Interpelacja w sprawie stosowania wytycznych ograniczających ocenę poziomu potrzeby wsparcia u osób z niepełnosprawnościami powyżej 75. roku życia oraz skutków finansowych dla świadczenia wspierającego
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 14985
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie stosowania wytycznych ograniczających ocenę poziomu potrzeby wsparcia u osób z niepełnosprawnościami powyżej 75. roku życia oraz skutków finansowych dla świadczenia wspierającego
Zgłaszający: Iwona Maria Kozłowska, Anna Wojciechowska
Data wpływu: 30-01-2026
Szanowna Pani Ministro,
zwracam się z interpelacją w związku z sygnałami napływającymi od osób z niepełnosprawnościami oraz ich rodzin o zaniżaniu punktacji poziomu potrzeby wsparcia w postępowaniach prowadzonych przez wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (WZON), co w konsekwencji prowadzi do obniżenia wysokości świadczenia wspierającego, a w części przypadków nawet do utraty prawa do tego świadczenia.
Zgodnie z informacjami publikowanymi przez administrację rządową, poziom potrzeby wsparcia ustala się w skali 0-100 punktów, a jego wartość wyznacza się na podstawie oceny 32 czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania; końcowy wynik stanowi suma 25 najwyższych iloczynów uzyskanych dla tych czynności (z zaokrągleniem do pełnej wartości punktowej w górę).
Jednocześnie w „Wytycznych dotyczących ustalania poziomu potrzeby wsparcia” wskazano, że w odniesieniu do osób w wieku powyżej 75. roku życia, „wymagających wsparcia z racji swojego wieku”, w dziewięciu czynnościach (oznaczonych numerami 3, 5, 9, 11, 20, 25, 26, 28, 31) – w razie stwierdzenia braku zdolności do samodzielnego wykonania – możliwe jest ustalenie maksymalnego rodzaju wsparcia na poziomie „wsparcia częściowego” oraz maksymalnej częstotliwości na poziomie „często”.
W praktyce, takie ograniczenie skutkują systemowym obniżaniem punktacji dla osób 75+ także w przypadkach, gdy niesamodzielność wynika przede wszystkim z niepełnosprawności (a nie z wieku), co przekłada się na spadek poziomu potrzeby wsparcia i przesunięcie do niższych progów świadczenia wspierającego. Wskazuje się m.in., że przy progach świadczenia (40%–220% renty socjalnej) nawet spadek o kilka–kilkanaście punktów może oznaczać istotną utratę miesięcznej kwoty świadczenia.
Przypominam, że według informacji publikowanych przez ministerstwo, świadczenie wspierające wynosi:
220% renty socjalnej (95–100 pkt),
180% (90–94 pkt),
120% (85–89 pkt),
80% (80–84 pkt),
60% (75–79 pkt),
40% (70–74 pkt).
W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jaki jest formalny status „Wytycznych dotyczących ustalania poziomu potrzeby wsparcia” – kto je wydał, w jakiej procedurze, na jakiej podstawie prawnej oraz czy są one wiążące dla WZON?
Czy ministerstwo dysponuje analizą, ile decyzji ustalających poziom potrzeby wsparcia (od dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia odpowiedzi) zostało wydanych wobec osób powyżej 75. r.ż. oraz w ilu przypadkach zastosowano opisane w wytycznych ograniczenia dotyczące 9 czynności?
Czy ministerstwo potwierdza, że ograniczenie w 9 czynnościach może prowadzić do obniżenia łącznej punktacji na tyle, aby osoba oceniana została zakwalifikowana do niższego progu świadczenia wspierającego (np. z 80-84 pkt do 75-79 pkt), a tym samym do realnej utraty części świadczenia? Proszę o przedstawienie danych i wyliczeń na reprezentatywnych przykładach.
W jaki sposób WZON ma odróżniać sytuacje, w których osoba 75+ „wymaga wsparcia z racji wieku”, od sytuacji, w których brak zdolności do wykonania czynności wynika przede wszystkim z niepełnosprawności? Jakie kryteria i dowody są wymagane, aby uniknąć automatyzmu i ryzyka dyskryminacji?
Czy ministerstwo prowadzi lub planuje kontrole praktyki stosowania wytycznych przez WZON – w szczególności pod kątem jednolitości orzeczniczej, ochrony praw stron postępowania oraz zgodności z zasadą równego traktowania?
Czy rozważane są zmiany w wytycznych lub przepisach wykonawczych tak, aby ograniczenia dla osób 75+ nie działały mechanicznie i nie prowadziły do sytuacji, w której osoba z ciężką niepełnosprawnością otrzymuje zaniżoną punktację z uwagi na sam wiek?
Czy ministerstwo przewiduje mechanizm naprawczy dla osób, które – wskutek zastosowania ograniczeń – otrzymały niższy poziom potrzeby wsparcia, a w konsekwencji niższe świadczenie wspierające? Czy rozważane jest wznowienie postępowań, korekta praktyki lub inne instrumenty kompensacyjne?
Z poważaniem
Posłanka na Sejm RP
Iwona Maria Kozłowska
Sekretarz stanu Maja Nowak
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7092 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.72.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację poselską nr 14985, wniesioną przez Panią Posłankę Iwonę
Marię Kozłowską oraz Panią Posłankę Annę Wojciechowską, w sprawie stosowania
wytycznych ograniczających ocenę poziomu potrzeby wsparcia u osób
z niepełnosprawnościami powyżej 75 roku życia oraz skutków finansowych dla świadczenia
wspierającego, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
W aktualnym stanie prawnym przepisy i standardy dotyczące ustalania potrzeby wsparcia
i jej poziomu oraz szczegółowy sposób postępowania przy wydawaniu decyzji w tym
przedmiocie regulują przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44 z późn.
zm.) i rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w
sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia (Dz.U. z 2023 poz. 2581). Wskazane przepisy
ustalają obowiązujące wzorce prawidłowego postępowania w sprawach o wydanie decyzji
ustalających poziom potrzeby wsparcia, a składy oceniające w wojewódzkich zespołach do
spraw orzekania o niepełnosprawności są zobowiązane do ich przestrzegania.
Zgodnie z treścią art. 4b ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych potrzeba wsparcia jest następstwem braku
lub utraty autonomii fizycznej, psychicznej, intelektualnej albo sensorycznej. Przy ustaleniu
potrzeby wsparcia bierze się pod uwagę, adekwatnie do wieku oraz niepełnosprawności
fizycznej, psychicznej, intelektualnej lub sensorycznej, zdolność osoby do samodzielnego
wykonywania określonych codziennych czynności z uwzględnieniem czasu niezbędnego do
ich wykonania oraz konieczności wsparcia przez inną osobę lub technologię wspomagającą.
Oceny poziomu potrzeby wsparcia dokonują składy złożone z przeszkolonych w tym
zakresie specjalistów. Poziom potrzeby wsparcia jest liczbowym parametrem, który zgodnie
z art. 4b ust. 3 wskazanego aktu obrazuje miarę wymaganej przez daną osobę pomocy w
skali od 0 do 100 punktów. Zgodnie z § 5 ust. 1. rozporządzenia w sprawie ustalania
poziomu potrzeby wsparcia skład ustalający określa, w jednym miejscu i czasie, poziom
potrzeby wsparcia przy zastosowaniu formularza ustalania poziomu potrzeby wsparcia dla
osób zaliczonych do stopnia niepełnosprawności. Ocena dokonywana jest na podstawie:
obserwacji, bezpośredniego wywiadu i oceny, a także informacji wskazanych
w kwestionariuszu samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych
z funkcjonowaniem. Potrzeba wsparcia ustalana jest w odniesieniu do 32 precyzyjnie
zdefiniowanych czynności, stanowiących zestaw uniwersalnych aktywności człowieka. Ich
listę opracowano w oparciu o składnik drugi pn. „Aktywność i uczestniczenie”
Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF).
Zgodnie z § 11 ust. 4 rozporządzenia w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia dla
każdej czynności związanej z obszarami codziennego funkcjonowania – jeżeli osoba
zainteresowana nie ma zdolności do samodzielnego jej wykonywania – określa się rodzaj
-- 1 of 2 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
niezbędnego wsparcia oraz częstotliwość jego udzielania, do których przypisana jest
określona wartość punktowa1.
W związku z koniecznością zapewnienia należytej realizacji zadań związanych
z wydawaniem decyzji ustalających poziom potrzeby wsparcia, działając na podstawie art.
6c ust. 2a pkt 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych, ówczesny Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych 11
grudnia 2024 r. przekazał przewodniczącym wojewódzkich zespołów do spraw orzekania
o niepełnosprawności wytyczne dla specjalistów do spraw ustalania poziomu potrzeby
wsparcia. Standardy ustalania poziomu potrzeby wsparcia są jednakowe dla wszystkich
osób ubiegających się o wydanie decyzji w tego typu sprawach. Postępowania dotyczące
wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia nie są uznaniowe, zaś rozstrzygnięcia
podejmowane są zawsze w oparciu o aktualny stan faktyczny dotyczący funkcjonowania
osoby poddawanej ocenie. Ustalony poziom potrzeby wsparcia wynika z braku autonomii
fizycznej, psychicznej, intelektualnej albo sensorycznej lub z jej utraty, będących
następstwem naruszenia sprawności organizmu, a nie tych związanych z wiekiem osoby.
Warto odnotować, że rozporządzenie w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia
zawiera w rozdziale drugim szczegółowe standardy dotyczące ustalania poziomu potrzeby
wsparcia, a rodzaje wymaganej pomocy określono w § 11 ust. 5 tego aktu. W odniesieniu
do danej czynności związanej z obszarami codziennego funkcjonowania ustalenie rodzaju
wsparcia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu odpowiednich przesłanek.
Informuję, że na dzień 16 lutego 2026 r. wydano 306 841 decyzji ustalających poziom
potrzeby wsparcia w odniesieniu do osób, które ukończyły 75 rok życia, przy 674 757
wszystkich decyzji ustalających poziom potrzeby wsparcia.
Aktualnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzone są prace
związane z przeglądem stosowania przepisów ustawy oraz standardów, o których mowa
w art. 4b ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych, a także przepisów wydanych na podstawie art. 6b6 ust. 4 ustawy
o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz
procedur postępowania w sprawach dotyczących ustalania poziomu potrzeby wsparcia.
W Biurze Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych na bieżąco
monitorowany jest proces wydawania decyzji ustalających poziom potrzeby wsparcia oraz
proces szkoleń członków wojewódzkich zespołów do spraw orzekania
o niepełnosprawności, które objęto nadzorem pełnomocnika w celu zapewnienia, że
postępowania będą przebiegały sprawnie i z zachowaniem najwyższych standardów.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
1 Przepis § 11 ust. 9 przywołanego rozporządzenia stanowi, że ustalenie poziomu potrzeby wsparcia w odniesieniu
do danej czynności dokonywane jest na podstawie algorytmu przewidującego, iż wartość punktową potrzeby
wsparcia dla każdej czynności związanej z obszarami codziennego funkcjonowania ustala się jako iloczyn
współczynnika określającego zdolność do samodzielnego wykonywania czynności, rodzaju wymaganego wsparcia,
współczynnika częstotliwości wymaganego wsparcia i wagi przypisanej do danej czynności. Ostatecznie uzyskany
przez osobę zainteresowaną poziom potrzeby wsparcia jest wyrażony wartością punktową stanowiącą sumę 25
najwyższych iloczynów ustalonych dla czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania.
-- 2 of 2 --