Interpelacja nr 15037
Interpelacja w sprawie planów rządu dotyczących kontynuacji programu Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych oraz alternatywnych instrumentów wsparcia inwestycji gmin
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki, Finanse i Budżet (100%)
Infrastruktura i Transport (55%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie planów rządu dotyczących kontynuacji programu Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych oraz alternatywnych instrumentów wsparcia inwestycji gmin
Interpelacja nr 15037
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie planów rządu dotyczących kontynuacji programu Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych oraz alternatywnych instrumentów wsparcia inwestycji gmin
Zgłaszający: Iwona Maria Kozłowska, Anna Wojciechowska
Data wpływu: 02-02-2026
Szanowny Panie Premierze!
Program Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych w poprzednich latach umożliwił wielu jednostkom samorządu terytorialnego – w tym gminom takim jak Więcbork – realizację istotnych inwestycji infrastrukturalnych (m.in. dróg, infrastruktury wodno-kanalizacyjnej, obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury komunalnej). Zgłaszane przez samorządy wątpliwości dotyczą jednak dalszych losów programu, w szczególności braku jasnej informacji, czy przewidywane są kolejne nabory/edycje oraz jakie instrumenty inwestycyjne mają go zastąpić w kolejnych latach.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy rząd planuje kontynuację programu Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych rozumianą jako uruchomienie kolejnych edycji/naborów wniosków dla JST w latach 2026–2027?
Jeżeli nie jest planowana kontynuacja w formie kolejnych naborów – jakie konkretnie programy lub instrumenty rząd przewiduje na kolejne lata w celu wspierania realizacji zadań inwestycyjnych gmin (np. fundusze celowe, programy dotacyjne, mechanizmy gwarancyjne/pożyczkowe, instrumenty w BGK)?
Czy planowany jest nowy, dedykowany program inwestycyjny o charakterze powszechnym (analogiczny do Polskiego Ładu), a jeśli tak – kiedy można spodziewać się przedstawienia jego założeń, kryteriów i harmonogramu naborów?
Jakie rozwiązania systemowe mają zapewnić stabilność i przewidywalność finansowania inwestycji samorządowych w perspektywie wieloletniej (w tym możliwość planowania wkładów własnych oraz utrzymania inwestycji)?
Czy rząd przewiduje preferencje/priorytety dla gmin do 20 tysięcy mieszkańców oraz gmin miejsko-wiejskich w nowych instrumentach wsparcia (np. wyrównywanie potencjału finansowego, preferencje dla obszarów o niższych dochodach własnych, komponenty dla gospodarki wodnej, dróg lokalnych, energetyki i adaptacji do zmian klimatu)?
Czy planowane są zmiany w zasadach finansowania inwestycji JST w zakresie: wkładu własnego, limitów dofinansowania, wymogów przetargowych i terminów rozliczeń, tak aby ograniczyć ryzyko zatorów finansowych i utraty płynności przez samorządy?
W jaki sposób rząd zamierza zagwarantować ciągłość finansowania inwestycji już rozpoczętych na podstawie udzielonych promes (jeżeli dotyczy) oraz zapewnić gminom możliwość domykania montażu finansowego inwestycji w przypadku wzrostu kosztów realizacji?
Z poważaniem
Posłanka Iwona Maria Kozłowska
Interpelacja nr 15037
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie planów rządu dotyczących kontynuacji programu Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych oraz alternatywnych instrumentów wsparcia inwestycji gmin
Zgłaszający: Iwona Maria Kozłowska, Anna Wojciechowska
Data wpływu: 02-02-2026
Szanowny Panie Premierze!
Program Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych w poprzednich latach umożliwił wielu jednostkom samorządu terytorialnego – w tym gminom takim jak Więcbork – realizację istotnych inwestycji infrastrukturalnych (m.in. dróg, infrastruktury wodno-kanalizacyjnej, obiektów użyteczności publicznej oraz infrastruktury komunalnej). Zgłaszane przez samorządy wątpliwości dotyczą jednak dalszych losów programu, w szczególności braku jasnej informacji, czy przewidywane są kolejne nabory/edycje oraz jakie instrumenty inwestycyjne mają go zastąpić w kolejnych latach.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy rząd planuje kontynuację programu Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych rozumianą jako uruchomienie kolejnych edycji/naborów wniosków dla JST w latach 2026–2027?
