Interpelacja nr 14553
Interpelacja w sprawie zmian w systemie finansowania pobytu w domach pomocy społecznej oraz usprawnienia egzekucji opłat od osób zobowiązanych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki, Finanse i Budżet (98%)
Infrastruktura i Transport (55%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie zmian w systemie finansowania pobytu w domach pomocy społecznej oraz usprawnienia egzekucji opłat od osób zobowiązanych
Interpelacja nr 14553
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zmian w systemie finansowania pobytu w domach pomocy społecznej oraz usprawnienia egzekucji opłat od osób zobowiązanych
Zgłaszający: Joanna Frydrych
Data wpływu: 09-01-2026
Szanowna Pani Minister,
docierają do mnie liczne sygnały od przedstawicieli gmin oraz ośrodków pomocy społecznej, które wskazują na niewydolność obecnego systemu.
Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, koszty pobytu w DPS pokrywa w pierwszej kolejności mieszkaniec, następnie małżonek i zstępni/wstępni, a na końcu gmina. W praktyce jednak, ciężar ten coraz częściej spada w całości na samorząd. Gminy zmuszone są dopłacać kwoty do różnicy między średnim kosztem utrzymania a wpłatą mieszkańca, ponieważ egzekwowanie opłat od rodzin jest procesem długotrwałym, biurokratycznym i często nieskutecznym.
W związku z powyższym, kluczowe wydaje się podjęcie działań w dwóch obszarach: uszczelnienia systemu pobierania opłat od zobowiązanych członków rodziny oraz systemowej zmiany struktury finansowania DPS, przenoszącej większy ciężar na budżet centralny. Obecne instrumenty prawne, którymi dysponują gminy, są niewystarczające. Ustalanie sytuacji dochodowej rodzin, zawieranie umów w sprawie wnoszenia opłat czy wydawanie decyzji administracyjnych o zwrocie kosztów, to procesy, które trwają miesiącami, a często są skutecznie blokowane. Samorządy postulują wprowadzenie mechanizmów, które ułatwią i przyspieszą egzekucję należności od osób, które faktycznie posiadają zdolność finansową do partycypowania w kosztach utrzymania swoich bliskich, lecz uchylają się od tego obowiązku.
Wobec powyższego działając na podstawie ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy ministerstwo dostrzega problem niewydolności obecnych przepisów dotyczących ustalania i egzekwowania opłat za pobyt w DPS od osób zobowiązanych (zstępnych, wstępnych) i czy trwają prace nad nowelizacją ustawy o pomocy społecznej, która wyposażyłaby gminy w skuteczniejsze instrumenty egzekucyjne, pozwalające na szybsze ściąganie należności od uchylających się rodzin?
2. Czy rozważane jest wprowadzenie uproszczonej ścieżki administracyjnej, która pozwalałaby gminom na automatyczne ustalanie odpłatności na podstawie danych z systemów podatkowych, bez konieczności prowadzenia długotrwałych wywiadów środowiskowych, które często są utrudniane przez zobowiązanych?
3. Czy ministerstwo planuje reformę systemową, która w większym stopniu przeniosłaby ciężar finansowania domów pomocy społecznej na budżet państwa, np. poprzez zmianę charakteru tego zadania z zadania własnego gminy na zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej w szerszym niż obecnie zakresie?
4. Jakie działania zamierza podjąć resort, aby ujednolicić orzecznictwo w sprawach dotyczących odpłatności za DPS, tak aby wyeliminować sytuacje, w których gminy przegrywają sprawy sądowe?
5. Czy planowana jest waloryzacja progów dochodowych, od których uzależniona jest wysokość dopłat z budżetu państwa, tak aby odpowiadały one aktualnym kosztom utrzymania w placówkach?
Z wyrazami szacunku Joanna Frydrych
Interpelacja nr 14553
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zmian w systemie finansowania pobytu w domach pomocy społecznej oraz usprawnienia egzekucji opłat od osób zobowiązanych
Zgłaszający: Joanna Frydrych
Data wpływu: 09-01-2026
Szanowna Pani Minister,
docierają do mnie liczne sygnały od przedstawicieli gmin oraz ośrodków pomocy społecznej, które wskazują na niewydolność obecnego systemu.
Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, koszty pobytu w DPS pokrywa w pierwszej kolejności mieszkaniec, następnie małżonek i zstępni/wstępni, a na końcu gmina. W praktyce jednak, ciężar ten coraz częściej spada w całości na samorząd. Gminy zmuszone są dopłacać kwoty do różnicy między średnim kosztem utrzymania a wpłatą mieszkańca, ponieważ egzekwowanie opłat od rodzin jest procesem długotrwałym, biurokratycznym i często nieskutecznym.
W związku z powyższym, kluczowe wydaje się podjęcie działań w dwóch obszarach: uszczelnienia systemu pobierania opłat od zobowiązanych członków rodziny oraz systemowej zmiany struktury finansowania DPS, przenoszącej większy ciężar na budżet centralny. Obecne instrumenty prawne, którymi dysponują gminy, są niewystarczające. Ustalanie sytuacji dochodowej rodzin, zawieranie umów w sprawie wnoszenia opłat czy wydawanie decyzji administracyjnych o zwrocie kosztów, to procesy, które trwają miesiącami, a często są skutecznie blokowane. Samorządy postulują wprowadzenie mechanizmów, które ułatwią i przyspieszą egzekucję należności od osób, które faktycznie posiadają zdolność finansową do partycypowania w kosztach utrzymania swoich bliskich, lecz uchylają się od tego obowiązku.
Wobec powyższego działając na podstawie ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy ministerstwo dostrzega problem niewydolności obecnych przepisów dotyczących ustalania i egzekwowania opłat za pobyt w DPS od osób zobowiązanych (zstępnych, wstępnych) i czy trwają prace nad nowelizacją ustawy o pomocy społecznej, która wyposażyłaby gminy w skuteczniejsze instrumenty egzekucyjne, pozwalające na szybsze ściąganie należności od uchylających się rodzin?
2. Czy rozważane jest wprowadzenie uproszczonej ścieżki administracyjnej, która pozwalałaby gminom na automatyczne ustalanie odpłatności na podstawie danych z systemów podatkowych, bez konieczności prowadzenia długotrwałych wywiadów środowiskowych, które często są utrudniane przez zobowiązanych?
3. Czy ministerstwo planuje reformę systemową, która w większym stopniu przeniosłaby ciężar finansowania domów pomocy społecznej na budżet państwa, np. poprzez zmianę charakteru tego zadania z zadania własnego gminy na zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej w szerszym niż obecnie zakresie?
4. Jakie działania zamierza podjąć resort, aby ujednolicić orzecznictwo w sprawach dotyczących odpłatności za DPS, tak aby wyeliminować sytuacje, w których gminy przegrywają sprawy sądowe?
5. Czy planowana jest waloryzacja progów dochodowych, od których uzależniona jest wysokość dopłat z budżetu państwa, tak aby odpowiadały one aktualnym kosztom utrzymania w placówkach?
Z wyrazami szacunku Joanna Frydrych
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Małgorzata Baranowska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 7 %
Precyzyjne daty
4
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
8.2 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (7)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6067 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.25.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 14553 Pani Posłanki Joanny Frydrych, w sprawie zmian
w systemie finansowania pobytu w domach pomocy społecznej oraz usprawnienia
egzekucji opłat od osób zobowiązanych, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Pragnę zapewnić, że wszystkie przedstawiane propozycje zmian ustawowych są
w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wnikliwie analizowane.
Zasady, według których ustala się wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej
określa art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r.
poz. 1412 i 1302). Ustawodawca wskazał, że obowiązani do wnoszenia opłaty za
pensjonariusza domu pomocy społecznej w placówce są w kolejności: on sam, a w
przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, następnie
małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina. Ustawa określa, że opłatę wnoszą w
kolejności:
1. mieszkaniec domu, w wysokości nieprzekraczającej 70% swojego dochodu,
a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
również w wysokości nieprzekraczającej 70% tego dochodu;
2. małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust.
2:
a. w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli jej dochód jest wyższy niż
300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota
dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego
kryterium,
b. w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż
300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu
pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium
dochodowego na osobę w rodzinie;
3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości
różnicy między średnim kosztem utrzymania w placówce a opłatami wnoszonymi przez
osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy
o odpłatności, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej
ustala w drodze decyzji organ gminy, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust.
2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (300 % dochodu, możliwości osoby zobowiązanej).
W razie odmowy zawarcia umowy oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie
rodzinnego wywiadu środowiskowego wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu
w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy, w wysokości różnicy
między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez
jego mieszkańca i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa
w ust. 1 pkt 2. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej
wylicza się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.
-- 1 of 2 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
W przypadku niewywiązywania się z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu
pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, opłaty te zastępczo wnosi gmina,
z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają
ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Ustawa o pomocy społecznej zawiera również przypadki obligatoryjnego i fakultatywnego
zwolnienia z odpłatności.
Na podstawie art. 61 ust. 2a tego aktu opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą
wnosić osoby niewymienione w ust. 2. Jest to dobrowolne, bez możliwości wydania decyzji
o odpłatności przez gminę.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzone są prace nad
przygotowaniem zmiany przepisów ustawy o pomocy społecznej przy udziale Zespołu do
spraw reformy systemu pomocy społecznej. Zespół, powołany jako organ opiniodawczo-
doradczy Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, tworzy grono ekspertów, praktyków
oraz osób ze świata nauki. Jego członkowie dokonują gruntownego przeglądu
funkcjonujących w ramach systemu pomocy społecznej rozwiązań prawnych
i organizacyjnych, by poprzez wyznaczenie obszarów i kierunków zmian wypracować
propozycje rozwiązań system ten reformujących.
W efekcie prac analitycznych przygotowano wniosek o wpis do Wykazu prac legislacyjnych
i programowych Rady Ministrów projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej
oraz niektórych innych ustaw. Wniosek uzyskał już wpis do wykazu (UD315). Kolejnym
etapem są konsultacje publiczne i uzgodnienia międzyresortowe projektu.
Projektowane przepisy obejmują zmiany w zakresie odpłatności za pobyt w domu pomocy
społecznej, w tym wprowadzenie zasady, zgodnie z którą odpłatność za dps ponosiłaby
osoba obdarowana nieruchomością, nabywca nieruchomości na podstawie umowy
dożywocia lub ewentualnie innych umów, na mocy których nabycie własności
nieruchomości następuje w zamian za opiekę.
Z uwagi na etap prac nad projektem nie jest obecnie możliwe szczegółowe przedstawienie
rozwiązań, które zostaną ostatecznie przyjęte.
Wyjaśniam ponadto, że projektowane zmiany zasad odpłatności za pobyt mieszkańców
w domach pomocy społecznej nie obejmują aktualnie modyfikacji zasad dofinansowania
z budżetu państwa do prowadzenia dps, ponieważ są to zasady oparte na przepisach
przejściowych wprowadzonych w roku 2004 i dotyczą mieszkańców skierowanych do dps
przed 1 stycznia 2004 r. Regulacje w tym zakresie zawiera art. 53 ustawy z dnia
1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. poz. 1572,
z późn. zm.), który uprawnia powiaty prowadzące lub zlecające prowadzenie
ponadgminnych domów pomocy społecznej do otrzymywania dotacji celowych z budżetu
państwa według zasad wskazanych w tym przepisie.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Małgorzata Baranowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 2 of 2 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.25.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 14553 Pani Posłanki Joanny Frydrych, w sprawie zmian
w systemie finansowania pobytu w domach pomocy społecznej oraz usprawnienia
egzekucji opłat od osób zobowiązanych, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Pragnę zapewnić, że wszystkie przedstawiane propozycje zmian ustawowych są
w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wnikliwie analizowane.
Zasady, według których ustala się wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej
określa art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r.
poz. 1412 i 1302). Ustawodawca wskazał, że obowiązani do wnoszenia opłaty za
pensjonariusza domu pomocy społecznej w placówce są w kolejności: on sam, a w
przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, następnie
małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina. Ustawa określa, że opłatę wnoszą w
kolejności:
1. mieszkaniec domu, w wysokości nieprzekraczającej 70% swojego dochodu,
a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
również w wysokości nieprzekraczającej 70% tego dochodu;
2. małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust.
2:
a. w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli jej dochód jest wyższy niż
300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota
dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego
kryterium,
b. w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż
300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu
pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium
dochodowego na osobę w rodzinie;
3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości
różnicy między średnim kosztem utrzymania w placówce a opłatami wnoszonymi przez
osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy
o odpłatności, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej
ustala w drodze decyzji organ gminy, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust.
2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (300 % dochodu, możliwości osoby zobowiązanej).
W razie odmowy zawarcia umowy oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie
rodzinnego wywiadu środowiskowego wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu
w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy, w wysokości różnicy
między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez
jego mieszkańca i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa
w ust. 1 pkt 2. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej
wylicza się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.
-- 1 of 2 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
W przypadku niewywiązywania się z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu
pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, opłaty te zastępczo wnosi gmina,
z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają
ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Ustawa o pomocy społecznej zawiera również przypadki obligatoryjnego i fakultatywnego
zwolnienia z odpłatności.
Na podstawie art. 61 ust. 2a tego aktu opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą
wnosić osoby niewymienione w ust. 2. Jest to dobrowolne, bez możliwości wydania decyzji
o odpłatności przez gminę.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzone są prace nad
przygotowaniem zmiany przepisów ustawy o pomocy społecznej przy udziale Zespołu do
spraw reformy systemu pomocy społecznej. Zespół, powołany jako organ opiniodawczo-
doradczy Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, tworzy grono ekspertów, praktyków
oraz osób ze świata nauki. Jego członkowie dokonują gruntownego przeglądu
funkcjonujących w ramach systemu pomocy społecznej rozwiązań prawnych
i organizacyjnych, by poprzez wyznaczenie obszarów i kierunków zmian wypracować
propozycje rozwiązań system ten reformujących.
W efekcie prac analitycznych przygotowano wniosek o wpis do Wykazu prac legislacyjnych
i programowych Rady Ministrów projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej
oraz niektórych innych ustaw. Wniosek uzyskał już wpis do wykazu (UD315). Kolejnym
etapem są konsultacje publiczne i uzgodnienia międzyresortowe projektu.
Projektowane przepisy obejmują zmiany w zakresie odpłatności za pobyt w domu pomocy
społecznej, w tym wprowadzenie zasady, zgodnie z którą odpłatność za dps ponosiłaby
osoba obdarowana nieruchomością, nabywca nieruchomości na podstawie umowy
dożywocia lub ewentualnie innych umów, na mocy których nabycie własności
nieruchomości następuje w zamian za opiekę.
Z uwagi na etap prac nad projektem nie jest obecnie możliwe szczegółowe przedstawienie
rozwiązań, które zostaną ostatecznie przyjęte.
Wyjaśniam ponadto, że projektowane zmiany zasad odpłatności za pobyt mieszkańców
w domach pomocy społecznej nie obejmują aktualnie modyfikacji zasad dofinansowania
z budżetu państwa do prowadzenia dps, ponieważ są to zasady oparte na przepisach
przejściowych wprowadzonych w roku 2004 i dotyczą mieszkańców skierowanych do dps
przed 1 stycznia 2004 r. Regulacje w tym zakresie zawiera art. 53 ustawy z dnia
1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. poz. 1572,
z późn. zm.), który uprawnia powiaty prowadzące lub zlecające prowadzenie
ponadgminnych domów pomocy społecznej do otrzymywania dotacji celowych z budżetu
państwa według zasad wskazanych w tym przepisie.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Małgorzata Baranowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 2 of 2 --