Interpelacja nr 14826
Interpelacja w sprawie renty rodzinnej dla wdowy lub wdowca oraz renty wdowiej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (68%)
Podatki, Finanse i Budżet (40%)
Rolnictwo i Rozwój Wsi (33%)
Obrona i Bezpieczeństwo (29%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie renty rodzinnej dla wdowy lub wdowca oraz renty wdowiej
Interpelacja nr 14826
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie renty rodzinnej dla wdowy lub wdowca oraz renty wdowiej
Zgłaszający: Krzysztof Habura, Jacek Niedźwiedzki, Henryk Szopiński, Bartosz Zawieja, Dominik Jaśkowiec, Patryk Gabriel, Łukasz Horbatowski
Data wpływu: 23-01-2026
Szanowna Pani Minister,
w dniu 1 stycznia 2025 r. weszła w życie ustawa z dnia 26 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (poz. 1243), która m.in. w art. 1 dokonała zmiany ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, 1429 i 1672 oraz z 2024 r. poz. 834 i 858) w ten sposób, że po art. 95 dodała art. 95a, zgodnie z którym osobie uprawnionej do renty rodzinnej, o której mowa w art. 67 ust. 1 pkt 3, czyli małżonkowi (wdowie i wdowcowi), wypłaca się, zależnie od jej wyboru, przysługującą rentę rodzinną oraz 25% emerytury, emerytury rolniczej, emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, emerytury wojskowej, emerytury policyjnej, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, emerytury pomostowej, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, renty z tytułu niezdolności do pracy, w tym renty szkoleniowej, renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, renty rolniczej szkoleniowej, renty z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, wojskowej renty inwalidzkiej albo policyjnej renty inwalidzkiej.
Ponadto w myśl ust. 2 art. 95a: „Osoba uprawniona ma prawo do wypłaty świadczeń na zasadach określonych w ust. 1 w przypadku:
1) osiągnięcia wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1;
2) pozostawania we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka;
3) nabycia prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nie wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1”.
Wymieniona ustawa dodatkowo po art. 95 i art. 95a dodała nowy art. 95b, który w ust. 1 odpowiednio stanowi: „Osobie uprawnionej do renty rodzinnej, o której mowa w art. 67 ust. 1 pkt 3, oraz do zbiegu świadczeń, o którym mowa w art. 26 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, wypłaca się:
1) przysługującą rentę rodzinną, 25% emerytury i 50% renty z tytułu niezdolności do pracy z ubezpieczenia wypadkowego albo
2) przysługującą emeryturę, 50% renty z tytułu niezdolności do pracy z ubezpieczenia wypadkowego i 25% renty rodzinnej, albo
3) przysługującą rentę z tytułu niezdolności do pracy z ubezpieczenia wypadkowego, 50% emerytury i 25% renty rodzinnej”.
W przypadku obu przywołanych i zacytowanych przepisów łączenie wypłaty renty rodzinnej z innym świadczeniem o charakterze emerytalnym lub rentowym jako tzw. renty wdowiej jest wysoce pożądane i znajduje pozytywny odbiór wśród osób uprawnionych. Problem jednakże w tym, że aby nabyć uprawnienie do wspomnianej renty wdowiej należy spełnić warunki, na jakich przyznawana jest renta rodzinna dla małżonka (wdowy i wdowca), o których mowa w art. 70 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. I tak wysoce problematyczny jest pierwszy z warunków, o których mowa w art. 70 ust. 1 pkt 1, zgodnie z którym „wdowa ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat lub była niezdolna do pracy”. Ten sam warunek dotyczy wdowca, co wynika z brzmienia przepisu art. 70 ust. 5.
Otóż bardzo wiele osób, których małżonek zmarł, w wyniku czego osoby te pozostały samotne i zmniejszyły się ich dochody, przez co warunki ich egzystencji uległy pogorszeniu, mogłoby uzyskać prawo do renty rodzinnej, a w konsekwencji do renty wdowiej, jednakże osoby te stały się wdowami lub wdowcami przed ukończeniem 50. roku życia. Są to osoby w wieku do 50 lat albo osoby w podeszłym wieku, które już od kilkunastu lat są wdowami albo wdowcami, a ich małżonek zmarł, zanim osiągnęły 50. rok życia.