Jeżeli nie jest planowana kontynuacja w formie kolejnych naborów – jakie konkretnie programy lub instrumenty rząd przewiduje na kolejne lata w celu wspierania realizacji zadań inwestycyjnych gmin (np. fundusze celowe, programy dotacyjne, mechanizmy gwarancyjne/pożyczkowe, instrumenty w BGK)?
Czy planowany jest nowy, dedykowany program inwestycyjny o charakterze powszechnym (analogiczny do Polskiego Ładu), a jeśli tak – kiedy można spodziewać się przedstawienia jego założeń, kryteriów i harmonogramu naborów?
Jakie rozwiązania systemowe mają zapewnić stabilność i przewidywalność finansowania inwestycji samorządowych w perspektywie wieloletniej (w tym możliwość planowania wkładów własnych oraz utrzymania inwestycji)?
Czy rząd przewiduje preferencje/priorytety dla gmin do 20 tysięcy mieszkańców oraz gmin miejsko-wiejskich w nowych instrumentach wsparcia (np. wyrównywanie potencjału finansowego, preferencje dla obszarów o niższych dochodach własnych, komponenty dla gospodarki wodnej, dróg lokalnych, energetyki i adaptacji do zmian klimatu)?
Czy planowane są zmiany w zasadach finansowania inwestycji JST w zakresie: wkładu własnego, limitów dofinansowania, wymogów przetargowych i terminów rozliczeń, tak aby ograniczyć ryzyko zatorów finansowych i utraty płynności przez samorządy?
W jaki sposób rząd zamierza zagwarantować ciągłość finansowania inwestycji już rozpoczętych na podstawie udzielonych promes (jeżeli dotyczy) oraz zapewnić gminom możliwość domykania montażu finansowego inwestycji w przypadku wzrostu kosztów realizacji?
Z poważaniem
Posłanka Iwona Maria Kozłowska
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Hanna Majszczyk
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
2 kwot, 7 %
Precyzyjne daty
8
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
6.4 / 1k zn.
- Zawiera 2 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (7)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10790 znaków
tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/4
Warszawa, 25 lutego 2026 roku
Sprawa: interpelacja nr 15037
Znak sprawy: FG8.054.25.2026
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Szanowny Panie Marszałku,
W odpowiedzi na interpelację nr 15037 w sprawie planów rządu dotyczących
kontynuacji programu Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji
Strategicznych oraz alternatywnych instrumentów wsparcia inwestycji gmin,
przedstawiam następujące stanowisko.
Ad 1, 6, 7 (dot. Rządowego Funduszu Polski Ład: Programu Inwestycji
Strategicznych)
Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych był doraźnym
działaniem wspierającymi w poprzednich latach samorządy. Wprowadzony został
w tym samym czasie, gdy dokonano szeregu zmian w systemie podatkowym, które
miały negatywny wpływ na sytuację finansów jednostek samorządu terytorialnego
i na poziom ich dochodów własnych.
Niekorzystne dla samorządów zmiany podatkowe były jedną z przyczyn podjęcia,
przez obecny rząd pilnych zmian systemowych, stabilizujących dochody jednostek
samorządu terytorialnego w perspektywie długookresowej. Efektem tych zmian
jest przyjęta przez Sejm RP nowa ustawa o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego – ustawa z dnia1 października 2024 r. o dochodach jednostek
samorządu terytorialnego1.
Z tego też względu nie planuje się nowych naborów wniosków w ramach Programu
Inwestycji Strategicznych. Niemniej Program jest w dalszym ciągu realizowany, tj.
obecny rząd zapewnia środki na pokrycie bieżących wpłat z przyznanych w latach
poprzednich promes, na warunkach określnych w programie. Dodatkowo
wprowadzone zostały systemowe rozwiązania wzmacniające finansów wszystkich
jednostek samorządu terytorialnego, o czym będzie mowa niżej (ad. 2,3,4 i 5 pytań).
1 Dz.U. z 2024 r. poz. 1572 ze zm.
-- 1 of 4 --
2/4
Z uwagi na znaczące zaawansowanie realizacji Programu, wprowadzanie zmian w
zakresie: poziomu wkładu własnego, limitów dofinansowania, wymogów
przetargowych i terminów rozliczeń nie znajduje uzasadnienia.
Wielu beneficjentów zakończyło już realizację inwestycji, co oznacza, że każda
zmiana zasad skutkowałaby powstaniem nierówności w dostępie do środków
programu wśród jednostek samorządu terytorialnego, które z tych środków
korzystały.
Jeśli chodzi o wymogi przetargowe i terminy rozliczeń należy wskazać, że zostały
one ustalone w taki sposób, by zapewnić zgodność realizacji zadań z powszechnie
obowiązującymi przepisami. Wypłaty środków są realizowane dwa razy w
miesiącu, 15-go i 25-go dnia miesiąca, na wnioski beneficjentów. Zmiany w tym
zakresie nie są zatem konieczne, ponieważ ryzyko zatorów finansowych zostało
ograniczone do minimum.
Odnosząc się do pytania o gwarancję ciągłości finansowania inwestycji
rozpoczętych na podstawie udzielonych promes oraz zapewnienia gminom
możliwości domykania montażu finansowego w przypadku wzrostu kosztów
realizacji tych inwestycji informuję, że zgodnie z uchwałą nr 84/2021 Rady
Ministrów z dnia 1 lipca 2021 r. w sprawie ustanowienia Rządowego Funduszu
Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych2, w przypadku gdy wartość
ostateczna inwestycji objętej dofinansowaniem z Programu, ustalona po
przeprowadzeniu postępowania zakupowego, będzie wyższa niż jej wartość
przewidywana we wniosku o dofinansowanie z Programu, wnioskodawca jest
zobowiązany do pokrycia różnicy między wartością przewidywaną a wartością
ostateczną, zwiększając tym samym udział własny w sfinansowaniu inwestycji.
Zasada ta obowiązuje od początku ustanowienia programu.
Ad 2, 3, 4, 5 (dot. systemowego wsparcia jednostek samorządu terytorialnego)
Reforma dochodów jednostek samorządu terytorialnego (JST) wprowadzona
ustawą z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego3 miała na celu wprowadzenie do porządku prawnego regulacji
zapewniających stabilny system finansowania JST oraz zwiększenie dochodów JST
w sposób systemowy. Samorządy, już na etapie konstruowania projektu budżetu na
rok następny, jak również opracowywania wieloletniej prognozy finansowej, będą
wiedziały jakimi środkami, ustalonymi według obiektywnych kryteriów i zasad,
będą dysponować i ile środków mogą przeznaczyć na zadania bieżące i
inwestycyjne. Nowy system dochodów JST, uwzględnia m.in. specyfikę
poszczególnych kategorii JST, obejmując przy tym nie tylko kwestię zróżnicowań
dochodowych, ale również kwestię potrzeb wydatkowych JST wynikających z
realizowanych zadań.
Zgodnie z przyjętymi rozwiązaniami, głównym źródłem dochodów JST są dochody
podatkowe, zaś subwencje z budżetu państwa mają charakter uzupełniający.
Nastąpiła jakościowa zmiana w strukturze dochodów budżetów samorządowych.
Ustawa zwiększyła dochody własne JST, dochody odzyskały swój podstawowy i
stymulacyjny charakter. Głównym źródłem dochodów samorządów terytorialnych
stały się dochody podatkowe. System zasilania finansowego został oparty na
lokalnej bazie podatników podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT) oraz
podatników podatku dochodowego od osób prawnych (CIT).
2 zmienionej uchwałą Rady Ministrów nr 176/2021 z dnia 28 grudnia 2021r., uchwałą Rady
Ministrów nr 87/2022 z dnia 26 kwietnia 2022 r., 205/2022 z 13 października 2022 r. oraz
uchwałą Rady Ministrów nr 74/2024 z dnia 5 lipca 2024 r.
3 Dz.U. z 2024 r. poz. 1572 ze zm.
-- 2 of 4 --
3/4
Zamiast części subwencji ogólnej, wprowadzono pojęcie potrzeb finansowych JST,
które to potrzeby podlegają finansowaniu zwiększonymi dochodami z tytułu
udziału w podatkach PIT i CIT, a - w przypadku, gdy będą one niewystarczające –
subwencją ogólną z budżetu państwa. Potrzeby finansowe są elementem
kalkulacyjnym do ustalenia subwencji ogólnej z budżetu państwa.
Wśród potrzeb finansowych są tzw. potrzeby rozwojowe. Potrzeby rozwojowe
ustalane są na poszczególne kategorie JST, co stwarza możliwość bardziej
precyzyjnego wspierania rozwoju poszczególnych kategorii JST. Globalna kwota
środków dla danej kategorii JST odpowiada 23% kwoty wydatków majątkowych
pomniejszonych o równowartość wykonanych przez nie dochodów majątkowych z
tytułu dotacji oraz środków przeznaczonych na inwestycje.
Ustalona dla każdej kategorii JST kwota potrzeb rozwojowych, dzielona jest na 2
pule:
- 60% pulę podstawową, dzieloną między JST proporcjonalnie do liczby
mieszkańców, z pewną minimalną kwotą dla najmniejszych ludnościowo
samorządów;
- 40% pulę inwestycyjną, dzieloną między JST proporcjonalnie do średnich
przeliczeniowych wydatków majątkowych JST z 3 ostatnich lat, gdzie dla roku
2025 przyjęto, że najwyższe wagi mają wydatki własne, potem wydatki majątkowe
UE, a najmniejsze inwestycje realizowane ze środków rządowych. Na kolejne lata
wagi będą określone rozporządzeniem MF.
W nowym systemie samorządy mają silniejszą motywację do wspierania rozwoju
gospodarczego na swoim terenie - im wyższe będą dochody podatników, tym
wyższe będą dochody samorządu.
Należy podkreślić, że w wyniku wprowadzenia systemowej reformy finasowania
samorządów do jednostek samorządu terytorialnego będą wpływać środki w
sposób przewidywalny i stabilny, co przełoży się na lokalną atrakcyjność
inwestycyjną i może przyczynić się do rozszerzenia współpracy jednostek
samorządu terytorialnego z przedsiębiorcami działającymi na terenie danego
samorządu, jak również zwiększyć efektywność tej współpracy. Umożliwi to także
poprawę dostępu do środków unijnych poprzez zwiększenie możliwości
finansowania udziału własnego w realizacji zadań z budżetów JST. Samorządy
dysponujące większymi środkami będą mogły tworzyć dodatkowe zachęty dla
przedsiębiorców do inwestowania na danym terenie, co będzie miało wpływ na
rozwój.
Podkreślić należy, że łączny skutek finansowy, wynikający z nowej ustawy, jest dla
jednostek samorządu terytorialnego pozytywny i oznacza zwiększenie ich
dochodów o 24,8 mld zł w roku 2025, w stosunku do dochodów obliczonych na ten
sam rok według systemu obowiązującego do końca 2024 r., a w perspektywie
najbliższej dekady szacuje się, że dochody jednostek samorządu terytorialnego
wzrosną o ponad 345 mld zł.
Należy też dodać, że nowa ustawa o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego wprowadziła dodatkowy mechanizm uzupełniania dochodów
samorządów. Zgodnie z art. 34 ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach
jednostek samorządu terytorialnego w budżecie państwa tworzy się rezerwę na
uzupełnienie dochodów jednostek samorządu terytorialnego w wysokości
stanowiącej równowartość 1% kwoty potrzeb finansowych ustalonych dla
wszystkich jednostek samorządu terytorialnego. Rezerwą tą dysponuje minister
właściwy do spraw finansów publicznych.
-- 3 of 4 --
4/4
Ustawa określa obszary i przypadki, według których rozdzielane są środki
omawianej rezerwy. Reprezentacja JST, w terminie do dnia 31 marca roku
budżetowego, może wskazać obszary i przypadki (spośród określonych ustawowo),
według których rozdzielane będą środki stanowiące 80% rezerwy. Podziału części
rezerwy w kwocie stanowiącej 80% jej wysokości dokonuje minister właściwy do
spraw finansów publicznych w porozumieniu z ministrem właściwym w zakresie
danego obszaru, po uzgodnieniu z reprezentacją JST obszarów i przypadków,
według których rozdzielane będą środki rezerwy.
Szanse rozwojowe dla JST stwarza również dostęp do środków UE, w tym z KPO
oraz środków zwrotnych, tj. kredytów, pożyczek, obligacji. Samorządy mogą
realizować wiele przedsięwzięć przy znacznym wykorzystaniu środków UE. Daje to
możliwość realizacji przedsięwzięć ważnych dla społeczności lokalnej, które
czasami trudno byłoby zrealizować wyłącznie ze środków własnych.
W celu zwiększenia absorbcji środków UE wprowadzono szereg rozwiązań o
charakterze systemowym, w tym m.in. w ustawie o finansach publicznych, które
umożliwiają samorządom pozyskiwanie środków zwrotnych na realizację wielu
ważnych przedsięwzięć. Już od wielu lat funkcjonują wyłączenia z limitu spłaty
zobowiązań JST dla kredytów, pożyczek, obligacji - zaciąganych na realizację
projektów UE.
W celu zwiększenia możliwości absorpcji środków UE, dodatkowo rozszerzono
wyłączenia o zobowiązania zaciągnięte w związku z umową zawartą na realizację
programu, projektu lub zadania finansowanego w co najmniej 50% ze środków UE,
w części odpowiadającej wydatkom na wkład krajowy poniesiony po dniu 1
stycznia 2013 r. Obowiązujące wyłączenia są dla JST ułatwieniem w realizacji
projektów współfinansowanych ze środków UE.
Wobec powyższego, obecnie nie planuje się wdrożenia nowego, analogicznego do
Rządowego Funduszu Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych, programu
inwestycyjnego skierowanego do samorządów.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Hanna Majszczyk
podsekretarz stanu
w Ministerstwie Finansów
-- 4 of 4 --
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/4
Warszawa, 25 lutego 2026 roku
Sprawa: interpelacja nr 15037
Znak sprawy: FG8.054.25.2026
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Szanowny Panie Marszałku,
W odpowiedzi na interpelację nr 15037 w sprawie planów rządu dotyczących
kontynuacji programu Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji
Strategicznych oraz alternatywnych instrumentów wsparcia inwestycji gmin,
przedstawiam następujące stanowisko.
Ad 1, 6, 7 (dot. Rządowego Funduszu Polski Ład: Programu Inwestycji
Strategicznych)
Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych był doraźnym
działaniem wspierającymi w poprzednich latach samorządy. Wprowadzony został
w tym samym czasie, gdy dokonano szeregu zmian w systemie podatkowym, które
miały negatywny wpływ na sytuację finansów jednostek samorządu terytorialnego
i na poziom ich dochodów własnych.
Niekorzystne dla samorządów zmiany podatkowe były jedną z przyczyn podjęcia,
przez obecny rząd pilnych zmian systemowych, stabilizujących dochody jednostek
samorządu terytorialnego w perspektywie długookresowej. Efektem tych zmian
jest przyjęta przez Sejm RP nowa ustawa o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego – ustawa z dnia1 października 2024 r. o dochodach jednostek
samorządu terytorialnego1.
Z tego też względu nie planuje się nowych naborów wniosków w ramach Programu
Inwestycji Strategicznych. Niemniej Program jest w dalszym ciągu realizowany, tj.
obecny rząd zapewnia środki na pokrycie bieżących wpłat z przyznanych w latach
poprzednich promes, na warunkach określnych w programie. Dodatkowo
wprowadzone zostały systemowe rozwiązania wzmacniające finansów wszystkich
jednostek samorządu terytorialnego, o czym będzie mowa niżej (ad. 2,3,4 i 5 pytań).
1 Dz.U. z 2024 r. poz. 1572 ze zm.
-- 1 of 4 --
2/4
Z uwagi na znaczące zaawansowanie realizacji Programu, wprowadzanie zmian w
zakresie: poziomu wkładu własnego, limitów dofinansowania, wymogów
przetargowych i terminów rozliczeń nie znajduje uzasadnienia.
Wielu beneficjentów zakończyło już realizację inwestycji, co oznacza, że każda
zmiana zasad skutkowałaby powstaniem nierówności w dostępie do środków
programu wśród jednostek samorządu terytorialnego, które z tych środków
korzystały.
Jeśli chodzi o wymogi przetargowe i terminy rozliczeń należy wskazać, że zostały
one ustalone w taki sposób, by zapewnić zgodność realizacji zadań z powszechnie
obowiązującymi przepisami. Wypłaty środków są realizowane dwa razy w
miesiącu, 15-go i 25-go dnia miesiąca, na wnioski beneficjentów. Zmiany w tym
zakresie nie są zatem konieczne, ponieważ ryzyko zatorów finansowych zostało
ograniczone do minimum.
Odnosząc się do pytania o gwarancję ciągłości finansowania inwestycji
rozpoczętych na podstawie udzielonych promes oraz zapewnienia gminom
możliwości domykania montażu finansowego w przypadku wzrostu kosztów
realizacji tych inwestycji informuję, że zgodnie z uchwałą nr 84/2021 Rady
Ministrów z dnia 1 lipca 2021 r. w sprawie ustanowienia Rządowego Funduszu
Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych2, w przypadku gdy wartość
ostateczna inwestycji objętej dofinansowaniem z Programu, ustalona po
przeprowadzeniu postępowania zakupowego, będzie wyższa niż jej wartość
przewidywana we wniosku o dofinansowanie z Programu, wnioskodawca jest
zobowiązany do pokrycia różnicy między wartością przewidywaną a wartością
ostateczną, zwiększając tym samym udział własny w sfinansowaniu inwestycji.
Zasada ta obowiązuje od początku ustanowienia programu.
Ad 2, 3, 4, 5 (dot. systemowego wsparcia jednostek samorządu terytorialnego)
Reforma dochodów jednostek samorządu terytorialnego (JST) wprowadzona
ustawą z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego3 miała na celu wprowadzenie do porządku prawnego regulacji
zapewniających stabilny system finansowania JST oraz zwiększenie dochodów JST
w sposób systemowy. Samorządy, już na etapie konstruowania projektu budżetu na
rok następny, jak również opracowywania wieloletniej prognozy finansowej, będą
wiedziały jakimi środkami, ustalonymi według obiektywnych kryteriów i zasad,
będą dysponować i ile środków mogą przeznaczyć na zadania bieżące i
inwestycyjne. Nowy system dochodów JST, uwzględnia m.in. specyfikę
poszczególnych kategorii JST, obejmując przy tym nie tylko kwestię zróżnicowań
dochodowych, ale również kwestię potrzeb wydatkowych JST wynikających z
realizowanych zadań.
Zgodnie z przyjętymi rozwiązaniami, głównym źródłem dochodów JST są dochody
podatkowe, zaś subwencje z budżetu państwa mają charakter uzupełniający.
Nastąpiła jakościowa zmiana w strukturze dochodów budżetów samorządowych.
Ustawa zwiększyła dochody własne JST, dochody odzyskały swój podstawowy i
stymulacyjny charakter. Głównym źródłem dochodów samorządów terytorialnych
stały się dochody podatkowe. System zasilania finansowego został oparty na
lokalnej bazie podatników podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT) oraz
podatników podatku dochodowego od osób prawnych (CIT).
2 zmienionej uchwałą Rady Ministrów nr 176/2021 z dnia 28 grudnia 2021r., uchwałą Rady
Ministrów nr 87/2022 z dnia 26 kwietnia 2022 r., 205/2022 z 13 października 2022 r. oraz
uchwałą Rady Ministrów nr 74/2024 z dnia 5 lipca 2024 r.
3 Dz.U. z 2024 r. poz. 1572 ze zm.
-- 2 of 4 --
3/4
Zamiast części subwencji ogólnej, wprowadzono pojęcie potrzeb finansowych JST,
które to potrzeby podlegają finansowaniu zwiększonymi dochodami z tytułu
udziału w podatkach PIT i CIT, a - w przypadku, gdy będą one niewystarczające –
subwencją ogólną z budżetu państwa. Potrzeby finansowe są elementem
kalkulacyjnym do ustalenia subwencji ogólnej z budżetu państwa.
Wśród potrzeb finansowych są tzw. potrzeby rozwojowe. Potrzeby rozwojowe
ustalane są na poszczególne kategorie JST, co stwarza możliwość bardziej
precyzyjnego wspierania rozwoju poszczególnych kategorii JST. Globalna kwota
środków dla danej kategorii JST odpowiada 23% kwoty wydatków majątkowych
pomniejszonych o równowartość wykonanych przez nie dochodów majątkowych z
tytułu dotacji oraz środków przeznaczonych na inwestycje.
Ustalona dla każdej kategorii JST kwota potrzeb rozwojowych, dzielona jest na 2
pule:
- 60% pulę podstawową, dzieloną między JST proporcjonalnie do liczby
mieszkańców, z pewną minimalną kwotą dla najmniejszych ludnościowo
samorządów;
- 40% pulę inwestycyjną, dzieloną między JST proporcjonalnie do średnich
przeliczeniowych wydatków majątkowych JST z 3 ostatnich lat, gdzie dla roku
2025 przyjęto, że najwyższe wagi mają wydatki własne, potem wydatki majątkowe
UE, a najmniejsze inwestycje realizowane ze środków rządowych. Na kolejne lata
wagi będą określone rozporządzeniem MF.
W nowym systemie samorządy mają silniejszą motywację do wspierania rozwoju
gospodarczego na swoim terenie - im wyższe będą dochody podatników, tym
wyższe będą dochody samorządu.
Należy podkreślić, że w wyniku wprowadzenia systemowej reformy finasowania
samorządów do jednostek samorządu terytorialnego będą wpływać środki w
sposób przewidywalny i stabilny, co przełoży się na lokalną atrakcyjność
inwestycyjną i może przyczynić się do rozszerzenia współpracy jednostek
samorządu terytorialnego z przedsiębiorcami działającymi na terenie danego
samorządu, jak również zwiększyć efektywność tej współpracy. Umożliwi to także
poprawę dostępu do środków unijnych poprzez zwiększenie możliwości
finansowania udziału własnego w realizacji zadań z budżetów JST. Samorządy
dysponujące większymi środkami będą mogły tworzyć dodatkowe zachęty dla
przedsiębiorców do inwestowania na danym terenie, co będzie miało wpływ na
rozwój.
Podkreślić należy, że łączny skutek finansowy, wynikający z nowej ustawy, jest dla
jednostek samorządu terytorialnego pozytywny i oznacza zwiększenie ich
dochodów o 24,8 mld zł w roku 2025, w stosunku do dochodów obliczonych na ten
sam rok według systemu obowiązującego do końca 2024 r., a w perspektywie
najbliższej dekady szacuje się, że dochody jednostek samorządu terytorialnego
wzrosną o ponad 345 mld zł.
Należy też dodać, że nowa ustawa o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego wprowadziła dodatkowy mechanizm uzupełniania dochodów
samorządów. Zgodnie z art. 34 ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach
jednostek samorządu terytorialnego w budżecie państwa tworzy się rezerwę na
uzupełnienie dochodów jednostek samorządu terytorialnego w wysokości
stanowiącej równowartość 1% kwoty potrzeb finansowych ustalonych dla
wszystkich jednostek samorządu terytorialnego. Rezerwą tą dysponuje minister
właściwy do spraw finansów publicznych.
-- 3 of 4 --
4/4
Ustawa określa obszary i przypadki, według których rozdzielane są środki
omawianej rezerwy. Reprezentacja JST, w terminie do dnia 31 marca roku
budżetowego, może wskazać obszary i przypadki (spośród określonych ustawowo),
według których rozdzielane będą środki stanowiące 80% rezerwy. Podziału części
rezerwy w kwocie stanowiącej 80% jej wysokości dokonuje minister właściwy do
spraw finansów publicznych w porozumieniu z ministrem właściwym w zakresie
danego obszaru, po uzgodnieniu z reprezentacją JST obszarów i przypadków,
według których rozdzielane będą środki rezerwy.
Szanse rozwojowe dla JST stwarza również dostęp do środków UE, w tym z KPO
oraz środków zwrotnych, tj. kredytów, pożyczek, obligacji. Samorządy mogą
realizować wiele przedsięwzięć przy znacznym wykorzystaniu środków UE. Daje to
możliwość realizacji przedsięwzięć ważnych dla społeczności lokalnej, które
czasami trudno byłoby zrealizować wyłącznie ze środków własnych.
W celu zwiększenia absorbcji środków UE wprowadzono szereg rozwiązań o
charakterze systemowym, w tym m.in. w ustawie o finansach publicznych, które
umożliwiają samorządom pozyskiwanie środków zwrotnych na realizację wielu
ważnych przedsięwzięć. Już od wielu lat funkcjonują wyłączenia z limitu spłaty
zobowiązań JST dla kredytów, pożyczek, obligacji - zaciąganych na realizację
projektów UE.
W celu zwiększenia możliwości absorpcji środków UE, dodatkowo rozszerzono
wyłączenia o zobowiązania zaciągnięte w związku z umową zawartą na realizację
programu, projektu lub zadania finansowanego w co najmniej 50% ze środków UE,
w części odpowiadającej wydatkom na wkład krajowy poniesiony po dniu 1
stycznia 2013 r. Obowiązujące wyłączenia są dla JST ułatwieniem w realizacji
projektów współfinansowanych ze środków UE.
Wobec powyższego, obecnie nie planuje się wdrożenia nowego, analogicznego do
Rządowego Funduszu Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych, programu
inwestycyjnego skierowanego do samorządów.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Hanna Majszczyk
podsekretarz stanu
w Ministerstwie Finansów
-- 4 of 4 --