Interpelacja nr 14595
Interpelacja w sprawie egzekwowania § 49 rozporządzenia dotyczącego ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy i przeciwdziałania praktyce zakazu siadania w sieciach handlowych i usługowych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie egzekwowania § 49 rozporządzenia dotyczącego ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy i przeciwdziałania praktyce zakazu siadania w sieciach handlowych i usługowych
Interpelacja nr 14595
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie egzekwowania § 49 rozporządzenia dotyczącego ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy i przeciwdziałania praktyce zakazu siadania w sieciach handlowych i usługowych
Zgłaszający: Marta Stożek
Data wpływu: 12-01-2026
Na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP składam interpelację w sprawie nasilającej się praktyki organizowania pracy w sieciach handlowych i usługowych w sposób polegający na zmuszaniu pracowników do stałej pozycji stojącej przez 8–12 godzin dziennie, często przy ograniczonych przerwach i dodatkowo wzmacnianej wewnętrznymi „standardami wizerunkowymi” oraz kontrolą kamer. Praktyka ta pozostaje w sprzeczności m.in. z §49 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, który nakłada na pracodawcę obowiązek zapewnienia możliwości siedzenia lub odpoczynku w pozycji siedzącej odpowiednio do charakteru pracy.
Pytania do ministra:
1. Czy ministerstwo dysponuje danymi (za lata 2023–2025) dotyczącymi:
- liczby skarg pracowniczych/pracowniczych sygnałów dotyczących zakazu siadania i naruszeń §49, ogólnych przepisów BHP w handlu detalicznym i usługach,
- liczby kontroli PIP wszczętych w tym zakresie oraz ich wyników (nakazy, wystąpienia, mandaty/wnioski)?
2. Czy ministerstwo planuje (samodzielnie lub we współpracy z właściwymi organami nadzoru) przygotowanie jednoznacznych wytycznych interpretacyjnych dla pracodawców w sprawie praktycznego stosowania §49 (w tym: stanowiska kasowe, stanowiska ekspozycyjne, praca na sali sprzedaży, praca w sklepach odzieżowych)?
3. Czy ministerstwo rozważa inicjatywę legislacyjną zmierzającą do doprecyzowania rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP w zakresie:
- maksymalnego dopuszczalnego czasu nieprzerwanej pracy w pozycji stojącej,
- minimalnych standardów zapewnienia odpoczynku w pozycji siedzącej blisko stanowiska pracy,
- wymagań ergonomicznych dla stanowisk, gdzie argumentuje się „względy wizerunkowe” lub „standardy obsługi klienta”?
4. Jakie działania (systemowe lub doraźne) planuje ministerstwo, aby realnie zwiększyć egzekucję istniejących przepisów BHP w dużych sieciach, w których zakaz siadania bywa elementem „polityki firmy”?
5. Czy ministerstwo widzi potrzebę doprecyzowania praktyki stosowania obowiązków BHP także wobec osób pracujących na umowach cywilnoprawnych w sklepach i sieciach (zlecenie), w kontekście obowiązku zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy?
6. Czy ministerstwo rozważa działania informacyjne (kampania/komunikat) skierowane do pracowników o przysługujących im uprawnieniach w razie zagrożenia zdrowia i naruszeń przepisów BHP?
Z poważaniem
Marta Stożek
Posłanka na Sejm RP
Interpelacja nr 14595
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie egzekwowania § 49 rozporządzenia dotyczącego ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy i przeciwdziałania praktyce zakazu siadania w sieciach handlowych i usługowych
Zgłaszający: Marta Stożek
Data wpływu: 12-01-2026
Na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP składam interpelację w sprawie nasilającej się praktyki organizowania pracy w sieciach handlowych i usługowych w sposób polegający na zmuszaniu pracowników do stałej pozycji stojącej przez 8–12 godzin dziennie, często przy ograniczonych przerwach i dodatkowo wzmacnianej wewnętrznymi „standardami wizerunkowymi” oraz kontrolą kamer. Praktyka ta pozostaje w sprzeczności m.in. z §49 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, który nakłada na pracodawcę obowiązek zapewnienia możliwości siedzenia lub odpoczynku w pozycji siedzącej odpowiednio do charakteru pracy.
Pytania do ministra:
1. Czy ministerstwo dysponuje danymi (za lata 2023–2025) dotyczącymi:
- liczby skarg pracowniczych/pracowniczych sygnałów dotyczących zakazu siadania i naruszeń §49, ogólnych przepisów BHP w handlu detalicznym i usługach,
- liczby kontroli PIP wszczętych w tym zakresie oraz ich wyników (nakazy, wystąpienia, mandaty/wnioski)?
2. Czy ministerstwo planuje (samodzielnie lub we współpracy z właściwymi organami nadzoru) przygotowanie jednoznacznych wytycznych interpretacyjnych dla pracodawców w sprawie praktycznego stosowania §49 (w tym: stanowiska kasowe, stanowiska ekspozycyjne, praca na sali sprzedaży, praca w sklepach odzieżowych)?
3. Czy ministerstwo rozważa inicjatywę legislacyjną zmierzającą do doprecyzowania rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP w zakresie:
- maksymalnego dopuszczalnego czasu nieprzerwanej pracy w pozycji stojącej,
- minimalnych standardów zapewnienia odpoczynku w pozycji siedzącej blisko stanowiska pracy,
- wymagań ergonomicznych dla stanowisk, gdzie argumentuje się „względy wizerunkowe” lub „standardy obsługi klienta”?
4. Jakie działania (systemowe lub doraźne) planuje ministerstwo, aby realnie zwiększyć egzekucję istniejących przepisów BHP w dużych sieciach, w których zakaz siadania bywa elementem „polityki firmy”?
5. Czy ministerstwo widzi potrzebę doprecyzowania praktyki stosowania obowiązków BHP także wobec osób pracujących na umowach cywilnoprawnych w sklepach i sieciach (zlecenie), w kontekście obowiązku zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy?
6. Czy ministerstwo rozważa działania informacyjne (kampania/komunikat) skierowane do pracowników o przysługujących im uprawnieniach w razie zagrożenia zdrowia i naruszeń przepisów BHP?
Z poważaniem
Marta Stożek
Posłanka na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Minister Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Dużo ogólników
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
55%
Konkretność
45%
Odpowiedź zawiera znaczną ilość ogólników lub zapowiedzi dalszych analiz przy ograniczonej liczbie konkretów.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
2
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.2 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „nie posiada danych” (brak danych / ewidencji w resorcie)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„nie posiada danych”
(brak danych / ewidencji w resorcie)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12599 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.30.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 14595 Pani Posłanki Marty Stożek, w sprawie
egzekwowania § 49 dotyczącego ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy
i przeciwdziałania praktyce zakazu siadania w sieciach handlowych i usługowych, proszę
przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Praca w pozycji stojącej jest niewątpliwie czynnikiem uciążliwym, mogącym powodować złe
samopoczucie czy nadmierne zmęczenie pracownika. Przepis § 49 rozporządzenia Ministra
Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów
bezpieczeństwa i higieny pracy1 (dalej jako „rozporządzenie”) w ust. 2 wskazuje wyraźnie,
że przy wykonywaniu pracy wymagającej stale pozycji stojącej lub chodzenia należy
zapewnić pracownikom w pobliżu miejsca pracy możliwość odpoczynku w pozycji siedzącej.
Zgodnie z informacją przekazaną przez Państwową Inspekcję Pracy organ nie posiada
danych dotyczących skarg, które wyodrębniałyby naruszenia § 49 wskazanego
rozporządzenia. Jednocześnie z danych dotyczących ogółu kontroli przeprowadzonych
przez inspektorów pracy w latach 2023-2025 wynika, że inspektorzy pracy stwierdzili
naruszenie tego przepisu w przypadku:
1) w 2023 r. – 182 kontroli (w następstwie których wydano 190 decyzji bhp oraz 5
wniosków w wystąpieniach);
2) w 2024 r. – 159 kontroli (w następstwie których wydano 170 decyzji bhp oraz 5
wniosków w wystąpieniach);
3) w 2025 r. – 181 kontroli (w następstwie których wydano 180 decyzji bhp oraz 10
wniosków w wystąpieniach).
Do właściwej organizacji stanowiska pracy niezbędna jest ocena ryzyka zawodowego.
Pracodawca ma obowiązek, zgodnie z § 39a ust. 1 rozporządzenia, uwzględniać podczas
oceny ryzyka zawodowego wszystkie czynniki środowiskowe występujące przy
wykonywanych pracach oraz sposoby wykonywania prac. Należy zwrócić uwagę, że na
obciążenie układu mięśniowo-szkieletowego pracownika ma wpływ zarówno przyjmowana
pozycja ciała, jak i czas jej utrzymywania oraz stopień i rodzaj napięcia mięśniowego.
Wszystkie te parametry powinny zostać uwzględnione przy sporządzaniu oceny ryzyka
zawodowego.
Zgodnie z § 49 ust. 1 rozporządzenia przy wykonywaniu pracy niewymagającej stale pozycji
stojącej należy zapewnić pracownikom możliwość siedzenia. Natomiast § 49 ust. 2 tego aktu
stanowi, że przy wykonywaniu pracy wymagającej stałego zachowania pozycji stojącej lub
chodzenia należy zapewnić pracownikom możliwość odpoczynku w pobliżu miejsca pracy
w pozycji siedzącej.
Trzeba przy tym podkreślić, że miejsce odpoczynku w pozycji siedzącej w pobliżu stanowisk
pracy ma zapewnić pracownikom krótki odpoczynek, który nie powoduje przerwania
1 (Dz. U. z 2003 r. poz. 1650, z późn. zm.),
-- 1 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
procesu pracy. W miejscu tym pracownik powinien mieć możliwość kontroli procesu pracy.
Obowiązku wynikającego § 49 ust. 2 nie realizuje zapewnienie pomieszczeń
przeznaczonych na odpoczynek i spożywanie posiłków oraz korzystanie z przerw w pracy
zgodnie z art. 134 Kodeksu pracy.
Jako Ministra rodziny, Pracy i Polityki Społecznej mogę potwierdzić, że do resortu nie
wpływały dotychczas pisma, w których sygnalizowano by wątpliwości dotyczące
interpretacji § 49. Trzeba przy tym podkreślić, że wydanie zaleceń nie byłoby skutecznym
sposobem na zapewnienie egzekwowania obowiązujących już w zakresie bezpieczeństwa
i higieny pracy przepisów.
W opinii Kierownictwa Centralnego Instytutu Ochrony Pracy-Państwowego Instytutu
Badawczego przepis dotyczący zapewnienia pracownikom pracującym w pozycji stojącej
możliwości „siedzącego” odpoczynku w pobliżu miejsca jej wykonywania sformułowano
w sposób bardzo ogólny, który w świetle informacji o nieprzestrzeganiu tego wymogu przez
pracodawców należy doprecyzować w zakresie maksymalnego czasu pracy w pozycji
stojącej oraz minimalnego czasu odpoczynku w pozycji siedzącej. Zdaniem członków
Instytutu należałoby również doprecyzować wymagania ergonomiczne dotyczące siedziska
lub pozycji siedzącej oraz wielkości i kształtu siedziska, a także warunków podparcia stóp
i pleców. Względy wizerunkowe istotne dla przedsiębiorcy nie mogą wpływać negatywnie
na warunki wykonywania pracy zawodowej. Trzeba też podkreślić, że przekonanie, iż
właściwe zagospodarowanie jednego z tych obszarów musi powodować zaniedbanie
drugiego jest błędne – zapewnienie pracownikom bezpiecznych i zdrowych warunków
pracy wpływa pozytywnie, pośrednio i bezpośrednio, na wizerunek firmy.
Obecnie w Ministerstwie nie prowadzi się prac zmierzających do opracowania zmian
legislacyjnych w omawianym zakresie. Jednakże w związku z dynamicznymi zmianami na
rynku pracy, w tym zmianami na stanowiskach pracy wynikających z postępu
technologicznego, pracownicy Resortu prowadzą bieżącą analizę potrzeb wprowadzania
zmian w obecnie obowiązujących przepisach. W przypadku pojawiania się dalszych
wątpliwości dotyczących zbyt ogólnego charakteru omawianego przepisu, w MRPiPS
podjęte zostaną odpowiednie działania.
Należy przy tym wskazać, że Państwowa Inspekcji Pracy, będąca organem odpowiedzialnym
za kontrolę przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, nie dostrzega
potrzeby nowelizacji przepisów § 49 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów
bezpieczeństwa i higieny pracy. Zdaniem PIP tego rodzaju uszczegółowienie powinno być
realizowane indywidualnie poprzez zawarcie konkretnych przepisów w regulaminach pracy
lub innych aktach wewnętrznych pracodawców.
Z danych Państwowej Inspekcji Pracy wynika, że inspektorzy podczas kontroli zwracają
uwagę na zagadnienia regulowane przepisami § 49 rozporządzenia i egzekwują je w sytuacji
stwierdzenia naruszeń w tym zakresie.
Warto podkreślić, że każdy pracownik w Polsce ma możliwość złożenia do Państwowej
Inspekcji Pracy skargi na działalność pracodawcy. Skargę należy kierować do okręgowego
inspektoratu pracy lub oddziału okręgowego inspektoratu pracy właściwego miejscowo do
rozpatrzenia sprawy ze względu na adres siedziby pracodawcy. Szczegółowa informacja
o siedzibach okręgowych inspektoratów pracy dostępna jest na stronie internetowej
Państwowej Inspekcji Pracy pod adresem: https://www.pip.gov.pl/kontakt/inspektoraty.
Dane osoby wnoszącej skargę podlegają ochronie i nie są ujawniane w trakcie
prowadzonych czynności kontrolnych, chyba że wyrazi ona na to pisemną zgodę.
Odpowiadając na pytanie piąte należy wskazać art. 304 Kodeksu pracy, służący
rozszerzeniu uregulowań z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy na osoby świadczące
-- 2 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
pracę na podstawie innej niż stosunek pracy. Zgodnie z art. 304 § 1 Kodeksu pracy
pracodawca jest obowiązany zapewnić osobom fizycznym wykonującym pracę na innej
podstawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez
pracodawcę, a także osobom prowadzącym w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym
przez pracodawcę na własny rachunek działalność gospodarczą, bezpieczne i higieniczne
warunki pracy, o których mowa w art. 207 § 2 tego aktu. Obowiązki określone w tym
przepisie, zgodnie z art. 304 § 3, stosuje się odpowiednio do przedsiębiorców niebędących
pracodawcami, organizujących pracę wykonywaną przez osoby fizyczne na innej podstawie
niż stosunek pracy i prowadzące na własny rachunek działalność gospodarczą.
Pracodawca oraz przedsiębiorca niebędący pracodawcą są obowiązani chronić życie
i zdrowie osób wykonujących pracę na ich rzecz poprzez zapewnienie im bezpiecznych
i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i
techniki. W szczególności, zgodnie z art. 207 § 2 Kodeksu pracy, są oni obowiązani:
— organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy;
— zapewniać przestrzeganie w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa
i higieny pracy oraz wydawać polecenia usunięcia uchybień w tym zakresie
i kontrolować ich wykonanie;
— reagować na potrzeby zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy oraz
dostosowywać środki podejmowane w celu doskonalenia istniejącego poziomu
ochrony zdrowia i życia pracowników, biorąc pod uwagę zmieniające się warunki
wykonywania pracy;
— zapewnić rozwój spójnej polityki zapobiegającej wypadkom przy pracy i chorobom
zawodowym, która uwzględnia zagadnienia techniczne, organizację pracy, warunki
pracy, stosunki społeczne oraz wpływ czynników środowiska pracy;
— uwzględniać ochronę zdrowia młodocianych, pracownic w ciąży lub karmiących
dziecko piersią oraz pracowników niepełnosprawnych w ramach podejmowanych
działań profilaktycznych;
— zapewniać wykonanie nakazów, wystąpień, decyzji i zarządzeń wydawanych przez
organy nadzoru nad warunkami pracy;
— zapewniać wykonanie zaleceń społecznego inspektora pracy.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzone są kampanie kierowane
do pracowników, których celem jest zwiększenie świadomości na temat praw
pracowniczych, w tym praw związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy. Przykładem jest
prowadzona obecnie kampania dotycząca prawa pracy skierowana do młodych ludzi pn.
„Prawo pracy? Easy mode” (https://www.pracaeasymode.pl/), która zawiera również treści
dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy.
Informuję, że CIOP-PIB, jako jednostka nadzorowana przez ministra właściwego do spraw
pracy, prowadzi stałe działania mające na celu poprawę warunków pracy pracowników
wykonujących prace w pozycji stojącej. Działania te polegają przede wszystkim na
informowaniu pracodawców, służby bhp zakładów pracy oraz pracowników o możliwości
wykonywania pracy naprzemiennie w pozycji stojącej i siedzącej lub stojącej z podparciem.
Informacje te są przekazywane podczas okresowych, specjalistycznych szkoleń dla
pracodawców/specjalistów bhp prowadzonych zarówno w siedzibie CIOP-PIB, jak
i zakładach pracy, a także podczas bezpośredniej współpracy z przedsiębiorcami. Ponadto
w CIOP-PIB prowadzone są w omawianym zakresie liczne badania m.in. w ramach
projektów i zadań realizowanych w programie wieloletnim pn. Rządowy Program Poprawy
Bezpieczeństwa i Warunków Pracy. Poniżej przedstawiam tytuły wybranych z nich:
— Ocena wpływu poziomu obciążenia wysiłkiem fizycznym w pracy zawodowej i życiu
pozazawodowym na występowanie nadwagi i otyłości wśród pracowników fizycznych
(VI etap);
-- 3 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
— Ocena obciążenia pracą kobiet 55+ zatrudnionych w sektorze handlu detalicznego na
stanowiskach pracy fizycznej (IV etap);
— Interwencje oparte na aktywności fizycznej i relaksacji przyczyniające się do poprawy
zdrowia psychicznego i fizycznego oraz wydłużenia aktywności zawodowej (VI etap);
— Opracowanie pakietu edukacyjnego do upowszechniania zasad organizacji stanowisk
pracy przy monitorach w związku ze zmianami technologicznymi (VI etap);
— Określenie składowych obciążenia biomechanicznego i psychicznego jako
komponentów ryzyka rozwoju dolegliwości mięśniowo-szkieletowych (VI etap).
Państwowa Inspekcja Pracy w 2026 roku nie planuje podjęcia odrębnych działań
informacyjnych, opracowanych specjalnie dla sektora handlu i usług, dotyczących
przepisów rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy
czy przysługujących pracownikom uprawnień w razie zagrożenia życia, zdrowia oraz
naruszeń przepisów bhp. Warto natomiast wspomnieć, że w ofercie wydawniczej
Państwowej Inspekcji Pracy znajduje się pozycja adresowana do pracodawców i
pracowników sektora handlu. Karta bhp „Bezpieczna praca w handlu – małe sklepy
spożywcze i sklepy wielobranżowe” zawiera informacje o tym, jak zorganizować stanowisko
pracy, by było bezpieczne, higieniczne i zgodne z zasadami ergonomii oraz by nie wpływało
negatywnie na zdrowie pracownika. W publikacji omówiono zagadnienia takie jak:
podstawowe wymagania dla pomieszczeń pracy, ergonomia pracy, organizacja stanowiska
kasjera oraz rozładunek i ręczne przemieszczanie ciężarów.
Materiały Państwowej Inspekcji Pracy dostępne są bezpłatnie na stronie internetowej pod
adresem www.pip.gov.pl, a także wykorzystywane w działaniach kontrolnych
i prewencyjnych prowadzonych przez inspektorów pracy.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.30.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 14595 Pani Posłanki Marty Stożek, w sprawie
egzekwowania § 49 dotyczącego ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy
i przeciwdziałania praktyce zakazu siadania w sieciach handlowych i usługowych, proszę
przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Praca w pozycji stojącej jest niewątpliwie czynnikiem uciążliwym, mogącym powodować złe
samopoczucie czy nadmierne zmęczenie pracownika. Przepis § 49 rozporządzenia Ministra
Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów
bezpieczeństwa i higieny pracy1 (dalej jako „rozporządzenie”) w ust. 2 wskazuje wyraźnie,
że przy wykonywaniu pracy wymagającej stale pozycji stojącej lub chodzenia należy
zapewnić pracownikom w pobliżu miejsca pracy możliwość odpoczynku w pozycji siedzącej.
Zgodnie z informacją przekazaną przez Państwową Inspekcję Pracy organ nie posiada
danych dotyczących skarg, które wyodrębniałyby naruszenia § 49 wskazanego
rozporządzenia. Jednocześnie z danych dotyczących ogółu kontroli przeprowadzonych
przez inspektorów pracy w latach 2023-2025 wynika, że inspektorzy pracy stwierdzili
naruszenie tego przepisu w przypadku:
1) w 2023 r. – 182 kontroli (w następstwie których wydano 190 decyzji bhp oraz 5
wniosków w wystąpieniach);
2) w 2024 r. – 159 kontroli (w następstwie których wydano 170 decyzji bhp oraz 5
wniosków w wystąpieniach);
3) w 2025 r. – 181 kontroli (w następstwie których wydano 180 decyzji bhp oraz 10
wniosków w wystąpieniach).
Do właściwej organizacji stanowiska pracy niezbędna jest ocena ryzyka zawodowego.
Pracodawca ma obowiązek, zgodnie z § 39a ust. 1 rozporządzenia, uwzględniać podczas
oceny ryzyka zawodowego wszystkie czynniki środowiskowe występujące przy
wykonywanych pracach oraz sposoby wykonywania prac. Należy zwrócić uwagę, że na
obciążenie układu mięśniowo-szkieletowego pracownika ma wpływ zarówno przyjmowana
pozycja ciała, jak i czas jej utrzymywania oraz stopień i rodzaj napięcia mięśniowego.
Wszystkie te parametry powinny zostać uwzględnione przy sporządzaniu oceny ryzyka
zawodowego.
Zgodnie z § 49 ust. 1 rozporządzenia przy wykonywaniu pracy niewymagającej stale pozycji
stojącej należy zapewnić pracownikom możliwość siedzenia. Natomiast § 49 ust. 2 tego aktu
stanowi, że przy wykonywaniu pracy wymagającej stałego zachowania pozycji stojącej lub
chodzenia należy zapewnić pracownikom możliwość odpoczynku w pobliżu miejsca pracy
w pozycji siedzącej.
Trzeba przy tym podkreślić, że miejsce odpoczynku w pozycji siedzącej w pobliżu stanowisk
pracy ma zapewnić pracownikom krótki odpoczynek, który nie powoduje przerwania
1 (Dz. U. z 2003 r. poz. 1650, z późn. zm.),
-- 1 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
procesu pracy. W miejscu tym pracownik powinien mieć możliwość kontroli procesu pracy.
Obowiązku wynikającego § 49 ust. 2 nie realizuje zapewnienie pomieszczeń
przeznaczonych na odpoczynek i spożywanie posiłków oraz korzystanie z przerw w pracy
zgodnie z art. 134 Kodeksu pracy.
Jako Ministra rodziny, Pracy i Polityki Społecznej mogę potwierdzić, że do resortu nie
wpływały dotychczas pisma, w których sygnalizowano by wątpliwości dotyczące
interpretacji § 49. Trzeba przy tym podkreślić, że wydanie zaleceń nie byłoby skutecznym
sposobem na zapewnienie egzekwowania obowiązujących już w zakresie bezpieczeństwa
i higieny pracy przepisów.
W opinii Kierownictwa Centralnego Instytutu Ochrony Pracy-Państwowego Instytutu
Badawczego przepis dotyczący zapewnienia pracownikom pracującym w pozycji stojącej
możliwości „siedzącego” odpoczynku w pobliżu miejsca jej wykonywania sformułowano
w sposób bardzo ogólny, który w świetle informacji o nieprzestrzeganiu tego wymogu przez
pracodawców należy doprecyzować w zakresie maksymalnego czasu pracy w pozycji
stojącej oraz minimalnego czasu odpoczynku w pozycji siedzącej. Zdaniem członków
Instytutu należałoby również doprecyzować wymagania ergonomiczne dotyczące siedziska
lub pozycji siedzącej oraz wielkości i kształtu siedziska, a także warunków podparcia stóp
i pleców. Względy wizerunkowe istotne dla przedsiębiorcy nie mogą wpływać negatywnie
na warunki wykonywania pracy zawodowej. Trzeba też podkreślić, że przekonanie, iż
właściwe zagospodarowanie jednego z tych obszarów musi powodować zaniedbanie
drugiego jest błędne – zapewnienie pracownikom bezpiecznych i zdrowych warunków
pracy wpływa pozytywnie, pośrednio i bezpośrednio, na wizerunek firmy.
Obecnie w Ministerstwie nie prowadzi się prac zmierzających do opracowania zmian
legislacyjnych w omawianym zakresie. Jednakże w związku z dynamicznymi zmianami na
rynku pracy, w tym zmianami na stanowiskach pracy wynikających z postępu
technologicznego, pracownicy Resortu prowadzą bieżącą analizę potrzeb wprowadzania
zmian w obecnie obowiązujących przepisach. W przypadku pojawiania się dalszych
wątpliwości dotyczących zbyt ogólnego charakteru omawianego przepisu, w MRPiPS
podjęte zostaną odpowiednie działania.
Należy przy tym wskazać, że Państwowa Inspekcji Pracy, będąca organem odpowiedzialnym
za kontrolę przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, nie dostrzega
potrzeby nowelizacji przepisów § 49 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów
bezpieczeństwa i higieny pracy. Zdaniem PIP tego rodzaju uszczegółowienie powinno być
realizowane indywidualnie poprzez zawarcie konkretnych przepisów w regulaminach pracy
lub innych aktach wewnętrznych pracodawców.
Z danych Państwowej Inspekcji Pracy wynika, że inspektorzy podczas kontroli zwracają
uwagę na zagadnienia regulowane przepisami § 49 rozporządzenia i egzekwują je w sytuacji
stwierdzenia naruszeń w tym zakresie.
Warto podkreślić, że każdy pracownik w Polsce ma możliwość złożenia do Państwowej
Inspekcji Pracy skargi na działalność pracodawcy. Skargę należy kierować do okręgowego
inspektoratu pracy lub oddziału okręgowego inspektoratu pracy właściwego miejscowo do
rozpatrzenia sprawy ze względu na adres siedziby pracodawcy. Szczegółowa informacja
o siedzibach okręgowych inspektoratów pracy dostępna jest na stronie internetowej
Państwowej Inspekcji Pracy pod adresem: https://www.pip.gov.pl/kontakt/inspektoraty.
Dane osoby wnoszącej skargę podlegają ochronie i nie są ujawniane w trakcie
prowadzonych czynności kontrolnych, chyba że wyrazi ona na to pisemną zgodę.
Odpowiadając na pytanie piąte należy wskazać art. 304 Kodeksu pracy, służący
rozszerzeniu uregulowań z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy na osoby świadczące
-- 2 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
pracę na podstawie innej niż stosunek pracy. Zgodnie z art. 304 § 1 Kodeksu pracy
pracodawca jest obowiązany zapewnić osobom fizycznym wykonującym pracę na innej
podstawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez
pracodawcę, a także osobom prowadzącym w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym
przez pracodawcę na własny rachunek działalność gospodarczą, bezpieczne i higieniczne
warunki pracy, o których mowa w art. 207 § 2 tego aktu. Obowiązki określone w tym
przepisie, zgodnie z art. 304 § 3, stosuje się odpowiednio do przedsiębiorców niebędących
pracodawcami, organizujących pracę wykonywaną przez osoby fizyczne na innej podstawie
niż stosunek pracy i prowadzące na własny rachunek działalność gospodarczą.
Pracodawca oraz przedsiębiorca niebędący pracodawcą są obowiązani chronić życie
i zdrowie osób wykonujących pracę na ich rzecz poprzez zapewnienie im bezpiecznych
i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i
techniki. W szczególności, zgodnie z art. 207 § 2 Kodeksu pracy, są oni obowiązani:
— organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy;
— zapewniać przestrzeganie w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa
i higieny pracy oraz wydawać polecenia usunięcia uchybień w tym zakresie
i kontrolować ich wykonanie;
— reagować na potrzeby zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy oraz
dostosowywać środki podejmowane w celu doskonalenia istniejącego poziomu
ochrony zdrowia i życia pracowników, biorąc pod uwagę zmieniające się warunki
wykonywania pracy;
— zapewnić rozwój spójnej polityki zapobiegającej wypadkom przy pracy i chorobom
zawodowym, która uwzględnia zagadnienia techniczne, organizację pracy, warunki
pracy, stosunki społeczne oraz wpływ czynników środowiska pracy;
— uwzględniać ochronę zdrowia młodocianych, pracownic w ciąży lub karmiących
dziecko piersią oraz pracowników niepełnosprawnych w ramach podejmowanych
działań profilaktycznych;
— zapewniać wykonanie nakazów, wystąpień, decyzji i zarządzeń wydawanych przez
organy nadzoru nad warunkami pracy;
— zapewniać wykonanie zaleceń społecznego inspektora pracy.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzone są kampanie kierowane
do pracowników, których celem jest zwiększenie świadomości na temat praw
pracowniczych, w tym praw związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy. Przykładem jest
prowadzona obecnie kampania dotycząca prawa pracy skierowana do młodych ludzi pn.
„Prawo pracy? Easy mode” (https://www.pracaeasymode.pl/), która zawiera również treści
dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy.
Informuję, że CIOP-PIB, jako jednostka nadzorowana przez ministra właściwego do spraw
pracy, prowadzi stałe działania mające na celu poprawę warunków pracy pracowników
wykonujących prace w pozycji stojącej. Działania te polegają przede wszystkim na
informowaniu pracodawców, służby bhp zakładów pracy oraz pracowników o możliwości
wykonywania pracy naprzemiennie w pozycji stojącej i siedzącej lub stojącej z podparciem.
Informacje te są przekazywane podczas okresowych, specjalistycznych szkoleń dla
pracodawców/specjalistów bhp prowadzonych zarówno w siedzibie CIOP-PIB, jak
i zakładach pracy, a także podczas bezpośredniej współpracy z przedsiębiorcami. Ponadto
w CIOP-PIB prowadzone są w omawianym zakresie liczne badania m.in. w ramach
projektów i zadań realizowanych w programie wieloletnim pn. Rządowy Program Poprawy
Bezpieczeństwa i Warunków Pracy. Poniżej przedstawiam tytuły wybranych z nich:
— Ocena wpływu poziomu obciążenia wysiłkiem fizycznym w pracy zawodowej i życiu
pozazawodowym na występowanie nadwagi i otyłości wśród pracowników fizycznych
(VI etap);
-- 3 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
— Ocena obciążenia pracą kobiet 55+ zatrudnionych w sektorze handlu detalicznego na
stanowiskach pracy fizycznej (IV etap);
— Interwencje oparte na aktywności fizycznej i relaksacji przyczyniające się do poprawy
zdrowia psychicznego i fizycznego oraz wydłużenia aktywności zawodowej (VI etap);
— Opracowanie pakietu edukacyjnego do upowszechniania zasad organizacji stanowisk
pracy przy monitorach w związku ze zmianami technologicznymi (VI etap);
— Określenie składowych obciążenia biomechanicznego i psychicznego jako
komponentów ryzyka rozwoju dolegliwości mięśniowo-szkieletowych (VI etap).
Państwowa Inspekcja Pracy w 2026 roku nie planuje podjęcia odrębnych działań
informacyjnych, opracowanych specjalnie dla sektora handlu i usług, dotyczących
przepisów rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy
czy przysługujących pracownikom uprawnień w razie zagrożenia życia, zdrowia oraz
naruszeń przepisów bhp. Warto natomiast wspomnieć, że w ofercie wydawniczej
Państwowej Inspekcji Pracy znajduje się pozycja adresowana do pracodawców i
pracowników sektora handlu. Karta bhp „Bezpieczna praca w handlu – małe sklepy
spożywcze i sklepy wielobranżowe” zawiera informacje o tym, jak zorganizować stanowisko
pracy, by było bezpieczne, higieniczne i zgodne z zasadami ergonomii oraz by nie wpływało
negatywnie na zdrowie pracownika. W publikacji omówiono zagadnienia takie jak:
podstawowe wymagania dla pomieszczeń pracy, ergonomia pracy, organizacja stanowiska
kasjera oraz rozładunek i ręczne przemieszczanie ciężarów.
Materiały Państwowej Inspekcji Pracy dostępne są bezpłatnie na stronie internetowej pod
adresem www.pip.gov.pl, a także wykorzystywane w działaniach kontrolnych
i prewencyjnych prowadzonych przez inspektorów pracy.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --