tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.22.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 14550 Pani Posłanki Marceliny Zawiszy, w sprawie kontroli
zwolnień lekarskich i zasiłków przyznawanych po zabiegach przerwania ciąży, proszę
przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) przywiązuje
szczególną wagę do ochrony życia i zdrowia kobiet oraz równości i niedyskryminacji osób z
jakiegokolwiek powodu (art. 32 Konstytucji), w tym ze względu na płeć. Zasady te muszą
przekładać się nie tylko na sferę stanowienia prawa, ale także na praktykę jego stosowania.
Z tego powodu winny one znaleźć odzwierciedlenie także w praktyce stosowania prawa
ubezpieczeń społecznych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) – również w
zakresie kontroli oraz rozstrzygania uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego.
Niezależnie od tego wyjaśniam, że stwierdzanie i ustalenia obowiązku ubezpieczeń
społecznych, kontrola wykonywania przez płatników składek i przez ubezpieczonych
obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych, ustalanie uprawnień do świadczeń
z ubezpieczeń społecznych oraz wypłacanie tych świadczeń, chyba że na mocy odrębnych
przepisów obowiązki te wykonują płatnicy składek, należy do zakresu działania ZUS. Zakład
Ubezpieczeń Społecznych jest uprawniony do:
— przeprowadzania kontroli prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy
albo orzekania o konieczności osobistego sprawowania przez ubezpieczonego opieki
nad chorym członkiem rodziny oraz wystawiania zaświadczeń lekarskich1;
— kontrolowania prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy zgodnie
z ich celem oraz formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich2.
Przepis art. 59 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie
choroby i macierzyństwa reguluje kwestie związane z kontrolą prawidłowości orzekania
o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby oraz wystawiania zaświadczeń
lekarskich. Kontrolę prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy z powodu
choroby albo orzekania o konieczności osobistego sprawowania przez ubezpieczonego
opieki nad chorym członkiem rodziny oraz wystawiania zaświadczeń lekarskich wykonują
lekarze orzecznicy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W celu jej przeprowadzenia ZUS
może:
— skierować ubezpieczonego na badanie do lekarza orzecznika ZUS lub do lekarza
konsultanta, w wyznaczonym miejscu albo w miejscu jego pobytu;
— skierować ubezpieczonego na badania pomocnicze;
— zażądać od wystawiającego zaświadczenie lekarskie lub od podmiotu udzielającego
świadczeń zdrowotnych, w którym wystawiono zaświadczenie lekarskie, udostępnienia
1 Art. 59 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie
choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2025 poz. 501, z późn. zm.).
2 Art. 68 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

-- 1 of 3 --

tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
dokumentacji medycznej dotyczącej ubezpieczonego lub chorego członka rodziny,
stanowiącej podstawę wydania zaświadczenia lekarskiego lub udzielenia wyjaśnień
i informacji w sprawie;
— zażądać od ubezpieczonego udzielenia wyjaśnień i informacji w sprawie.
Lekarze orzecznicy przeprowadzający badanie bezpośrednie są związani tajemnicą lekarską
i zadają pytania o stan zdrowia oraz zdarzenia, które mogą nań wpływać. Kwestią etyki
lekarskiej jest sposób formułowania tych pytań. Mam głębokie przekonanie, że w każdym
przypadku powinny one być zadawane taktownie i ograniczone do przypadków, w których
ich zadanie jest niezbędne dla przeprowadzenia prawidłowej oceny medycznej przez lekarza
orzecznika.
Drugim rodzajem kontroli, do której uprawniony jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych,
stanowi kontrola ubezpieczonych co do prawidłowości wykorzystywania zwolnień
lekarskich od pracy zgodnie z ich celem oraz formalna kontrola zaświadczeń lekarskich.
Kontrola prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy z powodu choroby
polega na ustaleniu, czy ubezpieczony w okresie orzeczonej niezdolności do pracy:
— nie wykonuje pracy zarobkowej,
— nie wykorzystuje zwolnienia lekarskiego od pracy w sposób niezgodny z jego celem.
Utrata prawa do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia lekarskiego może być zatem,
na podstawie ww. przepisu, konsekwencją stwierdzenia dwóch odrębnie ujmowanych
sytuacji związanych z działaniami podejmowanymi przez ubezpieczonego pozostającego na
zwolnieniu lekarskim. Pierwsza okoliczność dotyczy wykonywania pracy zarobkowej
w okresie orzeczonej niezdolności do pracy. Druga polega na wykorzystywaniu zwolnienia
lekarskiego od pracy w sposób niezgodny z jego celem3.
W czasie przeprowadzanych kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich
od pracy, pracownicy ZUS ustalają, czy ubezpieczony w okresie orzeczonej niezdolności do
pracy nie wykonuje pracy zarobkowej, albo czy nie wykorzystuje zwolnienia lekarskiego od
pracy, w sposób niezgodny z jego celem. Podczas kontroli ubezpieczonym nie zadaje się
pytań i nie wymaga składania wyjaśnień dotyczących okoliczności i przyczyn niezdolności
do pracy, przebiegu leczenia albo stanu zdrowia. Osoba kontrolująca nie może wymagać od
kontrolowanej podania tego typu informacji.
Kontrola prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy dotyczy na
jednakowych zasadach wszystkich osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego.
Kontrole ZUS nie są nakierowane na konkretne grupy ubezpieczonych i nie mają charakteru
selektywnego. Przy podejmowaniu decyzji o przeprowadzeniu kontroli nie ma znaczenia,
czy osoba, której zostało wystawiono zwolnienie lekarskie jest zatrudniona na podstawie
umowy o pracę, czy prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą. Trzeba przy tym
zaznaczyć, że każda sprawa rozpatrywana jest przez ZUS indywidualnie.
Kontrola formalna zaświadczeń lekarskich polega z kolei na sprawdzeniu, czy zaświadczenie:
— nie zostało sfałszowane,
— zostało wydane zgodnie z przepisami w sprawie zasad i trybu wystawiania zaświadczeń
lekarskich.
3 Art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i
macierzyństwa.

-- 2 of 3 --

tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Z interpelacji Pani Posłanki nie wynika, o którą kontrolę chodzi – w piśmie wskazuje się
jedynie „kontrole zwolnień lekarskich i zasiłków”.
Niemniej wyjaśniam, że z informacji przekazanych przez ZUS wynika, iż po przeprowadzeniu
postępowania wyjaśniającego nie potwierdzono zarzutów dotyczących pytań zadawanych
ubezpieczonym przez pracowników oddziałów ZUS w czasie kontroli. Jeżeli jednak takie
sytuacje miały miejsce, bardzo prosimy o wskazanie konkretnych przypadków, aby możliwe
było ich zbadanie i wyeliminowanie nieprawidłowości w postępowaniu danego oddziału.
Kierownictwo Zakładu zapewnia, że sposób prowadzenia kontroli jest niezależny od
schorzenia osoby ubezpieczonej, a przeprowadzający ją pracownicy w każdym przypadku
wykazują empatię, zrozumienie i zwracają się do osób kontrolowanych z należnym
szacunkiem.
Informuję, że ZUS nie dysponuje danymi statystycznymi dotyczącymi liczby
przeprowadzonych kontroli zwolnień lekarskich, związanych z przerwaniem ciąży lub
poronieniem, gdyż nie są to kryteria brane pod uwagę przy typowaniu zwolnień lekarskich
do kontroli.
Jednocześnie zwracam uwagę, że minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego
nie ma uprawnień do wydawania ZUS wiążących wytycznych i poleceń. Zgodnie z art. 34a
ust. 1 ustawy o Radzie Ministrów kompetencja ta przysługuje ministrowi nadzorującemu
wyłącznie w stosunku do podmiotów, które nie posiadają osobowości prawnej. Tymczasem
ZUS – zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy systemowej – jest państwową osobą prawną.
Niemniej, aby uwrażliwić kierownictwo i pracowników zakładu na poruszone przez Panią
Posłankę kwestie, wystąpię do Prezesa Zakładu zwracając uwagę, że poronienie oraz
terminacja ciąży — niezależnie od ich przyczyny — są wydarzeniami obciążającymi
psychicznie i fizycznie. W sytuacji kontaktu z doświadczającymi ich osobami szczególnie
ważne jest, aby instytucje publiczne oraz wykonujący swoje obowiązki urzędnicy, w tym
lekarze orzecznicy, kierowali się zasadami poszanowania godności i prywatności tych osób
oraz dbali o adekwatność podejmowanych czynności do ich celu, wykazując przy tym
wymagany poziom empatii i zrozumienia. Z tych powodów dziękuję Pani Posłance za
zwrócenie uwagi na problem. Z pewnością – w ramach nadzoru nad działalnością ZUS –
będę monitorował tę kwestię w przyszłości.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/

-- 3 of 3 --