Interpelacja nr 14889
Interpelacja w sprawie prawa do emerytury górniczej maszynistów kolei górniczych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Infrastruktura i Transport (76%)
Sprawiedliwość i Sądy (45%)
Klimat, Energia i Środowisko (40%)
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie prawa do emerytury górniczej maszynistów kolei górniczych
Interpelacja nr 14889
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie prawa do emerytury górniczej maszynistów kolei górniczych
Zgłaszający: Michał Pyrzyk
Data wpływu: 26-01-2026
W ostatnim czasie otrzymałem informacje od osób pracujących na stanowisku maszynista kolei górniczych, z których wynika, że pojawiły się niezrozumiałe dla nich działania organu emerytalno-rentowego, polegające na odmowie przyznania emerytur górniczych pracownikom zatrudnionym w kopalniach węgla brunatnego na terenie Konina i Turku.
Potencjalni emeryci ubiegający się o emeryturę górniczą z tego regionu napotykają, ich zdaniem, na wiele trudności z prawidłową oceną charakteru ich pracy ze strony organu emerytalno-rentowego. W trakcie spotkania z przedstawicielami pracowników zaprezentowano mi dokumentację źródłową wystawioną przez pracodawców, dotyczącą przebiegu zatrudnienia, wraz z charakterystyką pracy na danym stanowisku. Pomimo przedstawienia tych zaświadczeń mówiących, że praca wykonywana były na odkrywce (na rzecz PAK Kopalni Węgla Brunatnego Konin SA i PAK Kopalni Węgla Brunatnego Adamów SA) oraz na stanowiskach określonych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustaleniu prawa do górniczej emerytury lub renty, w przeważającej większości przypadków było to niewystarczające do wydania decyzji przyznającej górnicze świadczenie emerytalne. Wątpliwości te, dotyczące charakteru zatrudnienia, pomimo szczegółowych wyjaśnień przez pracodawców, powodują wydłużenie prowadzonych przez organ emerytalno-rentowy postępowań i prowadzą do wydania, zdaniem zainteresowanych, bezzasadnej odmowy pozytywnej decyzji dotyczącej emerytury górniczej.
Szczególne trudności w postępowaniach przed organem emerytalno-rentowym napotykają osoby zatrudnione przy przewozie nakładu i złoża koleją. Przewóz ten może być realizowany na dwa sposoby - za pomocą przenośników taśmowych oraz kopalnianą drogą kolejową. Termin „transport złoża” obejmuje całą drogę - od koparki, przez teren odkrywki i poza nią, aż do elektrowni. W przypadku kopalni w Koninie ze względu na odległość, jaka dzieli elektrownię w Koninie od złóż węgla brunatnego, podjęto decyzję, jedyną w Polsce, o zorganizowaniu przewozu złoża drogą kolejową, a nie za pomocą przenośników taśmowych, które ze względu na odległość i warunki atmosferyczne nie zapewniłyby dostarczania złoża odpowiedniej jakości do producenta energii. Praca maszynistów kolei górniczych dotyczy transportu złoża składami pociągów od stacji załadowczej do elektrowni i jest to trasa wyodrębniona tylko do tego celu i niedostępna dla innego rodzaju transportu kolejowego. Odpowiadają temu przepisy wykonawcze wydane w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r. w sprawie określenia stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustaleniu prawa do górniczej emerytury lub renty (załącznik nr 2 do rozporządzenia, pkt 9), w których ujęte zostało stanowisko „maszynisty kolei górniczej na odkrywce i jego pełnomocnika”. Tak jak wspomniałem wcześniej, stanowisko to dedykowane było pracownikom kopalni węgla brunatnego ulokowanych w regionie konińskim.
Na przestrzeni szeregu lat praca maszynistów kolei górniczych traktowana była jako praca przy przewozie złoża, a organ emerytalno-rentowy wydawał pozytywne decyzje, przyznając prawo do emerytury górniczej. W roku 2016 doszło do zmiany stanowiska, z którego wynika, że zainteresowani muszą spełniać, między innymi, wymagania wykonania pracy w miejscu na odkrywce, interpretowanego jako realizację pracy w obrębie wyrobiska górniczego kopalni.
Społecznie krzywdzące, według zainteresowanych, interpretacje organu emerytalno-rentowego miały zostać wyeliminowane w 2022 roku, poprzez nowelizację ustawy emerytalnej, dotyczącą usunięcia wątpliwości dotyczących wykonywania pracy górniczej na „odkrywce”. Przyczyną uchwalenia nowelizacji była właśnie potrzeba wyjaśnienia wątpliwości w zakresie kwalifikacji pracy maszynistów kolei górniczych, związanych z procesem transportu nakładu lub złoża, a która to praca nie ograniczała się miejscowo jedynie do wyrobiska. Nowelizacja wskazywała redefinicję elementu miejscowego pracy górniczej i zastąpiła go szerszym pojęciem zakładu górniczego, obejmującego całość infrastruktury zakładu górniczego, a więc także kolej służącą do transportu węgla do elektrowni.
Nowelizacja ustawy nie przyniosła jednak, zdaniem zainteresowanych, oczekiwanych zmian, gdyż w dalszym ciągu maszyniści kolei górniczych otrzymują odmowne decyzje organu emerytalno-rentowego. Nadal upatrywane są kolejne ograniczenia i wyłączenia prawa do emerytury górniczej. Aktualnie, odmawiając prawa do emerytury górniczej maszynistom, organ emerytalno-rentowy podnosi, że praca ich nie służy „bezpośrednio do wykonywania działalności regulowanej ustawą w zakresie kopaliny ze złoża”, bo służy jedynie do transportu węgla, a nie jego wydobycia. Pojęcie „zakładu górniczego” miało doprecyzować element miejscowy pracy górniczej, a nie ingerować w jej element przedmiotowy.
Przytoczone wyżej akty prawne oraz dotychczasowa praktyka wskazują na to, że sprawa emerytur górniczych od wielu lat jest ustalona, rozpoznana, stosowana i nie powinno być problemów przy jej przyznawaniu. Nowelizacja przepisów dodana w roku 2022 miała za zadanie wskazać inne znaczenie pojęcia „odkrywka”, wiążąc je z całym zakładem górniczym, i wyeliminować dotychczasową interpretację stanowiącą przeszkodę do uzyskania emerytury górniczej dla maszynistów kolei górniczych.
Czy w związku z powyższym istnieje możliwość dokonania nowelizacji przepisów prawa w tym zakresie lub wydania wiążącej interpretacji tych obecnie obowiązujących, co jednoznacznie umożliwi maszynistom kolei górniczych uzyskanie prawa do emerytury górniczej?
Interpelacja nr 14889
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie prawa do emerytury górniczej maszynistów kolei górniczych
Zgłaszający: Michał Pyrzyk
Data wpływu: 26-01-2026
W ostatnim czasie otrzymałem informacje od osób pracujących na stanowisku maszynista kolei górniczych, z których wynika, że pojawiły się niezrozumiałe dla nich działania organu emerytalno-rentowego, polegające na odmowie przyznania emerytur górniczych pracownikom zatrudnionym w kopalniach węgla brunatnego na terenie Konina i Turku.
Potencjalni emeryci ubiegający się o emeryturę górniczą z tego regionu napotykają, ich zdaniem, na wiele trudności z prawidłową oceną charakteru ich pracy ze strony organu emerytalno-rentowego. W trakcie spotkania z przedstawicielami pracowników zaprezentowano mi dokumentację źródłową wystawioną przez pracodawców, dotyczącą przebiegu zatrudnienia, wraz z charakterystyką pracy na danym stanowisku. Pomimo przedstawienia tych zaświadczeń mówiących, że praca wykonywana były na odkrywce (na rzecz PAK Kopalni Węgla Brunatnego Konin SA i PAK Kopalni Węgla Brunatnego Adamów SA) oraz na stanowiskach określonych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustaleniu prawa do górniczej emerytury lub renty, w przeważającej większości przypadków było to niewystarczające do wydania decyzji przyznającej górnicze świadczenie emerytalne. Wątpliwości te, dotyczące charakteru zatrudnienia, pomimo szczegółowych wyjaśnień przez pracodawców, powodują wydłużenie prowadzonych przez organ emerytalno-rentowy postępowań i prowadzą do wydania, zdaniem zainteresowanych, bezzasadnej odmowy pozytywnej decyzji dotyczącej emerytury górniczej.
Szczególne trudności w postępowaniach przed organem emerytalno-rentowym napotykają osoby zatrudnione przy przewozie nakładu i złoża koleją. Przewóz ten może być realizowany na dwa sposoby - za pomocą przenośników taśmowych oraz kopalnianą drogą kolejową. Termin „transport złoża” obejmuje całą drogę - od koparki, przez teren odkrywki i poza nią, aż do elektrowni. W przypadku kopalni w Koninie ze względu na odległość, jaka dzieli elektrownię w Koninie od złóż węgla brunatnego, podjęto decyzję, jedyną w Polsce, o zorganizowaniu przewozu złoża drogą kolejową, a nie za pomocą przenośników taśmowych, które ze względu na odległość i warunki atmosferyczne nie zapewniłyby dostarczania złoża odpowiedniej jakości do producenta energii. Praca maszynistów kolei górniczych dotyczy transportu złoża składami pociągów od stacji załadowczej do elektrowni i jest to trasa wyodrębniona tylko do tego celu i niedostępna dla innego rodzaju transportu kolejowego. Odpowiadają temu przepisy wykonawcze wydane w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r. w sprawie określenia stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustaleniu prawa do górniczej emerytury lub renty (załącznik nr 2 do rozporządzenia, pkt 9), w których ujęte zostało stanowisko „maszynisty kolei górniczej na odkrywce i jego pełnomocnika”. Tak jak wspomniałem wcześniej, stanowisko to dedykowane było pracownikom kopalni węgla brunatnego ulokowanych w regionie konińskim.
Na przestrzeni szeregu lat praca maszynistów kolei górniczych traktowana była jako praca przy przewozie złoża, a organ emerytalno-rentowy wydawał pozytywne decyzje, przyznając prawo do emerytury górniczej. W roku 2016 doszło do zmiany stanowiska, z którego wynika, że zainteresowani muszą spełniać, między innymi, wymagania wykonania pracy w miejscu na odkrywce, interpretowanego jako realizację pracy w obrębie wyrobiska górniczego kopalni.
Społecznie krzywdzące, według zainteresowanych, interpretacje organu emerytalno-rentowego miały zostać wyeliminowane w 2022 roku, poprzez nowelizację ustawy emerytalnej, dotyczącą usunięcia wątpliwości dotyczących wykonywania pracy górniczej na „odkrywce”. Przyczyną uchwalenia nowelizacji była właśnie potrzeba wyjaśnienia wątpliwości w zakresie kwalifikacji pracy maszynistów kolei górniczych, związanych z procesem transportu nakładu lub złoża, a która to praca nie ograniczała się miejscowo jedynie do wyrobiska. Nowelizacja wskazywała redefinicję elementu miejscowego pracy górniczej i zastąpiła go szerszym pojęciem zakładu górniczego, obejmującego całość infrastruktury zakładu górniczego, a więc także kolej służącą do transportu węgla do elektrowni.
Nowelizacja ustawy nie przyniosła jednak, zdaniem zainteresowanych, oczekiwanych zmian, gdyż w dalszym ciągu maszyniści kolei górniczych otrzymują odmowne decyzje organu emerytalno-rentowego. Nadal upatrywane są kolejne ograniczenia i wyłączenia prawa do emerytury górniczej. Aktualnie, odmawiając prawa do emerytury górniczej maszynistom, organ emerytalno-rentowy podnosi, że praca ich nie służy „bezpośrednio do wykonywania działalności regulowanej ustawą w zakresie kopaliny ze złoża”, bo służy jedynie do transportu węgla, a nie jego wydobycia. Pojęcie „zakładu górniczego” miało doprecyzować element miejscowy pracy górniczej, a nie ingerować w jej element przedmiotowy.
Przytoczone wyżej akty prawne oraz dotychczasowa praktyka wskazują na to, że sprawa emerytur górniczych od wielu lat jest ustalona, rozpoznana, stosowana i nie powinno być problemów przy jej przyznawaniu. Nowelizacja przepisów dodana w roku 2022 miała za zadanie wskazać inne znaczenie pojęcia „odkrywka”, wiążąc je z całym zakładem górniczym, i wyeliminować dotychczasową interpretację stanowiącą przeszkodę do uzyskania emerytury górniczej dla maszynistów kolei górniczych.
Czy w związku z powyższym istnieje możliwość dokonania nowelizacji przepisów prawa w tym zakresie lub wydania wiążącej interpretacji tych obecnie obowiązujących, co jednoznacznie umożliwi maszynistom kolei górniczych uzyskanie prawa do emerytury górniczej?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
27%
Konkretność
73%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
26
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.7 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (26)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
21387 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.56.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 14889 Pana Posła Michała Pyrzyka, w sprawie prawa do
emerytury górniczej maszynistów kolei górniczych, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Ustalając prawo do emerytury górniczej pracownikom zatrudnionym w odkrywkowym
zakładzie górniczym, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) zobowiązany jest stosować
przepisy zawarte w ustawie emerytalnej1, z uwzględnieniem zmian wprowadzonych ustawą
z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy – Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych
innych ustaw2, która weszła w życie 19 października 2022 r., oraz w aktach wykonawczych
do ustawy emerytalnej, w tym aktach wykonawczych wydanych na podstawie wcześniej
obowiązujących przepisów w zakresie niepozostającym w sprzeczności z nowymi
regulacjami ustawowymi3.
Z punktu widzenia możliwości nabycia uprawnień do emerytury górniczej przez
pracowników kolei górniczych w kopalni węgla brunatnego zasadnicze znaczenie ma art.
50c ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 194 ustawy emerytalnej. W świetle przywołanego przepisu za
pracę górniczą uważane jest zatrudnienie na odkrywce w kopalniach siarki i węgla
brunatnego przy ręcznym lub zmechanizowanym urabianiu, ładowaniu oraz przewozie
nadkładu i złoża, przy pomiarach w zakresie miernictwa górniczego oraz przy bieżącej
konserwacji agregatów i urządzeń wydobywczych, a także w kopalniach otworowych siarki
oraz w przedsiębiorstwach i innych podmiotach wykonujących roboty górnicze dla kopalń
siarki i węgla brunatnego, na stanowiskach określonych w rozporządzeniu Ministra Pracy i
Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r.
Wskazany przepis jasno określa trzy przesłanki uznania danej pracy za pracę górniczą:
— Po pierwsze, przesłankę miejsca wykonywania pracy. Zgodnie z art. 50c ust. 1 pkt 4
ustawy emerytalnej praca ta musi być wykonywana na odkrywce w kopalniach siarki
i węgla brunatnego. Stosownie do art. 50ba pkt 2 ustawy emerytalnej odkrywka
oznacza odkrywkowy zakład górniczy. Zakład górniczy – zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 18
ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2026 r. poz.
69; dalej: Prawo geologiczne i górnicze) – jest to wyodrębniony technicznie
i organizacyjnie zespół środków służących bezpośrednio do wykonywania działalności
regulowanej ustawą w zakresie wydobywania kopalin ze złóż, w tym wyrobiska
1 Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; Dz. U. z 2025
r. poz. 1749, z późn. zm.; dalej: ustawa emerytalna.
2 Dz. U. poz. 1504.
3 Na podstawie art. 194 ustawy emerytalnej dotyczy to rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23
grudnia 1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej
w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty (Dz.U. z 1995 r. Nr 2, poz. 8,
ze zm.; dalej: rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r.) oraz zarządzenia Nr 9
Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 23 grudnia 1994 r. w sprawie określenia stanowisk kierownictwa ruchu i dozoru
ruchu pod ziemią, w kopalniach siarki i kopalniach węgla brunatnego, na których zatrudnienie uważa się za pracę
górniczą (Dz. Urz. MG. z 1995 r. nr 1 poz. 4).
-- 1 of 6 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
górnicze, obiekty budowlane, urządzenia oraz instalacje. Dla rozstrzygnięcia, czy dana
praca jest pracą górniczą w znaczeniu przyjętym w art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy
emerytalnej kluczowe jest ustalenie, czy jest ona wykonywana w granicach
odkrywkowego zakładu górniczego, w którym wydobywana jest siarka lub węgiel
brunatny. W świetle tego przepisu granice odkrywkowego zakładu górniczego
wyznaczają przestrzeń, w której wykonywana jest praca górnicza. Zgodnie z art. 108
ust. 1 pkt 1a Prawa geologicznego i górniczego plan ruchu zakładu górniczego określa
granice zakładu górniczego. W rezultacie, jeśli dana praca jest wykonywana w granicach
wydobywającego węgiel brunatny odkrywkowego zakładu górniczego, wynikających z
jego planu ruchu zatwierdzonego przez organ nadzoru górniczego, spełnia ona
przesłankę miejsca wykonywania pracy przewidzianą w art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy
emerytalnej. Wskazać przy tym należy, że definicję odkrywki – oznaczającej
odkrywkowy zakład górniczy – zawiera art. 50ba pkt 2 ustawy emerytalnej, który
wprowadzono przepisami ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy – Prawo
geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw. Zdefiniowanie tego pojęcia miało
na celu doprecyzowanie i uzupełnienie pojęć górniczych oraz wypełnienie luki
legislacyjnej, a tym samym ograniczenie liczby sporów dotyczących przyznawania
prawa do emerytury górniczej. Zgodnie z intencją ustawodawcy powiązanie pojęcia
„odkrywki” z pojęciem „zakładu górniczego” miało uprościć orzekanie w sprawach
dotyczących emerytur górniczych poprzez jednoznaczne ustalenie granic zakładu
górniczego, wyłączając w tym obszarze możliwość stosowania uznania przez organ
rentowy lub sądy.
— Po drugie, przesłankę rodzaju pracy. Zgodnie z art. 50c ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 194
ustawy emerytalnej za pracę górniczą uważane jest zatrudnienie m.in. przy przewozie
nadkładu i złoża. Oznacza to, że za pracę górniczą może być uznana praca, która polega
na transporcie surowca z jednego miejsca na drugie.
— Po trzecie, przesłankę stanowiska pracy. Zgodnie z art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy
emerytalnej za pracę górniczą uważa się pracę na stanowiskach określonych
w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r. Katalog
stanowisk pracy uznawanych za pracę górniczą w odniesieniu do kopalni węgla
brunatnego ujęto w załączniku nr 2 do tego rozporządzenia. Obejmuje on 32
stanowiska pracy. W odniesieniu do każdego z nich doprecyzowano, że praca jest
wykonywana na odkrywce w kopalniach węgla brunatnego oraz przedsiębiorstwach i
innych podmiotach wykonujących roboty górnicze dla kopalń węgla brunatnego.
Jednym z tych stanowisk pracy jest maszynista kolei górniczej na odkrywce i jego
pomocnik (pkt 9 ww. załącznika).
Art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej określa przesłanki uznania określonych prac za
prace górnicze w sposób jasny, odwołując się do siatki pojęciowej Prawa geologicznego
i górniczego oraz terminologii z zakresu górnictwa. Brzmienie tego przepisu oraz przepisów,
do których on odsyła, pozwala uznać, że praca maszynistów kolei górniczych może zostać
uznana za pracę górniczą, jeżeli jest wykonywana w granicach odkrywkowego zakładu
górniczego wynikających z jego planu ruchu, polega na transporcie surowca z jednego
miejsca w drugie, a osoby ją wykonujące zatrudnione są na stanowisku maszynisty kolei
górniczej na odkrywce lub na stanowisku jego pomocnika. Ma to szczególne znaczenie,
biorąc pod uwagę, że przepisy dotyczące nabywania prawa do świadczeń
długoterminowych z ubezpieczeń społecznych powinny być wykładane w pierwszej
kolejności w drodze wykładni językowej i systemowej, bez odwoływania się do względów
celowościowych i funkcjonalnych. Przy wykładni tych przepisów niezbędne jest bowiem
-- 2 of 6 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
dążenie do zapewnienia stabilności prawnej jednostki, która podejmując podczas swojej
aktywności zawodowej określone decyzje powinna mieć pełną możliwość przewidzenia ich
skutków w sferze uprawnień do świadczeń długoterminowych. Odnosi się to także do osób,
które dokonując wyboru stanowiska pracy w odkrywkowym zakładzie górniczym, miały
prawo liczyć na uzyskanie w przyszłości uprawnień emerytalnych wynikających z pracy
górniczej. Takie podejście jest silnie zakotwiczone w zasadzie zaufania obywatela do
państwa i stanowionego przez nie prawa. Z zasady tej wynika m.in. że jednostka powinna
mieć możliwość określenia zarówno konsekwencji poszczególnych zachowań i zdarzeń na
gruncie obowiązującego w danym momencie systemu, jak też oczekiwać, że prawodawca
nie zmieni ich w sposób arbitralny. Bezpieczeństwo prawne związane z pewnością prawa
gwarantuje zatem przewidywalność działań organów państwa i umożliwia prognozowanie
działań własnych4.
Doceniając trud osób wykonujących pracę maszynisty kolei górniczej na odkrywce, należy
jednocześnie wyraźnie podkreślić, że stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
zgodnie z którym praca maszynisty kolei górniczej na odkrywce i jego pomocnika nie mieści
się w pojęciu pracy górniczej w rozumieniu art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej, znajduje
swoje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów powszechnych i pośrednio sądów
administracyjnych.
Należy zwrócić uwagę na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z
dnia 17 lutego 2026 r., sygn. akt III SA/Gl 475/25.5 W wyroku tym WSA w Gliwicach w
całości podzieli argumentację organów nadzoru górniczego, które uznały, że linia kolejowa
nie jest elementem zakładu górniczego w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 18 ustawy z dnia 9
czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze, ponieważ linia ta nie służy bezpośrednio do
wykonywania działalności regulowanej tą ustawą w zakresie wydobywania kopalin ze złóż.
Sąd administracyjny zwrócił też uwagę na znaczną odległość linii kolejowej od odkrywki
Tomisławice.
W konsekwencji powyższego wyroku praca maszynisty kolei górniczej na odkrywce i jego
pomocnika nie spełnia pierwszej z trzech przywołanych powyżej przesłanej uznania danej
pracy za pracę górniczą, a mianowicie przesłanki odnoszącej się do miejsca wykonywania
pracy, którym powinna być odkrywka w kopalni węgla brunatnego.
Wyrok ten wzmacnia zatem ocenę ZUS, zgodnie z którą transport węgla koleją do
elektrowni nie mieści się w zakresie pojęcia „przewozu nadkładu i złoża” w rozumieniu art.
50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej, pomimo zdefiniowania w tym akcie pojęcia „odkrywki”
4 Wyrok TK z 15 lutego 2005 r., sygn. akt K 48/04
5 Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w Poznaniu, decyzją z dnia 10 stycznia 2025 r. odmówił zatwierdzenia
dodatku nr 18 do planu ruchu zakładu górniczego PAK Kopalnia Węgla Brunatnego Konin S.A. – odkrywka
Tomisławice. Plan ruchu zakładu górniczego to dokument o charakterze technicznym, na podstawie którego
prowadzony jest techniczny ruch zakładu. Plan ruchu reguluje funkcjonowanie zakładu górniczego, w tym również
odkrywkowej kopalni węgla brunatnego, w sferze technicznej. Dodatek do planu ruchu zakładu górniczego to
dokument, który zawiera zmiany do planu ruchu. Zarówno plan ruchu zakładu górniczego jak i dodatki do planu
ruchu podlegają zatwierdzeniu w drodze decyzji przez właściwy organ nadzoru górniczego (art. 108 i nast. ustawy
z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze). Wspomnianym dodatkiem nr 18 przedsiębiorca górniczy
próbował włączyć do planu ruchu sporządzonego dla odkrywki Tomisławice linię kolejową służącą do przewozu
węgla brunatnego z odkrywki Tomisławice oraz węgla brunatnego od dostawcy zewnętrznego do elektrowni
Pątnów i elektrowni Konin. Organy nadzoru górniczego pierwszej i drugiej instancji, tj. Dyrektor OUG w Poznaniu
i Prezes WUG, odmówiły zatwierdzenia przedstawionej zmiany planu ruchu, twierdząc, iż powyższa linia kolejowa
nie jest elementem zakładu górniczego w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 18 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo
geologiczne i górnicze, ponieważ linia ta nie służy bezpośrednio do wykonywania działalności regulowanej tą
ustawą w zakresie wydobywania kopalin ze złóż. Zdaniem organów nadzoru górniczego, wydobycie na odkrywce
Tomisławice jest możliwe nawet bez istnienia przedmiotowej linii kolejowej.
-- 3 of 6 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
jako odkrywkowego zakładu górniczego i jasnego znaczenia wyrażenia „przewóz nakładu i
złoża”. Praca na kolejach górniczych jest bowiem w opinii Zakładu traktowana jako element
sprzedaży węgla, a nie przewozu złoża. W ocenie ZUS praca górnicza musi pozostawać
w bezpośrednim związku funkcjonalnym z wydobywaniem kopalin ze złóż, a o jego braku
świadczy zastąpienie kolei (traktowanej przez pracodawcę jako element ruchu zakładu
górniczego) przenośnikami taśmowymi. ZUS wskazuje, że transport węgla koleją do
elektrowni w ramach ZE PAK S.A. (jest to jedyny w kraju odkrywkowy zakład górniczy,
w którym funkcjonuje kolej), nie odbywa się już zatem w ramach prac bezpośrednio
łączących się z procesami związanymi z wydobywaniem kopalin, rozumianych jednolicie
niezależnie od tego, jakiego odkrywkowego zakładu górniczego to dotyczy (KWB
Bełchatów, KWB Turów, KWB Konin) i jak odległe są od odkrywek miejsca usytuowania
elektrowni. Powoduje to, że transport węgla koleją do elektrowni w ramach ZE PAK S.A. nie
mieści się w zakresie pojęcia „przewozu nadkładu i złoża” w rozumieniu art. 50c ust. 1 pkt
4 ustawy emerytalnej, pomimo zdefiniowania w niej pojęcia „odkrywki” jako odkrywkowego
zakładu górniczego.
Praktyka ZUS przyjęta przy ustalaniu prawa do emerytury górniczej maszynistów kolei
górniczych i ich pomocników na odkrywce w kopalniach węgla brunatnego, znajduje
uzasadnienie w jednolitym orzecznictwie sądowym w tej materii. Co szczególnie istotne -
przywołane wyroki6 zapadły już po wskazanych zmianach legislacyjnych służących
doprecyzowaniu pojęć używanych na gruncie przepisów ustawy emerytalnej regulujących
prawo do emerytury górniczej.
Nie można pominąć faktu, że praca na kolei górniczej była w przeszłości uznawana przez
ZUS za pracę górniczą. Z wyjaśnień zakładu wynika jednak, że początkowo (m.in. w latach
60-tych XX wieku)7 koleją transportowano węgiel bezpośrednio z odkrywek, z wyrobiska
górniczego. Aby nie pozbawić pracowników, którzy wówczas pracowali przy przewozie
nadkładu i złoża, wpisano stanowiska maszynistów kolei do rozporządzenia Ministra Pracy
i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r. Jednak, w późniejszym okresie koleje straciły
6 wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 kwietnia 2024 r.
Sygn. akt III AUa 547/22, w którym znalazło się następujące twierdzenie: Analiza w ocenie pracy górniczej powinna
koncentrować się na ustawowych warunkach pracy górniczej (pojęciu tej pracy), a nie na samej nazwie stanowiska.
W realiach niniejszej sprawy, zajmowanie stanowiska wymienionego w załączniku nr 2 mogłoby być uznane za
pracę górniczą tylko wówczas, gdyby wykonywane przez ubezpieczonego czynności związane były bezpośrednio
z zatrudnieniem na odkrywce w kopalni węgla brunatnego przy ręcznym lub zmechanizowanym urabianiu,
ładowaniu oraz przewozie nadkładu i złoża, przy pomiarach w zakresie miernictwa górniczego oraz przy bieżącej
konserwacji agregatów i urządzeń wydobywczych, a także w przedsiębiorstwach i innych podmiotach
wykonujących roboty górnicze dla kopalni węgla brunatnego (art. 50c ust. 1 pkt 4). (…) Czynności i obowiązki
odwołującego wykonywane na kolejowej trasie odstawy węgla od załadowni z odkrywek do elektrowni, zdaniem
Sądu I instancji, nie miały bezpośredniego związku z zatrudnieniem na odkrywce w kopalni węgla brunatnego przy
ręcznym lub zmechanizowanym urabianiu, ładowaniu oraz przewozie nadkładu i złoża, ani też nie były pracami
przy pomiarach w zakresie miernictwa górniczego oraz przy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń
wydobywczych. (…)Tym samym praca odwołującego jako pomocnika maszynisty elektrowozu, maszynisty
elektrowozu, maszynisty kolei górniczych na odkrywce, i to niezależnie czy była wykonywana na załadowni czy też
na pozostałej części trasy kolei górniczej, nie może być uznana za pracę górniczą określoną w art. 50c ust. 1 pkt 4
ustawy emerytalnej. Podobnie w wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych z dnia 19 czerwca 2024 r. Sygn. akt III AUa 111/24, wyroku Sadu Apelacyjnego w Poznaniu z 20
marca 2025 r. sygn. akt III AUa 116/24, czy wreszcie wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 11 marca 2025 r.
sygn. akt III AUa 194/24.
7 Informacja o odkrywkach na stronie KWB Konin – https://www.kwbkonin.pl; Zgodnie z informacją zawartą na
stronie internetowej PAK KWB S.A., na odkrywce Kazimierz, jako pierwszej w kopalni Konin, do odstawy nadkładu
i węgla zastosowano układ technologiczny KTZ (koparka – taśmociąg – zwałowarka). Nowa technologia zwiększała
czas pracy koparek i zwałowarek, redukowała koszty utrzymania torów kolejowych, zmniejszała zużycie energii
elektrycznej i znacznie skracała czas transportu; wprowadzono ją zatem na pozostałych odkrywkach. Eksploatacja
węgla na odkrywce Kazimierz trwała od 1965 do 2011 roku. Odkrywka czerpała ze złoża Pątnów III, z którego
wydobyto 131 mln ton surowca. Obszar eksploatacji podzielony była na dwa pola: Kazimierz Południe, tam
wydobycie zakończono w 1997 roku, oraz Kazimierz Północ, który działał do roku 2011.
-- 4 of 6 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
bezpośrednią łączność z odkrywkami, gdyż zostały zastąpione przenośnikami taśmowymi,
co zmusiło Zakład do zrewidowania swojego stanowiska w tej materii i zmiany
podejmowanych rozstrzygnięć, aby zapewnić ich zgodność z przepisami prawa.
Kierownictwo MRPiPS w zakresie wątpliwości interpretacyjnych dotyczących ustalania
prawa do emerytury górniczej pracownikom kolei górniczych zwróciło uwagę ZUS na wyrok
Sądu Okręgowego w Sieradzu z dnia 13 sierpnia 2024 r., sygn. akt IV U 78/24, w którym
wskazano, że odmowa potraktowania pracy odwołującego jako pracy przy przewozie złoża
ze względu na zautomatyzowanie przewozu złoża w ramach przenośników taśmowych
(taśmociągów), zmuszałaby do uznania terminu „praca przy przewozie złoża”, którym
posługuje się art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej, za niemający swojego desygnatu
wśród stanowisk zajmowanych przez pracowników kopalni węgla brunatnego.
Rozstrzygnięcie to zostało jednak przez Sąd Apelacyjny uchylone, a sprawa zwrócona do
ponownego rozpatrzenia przez Sąd Okręgowy w Sieradzu. W wyniku ponownego
rozpatrzenia sprawy Sąd Okręgowy w Sieradzu 7 maja br. oddalił odwołanie
ubezpieczonego od decyzji ZUS odmawiającej prawa do emerytury górniczej.
Odnośnie do kwestii wydania wiążącej interpretacji przepisów prawa, pragnę wskazać, że
ze względu na treść art. 34a ust. 1 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów8 i
status Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako państwowej osoby prawnej, Minister
Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie ma możliwości wydawania ZUS wiążących
wytycznych i poleceń. Pragnę również zauważyć, że w kwestii indywidualnych uprawnień
nadzór ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego - przewidziany w art. 66
ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych9 - dotyczy
zgodności działań ZUS z obowiązującymi przepisami o charakterze ogólnym i nie może
dotyczyć spraw indywidualnych, rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej. Ocena
prawidłowości decyzji organu rentowego należy do wyłącznej kompetencji sądów
powszechnych.
Informuję, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie rozważa się obecnie
zmiany ustawowych definicji pracy górniczej, ani pracy równorzędnej z pracą górniczą.
Kierownictwo resortu stoi na stanowisku, że ustawowy katalog prac górniczych i prac
równorzędnych z pracą górniczą jest elementem umowy społecznej między państwem
a branżą górniczą, zaś kwestie związane ze szczegółowym znaczeniem elementów katalogu
prac górniczych są przede wszystkim domeną procesu stosowania prawa (przez ZUS, sądy
powszechne), a nie – jego stanowienia. Wszelkie wątpliwości w tym zakresie powinny być
rozstrzygane w praktyce sądowej i praktyce działań ZUS, nie zaś w drodze interwencji
legislacyjnej.
Zapewniam, że kwestia poruszona w interpelacji jest przedmiotem stałego zainteresowania
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Świadczy o tym pismo skierowane do Prezesa
ZUS10, w którym zaakcentowano potrzebę przeprowadzenia ponownej analizy
prawidłowości postępowania zakładu wobec maszynistów kolei górniczych. Sprawa ta była
również omawiana podczas mojego spotkania z przedstawicielami związków zawodowych
branży górnictwa węgla brunatnego oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, kiedy
reprezentanci pierwszej z tych grup poruszyli m.in. kwestie uznania za pracę górniczą pracy
osób wykonujących na odkrywce w kopalniach siarki węgla brunatnego pracę przy
8 Dz. U. z 2025 r. poz. 780, ze zm.
9 Dz. U z 2026 r. poz. 199, z późn. zm.
10 Pismo z 19 maja 2025 r.
-- 5 of 6 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
transporcie – w tym kolejowym - urobku na podstawie art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy
emerytalnej. W tej sprawie Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej skierował do
Prezesa ZUS pismo zawierające rekomendację współdziałania z Ministrem Przemysłu oraz
Prezesem Wyższego Urzędu Górniczego celem rozstrzygnięcia, czy praca osób
wykonujących na odkrywce w kopalniach siarki i węgla brunatnego pracę przy transporcie
- w tym transporcie kolejowym - urobku jest pracą górniczą.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 6 of 6 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.56.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 14889 Pana Posła Michała Pyrzyka, w sprawie prawa do
emerytury górniczej maszynistów kolei górniczych, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Ustalając prawo do emerytury górniczej pracownikom zatrudnionym w odkrywkowym
zakładzie górniczym, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) zobowiązany jest stosować
przepisy zawarte w ustawie emerytalnej1, z uwzględnieniem zmian wprowadzonych ustawą
z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy – Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych
innych ustaw2, która weszła w życie 19 października 2022 r., oraz w aktach wykonawczych
do ustawy emerytalnej, w tym aktach wykonawczych wydanych na podstawie wcześniej
obowiązujących przepisów w zakresie niepozostającym w sprzeczności z nowymi
regulacjami ustawowymi3.
Z punktu widzenia możliwości nabycia uprawnień do emerytury górniczej przez
pracowników kolei górniczych w kopalni węgla brunatnego zasadnicze znaczenie ma art.
50c ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 194 ustawy emerytalnej. W świetle przywołanego przepisu za
pracę górniczą uważane jest zatrudnienie na odkrywce w kopalniach siarki i węgla
brunatnego przy ręcznym lub zmechanizowanym urabianiu, ładowaniu oraz przewozie
nadkładu i złoża, przy pomiarach w zakresie miernictwa górniczego oraz przy bieżącej
konserwacji agregatów i urządzeń wydobywczych, a także w kopalniach otworowych siarki
oraz w przedsiębiorstwach i innych podmiotach wykonujących roboty górnicze dla kopalń
siarki i węgla brunatnego, na stanowiskach określonych w rozporządzeniu Ministra Pracy i
Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r.
Wskazany przepis jasno określa trzy przesłanki uznania danej pracy za pracę górniczą:
— Po pierwsze, przesłankę miejsca wykonywania pracy. Zgodnie z art. 50c ust. 1 pkt 4
ustawy emerytalnej praca ta musi być wykonywana na odkrywce w kopalniach siarki
i węgla brunatnego. Stosownie do art. 50ba pkt 2 ustawy emerytalnej odkrywka
oznacza odkrywkowy zakład górniczy. Zakład górniczy – zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 18
ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2026 r. poz.
69; dalej: Prawo geologiczne i górnicze) – jest to wyodrębniony technicznie
i organizacyjnie zespół środków służących bezpośrednio do wykonywania działalności
regulowanej ustawą w zakresie wydobywania kopalin ze złóż, w tym wyrobiska
1 Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; Dz. U. z 2025
r. poz. 1749, z późn. zm.; dalej: ustawa emerytalna.
2 Dz. U. poz. 1504.
3 Na podstawie art. 194 ustawy emerytalnej dotyczy to rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23
grudnia 1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej
w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty (Dz.U. z 1995 r. Nr 2, poz. 8,
ze zm.; dalej: rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r.) oraz zarządzenia Nr 9
Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 23 grudnia 1994 r. w sprawie określenia stanowisk kierownictwa ruchu i dozoru
ruchu pod ziemią, w kopalniach siarki i kopalniach węgla brunatnego, na których zatrudnienie uważa się za pracę
górniczą (Dz. Urz. MG. z 1995 r. nr 1 poz. 4).
-- 1 of 6 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
górnicze, obiekty budowlane, urządzenia oraz instalacje. Dla rozstrzygnięcia, czy dana
praca jest pracą górniczą w znaczeniu przyjętym w art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy
emerytalnej kluczowe jest ustalenie, czy jest ona wykonywana w granicach
odkrywkowego zakładu górniczego, w którym wydobywana jest siarka lub węgiel
brunatny. W świetle tego przepisu granice odkrywkowego zakładu górniczego
wyznaczają przestrzeń, w której wykonywana jest praca górnicza. Zgodnie z art. 108
ust. 1 pkt 1a Prawa geologicznego i górniczego plan ruchu zakładu górniczego określa
granice zakładu górniczego. W rezultacie, jeśli dana praca jest wykonywana w granicach
wydobywającego węgiel brunatny odkrywkowego zakładu górniczego, wynikających z
jego planu ruchu zatwierdzonego przez organ nadzoru górniczego, spełnia ona
przesłankę miejsca wykonywania pracy przewidzianą w art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy
emerytalnej. Wskazać przy tym należy, że definicję odkrywki – oznaczającej
odkrywkowy zakład górniczy – zawiera art. 50ba pkt 2 ustawy emerytalnej, który
wprowadzono przepisami ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy – Prawo
geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw. Zdefiniowanie tego pojęcia miało
na celu doprecyzowanie i uzupełnienie pojęć górniczych oraz wypełnienie luki
legislacyjnej, a tym samym ograniczenie liczby sporów dotyczących przyznawania
prawa do emerytury górniczej. Zgodnie z intencją ustawodawcy powiązanie pojęcia
„odkrywki” z pojęciem „zakładu górniczego” miało uprościć orzekanie w sprawach
dotyczących emerytur górniczych poprzez jednoznaczne ustalenie granic zakładu
górniczego, wyłączając w tym obszarze możliwość stosowania uznania przez organ
rentowy lub sądy.
— Po drugie, przesłankę rodzaju pracy. Zgodnie z art. 50c ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 194
ustawy emerytalnej za pracę górniczą uważane jest zatrudnienie m.in. przy przewozie
nadkładu i złoża. Oznacza to, że za pracę górniczą może być uznana praca, która polega
na transporcie surowca z jednego miejsca na drugie.
— Po trzecie, przesłankę stanowiska pracy. Zgodnie z art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy
emerytalnej za pracę górniczą uważa się pracę na stanowiskach określonych
w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r. Katalog
stanowisk pracy uznawanych za pracę górniczą w odniesieniu do kopalni węgla
brunatnego ujęto w załączniku nr 2 do tego rozporządzenia. Obejmuje on 32
stanowiska pracy. W odniesieniu do każdego z nich doprecyzowano, że praca jest
wykonywana na odkrywce w kopalniach węgla brunatnego oraz przedsiębiorstwach i
innych podmiotach wykonujących roboty górnicze dla kopalń węgla brunatnego.
Jednym z tych stanowisk pracy jest maszynista kolei górniczej na odkrywce i jego
pomocnik (pkt 9 ww. załącznika).
Art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej określa przesłanki uznania określonych prac za
prace górnicze w sposób jasny, odwołując się do siatki pojęciowej Prawa geologicznego
i górniczego oraz terminologii z zakresu górnictwa. Brzmienie tego przepisu oraz przepisów,
do których on odsyła, pozwala uznać, że praca maszynistów kolei górniczych może zostać
uznana za pracę górniczą, jeżeli jest wykonywana w granicach odkrywkowego zakładu
górniczego wynikających z jego planu ruchu, polega na transporcie surowca z jednego
miejsca w drugie, a osoby ją wykonujące zatrudnione są na stanowisku maszynisty kolei
górniczej na odkrywce lub na stanowisku jego pomocnika. Ma to szczególne znaczenie,
biorąc pod uwagę, że przepisy dotyczące nabywania prawa do świadczeń
długoterminowych z ubezpieczeń społecznych powinny być wykładane w pierwszej
kolejności w drodze wykładni językowej i systemowej, bez odwoływania się do względów
celowościowych i funkcjonalnych. Przy wykładni tych przepisów niezbędne jest bowiem
-- 2 of 6 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
dążenie do zapewnienia stabilności prawnej jednostki, która podejmując podczas swojej
aktywności zawodowej określone decyzje powinna mieć pełną możliwość przewidzenia ich
skutków w sferze uprawnień do świadczeń długoterminowych. Odnosi się to także do osób,
które dokonując wyboru stanowiska pracy w odkrywkowym zakładzie górniczym, miały
prawo liczyć na uzyskanie w przyszłości uprawnień emerytalnych wynikających z pracy
górniczej. Takie podejście jest silnie zakotwiczone w zasadzie zaufania obywatela do
państwa i stanowionego przez nie prawa. Z zasady tej wynika m.in. że jednostka powinna
mieć możliwość określenia zarówno konsekwencji poszczególnych zachowań i zdarzeń na
gruncie obowiązującego w danym momencie systemu, jak też oczekiwać, że prawodawca
nie zmieni ich w sposób arbitralny. Bezpieczeństwo prawne związane z pewnością prawa
gwarantuje zatem przewidywalność działań organów państwa i umożliwia prognozowanie
działań własnych4.
Doceniając trud osób wykonujących pracę maszynisty kolei górniczej na odkrywce, należy
jednocześnie wyraźnie podkreślić, że stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
zgodnie z którym praca maszynisty kolei górniczej na odkrywce i jego pomocnika nie mieści
się w pojęciu pracy górniczej w rozumieniu art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej, znajduje
swoje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów powszechnych i pośrednio sądów
administracyjnych.
Należy zwrócić uwagę na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z
dnia 17 lutego 2026 r., sygn. akt III SA/Gl 475/25.5 W wyroku tym WSA w Gliwicach w
całości podzieli argumentację organów nadzoru górniczego, które uznały, że linia kolejowa
nie jest elementem zakładu górniczego w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 18 ustawy z dnia 9
czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze, ponieważ linia ta nie służy bezpośrednio do
wykonywania działalności regulowanej tą ustawą w zakresie wydobywania kopalin ze złóż.
Sąd administracyjny zwrócił też uwagę na znaczną odległość linii kolejowej od odkrywki
Tomisławice.
W konsekwencji powyższego wyroku praca maszynisty kolei górniczej na odkrywce i jego
pomocnika nie spełnia pierwszej z trzech przywołanych powyżej przesłanej uznania danej
pracy za pracę górniczą, a mianowicie przesłanki odnoszącej się do miejsca wykonywania
pracy, którym powinna być odkrywka w kopalni węgla brunatnego.
Wyrok ten wzmacnia zatem ocenę ZUS, zgodnie z którą transport węgla koleją do
elektrowni nie mieści się w zakresie pojęcia „przewozu nadkładu i złoża” w rozumieniu art.
50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej, pomimo zdefiniowania w tym akcie pojęcia „odkrywki”
4 Wyrok TK z 15 lutego 2005 r., sygn. akt K 48/04
5 Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w Poznaniu, decyzją z dnia 10 stycznia 2025 r. odmówił zatwierdzenia
dodatku nr 18 do planu ruchu zakładu górniczego PAK Kopalnia Węgla Brunatnego Konin S.A. – odkrywka
Tomisławice. Plan ruchu zakładu górniczego to dokument o charakterze technicznym, na podstawie którego
prowadzony jest techniczny ruch zakładu. Plan ruchu reguluje funkcjonowanie zakładu górniczego, w tym również
odkrywkowej kopalni węgla brunatnego, w sferze technicznej. Dodatek do planu ruchu zakładu górniczego to
dokument, który zawiera zmiany do planu ruchu. Zarówno plan ruchu zakładu górniczego jak i dodatki do planu
ruchu podlegają zatwierdzeniu w drodze decyzji przez właściwy organ nadzoru górniczego (art. 108 i nast. ustawy
z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze). Wspomnianym dodatkiem nr 18 przedsiębiorca górniczy
próbował włączyć do planu ruchu sporządzonego dla odkrywki Tomisławice linię kolejową służącą do przewozu
węgla brunatnego z odkrywki Tomisławice oraz węgla brunatnego od dostawcy zewnętrznego do elektrowni
Pątnów i elektrowni Konin. Organy nadzoru górniczego pierwszej i drugiej instancji, tj. Dyrektor OUG w Poznaniu
i Prezes WUG, odmówiły zatwierdzenia przedstawionej zmiany planu ruchu, twierdząc, iż powyższa linia kolejowa
nie jest elementem zakładu górniczego w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 18 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo
geologiczne i górnicze, ponieważ linia ta nie służy bezpośrednio do wykonywania działalności regulowanej tą
ustawą w zakresie wydobywania kopalin ze złóż. Zdaniem organów nadzoru górniczego, wydobycie na odkrywce
Tomisławice jest możliwe nawet bez istnienia przedmiotowej linii kolejowej.
-- 3 of 6 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
jako odkrywkowego zakładu górniczego i jasnego znaczenia wyrażenia „przewóz nakładu i
złoża”. Praca na kolejach górniczych jest bowiem w opinii Zakładu traktowana jako element
sprzedaży węgla, a nie przewozu złoża. W ocenie ZUS praca górnicza musi pozostawać
w bezpośrednim związku funkcjonalnym z wydobywaniem kopalin ze złóż, a o jego braku
świadczy zastąpienie kolei (traktowanej przez pracodawcę jako element ruchu zakładu
górniczego) przenośnikami taśmowymi. ZUS wskazuje, że transport węgla koleją do
elektrowni w ramach ZE PAK S.A. (jest to jedyny w kraju odkrywkowy zakład górniczy,
w którym funkcjonuje kolej), nie odbywa się już zatem w ramach prac bezpośrednio
łączących się z procesami związanymi z wydobywaniem kopalin, rozumianych jednolicie
niezależnie od tego, jakiego odkrywkowego zakładu górniczego to dotyczy (KWB
Bełchatów, KWB Turów, KWB Konin) i jak odległe są od odkrywek miejsca usytuowania
elektrowni. Powoduje to, że transport węgla koleją do elektrowni w ramach ZE PAK S.A. nie
mieści się w zakresie pojęcia „przewozu nadkładu i złoża” w rozumieniu art. 50c ust. 1 pkt
4 ustawy emerytalnej, pomimo zdefiniowania w niej pojęcia „odkrywki” jako odkrywkowego
zakładu górniczego.
Praktyka ZUS przyjęta przy ustalaniu prawa do emerytury górniczej maszynistów kolei
górniczych i ich pomocników na odkrywce w kopalniach węgla brunatnego, znajduje
uzasadnienie w jednolitym orzecznictwie sądowym w tej materii. Co szczególnie istotne -
przywołane wyroki6 zapadły już po wskazanych zmianach legislacyjnych służących
doprecyzowaniu pojęć używanych na gruncie przepisów ustawy emerytalnej regulujących
prawo do emerytury górniczej.
Nie można pominąć faktu, że praca na kolei górniczej była w przeszłości uznawana przez
ZUS za pracę górniczą. Z wyjaśnień zakładu wynika jednak, że początkowo (m.in. w latach
60-tych XX wieku)7 koleją transportowano węgiel bezpośrednio z odkrywek, z wyrobiska
górniczego. Aby nie pozbawić pracowników, którzy wówczas pracowali przy przewozie
nadkładu i złoża, wpisano stanowiska maszynistów kolei do rozporządzenia Ministra Pracy
i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r. Jednak, w późniejszym okresie koleje straciły
6 wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 kwietnia 2024 r.
Sygn. akt III AUa 547/22, w którym znalazło się następujące twierdzenie: Analiza w ocenie pracy górniczej powinna
koncentrować się na ustawowych warunkach pracy górniczej (pojęciu tej pracy), a nie na samej nazwie stanowiska.
W realiach niniejszej sprawy, zajmowanie stanowiska wymienionego w załączniku nr 2 mogłoby być uznane za
pracę górniczą tylko wówczas, gdyby wykonywane przez ubezpieczonego czynności związane były bezpośrednio
z zatrudnieniem na odkrywce w kopalni węgla brunatnego przy ręcznym lub zmechanizowanym urabianiu,
ładowaniu oraz przewozie nadkładu i złoża, przy pomiarach w zakresie miernictwa górniczego oraz przy bieżącej
konserwacji agregatów i urządzeń wydobywczych, a także w przedsiębiorstwach i innych podmiotach
wykonujących roboty górnicze dla kopalni węgla brunatnego (art. 50c ust. 1 pkt 4). (…) Czynności i obowiązki
odwołującego wykonywane na kolejowej trasie odstawy węgla od załadowni z odkrywek do elektrowni, zdaniem
Sądu I instancji, nie miały bezpośredniego związku z zatrudnieniem na odkrywce w kopalni węgla brunatnego przy
ręcznym lub zmechanizowanym urabianiu, ładowaniu oraz przewozie nadkładu i złoża, ani też nie były pracami
przy pomiarach w zakresie miernictwa górniczego oraz przy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń
wydobywczych. (…)Tym samym praca odwołującego jako pomocnika maszynisty elektrowozu, maszynisty
elektrowozu, maszynisty kolei górniczych na odkrywce, i to niezależnie czy była wykonywana na załadowni czy też
na pozostałej części trasy kolei górniczej, nie może być uznana za pracę górniczą określoną w art. 50c ust. 1 pkt 4
ustawy emerytalnej. Podobnie w wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych z dnia 19 czerwca 2024 r. Sygn. akt III AUa 111/24, wyroku Sadu Apelacyjnego w Poznaniu z 20
marca 2025 r. sygn. akt III AUa 116/24, czy wreszcie wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 11 marca 2025 r.
sygn. akt III AUa 194/24.
7 Informacja o odkrywkach na stronie KWB Konin – https://www.kwbkonin.pl; Zgodnie z informacją zawartą na
stronie internetowej PAK KWB S.A., na odkrywce Kazimierz, jako pierwszej w kopalni Konin, do odstawy nadkładu
i węgla zastosowano układ technologiczny KTZ (koparka – taśmociąg – zwałowarka). Nowa technologia zwiększała
czas pracy koparek i zwałowarek, redukowała koszty utrzymania torów kolejowych, zmniejszała zużycie energii
elektrycznej i znacznie skracała czas transportu; wprowadzono ją zatem na pozostałych odkrywkach. Eksploatacja
węgla na odkrywce Kazimierz trwała od 1965 do 2011 roku. Odkrywka czerpała ze złoża Pątnów III, z którego
wydobyto 131 mln ton surowca. Obszar eksploatacji podzielony była na dwa pola: Kazimierz Południe, tam
wydobycie zakończono w 1997 roku, oraz Kazimierz Północ, który działał do roku 2011.
-- 4 of 6 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
bezpośrednią łączność z odkrywkami, gdyż zostały zastąpione przenośnikami taśmowymi,
co zmusiło Zakład do zrewidowania swojego stanowiska w tej materii i zmiany
podejmowanych rozstrzygnięć, aby zapewnić ich zgodność z przepisami prawa.
Kierownictwo MRPiPS w zakresie wątpliwości interpretacyjnych dotyczących ustalania
prawa do emerytury górniczej pracownikom kolei górniczych zwróciło uwagę ZUS na wyrok
Sądu Okręgowego w Sieradzu z dnia 13 sierpnia 2024 r., sygn. akt IV U 78/24, w którym
wskazano, że odmowa potraktowania pracy odwołującego jako pracy przy przewozie złoża
ze względu na zautomatyzowanie przewozu złoża w ramach przenośników taśmowych
(taśmociągów), zmuszałaby do uznania terminu „praca przy przewozie złoża”, którym
posługuje się art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej, za niemający swojego desygnatu
wśród stanowisk zajmowanych przez pracowników kopalni węgla brunatnego.
Rozstrzygnięcie to zostało jednak przez Sąd Apelacyjny uchylone, a sprawa zwrócona do
ponownego rozpatrzenia przez Sąd Okręgowy w Sieradzu. W wyniku ponownego
rozpatrzenia sprawy Sąd Okręgowy w Sieradzu 7 maja br. oddalił odwołanie
ubezpieczonego od decyzji ZUS odmawiającej prawa do emerytury górniczej.
Odnośnie do kwestii wydania wiążącej interpretacji przepisów prawa, pragnę wskazać, że
ze względu na treść art. 34a ust. 1 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów8 i
status Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako państwowej osoby prawnej, Minister
Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie ma możliwości wydawania ZUS wiążących
wytycznych i poleceń. Pragnę również zauważyć, że w kwestii indywidualnych uprawnień
nadzór ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego - przewidziany w art. 66
ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych9 - dotyczy
zgodności działań ZUS z obowiązującymi przepisami o charakterze ogólnym i nie może
dotyczyć spraw indywidualnych, rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej. Ocena
prawidłowości decyzji organu rentowego należy do wyłącznej kompetencji sądów
powszechnych.
Informuję, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie rozważa się obecnie
zmiany ustawowych definicji pracy górniczej, ani pracy równorzędnej z pracą górniczą.
Kierownictwo resortu stoi na stanowisku, że ustawowy katalog prac górniczych i prac
równorzędnych z pracą górniczą jest elementem umowy społecznej między państwem
a branżą górniczą, zaś kwestie związane ze szczegółowym znaczeniem elementów katalogu
prac górniczych są przede wszystkim domeną procesu stosowania prawa (przez ZUS, sądy
powszechne), a nie – jego stanowienia. Wszelkie wątpliwości w tym zakresie powinny być
rozstrzygane w praktyce sądowej i praktyce działań ZUS, nie zaś w drodze interwencji
legislacyjnej.
Zapewniam, że kwestia poruszona w interpelacji jest przedmiotem stałego zainteresowania
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Świadczy o tym pismo skierowane do Prezesa
ZUS10, w którym zaakcentowano potrzebę przeprowadzenia ponownej analizy
prawidłowości postępowania zakładu wobec maszynistów kolei górniczych. Sprawa ta była
również omawiana podczas mojego spotkania z przedstawicielami związków zawodowych
branży górnictwa węgla brunatnego oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, kiedy
reprezentanci pierwszej z tych grup poruszyli m.in. kwestie uznania za pracę górniczą pracy
osób wykonujących na odkrywce w kopalniach siarki węgla brunatnego pracę przy
8 Dz. U. z 2025 r. poz. 780, ze zm.
9 Dz. U z 2026 r. poz. 199, z późn. zm.
10 Pismo z 19 maja 2025 r.
-- 5 of 6 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
transporcie – w tym kolejowym - urobku na podstawie art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy
emerytalnej. W tej sprawie Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej skierował do
Prezesa ZUS pismo zawierające rekomendację współdziałania z Ministrem Przemysłu oraz
Prezesem Wyższego Urzędu Górniczego celem rozstrzygnięcia, czy praca osób
wykonujących na odkrywce w kopalniach siarki i węgla brunatnego pracę przy transporcie
- w tym transporcie kolejowym - urobku jest pracą górniczą.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 6 of 6 --