIK upatruje m.in. w uwarunkowaniach
lokalnych, a zwłaszcza w braku zakładów aktywności zawodowej (ZAZ), zakładów
pracy chronionej (ZPCh) czy środowiskowych domów samopomocy (ŚDS) na
terenie, na którym WTZ prowadzą działalność.
NIK zwraca też uwagę na brak mechanizmu zapewniającego rotację uczestników
WTZ, w tym na brak regulacji określających m.in. maksymalny okres uczestnictwa
w warsztacie. Jej zdaniem „obowiązujące przepisy prawa nie dają bezpośredniej
kompetencji samorządowi powiatowemu, jednostce prowadzącej warsztat czy
WTZ do pozbawiania osoby z niepełnosprawnościami prawa do uczestnictwa w
warsztacie. […] Jednocześnie wskazane podmioty nie mają możliwości określenia
maksymalnego czasu uczestnictwa w WTZ. Osoba z niepełnosprawnościami ze
wskazaniem do terapii zajęciowej w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności ma
prawo ponownie ubiegać się o przyjęcie do WTZ, bez względu na przyczynę
zaprzestania rehabilitacji. Powyższe w istotny sposób przyczynia się do braku
regularnej rotacji w składzie osobowym uczestników WTZ”
Propozycja określenia maksymalnego czasu pobytu w WTZ zgłaszana była również
w trakcie prekonsultacji wybranych rozwiązań ze „Standardów funkcjonowania
WTZ”, które przeprowadzono w kwietniu i maju 2025 r. Niektórzy zgłaszający
uwagi i propozycje innych zmian w zakresie funkcjonowania warsztatów
wskazywali na konieczność przeciwdziałania sytuacji wieloletniego przebywania w
placówkach osób, które nie rokują podjęcia zatrudnienia i na problem blokowania
miejsca uczestnikom, którym terapia w warsztacie dałaby szansę wejścia na
(chroniony) rynek pracy.
Informuję, że w styczniu bieżącego roku poprosiłam przedstawicieli warsztatów
terapii zajęciowej o zgłoszenie uwag do omawianego projektu. Najwięcej
zastrzeżeń dotyczyło zapisu ograniczającego pobyt uczestników w WTZ do chwili
przeprowadzenia 3 ocen kompleksowych. W związku z głosami płynącymi ze
środowiska i wielu rozmów z przedstawicielami WTZ podjęłam decyzję o rezygnacji
z tego rozwiązania.
Projekt ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (UD348) będzie szeroko konsultowany m.in.
ze środowiskiem WTZ oraz środowiskiem osób z niepełnosprawnościami. Wczoraj
(3.03.2026r.) obyło się spotkanie z przedstawicielami WTZ z całej Polski. W
najbliższym czasie planowane są kolejne spotkania z przedstawicielami WTZ i z
członkami Krajowej Rady Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych w
ramach doraźnego zespołu problemowego dotyczącego warsztatów terapii
-- 2 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5 info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zajęciowej, który powołano uchwałą nr 4/2026 Krajowej Rady Konsultacyjnej do
Spraw Osób Niepełnosprawnych z dnia 10 lutego 2026 r.
Zapewniam, że zdaję sobie sprawę z wagi zachowania odpowiednich standardów
wsparcia oferowanego w warsztatach terapii zajęciowej. Zmiany przepisów w tym
zakresie wdrażane będą w sposób odpowiedzialny i gwarantujący ich efektywną
realizację. Równolegle rozwijane jest zatrudnienie wspomagane i inne formy
pomocy kierowanej do osób z niepełnosprawnościami (m.in. asystencja osobista
osób z niepełnosprawnościami, centra opiekuńczo-mieszkalne), tak aby po
zakończeniu uczestnictwa w WTZ mogły one podjąć pracę lub - w razie i na miarę
potrzeby - skorzystać z innych form oferowanego im wsparcia.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --