Interpelacja nr 14696
Interpelacja w sprawie konieczności uruchomienia programów w zakresie profilaktyki oraz wczesnej diagnostyki chorób cywilizacyjnych XXI w., ze szczególnym uwzględnieniem urologii (badania prostaty) i diabetologii
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (100%)
Edukacja i Szkolnictwo (80%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie konieczności uruchomienia programów w zakresie profilaktyki oraz wczesnej diagnostyki chorób cywilizacyjnych XXI w., ze szczególnym uwzględnieniem urologii (badania prostaty) i diabetologii
Interpelacja nr 14696
do ministra zdrowia
w sprawie konieczności uruchomienia programów w zakresie profilaktyki oraz wczesnej diagnostyki chorób cywilizacyjnych XXI w., ze szczególnym uwzględnieniem urologii (badania prostaty) i diabetologii
Zgłaszający: Anna Wojciechowska, Iwona Maria Kozłowska, Jacek Niedźwiedzki
Data wpływu: 19-01-2026
Szanowna Pani Minister,
wobec rosnącej liczby zachorowań na choroby cywilizacyjne, takie jak nowotwory gruczołu krokowego (prostaty) oraz cukrzyca, proszę o przedstawienie informacji na temat planów i działań Ministerstwa Zdrowia zmierzających do uruchomienia i wsparcia kompleksowych programów profilaktycznych oraz wczesnej diagnostyki w tych obszarach.
Rak prostaty to choroba cywilizacyjna. Rak prostaty jest jednym z najczęściej diagnozowanych nowotworów u mężczyzn w Polsce, odpowiedzialnym za znaczącą część zachorowań onkologicznych wśród męskiej populacji i drugą najczęstszą przyczyną zgonów nowotworowych u tej grupy pacjentów.
W ostatnich latach liczba nowych zachorowań w Polsce wzrosła – przy czym dane wskazują, że liczba przypadków może być znacznie wyższa niż statystyki rejestrują nowe rozpoznania z powodu braku systemowych działań przesiewowych.
Mimo dużej częstości zachorowań i faktu, że wczesne wykrycie raka prostaty znacznie poprawia szanse leczenia, brak jest powszechnie dostępnych, kompleksowych programów przesiewowych w kraju.
Cukrzyca jest istotnym problemem zdrowia publicznego. W Polsce mnóstwo osób choruje na cukrzycę – szacuje się, że ponad 2,7–3 mln dorosłych Polaków żyje z cukrzycą, a cały czas istotna część osób nie zdaje sobie sprawy ze swojej choroby. Ponadto, jeśli uwzględnić osoby ze stanem przedcukrzycowym, liczba osób dotkniętych problemem metabolicznym w Polsce może sięgać nawet około 8 mln osób.
Cukrzyca jest uznawana za chorobę cywilizacyjną o ogromnym wpływie na zdrowie publiczne, obciążenie systemu opieki zdrowotnej oraz efektywność zawodową społeczeństwa.
Potrzeba programów profilaktycznych poza tradycyjną opieką. Dotychczasowe działania profilaktyczne w Polsce skupiały się głównie na kilku najczęściej monitorowanych schorzeniach (np. raka piersi, raka szyjki macicy). Jednocześnie obserwujemy brak wsparcia organizacyjnego i finansowego dla programów ukierunkowanych na promocję zdrowia mężczyzn (w tym badania prostaty) czy wsparcia profilaktycznego diabetologii.
Istnieje duży potencjał i oczekiwanie społeczne na działania profilaktyczne realizowane we współpracy ze szkołami, pracodawcami i samorządami – np. zdrowotne programy edukacyjne w szkołach, badania profilaktyczne wykonywane w ramach medycyny pracy czy inicjatywy popularyzujące świadome podejście do zdrowia (dieta, aktywność fizyczna, regularne badania przesiewowe).
W związku z powyższym proszę Panią Minister o odpowiedzi na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Zdrowia planuje lub prowadzi prace nad krajowymi programami profilaktyki i wczesnej diagnostyki w kierunku raka prostaty oraz cukrzycy?
Jakie działania ministerstwo przewiduje w celu zwiększenia świadomości zdrowotnej społeczeństwa w zakresie chorób cywilizacyjnych, w szczególności wśród mężczyzn (np. kampanie edukacyjne, badania przesiewowe)?
Czy rozważane jest wprowadzenie profilaktycznych badań przesiewowych prostaty w ramach programów POZ lub medycyny pracy?
Czy w planach są programy profilaktyczne skierowane do młodzieży szkolnej i dorosłych pracujących (np. zbieżne z badaniami medycyny pracy), uwzględniające edukację w zakresie zdrowego stylu życia i chorób przewlekłych?
Interpelacja nr 14696
do ministra zdrowia
w sprawie konieczności uruchomienia programów w zakresie profilaktyki oraz wczesnej diagnostyki chorób cywilizacyjnych XXI w., ze szczególnym uwzględnieniem urologii (badania prostaty) i diabetologii
Zgłaszający: Anna Wojciechowska, Iwona Maria Kozłowska, Jacek Niedźwiedzki
Data wpływu: 19-01-2026
Szanowna Pani Minister,
wobec rosnącej liczby zachorowań na choroby cywilizacyjne, takie jak nowotwory gruczołu krokowego (prostaty) oraz cukrzyca, proszę o przedstawienie informacji na temat planów i działań Ministerstwa Zdrowia zmierzających do uruchomienia i wsparcia kompleksowych programów profilaktycznych oraz wczesnej diagnostyki w tych obszarach.
Rak prostaty to choroba cywilizacyjna. Rak prostaty jest jednym z najczęściej diagnozowanych nowotworów u mężczyzn w Polsce, odpowiedzialnym za znaczącą część zachorowań onkologicznych wśród męskiej populacji i drugą najczęstszą przyczyną zgonów nowotworowych u tej grupy pacjentów.
W ostatnich latach liczba nowych zachorowań w Polsce wzrosła – przy czym dane wskazują, że liczba przypadków może być znacznie wyższa niż statystyki rejestrują nowe rozpoznania z powodu braku systemowych działań przesiewowych.
Mimo dużej częstości zachorowań i faktu, że wczesne wykrycie raka prostaty znacznie poprawia szanse leczenia, brak jest powszechnie dostępnych, kompleksowych programów przesiewowych w kraju.
Cukrzyca jest istotnym problemem zdrowia publicznego. W Polsce mnóstwo osób choruje na cukrzycę – szacuje się, że ponad 2,7–3 mln dorosłych Polaków żyje z cukrzycą, a cały czas istotna część osób nie zdaje sobie sprawy ze swojej choroby. Ponadto, jeśli uwzględnić osoby ze stanem przedcukrzycowym, liczba osób dotkniętych problemem metabolicznym w Polsce może sięgać nawet około 8 mln osób.
Cukrzyca jest uznawana za chorobę cywilizacyjną o ogromnym wpływie na zdrowie publiczne, obciążenie systemu opieki zdrowotnej oraz efektywność zawodową społeczeństwa.
Potrzeba programów profilaktycznych poza tradycyjną opieką. Dotychczasowe działania profilaktyczne w Polsce skupiały się głównie na kilku najczęściej monitorowanych schorzeniach (np. raka piersi, raka szyjki macicy). Jednocześnie obserwujemy brak wsparcia organizacyjnego i finansowego dla programów ukierunkowanych na promocję zdrowia mężczyzn (w tym badania prostaty) czy wsparcia profilaktycznego diabetologii.
Istnieje duży potencjał i oczekiwanie społeczne na działania profilaktyczne realizowane we współpracy ze szkołami, pracodawcami i samorządami – np. zdrowotne programy edukacyjne w szkołach, badania profilaktyczne wykonywane w ramach medycyny pracy czy inicjatywy popularyzujące świadome podejście do zdrowia (dieta, aktywność fizyczna, regularne badania przesiewowe).
W związku z powyższym proszę Panią Minister o odpowiedzi na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Zdrowia planuje lub prowadzi prace nad krajowymi programami profilaktyki i wczesnej diagnostyki w kierunku raka prostaty oraz cukrzycy?
Jakie działania ministerstwo przewiduje w celu zwiększenia świadomości zdrowotnej społeczeństwa w zakresie chorób cywilizacyjnych, w szczególności wśród mężczyzn (np. kampanie edukacyjne, badania przesiewowe)?
Czy rozważane jest wprowadzenie profilaktycznych badań przesiewowych prostaty w ramach programów POZ lub medycyny pracy?
Czy w planach są programy profilaktyczne skierowane do młodzieży szkolnej i dorosłych pracujących (np. zbieżne z badaniami medycyny pracy), uwzględniające edukację w zakresie zdrowego stylu życia i chorób przewlekłych?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Tomasz Maciejewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
25%
Konkretność
75%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
1
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.2 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11942 znaków
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
DLG.050.3.2026.WSK
Warszawa, 05 lutego 2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 14696 Pani Poseł Anny Wojciechowskiej i Grupy Posłów,
w sprawie konieczności uruchomienia programów w zakresie profilaktyki oraz wczesnej
diagnostyki chorób cywilizacyjnych XXI w., ze szczególnym uwzględnieniem urologii
(badania prostaty) i diabetologii, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
Walka z chorobami cywilizacyjnymi jest priorytetem obecnej polityki zdrowotnej państwa.
Działanie edukacyjne realizowane w ramach Narodowego Programu Chorób Układu
Krążenia (NPChUK) na lata 2022-2032 nie ograniczają się jedynie do kardiologii. Są one
skoncentrowane wokół chorób cywilizacyjnych, ponieważ to schorzenia takie jak: cukrzyca
typu 2, otyłość, nadciśnienie tętnicze oraz dyslipidemia stanowią główne czynniki ryzyka
wystąpienia zawałów serca lub udarów mózgu.
Istotnym elementem walki z chorobami cywilizacyjnymi jest promocja wczesnej diagnostyki
realizowana, między innymi, przez propagowanie zasad „10 dla serca”
w ramach NPChUK. Inicjatywa ta skupia się na dziesięciu kluczowych czynnikach ryzyka,
których kontrowanie umożliwia skuteczne uniknięcie zawału serca, udaru czy powikłań
cukrzycowych. Minister Zdrowia dąży, aby każdy obywatel, szczególnie z grup ryzyka, znał i
regularnie monitorował swoje zdrowie. Skoncentrowanie działań wokół tych parametrów
pozwalana wcześnie wykryć sygnały alarmowe organizmu w obszarach:
ciśnienie tętnicze - regularne pomiary pozwalają na wykrycie tzw. „cichego
zabójcy”, jakim jest nadciśnienie;
glikemia (poziom cukru) - kluczowy wskaźnik w profilaktyce diabetologicznej,
zapobiegający niszczeniu naczyń krwionośnych;
profil lipidowy (cholesterol) - Świadomość poziomu frakcji LDL (tzw. zły
cholesterol) jest niezbędna w zapobieganiu miażdżycy;
wskaźnik BMI: Kontrola masy ciała jako fundament walki z otyłością i zespołem
metabolicznym.
W drugiej połowie 2026 r. planuje się emisję wysokozasięgowej kampanii poświęconej
profilaktyce chorób serca i naczyń pn. „10 dla Serca”, integrującej działania edukacyjne
w telewizji, radio, internecie, social mediach i w outdorze.
Równocześnie należy wskazać, że ważnym elementem Narodowej Strategii Onkologicznej
na lata 2020-2030 jest budowanie świadomości, że palenie tytoniu jest wspólnym
czynnikiem narażenia dla wielu chorób cywilizacyjnych – zarówno onkologicznych, jak
i kardiologicznych. Prowadzona edukacja antytytoniowa jest fundamentem zapobiegania
nowotworom i chorobom serca. Kampanie uświadamiają, że rezygnacja z palenia jest
najskuteczniejszą i najtańszą metodą profilaktyki wielochorobowości, chroniącą nie tylko
palacza, ale i osoby postronne (bierne palenie) przed skutkami chorób cywilizacyjnych.
W 2026 r. planuje się zintensyfikowanie działań skierowanych do mężczyzn. Miesiące
czerwiec i listopad zostaną w całości poświęcone kampaniom promującym zdrowy styl
życia (rezygnacja z używek), edukacji w zakresie nowotworów męskich oraz zachęcaniu
-- 1 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
mężczyzn do regularnych badań przesiewowych. Realizowane będą również działania
edukacyjne, których celem będzie przełamanie barier psychologicznych i lęku przed
badaniami urologicznymi oraz kolonoskopią. Dodatkowo, kontynuowane będą działania
edukacyjne wpisując wątki dotyczące profilaktyki raka prostaty oraz jelita grubego
w fabułę seriali obyczajowych oraz nauczania i promowania samobadanie jąder wspólnie
z NFZ w czasie wydarzeń i eventów muzycznych.
W odniesieniu do zapytania o wprowadzenie profilaktycznych badań przesiewowych
prostaty w ramach programów POZ i medycyny pracy informuję, że od maja 2025 r.
wprowadzono do systemu opieki zdrowotnej program profilaktyki zdrowotnej „Moje
Zdrowie – bilans zdrowia osoby dorosłej”, w ramach świadczeń gwarantowanych
z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej. Warto podkreślić, że badanie przesiewowe krwi
PSA (swoisty antygen sterczowy), służące do oceny ryzyka chorób prostaty, w tym raka,
poprzez pomiar stężenia białka wytwarzanego przez ten gruczoł, można wykonać w ramach
powyżej wskazanego programu "Moje Zdrowie - bilans zdrowia osoby dorosłej".
Wobec podniesionej w interpelacji kwestii prac nad krajowymi programami profilaktyki
i wczesnej diagnostyki w kierunku raka prostaty oraz cukrzycy, wyjaśniam, że planowane są
prace związane z utworzeniem warunków do realizacji kompleksowej opieki onkologicznej
dla pacjentów z nowotworami urologicznymi - w tym kompleksowa opieka onkologiczna:
model organizacji diagnostyki i leczenia raka gruczołu krokowego. Model ten będzie oparty
o wyspecjalizowane jednostki koordynujące (Centrum Kompetencji),
w ramach których prowadzona będzie kompleksowa diagnostyka i leczenie pacjentów.
Działania w ramach tego modelu umożliwią:
1) zidentyfikowanie problemów w obszarach diagnostyki (oczekiwane zwiększenie
udziału rozpoznań we wczesnym stadium choroby w ogólnej liczbie nowych
przypadków tego nowotworu),
2) poprawę jakości i skuteczności diagnostyki (oczekiwana poprawa postępowań
klinicznych, oraz skutecznej szybkiej diagnostyki),
3) poprawę wyników leczenia onkologicznego poprzez prowadzenie całego procesu w
wyspecjalizowanych jednostkach.
Ten model kompleksowej opieki onkologicznej będzie opracowywany przy udziale
ekspertów klinicznych.
Edukacja w zakresie zdrowego stylu życia i chorób przewlekłych skierowana do młodzieży
szkolnej i dorosłych pracujących jest realizowana w sposób permanentny - w ramach
Narodowego Programu Zdrowia (edycja na lata 2021-2026), będącego dokumentem
strategicznym dla zdrowia publicznego, są realizowane zadania w odniesieniu do zdrowego
stylu życia. NPZ obejmuje inicjatywy ukierunkowane na ograniczanie wspólnych czynników
ryzyka dla chorób cywilizacyjnych i wczesne wykrywanie chorób oraz promocję zdrowego
stylu życia. Aktualnie planowana jest kolejna edycja NPZ w wieloletniej perspektywie od
roku 2027.
Na poziomie podstawowej opieki zdrowotnej realizowany jest także program profilaktyki
chorób układu krążenia (ChUK), w ramach którego u pacjenta dokonuje się oceny
czynników ryzyka, wykonuje badania biochemiczne w kierunku wystąpienia chorób układu
krążenia (poziom cholesterolu całkowitego, LDL‑cholesterolu, HDL‑cholesterolu,
triglicerydów i glukozy), dokonywany jest pomiar ciśnienia tętniczego krwi, określany
współczynnik masy ciała (BMI) oraz prowadzona jest edukacja zdrowotna. W przypadku
rozpoznania choroby układu krążenia przez lekarza lub pielęgniarkę POZ, pacjent oprócz
zaleceń dotyczących konieczności zmiany trybu życia, w razie potrzeby jest kierowany na
dalszą diagnostykę lub leczenie. Program ChUK jest też narzędziem profilaktyki
w przypadku osób wykonujących długotrwałą pracę stojącą, gdyż umożliwia wczesne
wykrywanie zaburzeń krążenia i chorób sercowo‑naczyniowych, które mogą być nasilane
przez obciążenia wynikające z charakteru pracy.
Dla osób w wieku 20 lat i więcej, od maja 2025 r. wdrożono ogólnopolski program
profilaktyczny "Moje Zdrowie - bilans zdrowia osoby dorosłej". Program jest elementem
-- 2 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
systemowego podejścia do profilaktyki chorób przewlekłych oraz promocji zdrowego stylu
życia. Celem programu jest zbudowanie modelu kompleksowej profilaktyki, dostępnej dla
każdego w jego przychodni podstawowej opieki zdrowotnej, identyfikacja czynników
ryzyka oraz wczesne wykrywanie schorzeń, które mogą prowadzić do poważnych
konsekwencji zdrowotnych oraz stworzenie Indywidualnego Planu Zdrowotnego. Program
jest adresowany do wszystkich osób dorosłych, a częstotliwość wykonywania bilansu
zdrowia, zależna od wieku pacjenta:
osoby 20 - 49 lat: nie częściej niż raz na 5 lat,
osoby 50+: nie częściej niż raz na 3 lata.
Realizatorami programu „Moje Zdrowie - bilans zdrowia osoby dorosłej" są
świadczeniodawcy POZ, do których pacjent złożył deklarację wyboru. Przystąpienie do
programu rozpoczyna wypełnienie samodzielnie przez pacjenta (on-line lub wersji
papierowej) lub z pomocą personelu medycznego Kwestionariusza Bilansu Zdrowia Osoby
Dorosłej (KBZOD). Po weryfikacji przez personel medyczny kompletności i poprawności
wypełnienia kwestionariusza jest on zatwierdzany. W ramach programu zlecane jest
wykonanie zestawu badań diagnostycznych w zależności od treści udzielonych odpowiedzi
oraz wieku pacjenta. Zakres podstawowy badań diagnostycznych dla każdego, kto wypełni
ankietę, obejmuje badania: morfologia krwi, glukoza, kreatynina (z eGFR), lipidogram
(cholesterol całkowity, LDL, HDL, triglicerydy), TSH (hormon tyreotropowy), badanie
ogólne moczu. Zakres rozszerzony badań diagnostycznych dodatkowych,
w zależności od wieku i wyniku ankiety, obejmuje badania: ALAT - aminotransferaza
alaninowa, ASPAT - aminotransferaza asparaginianowa, GGTP -
gammaglutamylotranspeptydaza, PSA całkowity u mężczyzn, anty-HCV, lipoproteina A
(wykonywana w ramach programu raz w życiu). Po otrzymaniu wyników badań, pacjent jest
zapraszany na wizytę podsumowującą, podczas której omawiane są wyniki badań
laboratoryjnych i ankiety, aktualny stan zdrowia, czynniki ryzyka oraz ustalany jest
indywidualny plan opieki medycznej, w tym dalsza diagnostyka, zalecenia profilaktyczne lub
edukacja zdrowotna (np. dieta, redukcja nałogów). Poza badaniami laboratoryjnymi, przy
uwzględnieniu wieku, w programie "Moje Zdrowie - bilans zdrowia osoby dorosłej”
pacjentowi przysługuje:
osobom po 40 roku życia, jeśli będzie stwierdzona ocena ryzyka sercowo-
naczyniowego - wykonanie skali SCORE2, SCORE2OP lub SCORE2 Diabetes;
osobom po 60 roku życia, jeśli w ankiecie będzie stwierdzone ryzyko istnienia
zaburzeń poznawczych – wykonanie skali mini-COG;
w zależności od wieku, w indywidualnym planie zdrowotnym – przekazanie
kalendarza badań profilaktycznych w profilaktyce onkologicznej oraz listy
zalecanych szczepień ochronnych.
Grupie dzieci i młodzieży do ukończenia 19. roku życia udzielane są świadczenia
gwarantowane profilaktycznej opieki zdrowotnej. Profilaktyczną opiekę zdrowotną nad
populacją dzieci i młodzieży sprawują: lekarz, położna (do ukończenia 6 tygodnia życia
dziecka), pielęgniarka POZ oraz pielęgniarka środowiska nauczania i wychowania lub
higienistka szkolna. Zakres świadczeń profilaktycznej opieki zdrowotnej obejmuje
wykonywanie wizyt patronażowych (u noworodka i niemowlęcia), okresowych
profilaktycznych badań lekarskich (bilansów zdrowia) z oceną rozwoju fizycznego dziecka,
jak również wykonywanie testów przesiewowych (pomiary wysokości, masy ciała,
określenie współczynnika BMI, testy wzroku i słuchu). Ważnym elementem porady lekarza
i pielęgniarki jest edukacja zdrowotna skierowana do dziecka i jego rodziców (opiekunów).
Edukacja polega na udzielaniu dziecku i rodzicom (opiekunom) wskazówek dotyczących,
między innymi, zdrowego stylu życia: właściwego odżywiania, aktywności fizycznej,
kształtowania prawidłowych nawyków higienicznych.
Dostrzegając potrzebę edukacji o cukrzycy i konieczność przekazania pracownikom
oświaty wiedzy na temat opieki nad dzieckiem z cukrzycą od 2014 r. podczas pobytu
w przedszkolu lub szkole realizuje się - we współpracy z wojewodami i wojewódzkimi
kuratorami oświaty - ogólnopolskie szkolenia. Tematyka szkoleń obejmuje wiedzę
-- 3 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
o cukrzycy oraz zasady wsparcia dziecka i zapewnienia mu właściwych warunków pobytu w
placówce oraz udzielania pierwszej pomocy dziecku choremu na cukrzycę podczas
wystąpienia stanów nagłych (hipo- i hiperglikemii).
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Tomasz Maciejewski
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 4 of 4 --
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
DLG.050.3.2026.WSK
Warszawa, 05 lutego 2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 14696 Pani Poseł Anny Wojciechowskiej i Grupy Posłów,
w sprawie konieczności uruchomienia programów w zakresie profilaktyki oraz wczesnej
diagnostyki chorób cywilizacyjnych XXI w., ze szczególnym uwzględnieniem urologii
(badania prostaty) i diabetologii, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
Walka z chorobami cywilizacyjnymi jest priorytetem obecnej polityki zdrowotnej państwa.
Działanie edukacyjne realizowane w ramach Narodowego Programu Chorób Układu
Krążenia (NPChUK) na lata 2022-2032 nie ograniczają się jedynie do kardiologii. Są one
skoncentrowane wokół chorób cywilizacyjnych, ponieważ to schorzenia takie jak: cukrzyca
typu 2, otyłość, nadciśnienie tętnicze oraz dyslipidemia stanowią główne czynniki ryzyka
wystąpienia zawałów serca lub udarów mózgu.
Istotnym elementem walki z chorobami cywilizacyjnymi jest promocja wczesnej diagnostyki
realizowana, między innymi, przez propagowanie zasad „10 dla serca”
w ramach NPChUK. Inicjatywa ta skupia się na dziesięciu kluczowych czynnikach ryzyka,
których kontrowanie umożliwia skuteczne uniknięcie zawału serca, udaru czy powikłań
cukrzycowych. Minister Zdrowia dąży, aby każdy obywatel, szczególnie z grup ryzyka, znał i
regularnie monitorował swoje zdrowie. Skoncentrowanie działań wokół tych parametrów
pozwalana wcześnie wykryć sygnały alarmowe organizmu w obszarach:
ciśnienie tętnicze - regularne pomiary pozwalają na wykrycie tzw. „cichego
zabójcy”, jakim jest nadciśnienie;
glikemia (poziom cukru) - kluczowy wskaźnik w profilaktyce diabetologicznej,
zapobiegający niszczeniu naczyń krwionośnych;
profil lipidowy (cholesterol) - Świadomość poziomu frakcji LDL (tzw. zły
cholesterol) jest niezbędna w zapobieganiu miażdżycy;
wskaźnik BMI: Kontrola masy ciała jako fundament walki z otyłością i zespołem
metabolicznym.
W drugiej połowie 2026 r. planuje się emisję wysokozasięgowej kampanii poświęconej
profilaktyce chorób serca i naczyń pn. „10 dla Serca”, integrującej działania edukacyjne
w telewizji, radio, internecie, social mediach i w outdorze.
Równocześnie należy wskazać, że ważnym elementem Narodowej Strategii Onkologicznej
na lata 2020-2030 jest budowanie świadomości, że palenie tytoniu jest wspólnym
czynnikiem narażenia dla wielu chorób cywilizacyjnych – zarówno onkologicznych, jak
i kardiologicznych. Prowadzona edukacja antytytoniowa jest fundamentem zapobiegania
nowotworom i chorobom serca. Kampanie uświadamiają, że rezygnacja z palenia jest
najskuteczniejszą i najtańszą metodą profilaktyki wielochorobowości, chroniącą nie tylko
palacza, ale i osoby postronne (bierne palenie) przed skutkami chorób cywilizacyjnych.
W 2026 r. planuje się zintensyfikowanie działań skierowanych do mężczyzn. Miesiące
czerwiec i listopad zostaną w całości poświęcone kampaniom promującym zdrowy styl
życia (rezygnacja z używek), edukacji w zakresie nowotworów męskich oraz zachęcaniu
-- 1 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
mężczyzn do regularnych badań przesiewowych. Realizowane będą również działania
edukacyjne, których celem będzie przełamanie barier psychologicznych i lęku przed
badaniami urologicznymi oraz kolonoskopią. Dodatkowo, kontynuowane będą działania
edukacyjne wpisując wątki dotyczące profilaktyki raka prostaty oraz jelita grubego
w fabułę seriali obyczajowych oraz nauczania i promowania samobadanie jąder wspólnie
z NFZ w czasie wydarzeń i eventów muzycznych.
W odniesieniu do zapytania o wprowadzenie profilaktycznych badań przesiewowych
prostaty w ramach programów POZ i medycyny pracy informuję, że od maja 2025 r.
wprowadzono do systemu opieki zdrowotnej program profilaktyki zdrowotnej „Moje
Zdrowie – bilans zdrowia osoby dorosłej”, w ramach świadczeń gwarantowanych
z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej. Warto podkreślić, że badanie przesiewowe krwi
PSA (swoisty antygen sterczowy), służące do oceny ryzyka chorób prostaty, w tym raka,
poprzez pomiar stężenia białka wytwarzanego przez ten gruczoł, można wykonać w ramach
powyżej wskazanego programu "Moje Zdrowie - bilans zdrowia osoby dorosłej".
Wobec podniesionej w interpelacji kwestii prac nad krajowymi programami profilaktyki
i wczesnej diagnostyki w kierunku raka prostaty oraz cukrzycy, wyjaśniam, że planowane są
prace związane z utworzeniem warunków do realizacji kompleksowej opieki onkologicznej
dla pacjentów z nowotworami urologicznymi - w tym kompleksowa opieka onkologiczna:
model organizacji diagnostyki i leczenia raka gruczołu krokowego. Model ten będzie oparty
o wyspecjalizowane jednostki koordynujące (Centrum Kompetencji),
w ramach których prowadzona będzie kompleksowa diagnostyka i leczenie pacjentów.
Działania w ramach tego modelu umożliwią:
1) zidentyfikowanie problemów w obszarach diagnostyki (oczekiwane zwiększenie
udziału rozpoznań we wczesnym stadium choroby w ogólnej liczbie nowych
przypadków tego nowotworu),
2) poprawę jakości i skuteczności diagnostyki (oczekiwana poprawa postępowań
klinicznych, oraz skutecznej szybkiej diagnostyki),
3) poprawę wyników leczenia onkologicznego poprzez prowadzenie całego procesu w
wyspecjalizowanych jednostkach.
Ten model kompleksowej opieki onkologicznej będzie opracowywany przy udziale
ekspertów klinicznych.
Edukacja w zakresie zdrowego stylu życia i chorób przewlekłych skierowana do młodzieży
szkolnej i dorosłych pracujących jest realizowana w sposób permanentny - w ramach
Narodowego Programu Zdrowia (edycja na lata 2021-2026), będącego dokumentem
strategicznym dla zdrowia publicznego, są realizowane zadania w odniesieniu do zdrowego
stylu życia. NPZ obejmuje inicjatywy ukierunkowane na ograniczanie wspólnych czynników
ryzyka dla chorób cywilizacyjnych i wczesne wykrywanie chorób oraz promocję zdrowego
stylu życia. Aktualnie planowana jest kolejna edycja NPZ w wieloletniej perspektywie od
roku 2027.
Na poziomie podstawowej opieki zdrowotnej realizowany jest także program profilaktyki
chorób układu krążenia (ChUK), w ramach którego u pacjenta dokonuje się oceny
czynników ryzyka, wykonuje badania biochemiczne w kierunku wystąpienia chorób układu
krążenia (poziom cholesterolu całkowitego, LDL‑cholesterolu, HDL‑cholesterolu,
triglicerydów i glukozy), dokonywany jest pomiar ciśnienia tętniczego krwi, określany
współczynnik masy ciała (BMI) oraz prowadzona jest edukacja zdrowotna. W przypadku
rozpoznania choroby układu krążenia przez lekarza lub pielęgniarkę POZ, pacjent oprócz
zaleceń dotyczących konieczności zmiany trybu życia, w razie potrzeby jest kierowany na
dalszą diagnostykę lub leczenie. Program ChUK jest też narzędziem profilaktyki
w przypadku osób wykonujących długotrwałą pracę stojącą, gdyż umożliwia wczesne
wykrywanie zaburzeń krążenia i chorób sercowo‑naczyniowych, które mogą być nasilane
przez obciążenia wynikające z charakteru pracy.
Dla osób w wieku 20 lat i więcej, od maja 2025 r. wdrożono ogólnopolski program
profilaktyczny "Moje Zdrowie - bilans zdrowia osoby dorosłej". Program jest elementem
-- 2 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
systemowego podejścia do profilaktyki chorób przewlekłych oraz promocji zdrowego stylu
życia. Celem programu jest zbudowanie modelu kompleksowej profilaktyki, dostępnej dla
każdego w jego przychodni podstawowej opieki zdrowotnej, identyfikacja czynników
ryzyka oraz wczesne wykrywanie schorzeń, które mogą prowadzić do poważnych
konsekwencji zdrowotnych oraz stworzenie Indywidualnego Planu Zdrowotnego. Program
jest adresowany do wszystkich osób dorosłych, a częstotliwość wykonywania bilansu
zdrowia, zależna od wieku pacjenta:
osoby 20 - 49 lat: nie częściej niż raz na 5 lat,
osoby 50+: nie częściej niż raz na 3 lata.
Realizatorami programu „Moje Zdrowie - bilans zdrowia osoby dorosłej" są
świadczeniodawcy POZ, do których pacjent złożył deklarację wyboru. Przystąpienie do
programu rozpoczyna wypełnienie samodzielnie przez pacjenta (on-line lub wersji
papierowej) lub z pomocą personelu medycznego Kwestionariusza Bilansu Zdrowia Osoby
Dorosłej (KBZOD). Po weryfikacji przez personel medyczny kompletności i poprawności
wypełnienia kwestionariusza jest on zatwierdzany. W ramach programu zlecane jest
wykonanie zestawu badań diagnostycznych w zależności od treści udzielonych odpowiedzi
oraz wieku pacjenta. Zakres podstawowy badań diagnostycznych dla każdego, kto wypełni
ankietę, obejmuje badania: morfologia krwi, glukoza, kreatynina (z eGFR), lipidogram
(cholesterol całkowity, LDL, HDL, triglicerydy), TSH (hormon tyreotropowy), badanie
ogólne moczu. Zakres rozszerzony badań diagnostycznych dodatkowych,
w zależności od wieku i wyniku ankiety, obejmuje badania: ALAT - aminotransferaza
alaninowa, ASPAT - aminotransferaza asparaginianowa, GGTP -
gammaglutamylotranspeptydaza, PSA całkowity u mężczyzn, anty-HCV, lipoproteina A
(wykonywana w ramach programu raz w życiu). Po otrzymaniu wyników badań, pacjent jest
zapraszany na wizytę podsumowującą, podczas której omawiane są wyniki badań
laboratoryjnych i ankiety, aktualny stan zdrowia, czynniki ryzyka oraz ustalany jest
indywidualny plan opieki medycznej, w tym dalsza diagnostyka, zalecenia profilaktyczne lub
edukacja zdrowotna (np. dieta, redukcja nałogów). Poza badaniami laboratoryjnymi, przy
uwzględnieniu wieku, w programie "Moje Zdrowie - bilans zdrowia osoby dorosłej”
pacjentowi przysługuje:
osobom po 40 roku życia, jeśli będzie stwierdzona ocena ryzyka sercowo-
naczyniowego - wykonanie skali SCORE2, SCORE2OP lub SCORE2 Diabetes;
osobom po 60 roku życia, jeśli w ankiecie będzie stwierdzone ryzyko istnienia
zaburzeń poznawczych – wykonanie skali mini-COG;
w zależności od wieku, w indywidualnym planie zdrowotnym – przekazanie
kalendarza badań profilaktycznych w profilaktyce onkologicznej oraz listy
zalecanych szczepień ochronnych.
Grupie dzieci i młodzieży do ukończenia 19. roku życia udzielane są świadczenia
gwarantowane profilaktycznej opieki zdrowotnej. Profilaktyczną opiekę zdrowotną nad
populacją dzieci i młodzieży sprawują: lekarz, położna (do ukończenia 6 tygodnia życia
dziecka), pielęgniarka POZ oraz pielęgniarka środowiska nauczania i wychowania lub
higienistka szkolna. Zakres świadczeń profilaktycznej opieki zdrowotnej obejmuje
wykonywanie wizyt patronażowych (u noworodka i niemowlęcia), okresowych
profilaktycznych badań lekarskich (bilansów zdrowia) z oceną rozwoju fizycznego dziecka,
jak również wykonywanie testów przesiewowych (pomiary wysokości, masy ciała,
określenie współczynnika BMI, testy wzroku i słuchu). Ważnym elementem porady lekarza
i pielęgniarki jest edukacja zdrowotna skierowana do dziecka i jego rodziców (opiekunów).
Edukacja polega na udzielaniu dziecku i rodzicom (opiekunom) wskazówek dotyczących,
między innymi, zdrowego stylu życia: właściwego odżywiania, aktywności fizycznej,
kształtowania prawidłowych nawyków higienicznych.
Dostrzegając potrzebę edukacji o cukrzycy i konieczność przekazania pracownikom
oświaty wiedzy na temat opieki nad dzieckiem z cukrzycą od 2014 r. podczas pobytu
w przedszkolu lub szkole realizuje się - we współpracy z wojewodami i wojewódzkimi
kuratorami oświaty - ogólnopolskie szkolenia. Tematyka szkoleń obejmuje wiedzę
-- 3 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
o cukrzycy oraz zasady wsparcia dziecka i zapewnienia mu właściwych warunków pobytu w
placówce oraz udzielania pierwszej pomocy dziecku choremu na cukrzycę podczas
wystąpienia stanów nagłych (hipo- i hiperglikemii).
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Tomasz Maciejewski
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 4 of 4 --