Wskazani podnoszą, że cytowany przepis narusza zasadę sprawiedliwości społecznej, gdyż różnicuje osoby owdowiałe na te do 50. roku życia, które nie otrzymują świadczenia. i te w wieku 50 lat oraz więcej, które świadczenie pobierają. Ponadto wymienieni wskazują, że czynnikiem, który decyduje o przyznaniu prawa do świadczenia albo o pozbawieniu prawa do świadczenia, jest zdarzenie, na które nie mają wpływu, a mianowicie moment śmierci ich współmałżonka, który jest odnoszony do ich wieku życia. Osoby postulują o zmianę ww. przepisu, tak aby w jego treści nie wprowadzać kryterium wieku życia.
W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie:
Czy resort pracy przewiduje znowelizowanie przepisu art. 70 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w ten sposób, aby wykreślić kryterium wieku życia w chwili śmierci męża (żony) jako warunek nabycia prawa do renty rodzinnej?
Proszę o udzielenie odpowiedzi na powyższe pytanie w możliwie najkrótszym terminie, zgodnie z zasadami dotyczącymi interpelacji i zapytań poselskich.
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Habura
Interpelacja nr 14826
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie renty rodzinnej dla wdowy lub wdowca oraz renty wdowiej
Zgłaszający: Krzysztof Habura, Jacek Niedźwiedzki, Henryk Szopiński, Bartosz Zawieja, Dominik Jaśkowiec, Patryk Gabriel, Łukasz Horbatowski
Data wpływu: 23-01-2026
Szanowna Pani Minister,
w dniu 1 stycznia 2025 r. weszła w życie ustawa z dnia 26 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (poz. 1243), która m.in. w art. 1 dokonała zmiany ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, 1429 i 1672 oraz z 2024 r. poz. 834 i 858) w ten sposób, że po art. 95 dodała art. 95a, zgodnie z którym osobie uprawnionej do renty rodzinnej, o której mowa w art. 67 ust. 1 pkt 3, czyli małżonkowi (wdowie i wdowcowi), wypłaca się, zależnie od jej wyboru, przysługującą rentę rodzinną oraz 25% emerytury, emerytury rolniczej, emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, emerytury wojskowej, emerytury policyjnej, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, emerytury pomostowej, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, renty z tytułu niezdolności do pracy, w tym renty szkoleniowej, renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, renty rolniczej szkoleniowej, renty z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, wojskowej renty inwalidzkiej albo policyjnej renty inwalidzkiej.
Ponadto w myśl ust. 2 art. 95a: „Osoba uprawniona ma prawo do wypłaty świadczeń na zasadach określonych w ust. 1 w przypadku:
1) osiągnięcia wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1;
2) pozostawania we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka;
3) nabycia prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nie wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1”.
Wymieniona ustawa dodatkowo po art. 95 i art. 95a dodała nowy art. 95b, który w ust. 1 odpowiednio stanowi: „Osobie uprawnionej do renty rodzinnej, o której mowa w art. 67 ust. 1 pkt 3, oraz do zbiegu świadczeń, o którym mowa w art. 26 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, wypłaca się:
1) przysługującą rentę rodzinną, 25% emerytury i 50% renty z tytułu niezdolności do pracy z ubezpieczenia wypadkowego albo
2) przysługującą emeryturę, 50% renty z tytułu niezdolności do pracy z ubezpieczenia wypadkowego i 25% renty rodzinnej, albo
3) przysługującą rentę z tytułu niezdolności do pracy z ubezpieczenia wypadkowego, 50% emerytury i 25% renty rodzinnej”.
W przypadku obu przywołanych i zacytowanych przepisów łączenie wypłaty renty rodzinnej z innym świadczeniem o charakterze emerytalnym lub rentowym jako tzw. renty wdowiej jest wysoce pożądane i znajduje pozytywny odbiór wśród osób uprawnionych. Problem jednakże w tym, że aby nabyć uprawnienie do wspomnianej renty wdowiej należy spełnić warunki, na jakich przyznawana jest renta rodzinna dla małżonka (wdowy i wdowca), o których mowa w art. 70 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. I tak wysoce problematyczny jest pierwszy z warunków, o których mowa w art. 70 ust. 1 pkt 1, zgodnie z którym „wdowa ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat lub była niezdolna do pracy”. Ten sam warunek dotyczy wdowca, co wynika z brzmienia przepisu art. 70 ust. 5.
Otóż bardzo wiele osób, których małżonek zmarł, w wyniku czego osoby te pozostały samotne i zmniejszyły się ich dochody, przez co warunki ich egzystencji uległy pogorszeniu, mogłoby uzyskać prawo do renty rodzinnej, a w konsekwencji do renty wdowiej, jednakże osoby te stały się wdowami lub wdowcami przed ukończeniem 50. roku życia. Są to osoby w wieku do 50 lat albo osoby w podeszłym wieku, które już od kilkunastu lat są wdowami albo wdowcami, a ich małżonek zmarł, zanim osiągnęły 50. rok życia.
Wskazani podnoszą, że cytowany przepis narusza zasadę sprawiedliwości społecznej, gdyż różnicuje osoby owdowiałe na te do 50. roku życia, które nie otrzymują świadczenia. i te w wieku 50 lat oraz więcej, które świadczenie pobierają. Ponadto wymienieni wskazują, że czynnikiem, który decyduje o przyznaniu prawa do świadczenia albo o pozbawieniu prawa do świadczenia, jest zdarzenie, na które nie mają wpływu, a mianowicie moment śmierci ich współmałżonka, który jest odnoszony do ich wieku życia. Osoby postulują o zmianę ww. przepisu, tak aby w jego treści nie wprowadzać kryterium wieku życia.
W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie:
Czy resort pracy przewiduje znowelizowanie przepisu art. 70 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w ten sposób, aby wykreślić kryterium wieku życia w chwili śmierci męża (żony) jako warunek nabycia prawa do renty rodzinnej?
Proszę o udzielenie odpowiedzi na powyższe pytanie w możliwie najkrótszym terminie, zgodnie z zasadami dotyczącymi interpelacji i zapytań poselskich.
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Habura
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
26%
Konkretność
74%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 2 %
Precyzyjne daty
8
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
5.6 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8180 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.57.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek
Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 14826 Pana Posła Krzysztofa Habury wraz z grupą posłów,
w sprawie renty rodzinnej dla wdowy lub wdowca oraz renty wdowiej, proszę przyjąć
poniższe informacje.
Ustawa z dnia 26 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1243) wprowadziła od
1 stycznia 2025 r. dla osób, które spełniają warunki określone w tym akcie nową regułę
zbiegu prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku z prawem do własnego świadczenia
o charakterze emerytalno-rentowym. Przepisy ustawy przewidują, że w przypadku zbiegu
prawa do powyższych świadczeń, począwszy od 1 lipca 2025 r., jedno świadczenie
wypłacane jest wdowie lub wdowcowi w całości, a drugie w wysokości 25% (w okresie
przejściowym, tj. od 1 lipca 2025 r. do 31 grudnia 2026 r. – 15%). Przed tą datą w przypadku
zbiegu prawa do kilku świadczeń emerytalno-rentowych obowiązywała zasada wypłaty
jednego świadczenia.
Przywołana ustawa nie wprowadziła zmian w zasadach ustalania renty rodzinnej oraz w jej
wysokości. Oznacza to, że renty rodzinne, które nie są wypłacane w zbiegu na zasadzie tzw.
renty wdowiej funkcjonują na dotychczasowych zasadach. Zagadnienia poruszone
w interpelacji dotyczą zatem nie rozwiązań określanych mianem „renty wdowiej”, ale
ogólnych zasad nabywania prawa do renty rodzinnej przez wdowy.
Renta rodzinna jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego mającym na celu
zapewnienie środków pieniężnych po śmierci ubezpieczonego tym spośród członków jego
rodziny, którzy wraz z jego śmiercią utracili żywiciela. Zasady nabywania prawa do renty
rodzinnej oraz ustalania jej wysokości zostały ściśle określone przepisami ustawy z dnia
17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U.
z 2025 r. poz. 1749, z późn. zm. dalej jako: ustawa emerytalna). Zgodnie z art. 65 ust. 1
ustawy emerytalnej renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby,
która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności
do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń.
Renta rodzinna stanowi odrębne świadczenie z systemu ubezpieczeń społecznych, wtórne
w stosunku do prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy,
które przysługiwało lub przysługiwałoby zmarłemu. Jest ona wypłacana w przypadku
wystąpienia ryzyka ubezpieczeniowego, jakim jest śmierć żywiciela rodziny,
której konsekwencją jest utrata bądź pomniejszenie środków utrzymania. Z kolei wysokość
świadczenia jest efektem wypracowania stażu ubezpieczeniowego przez nieżyjącego
członka rodziny i konsekwencją opłacania przez niego składek na ubezpieczenia społeczne.
Podstawową funkcją renty rodzinnej jest zatem czasowe zapewnienie środków egzystencji
rodzinie zmarłego, którą utrzymywał – przede wszystkim jego dzieciom.
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Zgodnie z art. 70 ustawy emerytalnej prawo do renty rodzinnej przysługuje wdowie, jeżeli
w chwili śmierci męża miała ukończone 50 lat lub była niezdolna do pracy. Renta rodzinna
przysługuje też wdowie, która nie osiągnęła tego wieku, ale wychowuje co najmniej jedno
z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym mężu, które
nie ukończyło 16 roku życia. W przypadku, gdy przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed
osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci kształcą się w szkole, wdowie
przysługuje renta rodzinna po zmarłym mężu do ukończenia przez nie 18 roku życia.
Uprawnienie do renty rodzinnej przysługuje również wdowie, która ukończyła 50 lat lub
stała się niezdolna do pracy po śmierci męża, nie później jednak niż do 5 lat od jego śmierci
lub od zaprzestania wychowywania dziecka do 16 roku życia (18 roku życia, jeśli kontynuuje
ono naukę) albo od zaprzestania wychowywania dziecka uznanego za całkowicie niezdolne
do pracy.
Każda wdowa ma prawo do uzyskania renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, o ile
spełnia określone w ustawie warunki, bez względu na to, czy sama opłacała składki do
systemu ubezpieczeń społecznych. Takie same warunki w zakresie prawa do renty rodzinnej
dotyczą wdowców.
Aktualnie w resorcie rodziny nie są prowadzone prace w przedmiocie zmiany warunków
nabycia prawa do renty rodzinnej. W każdym przypadku szczegółowa konstrukcja
warunków nabycia prawa do renty rodzinnej określająca krąg uprawnionych do świadczenia
musi być rozpatrywana nie tylko w kontekście skutków społecznych takiego rozwiązania,
ale także – co niemniej istotne – także sytuacji Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz
możliwości budżetu państwa, który w określonym zakresie dotuje wydatki na świadczenia z
systemu ubezpieczeń społecznych.
Należy przy tym zauważyć, że postulowane przez Pana Posła złagodzenie warunku
wiekowego w przypadku prawa wdowy do renty rodzinnej nie spowodowałoby, że osoby
te uzyskałyby prawo do wypłaty świadczeń w zbiegu na zasadach tzw. renty wdowiej.
Zgodnie bowiem z art. 95a ust. 2 pkt 3 ustawy emerytalnej uprawnienie do wypłaty
świadczeń w zbiegu w takim trybie przysługuje osobie, która nabyła prawo do renty
rodzinnej po zmarłym małżonku nie wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem powszechnego
wieku emerytalnego, a więc kobiecie, która ukończyła 55 lat oraz mężczyźnie, który
ukończył 60 lat.
Wprowadzenie tego warunku wynikało z konieczności skierowania renty wdowiej do osób
najbardziej potrzebujących, które w sposób dotkliwy finansowo odczuły stratę osoby
bliskiej, a ze względu na wiek nie mają możliwości samodzielnego poprawienia swojej
sytuacji bytowej.
Należy również podkreślić, że renta wdowia stanowi inną konstrukcję prawną niż
samodzielne świadczenie, jakim jest renta rodzinna i z tego względu może podlegać
odmiennym regułom w zakresie warunków nabywania do niej uprawnień oraz innym
ograniczeniom (jak np. w przypadku limitu wysokości pobieranych świadczeń).
Pragnę zapewnić, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej brane są pod
uwagę wszystkie postulaty świadczeniobiorców, również te dotyczące zmiany przepisów
emerytalno-rentowych. Zgłaszane uwagi stanowią dla Ministra istotną wskazówkę przy
podejmowaniu działań zmierzających do doskonalenia systemu emerytalnego.
Niemniej ze względu na fakt, że każda zmiana w systemie emerytalnym niesie ze sobą
poważne konsekwencje finansowe i dotyczy wielu osób propozycje wprowadzenia nowych
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
rozwiązań w tym obszarze winny być skrupulatnie analizowane. Dotyczy to również
rozszerzenia kręgu uprawnionych do renty wdowiej, co w każdym przypadku będzie się
wiązało z koniecznością zwiększenia dotacji do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
z budżetu państwa. Kluczowe w tej sprawie pozostaje stanowisko Ministra Finansów
i Gospodarki, zgodnie z którym aktualne rozwiązania odpowiadają możliwościom budżetu
państwa. Zmiana tego stanowiska jest kluczowym warunkiem powodzenia ewentualnych
prac związanych z warunkami nabycia prawa do łączenia świadczeń na zasadzie tzw. renty
wdowiej.
Informuję, że Rada Ministrów, zgodnie z ustawą z dnia 26 lipca 2024 r. o zmianie ustawy
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych
ustaw, dokona w 2028 roku weryfikacji wskaźnika wysokości świadczeń w zbiegu. Jej celem
będzie ocena zasadności jego podwyższenia, uwzględniając na tle sytuacji społeczno-
gospodarczej kraju położenie osób uprawnionych do wypłaty świadczeń w zbiegu. Da to
również okazję do całościowego przeglądu przepisów dotyczących renty wdowiej – w tym
określających krąg osób uprawnionych do korzystania z tego rozwiązania.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.57.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek
Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 14826 Pana Posła Krzysztofa Habury wraz z grupą posłów,
w sprawie renty rodzinnej dla wdowy lub wdowca oraz renty wdowiej, proszę przyjąć
poniższe informacje.
Ustawa z dnia 26 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1243) wprowadziła od
1 stycznia 2025 r. dla osób, które spełniają warunki określone w tym akcie nową regułę
zbiegu prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku z prawem do własnego świadczenia
o charakterze emerytalno-rentowym. Przepisy ustawy przewidują, że w przypadku zbiegu
prawa do powyższych świadczeń, począwszy od 1 lipca 2025 r., jedno świadczenie
wypłacane jest wdowie lub wdowcowi w całości, a drugie w wysokości 25% (w okresie
przejściowym, tj. od 1 lipca 2025 r. do 31 grudnia 2026 r. – 15%). Przed tą datą w przypadku
zbiegu prawa do kilku świadczeń emerytalno-rentowych obowiązywała zasada wypłaty
jednego świadczenia.
Przywołana ustawa nie wprowadziła zmian w zasadach ustalania renty rodzinnej oraz w jej
wysokości. Oznacza to, że renty rodzinne, które nie są wypłacane w zbiegu na zasadzie tzw.
renty wdowiej funkcjonują na dotychczasowych zasadach. Zagadnienia poruszone
w interpelacji dotyczą zatem nie rozwiązań określanych mianem „renty wdowiej”, ale
ogólnych zasad nabywania prawa do renty rodzinnej przez wdowy.
Renta rodzinna jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego mającym na celu
zapewnienie środków pieniężnych po śmierci ubezpieczonego tym spośród członków jego
rodziny, którzy wraz z jego śmiercią utracili żywiciela. Zasady nabywania prawa do renty
rodzinnej oraz ustalania jej wysokości zostały ściśle określone przepisami ustawy z dnia
17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U.
z 2025 r. poz. 1749, z późn. zm. dalej jako: ustawa emerytalna). Zgodnie z art. 65 ust. 1
ustawy emerytalnej renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby,
która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności
do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń.
Renta rodzinna stanowi odrębne świadczenie z systemu ubezpieczeń społecznych, wtórne
w stosunku do prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy,
które przysługiwało lub przysługiwałoby zmarłemu. Jest ona wypłacana w przypadku
wystąpienia ryzyka ubezpieczeniowego, jakim jest śmierć żywiciela rodziny,
której konsekwencją jest utrata bądź pomniejszenie środków utrzymania. Z kolei wysokość
świadczenia jest efektem wypracowania stażu ubezpieczeniowego przez nieżyjącego
członka rodziny i konsekwencją opłacania przez niego składek na ubezpieczenia społeczne.
Podstawową funkcją renty rodzinnej jest zatem czasowe zapewnienie środków egzystencji
rodzinie zmarłego, którą utrzymywał – przede wszystkim jego dzieciom.
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Zgodnie z art. 70 ustawy emerytalnej prawo do renty rodzinnej przysługuje wdowie, jeżeli
w chwili śmierci męża miała ukończone 50 lat lub była niezdolna do pracy. Renta rodzinna
przysługuje też wdowie, która nie osiągnęła tego wieku, ale wychowuje co najmniej jedno
z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym mężu, które
nie ukończyło 16 roku życia. W przypadku, gdy przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed
osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci kształcą się w szkole, wdowie
przysługuje renta rodzinna po zmarłym mężu do ukończenia przez nie 18 roku życia.
Uprawnienie do renty rodzinnej przysługuje również wdowie, która ukończyła 50 lat lub
stała się niezdolna do pracy po śmierci męża, nie później jednak niż do 5 lat od jego śmierci
lub od zaprzestania wychowywania dziecka do 16 roku życia (18 roku życia, jeśli kontynuuje
ono naukę) albo od zaprzestania wychowywania dziecka uznanego za całkowicie niezdolne
do pracy.
Każda wdowa ma prawo do uzyskania renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, o ile
spełnia określone w ustawie warunki, bez względu na to, czy sama opłacała składki do
systemu ubezpieczeń społecznych. Takie same warunki w zakresie prawa do renty rodzinnej
dotyczą wdowców.
Aktualnie w resorcie rodziny nie są prowadzone prace w przedmiocie zmiany warunków
nabycia prawa do renty rodzinnej. W każdym przypadku szczegółowa konstrukcja
warunków nabycia prawa do renty rodzinnej określająca krąg uprawnionych do świadczenia
musi być rozpatrywana nie tylko w kontekście skutków społecznych takiego rozwiązania,
ale także – co niemniej istotne – także sytuacji Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz
możliwości budżetu państwa, który w określonym zakresie dotuje wydatki na świadczenia z
systemu ubezpieczeń społecznych.
Należy przy tym zauważyć, że postulowane przez Pana Posła złagodzenie warunku
wiekowego w przypadku prawa wdowy do renty rodzinnej nie spowodowałoby, że osoby
te uzyskałyby prawo do wypłaty świadczeń w zbiegu na zasadach tzw. renty wdowiej.
Zgodnie bowiem z art. 95a ust. 2 pkt 3 ustawy emerytalnej uprawnienie do wypłaty
świadczeń w zbiegu w takim trybie przysługuje osobie, która nabyła prawo do renty
rodzinnej po zmarłym małżonku nie wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem powszechnego
wieku emerytalnego, a więc kobiecie, która ukończyła 55 lat oraz mężczyźnie, który
ukończył 60 lat.
Wprowadzenie tego warunku wynikało z konieczności skierowania renty wdowiej do osób
najbardziej potrzebujących, które w sposób dotkliwy finansowo odczuły stratę osoby
bliskiej, a ze względu na wiek nie mają możliwości samodzielnego poprawienia swojej
sytuacji bytowej.
Należy również podkreślić, że renta wdowia stanowi inną konstrukcję prawną niż
samodzielne świadczenie, jakim jest renta rodzinna i z tego względu może podlegać
odmiennym regułom w zakresie warunków nabywania do niej uprawnień oraz innym
ograniczeniom (jak np. w przypadku limitu wysokości pobieranych świadczeń).
Pragnę zapewnić, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej brane są pod
uwagę wszystkie postulaty świadczeniobiorców, również te dotyczące zmiany przepisów
emerytalno-rentowych. Zgłaszane uwagi stanowią dla Ministra istotną wskazówkę przy
podejmowaniu działań zmierzających do doskonalenia systemu emerytalnego.
Niemniej ze względu na fakt, że każda zmiana w systemie emerytalnym niesie ze sobą
poważne konsekwencje finansowe i dotyczy wielu osób propozycje wprowadzenia nowych
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
rozwiązań w tym obszarze winny być skrupulatnie analizowane. Dotyczy to również
rozszerzenia kręgu uprawnionych do renty wdowiej, co w każdym przypadku będzie się
wiązało z koniecznością zwiększenia dotacji do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
z budżetu państwa. Kluczowe w tej sprawie pozostaje stanowisko Ministra Finansów
i Gospodarki, zgodnie z którym aktualne rozwiązania odpowiadają możliwościom budżetu
państwa. Zmiana tego stanowiska jest kluczowym warunkiem powodzenia ewentualnych
prac związanych z warunkami nabycia prawa do łączenia świadczeń na zasadzie tzw. renty
wdowiej.
Informuję, że Rada Ministrów, zgodnie z ustawą z dnia 26 lipca 2024 r. o zmianie ustawy
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych
ustaw, dokona w 2028 roku weryfikacji wskaźnika wysokości świadczeń w zbiegu. Jej celem
będzie ocena zasadności jego podwyższenia, uwzględniając na tle sytuacji społeczno-
gospodarczej kraju położenie osób uprawnionych do wypłaty świadczeń w zbiegu. Da to
również okazję do całościowego przeglądu przepisów dotyczących renty wdowiej – w tym
określających krąg osób uprawnionych do korzystania z tego rozwiązania.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --