Interpelacja nr 14884
Interpelacja w sprawie wieloletnich naruszeń prawa przez m.st. Warszawę w zakresie realizacji specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, niepełnosprawnością intelektualną i autyzmem (SUO-ZP), zaniechań nadzorczych wojewody mazowieckiego oraz braku skutecznej reakcji ministerstwa mimo udokumentowanej wiedzy o naruszeniach
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (100%)
Zdrowie i Lecznictwo (70%)
Podatki, Finanse i Budżet (40%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie wieloletnich naruszeń prawa przez m.st. Warszawę w zakresie realizacji specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, niepełnosprawnością intelektualną i autyzmem (SUO-ZP), zaniechań nadzorczych wojewody mazowieckiego oraz braku skutecznej reakcji ministerstwa mimo udokumentowanej wiedzy o naruszeniach
Interpelacja nr 14884
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie wieloletnich naruszeń prawa przez m.st. Warszawę w zakresie realizacji specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, niepełnosprawnością intelektualną i autyzmem (SUO-ZP), zaniechań nadzorczych wojewody mazowieckiego oraz braku skutecznej reakcji ministerstwa mimo udokumentowanej wiedzy o naruszeniach
Zgłaszający: Marcelina Zawisza
Data wpływu: 27-01-2026
Szanowna Pani Ministro,
zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych stanowi obowiązkowe zadanie własne gminy finansowane ze środków centralnych. Jednocześnie art. 50 ust. 1 i 4 tej ustawy nakłada na gminę obowiązek dostosowania tych usług do szczególnych potrzeb osoby uprawnionej.
Pomimo jednoznacznych przepisów prawa Centrum Usług Społecznych m.st. Warszawy od co najmniej czterech lat nie zapewnia SUO-ZP osobom niemówiącym, w tym osobom posługującym się komunikacją alternatywną i wspomagającą (AAC), systemem Makaton oraz Polskim Językiem Migowym (PJM).
W praktyce oznacza to całkowite pozbawienie tej grupy mieszkańców dostępu do usług finansowanych ze środków publicznych.
Co szczególnie istotne, brak dostępności dotyczy również dzieci posiadających zaświadczenia, o których mowa w ustawie z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem“, których potrzeby – zgodnie z celem tej ustawy oraz zasadami systemu pomocy społecznej – powinny być traktowane priorytetowo. Tymczasem te dzieci zostały faktycznie wykluczone z dostępu do specjalistycznych usług opiekuńczych wyłącznie z powodu braku zapewnienia dostępności komunikacyjnej.
Zgodnie z § 2 pkt 2 i 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych usługi te muszą być dostosowane do rodzaju niepełnosprawności i indywidualnych potrzeb osoby korzystającej z usług. Brak możliwości komunikacji z dzieckiem lub osobą zależną oznacza, że usługi te nie spełniają kryterium „specjalistyczności“ w rozumieniu prawa.
CUS m.st. Warszawy, jako podmiot publiczny realizujący zadania publiczne, jest ponadto zobowiązany do zapewnienia dostępności informacyjno-komunikacyjnej na podstawie art. 6 pkt 3 lit. a i b oraz art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, w tym do zapewnienia komunikacji z wykorzystaniem alternatywnych i wspomagających metod komunikacji. Obowiązek ten obejmuje realne świadczenie usług, a nie jedynie formalną możliwość kontaktu z urzędem.
Niezależnie od powyższego art. 4 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się gwarantują osobom uprawnionym prawo do korzystania z wybranego środka komunikowania się oraz nakładają na podmioty realizujące zadania publiczne obowiązek zapewnienia dostępu do świadczeń z jego wykorzystaniem.
Szczególne wątpliwości budzi postawa wojewody mazowieckiego. Mimo że w kierowanym do zgłaszającej nieprawidłowości piśmie z dnia 20 sierpnia 2025 roku wojewoda jednoznacznie wskazał, iż wybrany przez CUS m.st. Warszawy w postępowaniu przetargowym wykonawca nie zapewnia usług osobom o szczególnych potrzebach komunikacyjnych, w tym dzieciom, nie podjął on żadnych działań kontrolnych i naprawczych.
Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, że brak dostępnych specjalistycznych usług opiekuńczych w m.st. Warszawie dotyczy również dzieci posiadających zaświadczenia, o których mowa w ustawie z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem“, a więc dzieci, wobec których państwo polskie przyjęło ustawowy obowiązek zapewnienia szczególnej, priorytetowej i skoordynowanej ochrony oraz dostępu do świadczeń. Zgodnie z art. 2 ust. 2 oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy „Za życiem“ wsparcie udzielane rodzinom wychowującym dzieci z ciężkimi i nieodwracalnymi niepełnosprawnościami ma charakter pierwszeństwa w dostępie do świadczeń opiekuńczych, rehabilitacyjnych i wspierających funkcjonowanie dziecka w środowisku domowym.
Ustawa ta nie przewiduje żadnych wyjątków uzależniających realizację wsparcia od „możliwości organizacyjnych“ gminy ani od warunków rynkowych postępowania przetargowego. Pozbawienie dzieci posiadających zaświadczenia „Za życiem“ dostępu do specjalistycznych usług opiekuńczych wyłącznie z powodu braku zapewnienia dostępności komunikacyjnej (AAC, Makaton, PJM) oznacza całkowite zaprzeczenie celom tej ustawy oraz sprowadzenie gwarantowanej prawem szczególnej ochrony do zapisu pozbawionego realnej treści.
Należy jednoznacznie wskazać, że w świetle art. 7 ust. 1 oraz art. 9 ust. 1 ustawy „Za życiem“ administracja publiczna – w tym jednostki samorządu terytorialnego realizujące zadania z zakresu pomocy społecznej – ma obowiązek koordynować i zapewniać dostęp do świadczeń w sposób ciągły i dostosowany do indywidualnych potrzeb dziecka i jego rodziny. Brak dostępnych SUO-ZP dla dzieci niemówiących stanowi zatem rażące naruszenie ustawowego obowiązku koordynacji i priorytetyzacji wsparcia.
Co więcej, odmowa faktycznego dostępu do SUO-ZP dzieciom objętym ustawą „Za życiem“ narusza również:
- art. 71 ust. 2 Konstytucji RP, który zobowiązuje władze publiczne do udzielania szczególnej pomocy rodzinom wychowującym dzieci z niepełnosprawnościami,
- art. 72 ust. 1 Konstytucji RP, gwarantujący ochronę praw dziecka i nakazujący organom władzy publicznej działanie z uwzględnieniem najlepszego interesu dziecka.
W tym kontekście szczególnie niepokojący jest fakt, że wojewoda mazowiecki, posiadając z otrzymanych pism wiedzę o tym, iż wykonawca wyłoniony przez CUS m.st. Warszawy nie zapewnia dostępnych usług osobom o szczególnych potrzebach komunikacyjnych, w tym dzieciom objętym ustawą „Za życiem“, nie podjął żadnych działań kontrolnych. Taka postawa oznacza de facto akceptację systemowego pozbawiania dzieci objętych szczególną ochroną państwa dostępu do świadczeń gwarantowanych ustawą. Taka postawa pozostaje w oczywistej sprzeczności z obowiązkiem sprawowania nadzoru legalności, wynikającym z art. 171 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 1 pkt 2 i art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie.
Należy wskazać, że pierwsze spotkanie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w tej sprawie odbyło się w sierpniu 2025 r., i to z rodzicem dziecka pozbawionego dostępu do specjalistycznych usług opiekuńczych z powodu braku dostępności komunikacyjnej, już po tym jak wojewoda mazowiecki odmówił przeprowadzenia kontroli mimo posiadanej wiedzy o naruszeniach.
Powyższe rodzi poważne pytania o skuteczność realizacji przez ministra obowiązków wynikających z art. 22 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, obejmujących tworzenie polityki w zakresie pomocy społecznej oraz nadzór nad jej realizacją, a także o realną ochronę praw dzieci i osób zależnych, w szczególności objętych szczególnym wsparciem państwa.
Opisane działania i zaniechania stanowią również naruszenie:
- art. 32 Konstytucji RP (zasada równości i zakaz dyskryminacji),
- art. 9, 19 i 21 konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami, ratyfikowanej przez RP i mającej pierwszeństwo przed ustawami na mocy art. 91 Konstytucji RP.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Jakie działania podejmuje lub może podjąć ministerstwo w przypadku, gdy mimo posiadania wiedzy o naruszeniach wojewoda nie realizuje swoich kompetencji nadzorczych i kontrolnych wobec gminy?
Czy ministerstwo monitoruje sposób realizacji SUO-ZP pod kątem dostępności komunikacyjnej, a jeżeli tak – w jaki sposób i na podstawie jakich wskaźników? Czy przeprowadzenie postępowania przetargowego na realizację SUO-ZP bez uwzględnienia dostępności komunikacyjnej (AAC, Makaton, PJM) jest – w ocenie ministerstwa – zgodne z obowiązującymi przepisami prawa?
Jak Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zapewnia realny dostęp do usług społecznych osobom posługującym się: komunikacją alternatywną i wspomagającą (AAC), systemem Makaton, Polskim Językiem Migowym (PJM)?
Czy ministerstwo planuje wprowadzenie jednolitych wytycznych lub standardów dla gmin w zakresie obowiązkowego uwzględniania dostępności komunikacyjnej w realizacji SUO-ZP, w tym na etapie postępowań przetargowych?
Jakie środki prawne przysługują obywatelowi – w szczególności dziecku lub osobie zależnej – w sytuacji, gdy gmina nie zapewnia dostępu do usług?
Jakie konkretne działania zostały podjęte przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od dnia 20 sierpnia 2025 r., czyli od pierwszego spotkania z osobą zgłaszającą nieprawidłowości przy przetargach organizowanych przez CUS, a co za tym idzie braku realizacji SUO-ZP w m.st. Warszawie?
Jakie działania zostały lub zostaną podjęte wobec wojewody mazowieckiego w związku z brakiem realnego nadzoru nad wykonywaniem zadań zleconych w gminie Warszawa oraz brakiem przeprowadzenia kontroli doraźnej po otrzymaniu informacji o nieprawidłowościach przy przetargu organizowanym przez CUS Warszawa?
Brak dostępnych specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób niemówiących, w tym dzieci objętych szczególną ochroną państwa, nie może być traktowany jako problem organizacyjny. Jest to rażące, wieloletnie i udokumentowane naruszenie prawa, wymagające jednoznacznej reakcji ministra odpowiedzialnego za system pomocy społecznej.
Interpelacja nr 14884
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie wieloletnich naruszeń prawa przez m.st. Warszawę w zakresie realizacji specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, niepełnosprawnością intelektualną i autyzmem (SUO-ZP), zaniechań nadzorczych wojewody mazowieckiego oraz braku skutecznej reakcji ministerstwa mimo udokumentowanej wiedzy o naruszeniach
Zgłaszający: Marcelina Zawisza
Data wpływu: 27-01-2026
Szanowna Pani Ministro,
zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych stanowi obowiązkowe zadanie własne gminy finansowane ze środków centralnych. Jednocześnie art. 50 ust. 1 i 4 tej ustawy nakłada na gminę obowiązek dostosowania tych usług do szczególnych potrzeb osoby uprawnionej.
Pomimo jednoznacznych przepisów prawa Centrum Usług Społecznych m.st. Warszawy od co najmniej czterech lat nie zapewnia SUO-ZP osobom niemówiącym, w tym osobom posługującym się komunikacją alternatywną i wspomagającą (AAC), systemem Makaton oraz Polskim Językiem Migowym (PJM).
W praktyce oznacza to całkowite pozbawienie tej grupy mieszkańców dostępu do usług finansowanych ze środków publicznych.
Co szczególnie istotne, brak dostępności dotyczy również dzieci posiadających zaświadczenia, o których mowa w ustawie z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem“, których potrzeby – zgodnie z celem tej ustawy oraz zasadami systemu pomocy społecznej – powinny być traktowane priorytetowo. Tymczasem te dzieci zostały faktycznie wykluczone z dostępu do specjalistycznych usług opiekuńczych wyłącznie z powodu braku zapewnienia dostępności komunikacyjnej.
Zgodnie z § 2 pkt 2 i 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych usługi te muszą być dostosowane do rodzaju niepełnosprawności i indywidualnych potrzeb osoby korzystającej z usług. Brak możliwości komunikacji z dzieckiem lub osobą zależną oznacza, że usługi te nie spełniają kryterium „specjalistyczności“ w rozumieniu prawa.
CUS m.st. Warszawy, jako podmiot publiczny realizujący zadania publiczne, jest ponadto zobowiązany do zapewnienia dostępności informacyjno-komunikacyjnej na podstawie art. 6 pkt 3 lit. a i b oraz art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, w tym do zapewnienia komunikacji z wykorzystaniem alternatywnych i wspomagających metod komunikacji. Obowiązek ten obejmuje realne świadczenie usług, a nie jedynie formalną możliwość kontaktu z urzędem.
Niezależnie od powyższego art. 4 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się gwarantują osobom uprawnionym prawo do korzystania z wybranego środka komunikowania się oraz nakładają na podmioty realizujące zadania publiczne obowiązek zapewnienia dostępu do świadczeń z jego wykorzystaniem.
Szczególne wątpliwości budzi postawa wojewody mazowieckiego. Mimo że w kierowanym do zgłaszającej nieprawidłowości piśmie z dnia 20 sierpnia 2025 roku wojewoda jednoznacznie wskazał, iż wybrany przez CUS m.st. Warszawy w postępowaniu przetargowym wykonawca nie zapewnia usług osobom o szczególnych potrzebach komunikacyjnych, w tym dzieciom, nie podjął on żadnych działań kontrolnych i naprawczych.
Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, że brak dostępnych specjalistycznych usług opiekuńczych w m.st. Warszawie dotyczy również dzieci posiadających zaświadczenia, o których mowa w ustawie z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem“, a więc dzieci, wobec których państwo polskie przyjęło ustawowy obowiązek zapewnienia szczególnej, priorytetowej i skoordynowanej ochrony oraz dostępu do świadczeń. Zgodnie z art. 2 ust. 2 oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy „Za życiem“ wsparcie udzielane rodzinom wychowującym dzieci z ciężkimi i nieodwracalnymi niepełnosprawnościami ma charakter pierwszeństwa w dostępie do świadczeń opiekuńczych, rehabilitacyjnych i wspierających funkcjonowanie dziecka w środowisku domowym.
Ustawa ta nie przewiduje żadnych wyjątków uzależniających realizację wsparcia od „możliwości organizacyjnych“ gminy ani od warunków rynkowych postępowania przetargowego. Pozbawienie dzieci posiadających zaświadczenia „Za życiem“ dostępu do specjalistycznych usług opiekuńczych wyłącznie z powodu braku zapewnienia dostępności komunikacyjnej (AAC, Makaton, PJM) oznacza całkowite zaprzeczenie celom tej ustawy oraz sprowadzenie gwarantowanej prawem szczególnej ochrony do zapisu pozbawionego realnej treści.
Należy jednoznacznie wskazać, że w świetle art. 7 ust. 1 oraz art. 9 ust. 1 ustawy „Za życiem“ administracja publiczna – w tym jednostki samorządu terytorialnego realizujące zadania z zakresu pomocy społecznej – ma obowiązek koordynować i zapewniać dostęp do świadczeń w sposób ciągły i dostosowany do indywidualnych potrzeb dziecka i jego rodziny. Brak dostępnych SUO-ZP dla dzieci niemówiących stanowi zatem rażące naruszenie ustawowego obowiązku koordynacji i priorytetyzacji wsparcia.
Co więcej, odmowa faktycznego dostępu do SUO-ZP dzieciom objętym ustawą „Za życiem“ narusza również:
- art. 71 ust. 2 Konstytucji RP, który zobowiązuje władze publiczne do udzielania szczególnej pomocy rodzinom wychowującym dzieci z niepełnosprawnościami,
- art. 72 ust. 1 Konstytucji RP, gwarantujący ochronę praw dziecka i nakazujący organom władzy publicznej działanie z uwzględnieniem najlepszego interesu dziecka.
W tym kontekście szczególnie niepokojący jest fakt, że wojewoda mazowiecki, posiadając z otrzymanych pism wiedzę o tym, iż wykonawca wyłoniony przez CUS m.st. Warszawy nie zapewnia dostępnych usług osobom o szczególnych potrzebach komunikacyjnych, w tym dzieciom objętym ustawą „Za życiem“, nie podjął żadnych działań kontrolnych. Taka postawa oznacza de facto akceptację systemowego pozbawiania dzieci objętych szczególną ochroną państwa dostępu do świadczeń gwarantowanych ustawą. Taka postawa pozostaje w oczywistej sprzeczności z obowiązkiem sprawowania nadzoru legalności, wynikającym z art. 171 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 1 pkt 2 i art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie.
Należy wskazać, że pierwsze spotkanie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w tej sprawie odbyło się w sierpniu 2025 r., i to z rodzicem dziecka pozbawionego dostępu do specjalistycznych usług opiekuńczych z powodu braku dostępności komunikacyjnej, już po tym jak wojewoda mazowiecki odmówił przeprowadzenia kontroli mimo posiadanej wiedzy o naruszeniach.
Powyższe rodzi poważne pytania o skuteczność realizacji przez ministra obowiązków wynikających z art. 22 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, obejmujących tworzenie polityki w zakresie pomocy społecznej oraz nadzór nad jej realizacją, a także o realną ochronę praw dzieci i osób zależnych, w szczególności objętych szczególnym wsparciem państwa.
Opisane działania i zaniechania stanowią również naruszenie:
- art. 32 Konstytucji RP (zasada równości i zakaz dyskryminacji),
- art. 9, 19 i 21 konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami, ratyfikowanej przez RP i mającej pierwszeństwo przed ustawami na mocy art. 91 Konstytucji RP.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Jakie działania podejmuje lub może podjąć ministerstwo w przypadku, gdy mimo posiadania wiedzy o naruszeniach wojewoda nie realizuje swoich kompetencji nadzorczych i kontrolnych wobec gminy?
Czy ministerstwo monitoruje sposób realizacji SUO-ZP pod kątem dostępności komunikacyjnej, a jeżeli tak – w jaki sposób i na podstawie jakich wskaźników? Czy przeprowadzenie postępowania przetargowego na realizację SUO-ZP bez uwzględnienia dostępności komunikacyjnej (AAC, Makaton, PJM) jest – w ocenie ministerstwa – zgodne z obowiązującymi przepisami prawa?
Jak Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zapewnia realny dostęp do usług społecznych osobom posługującym się: komunikacją alternatywną i wspomagającą (AAC), systemem Makaton, Polskim Językiem Migowym (PJM)?
Czy ministerstwo planuje wprowadzenie jednolitych wytycznych lub standardów dla gmin w zakresie obowiązkowego uwzględniania dostępności komunikacyjnej w realizacji SUO-ZP, w tym na etapie postępowań przetargowych?
Jakie środki prawne przysługują obywatelowi – w szczególności dziecku lub osobie zależnej – w sytuacji, gdy gmina nie zapewnia dostępu do usług?
Jakie konkretne działania zostały podjęte przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od dnia 20 sierpnia 2025 r., czyli od pierwszego spotkania z osobą zgłaszającą nieprawidłowości przy przetargach organizowanych przez CUS, a co za tym idzie braku realizacji SUO-ZP w m.st. Warszawie?
Jakie działania zostały lub zostaną podjęte wobec wojewody mazowieckiego w związku z brakiem realnego nadzoru nad wykonywaniem zadań zleconych w gminie Warszawa oraz brakiem przeprowadzenia kontroli doraźnej po otrzymaniu informacji o nieprawidłowościach przy przetargu organizowanym przez CUS Warszawa?
Brak dostępnych specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób niemówiących, w tym dzieci objętych szczególną ochroną państwa, nie może być traktowany jako problem organizacyjny. Jest to rażące, wieloletnie i udokumentowane naruszenie prawa, wymagające jednoznacznej reakcji ministra odpowiedzialnego za system pomocy społecznej.
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
22%
Konkretność
78%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
17
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.6 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (17)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
23754 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.52.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 14884 Posłanki Marceliny Zawiszy w sprawie „wieloletnich
naruszeń prawa przez m.st. Warszawę w zakresie realizacji specjalistycznych usług
opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, niepełnosprawnością intelektualną
i autyzmem (SUO-ZP), zaniechań nadzorczych wojewody mazowieckiego oraz braku
skutecznej reakcji ministerstwa mimo udokumentowanej wiedzy o naruszeniach”, proszę
przyjąć następujące wyjaśnienia.
Zgodnie z art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o kontroli w administracji rządowej
(Dz. U. z 2026 r. poz. 158) minister, kierownik urzędu centralnego lub przewodniczący
komitetu wchodzącego w skład Rady Ministrów kontroluje:
— podległe mu lub przez niego nadzorowane organy lub jednostki organizacyjne;
— jednostki podległe organom, o których mowa w pkt 1, lub przez nie nadzorowane;
— podmioty, które otrzymały środki budżetowe z części budżetu państwa, której jest
dysponentem.
Z kolei na podstawie art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie
i administracji rządowej w województwie (Dz. U. z 2025 r. poz. 428) nadzór nad
działalnością wojewody na podstawie kryterium zgodności jego działania z powszechnie
obowiązującym prawem, a także pod względem rzetelności i gospodarności sprawuje
minister właściwy do spraw administracji publicznej.
Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie
właściwy minister wykonuje swoje uprawnienia wobec wojewody w zakresie i na zasadach
określonych w odrębnych ustawach.
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie ma uprawnień do kontroli wojewodów
w zakresie czynności nadzorczych określonych w art. 129 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.
o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1214, z późn. zm.). Przepisy ustawy o pomocy
społecznej również takiej podstawy nie zawierają.
Dodatkowo wyjaśniam, że na podstawie art. 129 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej,
jeżeli w wyniku przeprowadzonych czynności, o których mowa w art. 126, ujawniono rażące
zaniedbania lub zaniechania realizacji obowiązków ustawowych, wojewoda może wezwać
jednostkę samorządu terytorialnego do wyznaczenia wykonawcy zastępczego, w terminie
nie dłuższym niż dwa miesiące od dnia otrzymania wezwania. W przypadku niewyznaczenia
przez jednostkę samorządu terytorialnego wykonawcy zastępczego w tym terminie
wojewoda może wystąpić do sądu administracyjnego ze skargą na bezczynność organu
jednostki samorządu terytorialnego. Organem właściwym do oceny działania wojewody
w przypadku niewyznaczenia przez jednostkę samorządu terytorialnego wykonawcy
zastępczego będzie sąd administracyjny.
Informuję, że zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy
społecznej organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu
-- 1 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi jest zadaniem zleconym z zakresu
administracji rządowej realizowanym przez gminę.
W myśl art. 22 pkt 1, do zadań wojewody należy ustalanie sposobu wykonywania zadań
z zakresu administracji rządowej realizowanych zgodnie z pkt 8 przez jednostki samorządu
terytorialnego, nadzór nad realizacją zadań samorządu gminnego, powiatowego
i województwa, w tym nad jakością działalności jednostek organizacyjnych pomocy
społecznej oraz nad jakością usług, dla których minister właściwy do spraw zabezpieczenia
społecznego określił standardy, a także nad zgodnością zatrudnienia pracowników
jednostek organizacyjnych pomocy społecznej z wymaganymi kwalifikacjami. Ponadto na
podstawie art. 110 ust 2 ww. ustawy, gmina, realizując zadania zlecone z zakresu
administracji rządowej, kieruje się ustaleniami przekazanymi przez wojewodę.
Kwestię dostępu osób posługujących się wskazanymi w interpelacji sposobami komunikacji
(komunikacją alternatywną i wspomagającą (AAC), systemem Makaton, Polskim Językiem
Migowym (PJM)) do usług społecznych uregulowano przepisami w spr. środowiskowych
domów samopomocy, w rozporządzeniu z dnia 9 grudnia 2010 r. w sprawie
środowiskowych domów samopomocy, poprzez dodanie zapisu mówiącego o treningu
umiejętności komunikacyjnych, w tym z wykorzystaniem alternatywnych i wspomagających
sposobów porozumiewania się w przypadku osób z problemami w komunikacji werbalnej.
Szkolenie
w tym zakresie przeprowadza się dla wszystkich pracowników (w przypadku osób
realizujących treningi nie rzadziej niż raz na trzy lata).
Realizowane przez gminę organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług
opiekuńczych w miejscu zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi nie jest
zadaniem własnym gminy, tylko zadaniem zleconym z zakresu administracji rządowej
i w odróżnieniu od usług opiekuńczych nie ma charakteru obligatoryjnego.
Specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi są szczególnym rodzajem usług
specjalistycznych, gdyż pomoc udzielana jest tu wyróżnionej grupie osób. Z tego względu,
przyznając wsparcie w takiej formie, ośrodek pomocy społecznej musi posiadać
udokumentowaną wiedzę, że dana osoba należy do wskazanej grupy, a także informacje
o tym, że wsparcie, którego można jej udzielić w ramach innych systemów nie pozwala
zaspokoić jej potrzeb.
Odnośnie do przyznawania tej formy wsparcia dzieciom należy zauważyć, że zgodnie z § 2
pkt 5 ww. rozporządzenia specjalistyczne usługi opiekuńcze dla dzieci i młodzieży
z zaburzeniami psychicznymi polegają na zapewnieniu dostępu do zajęć rehabilitacyjnych
i rewalidacyjno-wychowawczych tylko w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie mają one
możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy o ochronie zdrowia
psychicznego .
Trzeba podkreślić, że rolą pomocy społecznej jest wyłącznie wsparcie osób i rodzin
w sytuacjach, którym nie są w stanie sprostać wykorzystując swoje uprawnienia, własne
zasoby i możliwości. Instytucja ta nie może zastępować innych systemów i podmiotów,
które w ich ramach w pierwszej kolejności zobowiązane są do podjęcia działań na rzecz osób
potrzebujących. Wsparcie z pomocy społecznej może zatem jedynie uzupełniać świadczenia
gwarantowane przez inne systemy (ochrony zdrowia, edukacji).
Niezależnie od powyższego zaznaczam, że w przypadku niezadowolenia z decyzji
o przyznaniu bądź odmowie świadczenia osobie wnioskującej przysługuje odwołanie do
-- 2 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
samorządowego kolegium odwoławczego (SKO), zaś na decyzję SKO skarga do
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Organem właściwym w zakresie ochrony praw dziecka jest Rzecznik Praw Dziecka, do
którego można zgłaszać informacje wskazujące na naruszanie praw lub dobra dziecka.
Nawiązując do przywołanego przez Panią Posłankę spotkania z rodzicem dziecka
pozbawionego dostępu do specjalistycznych usług opiekuńczych, które odbyło się
w siedzibie MRPiPS w sierpniu zeszłego roku, wyjaśniam, że 21 sierpnia 2025 r. Mazowiecki
Urząd Wojewódzki w Warszawie przekazał odpowiedź na przesłane z ministerstwa pismo
tej osoby, informując o podjętych w sprawie działaniach, wynikających ze sprawowania
nadzoru i kontroli nad działalnością Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy Bielany m.st.
Warszawy.
Następnie 12 listopada 2025 r. w imieniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
skierowano do Prezydenta m.st. Warszawy pismo zwracające uwagę na brak realizacji
specjalistycznych usług opiekuńczych dla wskazanego dziecka, sygnalizujące potrzebę
zbadania, czy brak dostępu do tego typu usług dotyczy też innych mieszkańców stolicy. Ze
szczegółowej odpowiedzi udzielonej w tej sprawie 28 stycznia 2026 r. wynika, że w jej
procedowanie zaangażowane są jednostki organizacyjne i wiceprezydenci m.st. Warszawy.
Prezydent miasta stołecznego podkreśla przy tym, że wdrażanie nowych metod
terapeutycznych w terapii dzieci z całościowymi zaburzeniami związanymi m.in.
z autyzmem wymaga czasu niezbędnego do rzetelnego przeprowadzenia tego procesu i
wyłonienia specjalistów, którzy zyskają uprawnienia do ich stosowania .
Kolejne spotkanie dotyczące omawianego przypadku odbyło się w siedzibie resortu
w styczniu 2026 r. z moim udziałem, Pani Posłanki, Dyrekcji Departamentu Pomocy
Społecznej w MRPiPS, Wicewojewody Mazowieckiego oraz przedstawicieli WRiPS MUW,
OPS, CUS w Warszawie. W jego następstwie 3 lutego 2026 r. skierowano do WRiPS MUW
w Warszawie pismo dotyczące realizowania kontroli w zakresie SUO na terenie m.st.
Warszawy, w związku z napływającymi sygnałami od osób korzystających ze wsparcia.
Odnośnie do pytania 5 pragnę wskazać, że wykaz oraz warunki realizacji świadczeń
gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień, w tym świadczeń
dla dzieci i młodzieży, ujęto w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 19 czerwca 2019 r.
w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia
uzależnień. Rozporządzenie określa wykaz oraz warunki realizacji świadczeń
gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej realizowanych w warunkach
stacjonarnych, dziennych, ambulatoryjnych leczenia środowiskowego (domowego) m.in.
dzieci i młodzieży z autyzmem. Do świadczeń tych należą:
1. Porada kompleksowo-konsultacyjna dla osób z autyzmem dziecięcym obejmująca
ocenę stanu zdrowia, diagnozę funkcjonalną oraz wskazówki terapeutyczne;
2. Program terapeutyczno-rehabilitacyjny dla osób z autyzmem dziecięcym, służący
redukcji objawów psychopatologicznych, poprawie funkcjonowania emocjonalnego,
społecznego i poznawczego, poprawie komunikacji werbalnej i niewerbalnej,
budowaniu samodzielności i przygotowaniu do życia dorosłego. Zakres usług
w programie obejmuje:
— indywidualne terapie,
— terapię i poradnictwo psychologiczne,
— terapię zaburzeń mowy i komunikacji,
— psychoedukację dla rodzin/rodziców.
-- 3 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Program jest realizowany przez: psychologów, pedagogów specjalnych, logopedów
fizjoterapeutów, terapeutów zajęciowych.
Dodatkowo, w zakresie form wsparcia dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, w
ramach projektu „Opracowanie i realizacja specjalistycznych programów diagnozy i leczenia
zaburzeń psychicznych” finansowanego z programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju
Społecznego 2021–2027 (FERS.04.15-IP.07- 0006/24) i realizowanego przez Instytut
Psychiatrii i Neurologii, planowane jest opracowanie programu pn. Diagnostyka i leczenie
zaburzeń ze spektrum autyzmu u dzieci i młodzieży. Informacje o projekcie dostępne są pod
adresem: Ponad 257 mln zł dla IPiN na rozwój specjalistycznych metod diagnostyki i
leczenia zaburzeń psychicznych - Ministerstwo Zdrowia - Portal Gov.pl.
Kierownictwo Ministerstwa Edukacji Narodowej informuje, że prowadzi szereg
kompleksowych działań i inicjatyw mających na celu wzmocnienie jakości wsparcia
udzielanego w jednostkach systemu oświaty.
Obowiązujące przepisy prawa oświatowego tworzą system wsparcia dzieci i młodzieży,
doświadczających trudności wynikających m.in. z zaburzeń psychicznych,
niepełnosprawności intelektualnej czy ze spektrum autyzmu. Opiera się on na współpracy
wszystkich podmiotów zaangażowanych w proces edukacyjny, tak aby zapewnić dziecku
i uczniowi warunki kształcenia adekwatne do jego indywidualnych potrzeb oraz możliwości
psychofizycznych i rozwojowych. System ten obejmuje zarówno działania podejmowane
w przedszkolu lub szkole, organizowane przez dyrektora i realizowane przez nauczycieli
oraz specjalistów, jak i specjalistyczną diagnozę, wydawanie formalnych rozstrzygnięć oraz
terapię prowadzoną w poradniach psychologiczno-pedagogicznych.
Szkoła ma obowiązek zagwarantować wszystkim uczniom warunki do pełnego rozwoju,
nauki i uczestnictwa w życiu szkolnym. System oświaty zapewnia m.in.:
— dostosowanie treści, metod i organizacji nauczania do możliwości psychofizycznych
uczniów, umożliwia też korzystanie z pomocy psychologiczno-pedagogicznej
i specjalnych form pracy dydaktycznej;
— możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół przez dzieci i młodzież
z niepełnosprawnościami, niedostosowaną społecznie i zagrożoną niedostosowaniem
społecznym, zgodnie z indywidualnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz
predyspozycjami,
— opiekę nad uczniami z niepełnosprawnością przy umożliwieniu im realizowania
zindywidualizowanego procesu kształcenia oraz zapewnieniu form i programów
nauczania i zajęć rewalidacyjnych.
Jednym z rozwiązań wspierających jednostki systemu oświaty w pokonywaniu trudności,
wynikających m.in. z zaburzeń psychicznych, niepełnosprawności intelektualnej oraz ze
spektrum autyzmu jest organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Ramy prawne
tych działań wyznaczają przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. –
Prawo oświatowe, w szczególności art. 1 pkt 5, art. 2 pkt 6 oraz art. 47 ust. 1 pkt 5 oraz akty
wykonawcze wydane na jej podstawie, w tym w szczególności rozporządzenie Ministra
Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania
pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i
placówkach.
W rozporządzeniu określone są m. in. zadania dyrektora szkoły w zakresie organizacji
pomocy, katalog form wsparcia, zasady współpracy z rodzicami oraz działania wynikające
ze współpracy z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi.
-- 4 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Przepisy nakładają na jednostki systemu oświaty obowiązek reagowania nie tylko na
trudności edukacyjne uczniów, lecz także rozpoznawania i zaspokajania ich indywidualnych
potrzeb rozwojowych i psychofizycznych wynikających m.in. z niepełnosprawności,
choroby przewlekłej, zaburzeń psychicznych, zaburzeń zachowania i emocji oraz
całościowych zaburzeń rozwojowych (również ze spektrum autyzmu).
Obowiązujące regulacje prawne gwarantują każdemu dziecku lub uczniowi prawo do
bezpłatnej i dobrowolnej pomocy psychologiczno-pedagogicznej organizowanej przez
przedszkole, szkołę i placówkę oświatową. Polega ona na rozpoznawaniu i zaspokajaniu
indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych dziecka/ucznia/wychowanka oraz
rozpoznawaniu jego możliwości psychofizycznych i czynników środowiskowych
wpływających na jego funkcjonowanie w przedszkolu/szkole/placówce. Celem pomocy
psychologiczno-pedagogicznej jest w tym wypadku wspieranie potencjału rozwojowego
oraz stwarzanie warunków do aktywnego, pełnego uczestnictwa w życiu przedszkola,
szkoły i placówki oraz w środowisku społecznym.
Wsparciem można objąć zarówno dzieci i uczniów posiadających formalną dokumentację
(w tym opinie o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka i orzeczenia wydane
przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-
pedagogicznych, w tym publicznych poradniach specjalistycznych, inne opinie wydane
przez publiczne i niepubliczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne oraz zaświadczenia
lekarskie) jak i uczniów, których indywidualne potrzeby zostały rozpoznane na poziomie
przedszkola, szkoły lub placówki oświatowej. Dokumentacja zewnętrzna stanowi istotne
źródło informacji i wsparcie w planowaniu działań pomocowych oraz formalną podstawę do
dostosowania wymagań edukacyjnych, organizacji kształcenia oraz warunków
przeprowadzania egzaminów zewnętrznych, ale nie zwalnia jednostek systemu oświaty
z bieżącej odpowiedzialności za organizację i udzielanie pomocy, zapewnienie poczucia
bezpieczeństwa uczniów oraz stworzenie im właściwych warunków nauki.
Za organizację pomocy psychologiczno-pedagogicznej w danej jednostce systemu oświaty
odpowiada jej dyrektor, który ustala formy, okres i godzinowy wymiar wsparcia,
uwzględniając potrzeby dziecka/ucznia oraz zalecenia zawarte w opinii lub orzeczeniu. Za
realizację pomocy psychologiczno-pedagogicznej odpowiadają natomiast nauczyciele,
wychowawcy grup wychowawczych i nauczyciele specjaliści (w szczególności psycholodzy,
pedagodzy, pedagodzy specjalni, logopedzi, doradcy zawodowi i terapeuci pedagogiczni),
współpracując w razie potrzeby z rodzicami, poradniami psychologiczno-pedagogicznymi,
organami prowadzącymi i instytucjami lokalnymi działającymi na rzecz wsparcia dzieci
i młodzieży.
Pomoc udzielana jest przede wszystkim w toku bieżącej pracy z dzieckiem lub uczniem,
poprzez odpowiednie dostosowanie metod i form nauczania, tempa pracy, sposobów
oceniania oraz organizacji przestrzeni edukacyjnej. Dodatkowo może być realizowana
w formach wskazanych w § 6 rozporządzenia w sprawie zasad organizacji i udzielania
pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i
placówkach, takich jak:
— zajęcia rozwijające uzdolnienia;
— zajęcia rozwijające umiejętności uczenia się;
— zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze;
— zajęcia specjalistyczne, w tym korekcyjno-kompensacyjne, logopedyczne, rozwijające
kompetencje emocjonalno-społeczne oraz inne zajęcia o charakterze terapeutycznym;
— porady, konsultacje, warsztaty i szkolenia dla uczniów, rodziców i nauczycieli.
-- 5 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Dzieci i uczniów, które/których stan zdrowia poważnie utrudnia uczęszczanie do
przedszkola albo szkoły, można objąć zindywidualizowaną ścieżką kształcenia. W
odniesieniu do dzieci i uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia
specjalnego organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej wynika z § 21 ww.
rozporządzenia oraz z przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9
sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla
dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych
niedostosowaniem społecznym.
Uzupełniającym elementem systemu wsparcia są publiczne poradnie psychologiczno-
pedagogiczne funkcjonujące na podstawie art. 2 pkt 6 ustawy – Prawo oświatowe oraz
rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 lutego 2013 r. w sprawie
szczegółowych zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym
publicznych poradni specjalistycznych. Poradnie prowadzą diagnozę, wydają opinie oraz
orzeczenia stanowiące podstawę do objęcia dziecka lub ucznia odpowiednimi formami
pomocy w przedszkolu, szkole albo placówce oświatowej i dostosowania procesu
edukacyjnego do jego indywidualnych potrzeb i możliwości.
Pomoc psychologiczno-pedagogiczna udzielana w poradniach wykracza poza
diagnozowanie i wydawanie opinii czy orzeczeń. Realizują one szereg zadań wspierających
dzieci, młodzież, rodziny i nauczycieli. Działania te obejmują wsparcie konsultacyjne,
terapeutyczne i interwencyjne dostosowane do potrzeb dzieci, młodzieży, ich rodzin i
środowiska szkolnego.
Pomoc udzielana bezpośrednio dzieciom, młodzieży i rodzicom polega w szczególności na
prowadzeniu terapii, udzielaniu wsparcia dzieciom i młodzieży wymagającym pomocy
psychologiczno-pedagogicznej, pomaganiu w rozwiązywaniu trudności rozwojowych
i edukacyjnych, a także wspieraniu rodziców w rozpoznawaniu i rozwijaniu indywidualnych
potrzeb rozwojowych oraz możliwości psychofizycznych czy rozwiązywaniu problemów
edukacyjnych i wychowawczych ich dzieci. Realizowana jest w formie indywidualnych lub
grupowych zajęć terapeutycznych dla dzieci i młodzieży, terapii rodziny, grup wsparcia,
mediacji, interwencji kryzysowej, warsztatów, porad i konsultacji, wykładów i prelekcji,
a także działalności informacyjno-szkoleniowej.
Przedszkola i szkoły mają też obowiązek organizować kształcenie specjalne w sposób
dostosowany do indywidualnych potrzeb rozwojowych, edukacyjnych, możliwości
psychofizycznych i predyspozycji dziecka/ucznia z niepełnosprawnościami sprzężonymi, na
podstawie indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego (IPET), w którym może
zostać wskazana organizacja wybranych zajęć edukacyjnych w szkole indywidualnie lub
w grupie do 5 dzieci/uczniów.
Przedszkola i szkoły są zobowiązane do udzielania dzieciom i uczniom pomocy
psychologiczno-pedagogicznej adekwatnie do rozpoznanych potrzeb - np. jeżeli dotyczą
one trudnych zachowań, odbywa się to w trakcie bieżącej pracy oraz przez zintegrowane
działania nauczycieli i specjalistów, a także w formie np. zajęć specjalistycznych
rozwijających kompetencje emocjonalno-społeczne oraz innych zajęć o charakterze
terapeutycznym.
W celu wspomagania dzieci/uczniów objętych kształceniem specjalnym ze względu np. na
niepełnosprawność:
— w przedszkolach i szkołach integracyjnych oraz ogólnodostępnych z oddziałami
integracyjnymi, zatrudnia się dodatkowo nauczycieli posiadających kwalifikacje
-- 6 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
z zakresu pedagogiki specjalnej (tzw. nauczyciele wspomagający) w celu
współorganizowania przez nich kształcenia integracyjnego;
— w szkołach ogólnodostępnych zatrudnia się dodatkowo nauczycieli posiadających
kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej lub specjalistów lub pomoc nauczyciela -
obligatoryjnie dla uczniów z autyzmem, w tym zespołem Aspergera lub
niepełnosprawnościami sprzężonymi, natomiast w przypadku innych
niepełnosprawności za zgodą organu prowadzącego;
— w przedszkolach i szkołach: specjalnych, integracyjnych, ogólnodostępnych z
oddziałami specjalnymi lub integracyjnymi dla uczniów posiadających orzeczenie o
potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawność za zgodą
organu prowadzącego możliwe jest dodatkowe zatrudnianie pomocy nauczyciela.
Dziecko i uczeń z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim, posiadający
orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych spełniają obowiązek rocznego
przygotowania przedszkolnego, obowiązek szkolny i obowiązek nauki poprzez udział
w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych, organizowanych zgodnie z przepisami
rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 kwietnia 2013 r.
w sprawie warunków i sposobu organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla
dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim, wydanymi na
podstawie art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego.
Zajęcia te organizuje się w formie zajęć indywidualnych lub zespołowych dla dzieci i
młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim od początku roku
szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą 3 lata, do końca roku szkolnego w roku
kalendarzowym, w którym kończą 25 lat. Ich celem jest wspomaganie rozwoju dzieci i
młodzieży z głębokim stopniem niepełnosprawności intelektualnej, stosownie do ich
możliwości psychofizycznych oraz indywidualnych potrzeb rozwojowych.
Ważnym elementem wsparcia wskazanej grupy jest również dostosowanie materiałów
edukacyjnych i pomocniczych dla uczniów niekomunikujących się werbalnie. MEN podało,
że w latach 2017-2025 w Uniwersytecie Warszawskim, któremu minister właściwy do
spraw oświaty i wychowania co roku zleca przygotowanie adaptacji podręczników
dopuszczonych do użytku szkolnego do potrzeb edukacyjnych i możliwości
psychofizycznych uczniów z niepełnosprawnościami, opracowano podręczniki, materiały
edukacyjne oraz ćwiczeniowe i książki pomocnicze dostosowane do potrzeb uczniów
mających trudności w uczeniu i/lub komunikowaniu się, także niesłyszących,
słabosłyszących, z niepełnosprawnością intelektualną, autyzmem i afazją.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 7 of 7 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.52.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 14884 Posłanki Marceliny Zawiszy w sprawie „wieloletnich
naruszeń prawa przez m.st. Warszawę w zakresie realizacji specjalistycznych usług
opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, niepełnosprawnością intelektualną
i autyzmem (SUO-ZP), zaniechań nadzorczych wojewody mazowieckiego oraz braku
skutecznej reakcji ministerstwa mimo udokumentowanej wiedzy o naruszeniach”, proszę
przyjąć następujące wyjaśnienia.
Zgodnie z art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o kontroli w administracji rządowej
(Dz. U. z 2026 r. poz. 158) minister, kierownik urzędu centralnego lub przewodniczący
komitetu wchodzącego w skład Rady Ministrów kontroluje:
— podległe mu lub przez niego nadzorowane organy lub jednostki organizacyjne;
— jednostki podległe organom, o których mowa w pkt 1, lub przez nie nadzorowane;
— podmioty, które otrzymały środki budżetowe z części budżetu państwa, której jest
dysponentem.
Z kolei na podstawie art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie
i administracji rządowej w województwie (Dz. U. z 2025 r. poz. 428) nadzór nad
działalnością wojewody na podstawie kryterium zgodności jego działania z powszechnie
obowiązującym prawem, a także pod względem rzetelności i gospodarności sprawuje
minister właściwy do spraw administracji publicznej.
Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie
właściwy minister wykonuje swoje uprawnienia wobec wojewody w zakresie i na zasadach
określonych w odrębnych ustawach.
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie ma uprawnień do kontroli wojewodów
w zakresie czynności nadzorczych określonych w art. 129 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.
o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1214, z późn. zm.). Przepisy ustawy o pomocy
społecznej również takiej podstawy nie zawierają.
Dodatkowo wyjaśniam, że na podstawie art. 129 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej,
jeżeli w wyniku przeprowadzonych czynności, o których mowa w art. 126, ujawniono rażące
zaniedbania lub zaniechania realizacji obowiązków ustawowych, wojewoda może wezwać
jednostkę samorządu terytorialnego do wyznaczenia wykonawcy zastępczego, w terminie
nie dłuższym niż dwa miesiące od dnia otrzymania wezwania. W przypadku niewyznaczenia
przez jednostkę samorządu terytorialnego wykonawcy zastępczego w tym terminie
wojewoda może wystąpić do sądu administracyjnego ze skargą na bezczynność organu
jednostki samorządu terytorialnego. Organem właściwym do oceny działania wojewody
w przypadku niewyznaczenia przez jednostkę samorządu terytorialnego wykonawcy
zastępczego będzie sąd administracyjny.
Informuję, że zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy
społecznej organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu
-- 1 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi jest zadaniem zleconym z zakresu
administracji rządowej realizowanym przez gminę.
W myśl art. 22 pkt 1, do zadań wojewody należy ustalanie sposobu wykonywania zadań
z zakresu administracji rządowej realizowanych zgodnie z pkt 8 przez jednostki samorządu
terytorialnego, nadzór nad realizacją zadań samorządu gminnego, powiatowego
i województwa, w tym nad jakością działalności jednostek organizacyjnych pomocy
społecznej oraz nad jakością usług, dla których minister właściwy do spraw zabezpieczenia
społecznego określił standardy, a także nad zgodnością zatrudnienia pracowników
jednostek organizacyjnych pomocy społecznej z wymaganymi kwalifikacjami. Ponadto na
podstawie art. 110 ust 2 ww. ustawy, gmina, realizując zadania zlecone z zakresu
administracji rządowej, kieruje się ustaleniami przekazanymi przez wojewodę.
Kwestię dostępu osób posługujących się wskazanymi w interpelacji sposobami komunikacji
(komunikacją alternatywną i wspomagającą (AAC), systemem Makaton, Polskim Językiem
Migowym (PJM)) do usług społecznych uregulowano przepisami w spr. środowiskowych
domów samopomocy, w rozporządzeniu z dnia 9 grudnia 2010 r. w sprawie
środowiskowych domów samopomocy, poprzez dodanie zapisu mówiącego o treningu
umiejętności komunikacyjnych, w tym z wykorzystaniem alternatywnych i wspomagających
sposobów porozumiewania się w przypadku osób z problemami w komunikacji werbalnej.
Szkolenie
w tym zakresie przeprowadza się dla wszystkich pracowników (w przypadku osób
realizujących treningi nie rzadziej niż raz na trzy lata).
Realizowane przez gminę organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług
opiekuńczych w miejscu zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi nie jest
zadaniem własnym gminy, tylko zadaniem zleconym z zakresu administracji rządowej
i w odróżnieniu od usług opiekuńczych nie ma charakteru obligatoryjnego.
Specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi są szczególnym rodzajem usług
specjalistycznych, gdyż pomoc udzielana jest tu wyróżnionej grupie osób. Z tego względu,
przyznając wsparcie w takiej formie, ośrodek pomocy społecznej musi posiadać
udokumentowaną wiedzę, że dana osoba należy do wskazanej grupy, a także informacje
o tym, że wsparcie, którego można jej udzielić w ramach innych systemów nie pozwala
zaspokoić jej potrzeb.
Odnośnie do przyznawania tej formy wsparcia dzieciom należy zauważyć, że zgodnie z § 2
pkt 5 ww. rozporządzenia specjalistyczne usługi opiekuńcze dla dzieci i młodzieży
z zaburzeniami psychicznymi polegają na zapewnieniu dostępu do zajęć rehabilitacyjnych
i rewalidacyjno-wychowawczych tylko w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie mają one
możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy o ochronie zdrowia
psychicznego .
Trzeba podkreślić, że rolą pomocy społecznej jest wyłącznie wsparcie osób i rodzin
w sytuacjach, którym nie są w stanie sprostać wykorzystując swoje uprawnienia, własne
zasoby i możliwości. Instytucja ta nie może zastępować innych systemów i podmiotów,
które w ich ramach w pierwszej kolejności zobowiązane są do podjęcia działań na rzecz osób
potrzebujących. Wsparcie z pomocy społecznej może zatem jedynie uzupełniać świadczenia
gwarantowane przez inne systemy (ochrony zdrowia, edukacji).
Niezależnie od powyższego zaznaczam, że w przypadku niezadowolenia z decyzji
o przyznaniu bądź odmowie świadczenia osobie wnioskującej przysługuje odwołanie do
-- 2 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
samorządowego kolegium odwoławczego (SKO), zaś na decyzję SKO skarga do
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Organem właściwym w zakresie ochrony praw dziecka jest Rzecznik Praw Dziecka, do
którego można zgłaszać informacje wskazujące na naruszanie praw lub dobra dziecka.
Nawiązując do przywołanego przez Panią Posłankę spotkania z rodzicem dziecka
pozbawionego dostępu do specjalistycznych usług opiekuńczych, które odbyło się
w siedzibie MRPiPS w sierpniu zeszłego roku, wyjaśniam, że 21 sierpnia 2025 r. Mazowiecki
Urząd Wojewódzki w Warszawie przekazał odpowiedź na przesłane z ministerstwa pismo
tej osoby, informując o podjętych w sprawie działaniach, wynikających ze sprawowania
nadzoru i kontroli nad działalnością Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy Bielany m.st.
Warszawy.
Następnie 12 listopada 2025 r. w imieniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
skierowano do Prezydenta m.st. Warszawy pismo zwracające uwagę na brak realizacji
specjalistycznych usług opiekuńczych dla wskazanego dziecka, sygnalizujące potrzebę
zbadania, czy brak dostępu do tego typu usług dotyczy też innych mieszkańców stolicy. Ze
szczegółowej odpowiedzi udzielonej w tej sprawie 28 stycznia 2026 r. wynika, że w jej
procedowanie zaangażowane są jednostki organizacyjne i wiceprezydenci m.st. Warszawy.
Prezydent miasta stołecznego podkreśla przy tym, że wdrażanie nowych metod
terapeutycznych w terapii dzieci z całościowymi zaburzeniami związanymi m.in.
z autyzmem wymaga czasu niezbędnego do rzetelnego przeprowadzenia tego procesu i
wyłonienia specjalistów, którzy zyskają uprawnienia do ich stosowania .
Kolejne spotkanie dotyczące omawianego przypadku odbyło się w siedzibie resortu
w styczniu 2026 r. z moim udziałem, Pani Posłanki, Dyrekcji Departamentu Pomocy
Społecznej w MRPiPS, Wicewojewody Mazowieckiego oraz przedstawicieli WRiPS MUW,
OPS, CUS w Warszawie. W jego następstwie 3 lutego 2026 r. skierowano do WRiPS MUW
w Warszawie pismo dotyczące realizowania kontroli w zakresie SUO na terenie m.st.
Warszawy, w związku z napływającymi sygnałami od osób korzystających ze wsparcia.
Odnośnie do pytania 5 pragnę wskazać, że wykaz oraz warunki realizacji świadczeń
gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień, w tym świadczeń
dla dzieci i młodzieży, ujęto w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 19 czerwca 2019 r.
w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia
uzależnień. Rozporządzenie określa wykaz oraz warunki realizacji świadczeń
gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej realizowanych w warunkach
stacjonarnych, dziennych, ambulatoryjnych leczenia środowiskowego (domowego) m.in.
dzieci i młodzieży z autyzmem. Do świadczeń tych należą:
1. Porada kompleksowo-konsultacyjna dla osób z autyzmem dziecięcym obejmująca
ocenę stanu zdrowia, diagnozę funkcjonalną oraz wskazówki terapeutyczne;
2. Program terapeutyczno-rehabilitacyjny dla osób z autyzmem dziecięcym, służący
redukcji objawów psychopatologicznych, poprawie funkcjonowania emocjonalnego,
społecznego i poznawczego, poprawie komunikacji werbalnej i niewerbalnej,
budowaniu samodzielności i przygotowaniu do życia dorosłego. Zakres usług
w programie obejmuje:
— indywidualne terapie,
— terapię i poradnictwo psychologiczne,
— terapię zaburzeń mowy i komunikacji,
— psychoedukację dla rodzin/rodziców.
-- 3 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Program jest realizowany przez: psychologów, pedagogów specjalnych, logopedów
fizjoterapeutów, terapeutów zajęciowych.
Dodatkowo, w zakresie form wsparcia dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, w
ramach projektu „Opracowanie i realizacja specjalistycznych programów diagnozy i leczenia
zaburzeń psychicznych” finansowanego z programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju
Społecznego 2021–2027 (FERS.04.15-IP.07- 0006/24) i realizowanego przez Instytut
Psychiatrii i Neurologii, planowane jest opracowanie programu pn. Diagnostyka i leczenie
zaburzeń ze spektrum autyzmu u dzieci i młodzieży. Informacje o projekcie dostępne są pod
adresem: Ponad 257 mln zł dla IPiN na rozwój specjalistycznych metod diagnostyki i
leczenia zaburzeń psychicznych - Ministerstwo Zdrowia - Portal Gov.pl.
Kierownictwo Ministerstwa Edukacji Narodowej informuje, że prowadzi szereg
kompleksowych działań i inicjatyw mających na celu wzmocnienie jakości wsparcia
udzielanego w jednostkach systemu oświaty.
Obowiązujące przepisy prawa oświatowego tworzą system wsparcia dzieci i młodzieży,
doświadczających trudności wynikających m.in. z zaburzeń psychicznych,
niepełnosprawności intelektualnej czy ze spektrum autyzmu. Opiera się on na współpracy
wszystkich podmiotów zaangażowanych w proces edukacyjny, tak aby zapewnić dziecku
i uczniowi warunki kształcenia adekwatne do jego indywidualnych potrzeb oraz możliwości
psychofizycznych i rozwojowych. System ten obejmuje zarówno działania podejmowane
w przedszkolu lub szkole, organizowane przez dyrektora i realizowane przez nauczycieli
oraz specjalistów, jak i specjalistyczną diagnozę, wydawanie formalnych rozstrzygnięć oraz
terapię prowadzoną w poradniach psychologiczno-pedagogicznych.
Szkoła ma obowiązek zagwarantować wszystkim uczniom warunki do pełnego rozwoju,
nauki i uczestnictwa w życiu szkolnym. System oświaty zapewnia m.in.:
— dostosowanie treści, metod i organizacji nauczania do możliwości psychofizycznych
uczniów, umożliwia też korzystanie z pomocy psychologiczno-pedagogicznej
i specjalnych form pracy dydaktycznej;
— możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół przez dzieci i młodzież
z niepełnosprawnościami, niedostosowaną społecznie i zagrożoną niedostosowaniem
społecznym, zgodnie z indywidualnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz
predyspozycjami,
— opiekę nad uczniami z niepełnosprawnością przy umożliwieniu im realizowania
zindywidualizowanego procesu kształcenia oraz zapewnieniu form i programów
nauczania i zajęć rewalidacyjnych.
Jednym z rozwiązań wspierających jednostki systemu oświaty w pokonywaniu trudności,
wynikających m.in. z zaburzeń psychicznych, niepełnosprawności intelektualnej oraz ze
spektrum autyzmu jest organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Ramy prawne
tych działań wyznaczają przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. –
Prawo oświatowe, w szczególności art. 1 pkt 5, art. 2 pkt 6 oraz art. 47 ust. 1 pkt 5 oraz akty
wykonawcze wydane na jej podstawie, w tym w szczególności rozporządzenie Ministra
Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania
pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i
placówkach.
W rozporządzeniu określone są m. in. zadania dyrektora szkoły w zakresie organizacji
pomocy, katalog form wsparcia, zasady współpracy z rodzicami oraz działania wynikające
ze współpracy z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi.
-- 4 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Przepisy nakładają na jednostki systemu oświaty obowiązek reagowania nie tylko na
trudności edukacyjne uczniów, lecz także rozpoznawania i zaspokajania ich indywidualnych
potrzeb rozwojowych i psychofizycznych wynikających m.in. z niepełnosprawności,
choroby przewlekłej, zaburzeń psychicznych, zaburzeń zachowania i emocji oraz
całościowych zaburzeń rozwojowych (również ze spektrum autyzmu).
Obowiązujące regulacje prawne gwarantują każdemu dziecku lub uczniowi prawo do
bezpłatnej i dobrowolnej pomocy psychologiczno-pedagogicznej organizowanej przez
przedszkole, szkołę i placówkę oświatową. Polega ona na rozpoznawaniu i zaspokajaniu
indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych dziecka/ucznia/wychowanka oraz
rozpoznawaniu jego możliwości psychofizycznych i czynników środowiskowych
wpływających na jego funkcjonowanie w przedszkolu/szkole/placówce. Celem pomocy
psychologiczno-pedagogicznej jest w tym wypadku wspieranie potencjału rozwojowego
oraz stwarzanie warunków do aktywnego, pełnego uczestnictwa w życiu przedszkola,
szkoły i placówki oraz w środowisku społecznym.
Wsparciem można objąć zarówno dzieci i uczniów posiadających formalną dokumentację
(w tym opinie o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka i orzeczenia wydane
przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-
pedagogicznych, w tym publicznych poradniach specjalistycznych, inne opinie wydane
przez publiczne i niepubliczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne oraz zaświadczenia
lekarskie) jak i uczniów, których indywidualne potrzeby zostały rozpoznane na poziomie
przedszkola, szkoły lub placówki oświatowej. Dokumentacja zewnętrzna stanowi istotne
źródło informacji i wsparcie w planowaniu działań pomocowych oraz formalną podstawę do
dostosowania wymagań edukacyjnych, organizacji kształcenia oraz warunków
przeprowadzania egzaminów zewnętrznych, ale nie zwalnia jednostek systemu oświaty
z bieżącej odpowiedzialności za organizację i udzielanie pomocy, zapewnienie poczucia
bezpieczeństwa uczniów oraz stworzenie im właściwych warunków nauki.
Za organizację pomocy psychologiczno-pedagogicznej w danej jednostce systemu oświaty
odpowiada jej dyrektor, który ustala formy, okres i godzinowy wymiar wsparcia,
uwzględniając potrzeby dziecka/ucznia oraz zalecenia zawarte w opinii lub orzeczeniu. Za
realizację pomocy psychologiczno-pedagogicznej odpowiadają natomiast nauczyciele,
wychowawcy grup wychowawczych i nauczyciele specjaliści (w szczególności psycholodzy,
pedagodzy, pedagodzy specjalni, logopedzi, doradcy zawodowi i terapeuci pedagogiczni),
współpracując w razie potrzeby z rodzicami, poradniami psychologiczno-pedagogicznymi,
organami prowadzącymi i instytucjami lokalnymi działającymi na rzecz wsparcia dzieci
i młodzieży.
Pomoc udzielana jest przede wszystkim w toku bieżącej pracy z dzieckiem lub uczniem,
poprzez odpowiednie dostosowanie metod i form nauczania, tempa pracy, sposobów
oceniania oraz organizacji przestrzeni edukacyjnej. Dodatkowo może być realizowana
w formach wskazanych w § 6 rozporządzenia w sprawie zasad organizacji i udzielania
pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i
placówkach, takich jak:
— zajęcia rozwijające uzdolnienia;
— zajęcia rozwijające umiejętności uczenia się;
— zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze;
— zajęcia specjalistyczne, w tym korekcyjno-kompensacyjne, logopedyczne, rozwijające
kompetencje emocjonalno-społeczne oraz inne zajęcia o charakterze terapeutycznym;
— porady, konsultacje, warsztaty i szkolenia dla uczniów, rodziców i nauczycieli.
-- 5 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Dzieci i uczniów, które/których stan zdrowia poważnie utrudnia uczęszczanie do
przedszkola albo szkoły, można objąć zindywidualizowaną ścieżką kształcenia. W
odniesieniu do dzieci i uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia
specjalnego organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej wynika z § 21 ww.
rozporządzenia oraz z przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9
sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla
dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych
niedostosowaniem społecznym.
Uzupełniającym elementem systemu wsparcia są publiczne poradnie psychologiczno-
pedagogiczne funkcjonujące na podstawie art. 2 pkt 6 ustawy – Prawo oświatowe oraz
rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 lutego 2013 r. w sprawie
szczegółowych zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym
publicznych poradni specjalistycznych. Poradnie prowadzą diagnozę, wydają opinie oraz
orzeczenia stanowiące podstawę do objęcia dziecka lub ucznia odpowiednimi formami
pomocy w przedszkolu, szkole albo placówce oświatowej i dostosowania procesu
edukacyjnego do jego indywidualnych potrzeb i możliwości.
Pomoc psychologiczno-pedagogiczna udzielana w poradniach wykracza poza
diagnozowanie i wydawanie opinii czy orzeczeń. Realizują one szereg zadań wspierających
dzieci, młodzież, rodziny i nauczycieli. Działania te obejmują wsparcie konsultacyjne,
terapeutyczne i interwencyjne dostosowane do potrzeb dzieci, młodzieży, ich rodzin i
środowiska szkolnego.
Pomoc udzielana bezpośrednio dzieciom, młodzieży i rodzicom polega w szczególności na
prowadzeniu terapii, udzielaniu wsparcia dzieciom i młodzieży wymagającym pomocy
psychologiczno-pedagogicznej, pomaganiu w rozwiązywaniu trudności rozwojowych
i edukacyjnych, a także wspieraniu rodziców w rozpoznawaniu i rozwijaniu indywidualnych
potrzeb rozwojowych oraz możliwości psychofizycznych czy rozwiązywaniu problemów
edukacyjnych i wychowawczych ich dzieci. Realizowana jest w formie indywidualnych lub
grupowych zajęć terapeutycznych dla dzieci i młodzieży, terapii rodziny, grup wsparcia,
mediacji, interwencji kryzysowej, warsztatów, porad i konsultacji, wykładów i prelekcji,
a także działalności informacyjno-szkoleniowej.
Przedszkola i szkoły mają też obowiązek organizować kształcenie specjalne w sposób
dostosowany do indywidualnych potrzeb rozwojowych, edukacyjnych, możliwości
psychofizycznych i predyspozycji dziecka/ucznia z niepełnosprawnościami sprzężonymi, na
podstawie indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego (IPET), w którym może
zostać wskazana organizacja wybranych zajęć edukacyjnych w szkole indywidualnie lub
w grupie do 5 dzieci/uczniów.
Przedszkola i szkoły są zobowiązane do udzielania dzieciom i uczniom pomocy
psychologiczno-pedagogicznej adekwatnie do rozpoznanych potrzeb - np. jeżeli dotyczą
one trudnych zachowań, odbywa się to w trakcie bieżącej pracy oraz przez zintegrowane
działania nauczycieli i specjalistów, a także w formie np. zajęć specjalistycznych
rozwijających kompetencje emocjonalno-społeczne oraz innych zajęć o charakterze
terapeutycznym.
W celu wspomagania dzieci/uczniów objętych kształceniem specjalnym ze względu np. na
niepełnosprawność:
— w przedszkolach i szkołach integracyjnych oraz ogólnodostępnych z oddziałami
integracyjnymi, zatrudnia się dodatkowo nauczycieli posiadających kwalifikacje
-- 6 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
z zakresu pedagogiki specjalnej (tzw. nauczyciele wspomagający) w celu
współorganizowania przez nich kształcenia integracyjnego;
— w szkołach ogólnodostępnych zatrudnia się dodatkowo nauczycieli posiadających
kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej lub specjalistów lub pomoc nauczyciela -
obligatoryjnie dla uczniów z autyzmem, w tym zespołem Aspergera lub
niepełnosprawnościami sprzężonymi, natomiast w przypadku innych
niepełnosprawności za zgodą organu prowadzącego;
— w przedszkolach i szkołach: specjalnych, integracyjnych, ogólnodostępnych z
oddziałami specjalnymi lub integracyjnymi dla uczniów posiadających orzeczenie o
potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawność za zgodą
organu prowadzącego możliwe jest dodatkowe zatrudnianie pomocy nauczyciela.
Dziecko i uczeń z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim, posiadający
orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych spełniają obowiązek rocznego
przygotowania przedszkolnego, obowiązek szkolny i obowiązek nauki poprzez udział
w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych, organizowanych zgodnie z przepisami
rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 kwietnia 2013 r.
w sprawie warunków i sposobu organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla
dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim, wydanymi na
podstawie art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego.
Zajęcia te organizuje się w formie zajęć indywidualnych lub zespołowych dla dzieci i
młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim od początku roku
szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą 3 lata, do końca roku szkolnego w roku
kalendarzowym, w którym kończą 25 lat. Ich celem jest wspomaganie rozwoju dzieci i
młodzieży z głębokim stopniem niepełnosprawności intelektualnej, stosownie do ich
możliwości psychofizycznych oraz indywidualnych potrzeb rozwojowych.
Ważnym elementem wsparcia wskazanej grupy jest również dostosowanie materiałów
edukacyjnych i pomocniczych dla uczniów niekomunikujących się werbalnie. MEN podało,
że w latach 2017-2025 w Uniwersytecie Warszawskim, któremu minister właściwy do
spraw oświaty i wychowania co roku zleca przygotowanie adaptacji podręczników
dopuszczonych do użytku szkolnego do potrzeb edukacyjnych i możliwości
psychofizycznych uczniów z niepełnosprawnościami, opracowano podręczniki, materiały
edukacyjne oraz ćwiczeniowe i książki pomocnicze dostosowane do potrzeb uczniów
mających trudności w uczeniu i/lub komunikowaniu się, także niesłyszących,
słabosłyszących, z niepełnosprawnością intelektualną, autyzmem i afazją.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 7 of 7 --