Interpelacja w sprawie małych gospodarstw rolnych prowadzonych na własne potrzeby tzw. samowystarczalności żywnościowej
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 14769
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie małych gospodarstw rolnych prowadzonych na własne potrzeby tzw. samowystarczalności żywnościowej
Zgłaszający: Katarzyna Czochara
Data wpływu: 21-01-2026
Szanowny Panie Ministrze,
należy również zwrócić uwagę na sytuację małych rolników prowadzących gospodarstwa rolne głównie lub wyłącznie na własne potrzeby, którzy nie są nastawieni na intensywną sprzedaż rynkową, lecz zapewniają samowystarczalność żywnościową swoich rodzin, pielęgnują ziemię rolną, utrzymują ją w dobrej kulturze rolnej oraz realizują cele środowiskowe i społeczne wspólnej polityki rolnej.
Gospodarstwa te często o powierzchni kilku hektarów lub mniejsze pełnią ważną rolę w zapobieganiu porzucaniu gruntów rolnych, ochronie krajobrazu wiejskiego, zachowaniu tradycyjnych metod uprawy i hodowli, zwiększaniu odporności lokalnych społeczności na kryzysy żywnościowe i ekonomiczne.
Wprowadzenie nadmiernie restrykcyjnej definicji „rolnika aktywnego zawodowo”, opartej głównie na kryteriach rynkowych, przychodowych lub kosztowych, może doprowadzić do systemowego wykluczenia tej grupy rolników z dopłat, mimo że faktycznie prowadzą oni działalność rolniczą zgodnie z celami WPR.
W związku z powyższym mam pytania:
1. Czy projektowana definicja „rolnika aktywnego zawodowo” będzie uwzględniać rolników prowadzących rzeczywistą działalność rolniczą na własne potrzeby, którzy nie osiągają znaczących przychodów ze sprzedaży, lecz utrzymują grunty w dobrej kulturze rolnej i spełniają wymogi środowiskowe?
2. Jakie instrumenty prawne lub wyjątki planuje ministerstwo, aby zapobiec wykluczeniu z systemu dopłat:
- rolników produkujących żywność głównie na samozaopatrzenie,
- rolników starszych,
- rodzinnych gospodarstw niekomercyjnych, które nie prowadzą pełnej dokumentacji księgowej ani sprzedażowej?
3. Czy przy ocenie aktywności rolniczej będą brane pod uwagę: faktyczne użytkowanie gruntów, utrzymywanie upraw i zwierząt, realizacja praktyk prośrodowiskowych, a nie wyłącznie poziom przychodów lub kosztów produkcji?
4. Czy ministerstwo posiada szacunki dotyczące liczby gospodarstw prowadzących działalność rolną głównie na własne potrzeby, które mogą utracić prawo do dopłat w wyniku wprowadzenia nowej definicji aktywnego rolnika?
5. W jaki sposób planowane zmiany wpisują się w konstytucyjną zasadę ochrony gospodarstwa rodzinnego jako podstawy ustroju rolnego RP, jeżeli część tych gospodarstw zostanie pozbawiona dostępu do podstawowych instrumentów wsparcia?
6. Czy rozważane jest wprowadzenie odrębnej, uproszczonej ścieżki kwalifikowania do dopłat dla najmniejszych gospodarstw niekomercyjnych, aby nie prowadzić do ich likwidacji lub porzucania gruntów rolnych?
Z poważaniem
Katarzyna Czochara
Minister Stefan Krajewski
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 2 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7893 znakówul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Stefan Krajewski
Warszawa, 10 lutego 2026 r.
znak sprawy: DPB.kj.058.1.2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: interpelacji nr 14769 w sprawie małych gospodarstw rolnych
prowadzonych na własne potrzeby tzw. samowystarczalności żywnościowej
Szanowny Panie Marszałku,
poniżej przekazuję odpowiedzi na zadane w ww. interpelacji pytania.
Ad pyt 1. Czy projektowana definicja „rolnika aktywnego zawodowo” będzie
uwzględniać rolników prowadzących rzeczywistą działalność rolniczą na własne
potrzeby, którzy nie osiągają znaczących przychodów ze sprzedaży, lecz utrzymują
grunty w dobrej kulturze rolnej i spełniają wymogi środowiskowe?
Zapewniam, że nowe rozwiązania w zakresie definicji rolnika aktywnego zawodowo,
zawarte w ustawie z dnia 23 stycznia 2026 r. o zmianie niektórych ustaw w celu
wzmocnienia pozycji rolników aktywnych zawodowo, w żaden sposób nie
wprowadzają ani nie sugerują kryterium skali produkcji jako warunku uzyskania
dopłat. Przepisy ustawy nie zawierają również regulacji, które preferowałyby
gospodarstwa większe kosztem mniejszych, czy gospodarstw towarowych względem
tych prowadzących produkcję rolniczą wyłącznie na własne potrzeby. Pod tym
względem stan prawny pozostaje niezmieniony — płatności bezpośrednie przysługują
każdemu podmiotowi prowadzącemu działalność rolniczą, nawet w minimalnym
zakresie, pod warunkiem spełnienia ogólnych wymogów przewidzianych w
obowiązujących przepisach.
Celem nowych rozwiązań nie jest restrykcyjne ograniczenie dostępu do wsparcia, a
jedynie jego właściwe ukierunkowanie na osoby, które faktycznie zajmują się
-- 1 of 4 --
rolnictwem (również na niewielką skalę, na własne potrzeby czy w niepełnym
wymiarze). Zakłada się, że lepsze ukierunkowanie wsparcia na osoby faktycznie
utrzymujące się z rolnictwa – w tym na niewielką skalę - powinno przyczynić się do
poprawy warunków gospodarowania takich producentów.
Ad pyt. 2. Jakie instrumenty prawne lub wyjątki planuje ministerstwo, aby zapobiec
wykluczeniu z systemu dopłat:
rolników produkujących żywność głównie na samozaopatrzenie,
rolników starszych,
rodzinnych gospodarstw niekomercyjnych, które nie prowadzą pełnej
dokumentacji księgowej ani sprzedażowej?
Pragnę zapewnić, że ww. ustawa nie zawiera przepisów, które skutkowałyby
wykluczaniem lub ograniczaniem wsparcia dla małych gospodarstw, rolników
prowadzących jednocześnie działalność rolniczą i nierolniczą, czy prowadzących
działalność rolniczą w niepełnym wymiarze.
W ustawie przyjęto mechanizmy, które zmniejszą obciążenia administracyjne dla
części rolników (kryteria, które pozwolą na zwolnienie części rolników z obowiązku
dokumentowania prowadzenia działalności rolniczej i które są możliwe do
sprawdzenia z urzędu) oraz mechanizm przejściowy dla gospodarstw najmniejszych (z
kwotą płatności do 1125 euro).
Ponadto przyjęto założenie, że realizacja obowiązków wynikających z ustawy będzie
wiązała się z minimalnymi kosztami / przychodami po stronie beneficjentów. Ich
wysokość zostanie określona w rozporządzeniu1 wraz z szerokim katalogiem
dokumentów, dzięki którym rolnicy będą mogli udowodnić, że prowadzą działalność
rolniczą. Zaproponowany katalog obejmuje m.in. faktury, umowy świadczenia usług,
rachunki oraz informację z ewidencji sprzedaży produktów roślinnych i zwierzęcych.
W przypadku braku możliwości przedstawienia przez rolnika ww. dokumentów
zaproponowano, aby mógł on udokumentować poniesienie kosztów lub uzyskanie
przychodów za pomocą innych dokumentów potwierdzających zakup środków
produkcji lub sprzedaż produktów rolnych (np. dowody opłat pocztowych i
bankowych, noty księgowe, dowody wewnętrzne).
1 Projekt rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie wysokości kosztów
bezpośrednich prowadzenia działalności rolniczej poniesionych przez rolnika, wysokości przychodów
uzyskanych przez rolnika ze sprzedaży wytworzonych przez niego produktów rolnych, które są
odpowiednie do wielkości gospodarstwa o powierzchni 1 ha użytków rolnych, oraz wykazu
dokumentów potwierdzających poniesienie przez rolnika tych kosztów oraz uzyskanie tych
przychodów (https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12406808).
-- 2 of 4 --
Ad pyt. 3. Czy przy ocenie aktywności rolniczej będą brane pod uwagę faktyczne
użytkowanie gruntów, utrzymywanie upraw i zwierząt, realizacja praktyk
prośrodowiskowych, a nie wyłącznie poziom przychodów lub kosztów produkcji?
Definicja rolnika aktywnego zawodowo nie odnosi się w swej istocie do faktycznego
użytkowania gruntu, lecz do prowadzenia działalności rolniczej na co najmniej
minimalnym poziomie. Jest tylko częścią „zestawu narzędzi” (obejmującego przepisy
dotyczące zarówno rolników, jak i gruntów, tj. definicje „działalności rolniczej”,
„minimalnych wymogów”, „kwalifikującego się hektara”, itp.), służącego właściwemu
ukierunkowaniu wsparcia w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (WPR).
Nowe przepisy uwzględniają sytuację gospodarstw:
posiadających zwierzęta,
ekologicznych,
podejmujących zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatyczne,
uczestniczących w ekoschematach,
a nawet dla rolników gospodarujących w bardzo specyficznych warunkach
górskich (wypas kulturowy).
Ponadto Ministerstwo dążyło do wypracowania takich rozwiązań, które będą
możliwe do spełnienia nie tylko przez rolników prowadzących produkcję
(uprawę/chów zwierząt), ale również przez rolników prowadzących działalność
rolniczą wyłącznie w minimalnym zakresie (utrzymujących użytki rolne w
odpowiedniej kulturze).
Ad pyt 4. Czy ministerstwo posiada szacunki dotyczące liczby gospodarstw
prowadzących działalność rolną głównie na własne potrzeby, które mogą utracić prawo
do dopłat w wyniku wprowadzenia nowej definicji aktywnego rolnika?
Przyjęte w ww. ustawie rozwiązania nie będą skutkować pozbawieniem płatności
podmiotów faktycznie prowadzących działalność rolniczą. Efektem tych rozwiązań
będzie wyłącznie lepsze ukierunkowanie środków wsparcia na beneficjentów
spełniających przesłanki prowadzenia działalności rolniczej w rozumieniu przepisów
unijnych, przy jednoczesnym wyeliminowaniu sytuacji, w których płatności trafiają do
podmiotów nieprowadzących takiej działalności.
-- 3 of 4 --
Ad pyt. 5. W jaki sposób planowane zmiany wpisują się w konstytucyjną zasadę ochrony
gospodarstwa rodzinnego jako podstawy ustroju rolnego RP, jeżeli część tych
gospodarstw zostanie pozbawiona dostępu do podstawowych instrumentów wsparcia?
Nowe rozwiązania w żaden sposób nie wykluczają ze wsparcia rodzinnych
gospodarstw. Płatności bezpośrednie, tak jak dotychczas, nadal będą w szczególności
wspierać małe i średnie gospodarstwa rolne. Lepsze ukierunkowanie wsparcia na
osoby faktycznie utrzymujące się z rolnictwa – w tym na niewielką skalę - powinno
przyczynić się do poprawy warunków gospodarowania takich producentów.
Ad pyt. 6. Czy rozważane jest wprowadzenie odrębnej, uproszczonej ścieżki
kwalifikowania do dopłat dla najmniejszych gospodarstw niekomercyjnych, aby nie
prowadzić do ich likwidacji lub porzucania gruntów rolnych?
Na 2026 r. zostanie wprowadzone rozwiązanie przejściowe dla małych gospodarstw,
które pozwoli tym gospodarstwom na przygotowanie i dostosowanie się do nowych
regulacji – w 2026 r. za rolników aktywnych zawodowo automatycznie zostaną
uznani ci rolnicy, którym w 2025 r. przyznano płatności bezpośrednie w wysokości
nieprzekraczającej równowartości w złotych kwoty 1 125 EUR.
Poza okresem przejściowym, w ustawie przewidziano szereg ułatwień, z których
doskonała większość rolników będzie mogła skorzystać przy ubieganiu się o
wsparcie. Dla większości gospodarstw kwalifikacja do kategorii rolnika aktywnego
nastąpi automatycznie.
Z wyrazami szacunku
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Stefan Krajewski
/podpisano elektronicznie/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 4 of 4 --