Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DOP-WŚ.0500.3.2026.1.ML
4192415.16983270.13786409
Warszawa, 30-01-2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty,
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
W odpowiedzi na interpelację K10INT14643, pani Posłanki Agnieszki Marii Kłopotek
w sprawie możliwości płoszenia ptaków chronionych w okresie żerowania na uprawach
rolnych oraz systemu rekompensat za wyrządzone szkody, przedstawiam następujące
stanowisko.
W pierwszej kolejności pragnę zauważyć, że żuraw (Grus grus) objęty jest w Polsce ochroną
gatunkową ścisłą, na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia
2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2022 r. poz. 2380).
Wszystkie gatunki ptaków, występujące naturalnie na terenie Unii Europejskiej są chronione
na mocy prawa wspólnotowego. Wymienione są one w Dyrektywie Rady 2009/147/WE
z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa – dalej „Dyrektywa Ptasia”,
gdzie część gatunków występuje w załączniku I, dotyczącym gatunków objętych szczególną
ochroną, w stosunku do których koniecznym jest wyznaczenie specjalnych obszarów
ochrony ich siedlisk (w Załączniku I znalazł się również żuraw).
Gatunki, w stosunku do których została dopuszczona możliwość pozyskania łowieckiego
zostały określone w Załączniku II.
Niezależnie od faktu, w którym załączniku zostały uwzględnione poszczególne gatunki, i czy
w ogóle zostały one w nich uwzględnione, w stosunku do wszystkich ptaków naturalnie
występujących na terenie UE, Państwa Członkowskie zobowiązane są wdrożyć system
zakazów określony w art. 5 Dyrektywy Ptasiej (m.in. zakaz umyślnego płoszenia ptaków,
szczególnie w okresie lęgowym i wychowu młodych, jeśli mogłoby to mieć znaczenie
w odniesieniu do celów dyrektywy).
W celu transpozycji przepisów Dyrektywy Ptasiej, rozporządzeniem w sprawie ochrony
gatunkowej zwierząt, wprowadzony w życie został szereg zakazów obowiązujących
w stosunku do gatunków objętych tą ochroną. Wśród nich znalazł się również zakaz
dotyczący płoszenia i niepokojenia zwierząt. W przypadku większości gatunków ptaków,
w tym również żurawia, zakaz ten został ograniczony do konkretnych okoliczności, które
muszą wystąpić aby zakaz ten obowiązywał.
Zgodnie z § 6 ust. 3 ww. rozporządzenia, zabronionym jest płoszenie lub niepokojenie
żurawi: (1) w miejscach noclegu; (2) w okresie lęgowym w miejscach rozrodu lub wychowu
młodych; (3) w miejscach żerowania zgrupowań ptaków migrujących lub zimujących.
Mając na względzie powyższe, w razie potrzeby zastosowania środków mających na celu
ograniczenie żerowania żurawi na uprawach rolnych poprzez ich płoszenie lub niepokojenie,

-- 1 of 5 --

2
należy przeanalizować czy w konkretnym przypadku zachodzą powyższe okoliczności
i czy koniecznym jest wcześniejsze uzyskanie zgody na odstępstwo od ww. zakazu.
W celu zapewnienia równowagi pomiędzy ochroną interesów ludzkich a środowiska, ustawa
z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2026 r. poz. 13) przewiduje
możliwość uzyskania odstępstwa od ww. zakazów. Aby takie odstępstwo zostało udzielone,
muszą jednak wystąpić ściśle określone okoliczności.
W przypadku zakazu umyślnego płoszenia lub niepokojenia w miejscach noclegu, w okresie
lęgowym w miejscach rozrodu lub wychowu młodych, lub w miejscach żerowania
zgrupowań ptaków migrujących lub zimujących, w stosunku do osobników gatunków
objętych ochroną ścisłą jak i częściową, zezwolenie może być wydane w przypadku:
(1) braku rozwiązań alternatywnych; (2) jeżeli czynności te nie są szkodliwe dla zachowania
we właściwym stanie ochrony dziko występujących populacji chronionych gatunków
zwierząt (art.56 ust. 4c ustawy o ochronie przyrody).
Wzory wniosków na odstępstwa od zakazów obowiązujących w stosunku do gatunków
chronionych można znaleźć na stronach regionalnych dyrekcji ochrony środowiska, również
na stronie Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Bydgoszczy
https://www.gov.pl/web/rdos-bydgoszcz/zezwolenie-na-odstepstwa-od-zakazow-w-
stosunku-do-gatunkow-dziko-wystepujacych-zwierzat-objetych-ochrona .
Warto podkreślić, że w przypadku wniosków składanych w tym zakresie przez osoby
fizyczne wprowadzone zostało zwolnienie z opłaty skarbowej za uzyskanie zezwolenia.
Zezwolenia na realizację czynności zakazanych względem gatunków chronionych
wydawane są w formie decyzji administracyjnych. Zgodnie z zasadami określonymi
w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
(Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego
powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca.
Do Ministerstwa Klimatu i Środowiska jak również do Generalnej Dyrekcji Ochrony
Środowiska nie wpływały dotychczas sygnały dotyczące problemu wydawania decyzji
odmownych na realizacje czynności płoszenia lub niepokojenia żurawi, w związku z
koniecznością zabezpieczenia upraw rolnych przed wystąpieniem szkód z powodu
żerowania ptactwa. Tym niemniej informuję, że zgodnie z zasadami określonymi w ustawie
Kodeks postępowania administracyjnego, od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez
regionalnego dyrektora ochrony środowiska przysługuje odwołanie do organu wyższego
stopnia jakim jest Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska.
Prawidłowość wydawanych decyzji administracyjnych kontrolować mogą także sądy
administracyjne.
Odnosząc się do pytania dotyczącego wprowadzenia zmian w obecnie obowiązującej
procedurze uzyskiwania zezwoleń na odstępstwa od zakazów względem gatunków
chronionych informuję, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie dostrzega takiej potrzeby.
Mając na względzie powyżej opisane, obowiązujące obecnie procedury, uzyskiwanie tego
typu zezwoleń nie są skomplikowanym procesem, a jego konieczność wynika również z
przepisów Unii Europejskiej. Należy zauważyć, że charakterystyka pojawiających się szkód
od żurawi oraz dynamika występowania tego gatunku są powtarzalne. Z informacji

-- 2 of 5 --

3
będących w posiadaniu Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, jak i z informacji
ogólnodostępnych wynika, że żurawie dokonują szkód przede wszystkim w zasiewach
kukurydzy. Najczęściej występującymi szkodami są wydziobane z ziemi ziarna zasiewowe
kukurydzy oraz wyrwane siewki kukurydzy na wczesnym etapie ich wzrostu. Zależnie
od regionu oraz warunków atmosferycznych w danym roku szkody te występują przede
wszystkim w kwietniu i maju, kiedy to prowadzony jest siew kukurydzy i jest ona
we wczesnej fazie rozwojowej.
Możliwym jest zatem wystąpienie z odpowiednim wnioskiem do właściwej terytorialnie
regionalnej dyrekcji ochrony środowiska o udzielenie zezwolenia na płoszenie
lub niepokojenie gatunków chronionych z odpowiednim wyprzedzeniem.
Ponadto, możliwe jest złożenie wniosku o uzyskanie zezwolenia obowiązującego w terminie
kilkuletnim (np. 3 lata).
Żurawie, podobnie jak inne gatunki ptaków, można próbować przepłoszyć sygnałami
dźwiękowymi. Na rynku dostępna jest obecnie szeroka gama urządzeń odstraszających
zwierzęta, w tym również ptaki. Jedną z najczęściej stosowanych metod dźwiękowych
do odstraszania żurawi na uprawach kukurydzy są armatki gazowe. Metoda ta może
charakteryzować się wysoką skutecznością, niemniej stosowanie jakichkolwiek metod
akustycznych wiąże się z ryzykiem, że – w szczególności, kiedy są one używane
nieumiejętnie lub nadużywane, np. stosowane zbyt często, przez dłuższy okres i bez
nadzoru człowieka – ptaki przyzwyczają się do dźwięków, które miały je odstraszać i zaczną
te dźwięki ignorować.
Warto dodać, że poza ww. aktywnymi metodami płoszenia ptaków, istnieją także metody
pasywne (klekoczące na wietrze metalowe puszki, migoczące paski folii, „strachy na wróble”,
itp.). W zakresie płoszenia biernego w obrębie uprawy rolnej można zamontować
przedmioty, które mogłyby błyszczeć, poruszać się czy wydawać dźwięki wprawiane w ruch
przez wiatr i w ten sposób odstraszać ptaki, np. płyty CD, taśmy holograficzne, itp.
Zwracam uwagę, że tego typu sposoby płoszenia nie wymagają uzyskania zezwolenia
z zakresu ochrony gatunkowej.
Ponadto, należy wskazać, że istnieje cały szereg metod proaktywnych, które mogą być
stosowane w celu ograniczenia szkód w uprawach kukurydzy wyrządzanych przez żurawie.
W tym miejscu należy wymienić przede wszystkim:
- siew kukurydzy pod włókniną (jest to metoda wymagająca znacznych nakładów
finansowych, jednak mogąca cechować się wysoką skutecznością);
- stosowanie zapraw nasiennych zawierających substancje smakowe, które sprawiają,
że smak ziarna staje się nieatrakcyjny dla ptaków;
- modyfikacja terminów zabiegów agrotechnicznych (opóźnienie terminu siewu w oparciu
o uwarunkowania lokalne) lub zmiana metodyki prac (wysiew nasion na większej
głębokości co utrudnia ptakom żerowanie na ziarnie zasiewowym).
Podsumowując, istnieje wiele możliwości zapobiegania szkodom wyrządzanym w uprawach
rolnych przez żurawie oraz inne gatunki ptaków. Wiele z tych metod nie wymaga żadnych
zgód organów ochrony przyrody.

-- 3 of 5 --

4
Resort środowiska nie prowadzi analiz na temat strat ponoszonych przez rolników
w związku z żerowaniem ptaków chronionych oraz wpływu obecnych regulacji na sytuację
ekonomiczną gospodarstw rolnych.
Odnosząc się do zapytania dotyczącego wprowadzenia systemu rekompensat
lub odszkodowań, pragnę zauważyć, że obecnie rozpatrywany jest są projekt poselski
w przedmiotowym zakresie (druk nr 1387 – Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy
o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw).
W ocenie resortu środowiska racjonalnym rozwiązaniem wydaje się być opracowanie
rozwiązań prawnych umożliwiających wypłatę ustalonych rekompensat na ogólnych
zasadach. W przypadku bowiem odszkodowań proces ten wydaje się być znacznie bardziej
skomplikowany, a do tego będzie wymagał wcześniejszego opracowania rzetelnych
metodyk szacowania szkód, co w przypadku ptaków, wydaje się być bardzo trudne.
Zgodnie z art. 126 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody, odpowiedzialność Skarbu Państwa
za szkody wyrządzone przez zwierzęta (żubra, wilka, rysia, niedźwiedzia, bobra) nie
obejmuje utraconych korzyści, a ogranicza się jedynie do szkody rzeczywistej, którą należy
udowodnić.
Bez prowadzenia stałych obserwacji ptaków trudno byłoby ustalić, jaki gatunek
spowodował wystąpienie szkody (np. poprzez wydziobanie ziarna). Na polach uprawnych
żeruje szereg gatunków ptaków, w tym gatunki nie powodujące szkód w plonach
(np. żywiące się pędrakami, owadami). Jeszcze inne gatunki zatrzymują się na odpoczynek,
dodatkowo utrudniając identyfikację gatunku przebywającego na terenie, na którym
wystąpiła szkoda.
Kolejną trudnością jest możliwość spowodowania szkody przez inne gatunki zwierząt,
np. zatrzymujące się na polach wyłącznie na odpoczynek, a następnie przypisanie ich np.
żurawiom, w momencie pojawienia się tego gatunku na polu. W takiej sytuacji niezwykle
trudno byłoby udowodnić, iż szkoda nie została spowodowana przez dany gatunek
zwierzęcia, skoro w danym momencie na terenie przebywa akurat stado ptaków tego
gatunku. Ponadto, szkody mogą powstawać w bardzo krótkim czasie, np. w przeciągu
jednego dnia. Po tym czasie ptaki odlatują, gdyż wyczerpują bazę żerową lub kontynuują
migrację i ich stwierdzenie. Trudnym zadaniem byłoby również ustalenie, w jakim stopniu
szkody zostały spowodowane przez gatunki chronione, a w jakim innymi czynnikami.
Specyfika szkód powodowanych przez żerowanie ptaków jest inna niż szkód od gatunków
wymienionych w art. 126 ustawy o ochronie przyrody. Szkody spowodowane przez bobra
(np. ścięte drzewa, teren zalany w wyniku spiętrzenia wód przez tamę), wilka czy rysia
(np. zagryzione zwierzęta gospodarskie) są stosunkowo trwałe, a ich skutki i zakres można
ocenić nawet po upływie kilku, kilkunastu dni. W przypadku szkód wyrządzonych przez
ptaki na polach uprawnych nawet naturalna zmiana warunków atmosferycznych
(w szczególności wystąpienie opadów) może istotnie utrudnić, a nawet uniemożliwić,
jakąkolwiek ocenę.
W chwili obecnej drogą do uzyskania ewentualnego odszkodowania za szkody powstałe
w wyniku działalności ptaków może być powództwo cywilne.

-- 4 of 5 --

5
Warto jednocześnie wskazać, że zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego
z 28 września 2015 r. sygn. akt K 20/14, „wprowadzenie ochrony gatunkowej zwierząt mieści
się w konstytucyjnej przesłance ochrony środowiska, której przestrzeganie jest obowiązkiem nie
tylko władz publicznych, ale również wszystkich obywateli. Co istotne, określone prawa
i wolności mogą być ograniczane, zgodnie z zasadą proporcjonalności m.in. z uwagi
na konieczność ochrony środowiska.”
Ponadto, w orzeczeniu z 21 lipca 2014 r. sygn. akt K 36/13 Trybunał Konstytucyjny
opowiedział się przeciwko całkowitej automatyzacji refundacji szkód, zwracając uwagę,
że działania odszkodowawcze Skarbu Państwa winny być powiązane z oceną działań
prewencyjnych podejmowanych przez właścicieli i posiadaczy mienia, w którym zaistniała
szkoda. Trybunał Konstytucyjny wskazał również, że działania zapobiegawcze „pozwalają
(…) z jednej strony na ochronę zagrożonych gatunków, które mogą swobodnie występować
w formie dziko żyjącej, z drugiej zaś zapobiegają powstawaniu szkód w gospodarce człowieka
lub je minimalizują. W połączeniu z istniejącymi zasadami odpowiedzialności Skarbu Państwa
za szkody wyrządzone przez określone gatunki zwierząt chronionych jest to rozwiązanie
realizujące standardy konstytucyjne”.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych, KPRM

-- 5 of 5 --