Interpelacja w sprawie planowanych zmian związanych z czasem uczestnictwa w warsztatach terapii zajęciowej
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 14990
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie planowanych zmian związanych z czasem uczestnictwa w warsztatach terapii zajęciowej
Zgłaszający: Katarzyna Osos
Data wpływu: 30-01-2026
Szanowna Pani Minister!
Osoby prowadzące warsztaty terapii zajęciowej oraz opiekunowie uczestników zwrócili się do mnie w sprawie planowanych przez ministerstwo zmian zawartych w uzasadnieniu do projektu nowelizacji ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, związanych z wprowadzeniem maksymalnego czasu uczestnictwa w tych placówkach. Projekt zakłada, że uczestnictwo osób z niepełnosprawnościami w WTZ zostanie administracyjnie zakończone po trzech kompleksowych ocenach realizacji indywidualnego programu rehabilitacji (IPR), co przekłada się na 9 lat dla osób uczestniczących w zajęciach przed wejściem w życie projektowanej ustawy i maksymalnie 6 lat i 6 miesięcy dla osób, które rozpoczną terapię po wejściu w życie tejże ustawy. Po wyczerpaniu tego limitu uczestnik utraci możliwość dalszego korzystania z WTZ, niezależnie od poziomu funkcjonowania, stanu zdrowia, stopnia samodzielności czy realnych szans na zatrudnienie. Jednocześnie projekt nie zapewnia żadnej gwarantowanej, systemowej alternatywy wsparcia dla osób opuszczających WTZ.
Osoby, które się do mnie zgłosiły, są bardzo zaniepokojone tym faktem, ponieważ brak możliwości uczęszczania do WTZ, przy jednoczesnej niedostatecznej liczbie miejsc w zakładach aktywności zawodowej oraz środowiskowych domach samopomocy, zmusi wiele osób z niepełnosprawnościami do zamknięcia w domach, bez możliwości odbywania dotychczasowej, tak ważnej, aktywizacji i rehabilitacji społecznej. Nagłe zakończenie rehabilitacji oznacza realne ryzyko regresu funkcjonowania, izolacji społecznej, pogorszenia stanu psychicznego oraz narastania kryzysów wymagających interwencji pomocy społecznej i ochrony zdrowia.
Niesie to zagrożenie dla stabilności lokalnych systemów rehabilitacji i pomocy społecznej oraz grozi paraliżem działań samorządów terytorialnych, które w praktyce poniosą pełne konsekwencje tych zmian i zostaną zmuszone do reagowania na skutki nowych przepisów poprzez doraźne działania, tworzenie zastępczych form wsparcia, obsługę zwiększonej liczby pozostających poza systemem rehabilitacji oraz ponoszenie nieprzewidywalnych kosztów finansowych i społecznych, bez równoczesnego zapewnienia dodatkowych środków finansowych, narzędzi organizacyjnych czy infrastruktury.
Mając na uwadze powyższe oraz fakt, iż wciąż oczekuję odpowiedzi na wystosowaną przeze mnie interpelację nr 12577 w sprawie finansowania i funkcjonowania warsztatów terapii zajęciowej, uprzejmie proszę o udzielenie informacji:
Czy ministerstwo w dalszym ciągu planuje wprowadzenie ograniczenia czasu pobytu uczestników warsztatów terapii zajęciowej?
Jeśli tak, czym jest podyktowana przedmiotowa zmiana i kiedy ma wejść w życie?
Czy była lub będzie ona konsultowana ze środowiskiem osób prowadzących WTZ oraz opiekunów osób tam uczęszczających?
Co ewentualnie może wpłynąć na wycofanie się z wdrożenia przedmiotowej zmiany?
Czy ministerstwo posiada analizy, jakie skutki projektowana zmiana niesie:
- na poziomie lokalnym pod względem organizacyjnym i społecznym, zapewniania ciągłości usług oraz funkcjonowania systemu wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami,
- dla osób z niepełnosprawnością intelektualną, dla których WTZ są jedyną realną formą aktywizacji,
- pod względem finansowym, jeśli chodzi o wzrost kosztów pomocy społecznej o koszty zabezpieczenia osób skreślonych z listy uczestników WTZ, które nie mają możliwości podjęcia zatrudnienia?
Z wyrazami szacunku
Posłanka Katarzyna Osos
Sekretarz stanu Maja Nowak
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7725 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.73.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 14990 Pani Posłanki Katarzyny Osos, w sprawie
planowanych zmian związanych z czasem uczestnictwa w warsztatach terapii zajęciowej,
proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Informuję, że podjęłam decyzję o wycofaniu z projektu ustawy o zmianie ustawy
o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (numer
projektu: UD348) propozycji dotyczącej zakończenia czasu pobytu uczestniczki/uczestnika
w WTZ po dokonaniu trzykrotnej kompleksowej oceny realizacji indywidualnego planu
rehabilitacji (czyli maksymalnie po 9 latach – projekt zakłada też zmianę częstotliwości
dokonywania ocen indywidualnego programu rehabilitacji. Zgodnie z jego założeniami
ocena dokonywana byłaby co najmniej raz w roku, a ocena kompleksowa nie rzadziej niż co
3 lata).
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i
społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 913, z późn.
zm.) warsztat terapii zajęciowej jest wyodrębnioną organizacyjnie i finansowo placówką
stwarzającą osobom z niepełnosprawnościami, które są niezdolne do podjęcia pracy
możliwość rehabilitacji społecznej i zawodowej w zakresie pozyskania lub przywracania
umiejętności niezbędnych do podjęcia zatrudnienia. Realizacja wskazanego celu zmierza do
usamodzielnienia uczestników placówki poprzez wyposażenie ich w umiejętności
wykonywania czynności życia codziennego, a także rozwijania psychofizycznych
sprawności oraz podstawowych i specjalistycznych umiejętności zawodowych,
umożliwiających uczestnictwo w szkoleniu zawodowym albo podjęcie pracy.
Problem niskiej rotacji uczestników warsztatów terapii zajęciowej od lat podnoszony jest
zarówno w raportach Najwyższej Izby Kontroli, jak i w badaniach prowadzonych przez
Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON)1 czy opracowaniach
eksperckich z zakresu polityki społecznej.
W ocenie Najwyższej Izby Kontroli „działania WTZ w zakresie przygotowania oraz realizacji
rehabilitacji społecznej i zawodowej osób z niepełnosprawnościami nie były w pełni
skuteczne, w szczególności w zakresie pozyskania lub przywracania osobom
niepełnosprawnym niezdolnym do podjęcia pracy umiejętności niezbędnych do podjęcia
1 Według danych Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na koniec 31 grudnia 2024 r.
ponad połowa uczestników WTZ przebywała w placówce powyżej 8 lat, poniżej 5 lat – ok. 30%, a od 5 do 8 lat –
17,2% (dane wg stanu na 31 grudnia 2024 r.).
-- 1 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zatrudnienia”2. W rezultacie niewielka ich liczba opuszcza warsztaty w związku z podjęciem
zatrudnienia. Przyczyny tego stanu rzeczy NIK upatruje m.in. w uwarunkowaniach
lokalnych, a zwłaszcza w braku zakładów aktywności zawodowej (ZAZ), zakładów pracy
chronionej (ZPCh) czy środowiskowych domów samopomocy (ŚDS) na terenie, na którym
WTZ prowadzą działalność.
NIK zwraca też uwagę na brak mechanizmu zapewniającego rotację uczestników WTZ,
w tym na brak regulacji określających m.in. maksymalny okres uczestnictwa w warsztacie.
Jej zdaniem „obowiązujące przepisy prawa nie dają bezpośredniej kompetencji
samorządowi powiatowemu, jednostce prowadzącej warsztat czy WTZ do pozbawiania
osoby z niepełnosprawnościami prawa do uczestnictwa w warsztacie. […] Jednocześnie
wskazane podmioty nie mają możliwości określenia maksymalnego czasu uczestnictwa w
WTZ. Osoba z niepełnosprawnościami ze wskazaniem do terapii zajęciowej w orzeczeniu o
stopniu niepełnosprawności ma prawo ponownie ubiegać się o przyjęcie do WTZ, bez
względu na przyczynę zaprzestania rehabilitacji. Powyższe w istotny sposób przyczynia się
do braku regularnej rotacji w składzie osobowym uczestników WTZ”3.
Propozycja określenia maksymalnego czasu pobytu w WTZ zgłaszana była również w
trakcie prekonsultacji wybranych rozwiązań ze „Standardów funkcjonowania WTZ”4, które
przeprowadzono w kwietniu i maju 2025 r. Niektórzy zgłaszający uwagi i propozycje innych
zmian w zakresie funkcjonowania warsztatów wskazywali na konieczność przeciwdziałania
sytuacji wieloletniego przebywania w placówkach osób, które nie rokują podjęcia
zatrudnienia i na problem blokowania miejsca uczestnikom, którym terapia w warsztacie
dałaby szansę wejścia na (chroniony) rynek pracy.
Informuję, że w styczniu bieżącego roku poprosiłam przedstawicieli warsztatów terapii
zajęciowej o zgłoszenie uwag do omawianego projektu. Najwięcej zastrzeżeń dotyczyło
zapisu ograniczającego pobyt uczestników w WTZ do chwili przeprowadzenia 3 ocen
kompleksowych. W związku z głosami płynącymi ze środowiska i wielu rozmów z
przedstawicielami WTZ podjęłam decyzję o rezygnacji z tego rozwiązania.
Projekt ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu
osób niepełnosprawnych (UD348) będzie szeroko konsultowany m.in. ze środowiskiem
WTZ oraz środowiskiem osób z niepełnosprawnościami. Wczoraj (3.03.2026r.) obyło się
spotkanie z przedstawicielami WTZ z całej Polski. W najbliższym czasie planowane są
kolejne spotkania z przedstawicielami WTZ i z członkami Krajowej Rady Konsultacyjnej do
Spraw Osób Niepełnosprawnych w ramach doraźnego zespołu problemowego dotyczącego
2 Najwyższa Izba Kontroli, Warsztaty terapii zajęciowej dla osób z niepełnosprawnościami. Informacja o wynikach
kontroli, Warszawa, kwiecień 2025, s. 13.
3 Tamże, s. 19-20. Podobny wniosek formułowany był również w poprzednich raportach NIK, m.in. w Informacji
o wynikach kontroli organizacji i finansowania warsztatów terapii zajęciowej przy udziale środków Państwowego
Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w województwie małopolskim, Kraków, kwiecień 2011, s. 11
4 Standardy funkcjonowania WTZ, oprac.: A. Rąbel, I. Mikee, A. Gierej i in., Warszawa, październik 2023.
Standardy dostępne są na stronie Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych:
https://niepelnosprawni.gov.pl/projekty/projekty-po-wer/projekt-aktywni-niepelnosprawni-narzedzia-wsparcia-
samodzielnosci-osob-niepelnosprawnych/ oraz (zakończonego) projektu „Aktywni niepełnosprawni – narzędzia
wsparcia samodzielności osób niepełnosprawnych”: https://wlaczeniespoleczne.pl/ . Projekt, w którym
stworzono standardy warsztatów terapii zajęciowej był finansowany ze środków Europejskiego Funduszu
Społecznego w Programie Operacyjnym Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020.
-- 2 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
warsztatów terapii zajęciowej, który powołano uchwałą nr 4/2026 Krajowej Rady
Konsultacyjnej do Spraw Osób Niepełnosprawnych z dnia 10 lutego 2026 r.
Zapewniam, że zdaję sobie sprawę z wagi zachowania odpowiednich standardów wsparcia
oferowanego w warsztatach terapii zajęciowej. Zmiany przepisów w tym zakresie wdrażane
będą w sposób odpowiedzialny i gwarantujący ich efektywną realizację. Równolegle
rozwijane jest zatrudnienie wspomagane i inne formy pomocy kierowanej do osób
z niepełnosprawnościami (m.in. asystencja osobista osób z niepełnosprawnościami, centra
opiekuńczo-mieszkalne), tak aby po zakończeniu uczestnictwa w WTZ mogły one podjąć
pracę lub - w razie i na miarę potrzeby - skorzystać z innych form oferowanego im wsparcia.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --