Odpowiedź na interpelację w sprawie dedykowanego programu tworzenia infrastruktury i uruchamiania zakładów aktywności zawodowej Odpowiedź na interpelację nr 1477 w sprawie dedykowanego programu tworzenia infrastruktury i uruchamiania zakładów aktywności zawodowej Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Łukasz Krasoń Warszawa, 19-03-2024 Szanowny Panie Marszałku, odpowiadając na interpelację nr 1477 złożoną w dniu 21 lutego 2024 r. przez Panią Poseł Elżbietę Annę Polak w sprawie programu tworzenia infrastruktury i uruchamiania zakładów aktywności zawodowej, uprzejmie informuję, co następuje. Ad 1. Zakład aktywności zawodowej (ZAZ) jest szczególnym rodzajem pracodawcy zapewniającym zatrudnienie w warunkach chronionych osobom z niepełnosprawnością, które nie są wstanie pracować na otwartym rynku pracy. W zakładzie aktywności zawodowej 70% pracowników muszą stanowić osoby z niepełnosprawnością, zaliczone do znacznego stopnia niepełnosprawności lub zaliczone do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, u których stwierdzono upośledzenie umysłowe, chorobę psychiczną lub autyzm. Jednakże współczynnik osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności nie może być mniejszy niż 35%. W myśl art. 29 ust. 3 w związku z art. 68c ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44) koszty utworzenia zakładów aktywności zawodowej są współfinansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON), organizatora i innych źródeł, z tym że maksymalne dofinansowanie ze środków PFRON kosztów utworzenia zakładu aktywności zawodowej wynosi w roku 2009 i w latach następnych 65% tych kosztów. Natomiast koszty działania zakładów aktywności zawodowej są współfinansowane ze środków PFRON do wysokości 90% oraz ze środków samorządu województwa w wysokości co najmniej 10%, z tym że procentowy udział samorządu województwa w kosztach może być zmniejszany, pod warunkiem znalezienia innych źródeł finansowania działania zakładu aktywności zawodowej, np. środki własne organizatora, środki europejskie itp. Z kolei sam proces tworzenia zakładu aktywności zawodowej musi poprzedzać przygotowanie biznesplanu opartego na rzetelnej analizie rynku oraz biorącego pod uwagę ograniczenia pracowników z niepełnosprawnościami. Organizator, którym może być gmina, powiat oraz fundacja, stowarzyszenie lub inna organizacja społeczna – np. spółdzielnia socjalna, której statutowym zadaniem jest rehabilitacja zawodowa i społeczna osób z niepełnosprawnościami, powinien złożyć we właściwej jednostce samorządu województwa wniosek o dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kosztów utworzenia i działania zakładu aktywności zawodowej. Potrzeba utworzenia ZAZ powinna wynikać przede wszystkim z uwarunkowań lokalnego rynku pracy. Z tego powodu jednym z warunków niezbędnych do powstania nowego ZAZ jest uzyskanie pozytywnej opinii starosty o potrzebie powstania takiej jednostki. Biorąc pod uwagę zdecentralizowany sposób powoływania zakładów aktywności zawodowej i obowiązujący stan prawny, nie prowadzi się obecnie prac nad uruchomieniem dedykowanego programu na tworzenie infrastruktury i szerzej uruchamianie ZAZ przez organizacje pozarządowe. Trzeba także podkreślić, iż zatrudnienie osób z niepełnosprawnościami w ZAZ nie jest rozwiązaniem, które stanowić może jedyną receptę na znaczne zwiększenie aktywności zawodowej tych osób. Na zwiększenie aktywności zawodowej tej grupy osób wpływ powinny mieć działania skutkujące większymi możliwościami zatrudnienia w otwartym, integracyjnym i dostępnym środowisku pracy, stosownie do art. 27 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych. Zatem najistotniejsze jest zapewnienie osobom z niepełnosprawnościami możliwości realizacji prawa do pracy na zasadzie równości z innymi osobami na otwartym rynku pracy. ZAZ-y uzupełniają tę ofertę tworząc miejsca pracy dla osób z niepełnosprawnościami w najtrudniejszej sytuacji na rynku pracy. Ad 2. Pomimo tego, że nie planuje się obecnie przeznaczenia dodatkowych środków na tworzenie nowych zakładów aktywności zawodowej, podkreślić należy, że w ostatnich latach systematycznie podejmowano działania zmierzające do zwiększenia nakładów finansowych na funkcjonowanie tych zakładów. Przykładowo kwota wydatkowana w 2015 r. na działanie 88 ZAZ wyniosła 71,146 mln zł, a w roku 2023 na działanie 135 zakładów kwota ta wyniosła już 229,127 mln zł. Oznacza to, że systematycznie rośnie liczba ZAZ w Polsce i zwiększają się nakłady na ich działanie. Jak wynika z danych PFRON w ubiegłym roku przeznaczono też 7,6 mln zł na utworzenie 6 kolejnych ZAZ. Ad 3. Przedstawiciele Biura Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej są w stałym kontakcie z zakładami aktywności zawodowej i organizacjami zrzeszającymi organizatorów ZAZ w celu uzyskania informacji o występujących potrzebach, problemach, czy też postulatach dotyczących funkcjonowania tych zakładów. Te informacje i postulaty są analizowane w celu wypracowania, w razie potrzeby, rozwiązań organizacyjnych, finansowych lub legislacyjnych, które mogłyby wpłynąć na poprawę funkcjonowania zakładów aktywności zawodowej. W ostatnim czasie, w wyniku postulatów zgłaszanych przez organizatorów ZAZ, wprowadzono zmiany w przepisach wykonawczych regulujących funkcjonowanie tych podmiotów. W dniu 1 grudnia 2023 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 20 listopada 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie zakładów aktywności zawodowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 2526). Zostały w nim wprowadzone zmiany, których celem jest ułatwienie funkcjonowania ZAZ, m.in. poprzez uproszczenie planowania wydatków, doprecyzowanie przepisów dotyczących kosztów działalności wytwórczo-usługowej oraz rozszerzenie katalogu tych kosztów, a także uelastycznienie kwestii ustalania czasu pracy i rehabilitacji pracowników z niepełnosprawnościami aktywizowanych w ZAZ. Na koniec chciałbym także podkreślić, iż obecnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej obszar aktywizacji i włączenia społecznego osób z niepełnosprawnościami jest traktowany w sposób szczególnie poważny. Z tego powodu planujemy kompleksowy przegląd i analizę funkcjonujących w tej materii rozwiązań oraz potrzeb osób z niepełnosprawnościami, aby w nieodległej przyszłości zaproponować już konkretne działania, które przełożą się na zwiększenie aktywności zawodowej i poziomu włączenia społecznego osób z niepełnosprawnościami. Z wyrazami szacunku z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Łukasz Krasoń Sekretarz Stanu