tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.23.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 14548 z 13 stycznia 2026 roku Pań Posłanek Iwony Marii
Kozłowskiej i Anny Wojciechowskiej, w sprawie praktyk orzekania o niepełnosprawności
stosowanych przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania
o niepełnosprawności, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Podstawę materialno-prawną w sprawach o ustalenie niepełnosprawności stanowią
przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 913, z późn. zm.) oraz
rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2002 r. w sprawie
kryteriów oceny niepełnosprawności u osób w wieku do 16 roku życia (Dz. U. Nr 17, poz.
162, ze. zm.). Akty te wyznaczają wzorzec prawidłowego postępowania zespołów do spraw
orzekania o niepełnosprawności w sprawach o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności.
Podstawowym przepisem definiującym niepełnosprawność osób w wieku do 16 roku życia
jest art. 4a ust. 1 o rehabilitacji. Zgodnie z jego brzmieniem osoby, które nie ukończyły 16
roku życia zaliczane są do osób niepełnosprawnych, jeżeli mają naruszoną sprawność
fizyczną lub psychiczną o przewidywanym okresie trwania powyżej 12 miesięcy z powodu
wady wrodzonej, długotrwałej choroby lub uszkodzenia organizmu, powodującą
konieczność zapewnienia im całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych
potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku.
Osoby, których dotyczy wskazany przepis z natury swojego rozwoju psychofizycznego
i uwarunkowań społeczno-kulturowych nie są zdolne do zaspokajania podstawowych
potrzeb życiowych. „Zdolność”, która decyduje o możliwości zaliczenia ich do osób grona
niepełnosprawnych, wymaga zatem relatywizacji do normy wiekowej, co oznacza, że ocena
funkcjonowania osoby orzekanej dokonywana jest z uwzględnieniem jej wieku
kalendarzowego.
Kryteria oceny niepełnosprawności u osób w wieku do 16 roku życia oraz szczegółowe
zasady kwalifikowania do osób niepełnosprawnych określono w rozporządzeniu Ministra
Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2002 r. w sprawie kryteriów oceny
niepełnosprawności u osób w wieku do 16 roku życia. Zgodnie z § 1 rozporządzenia oceny
niepełnosprawności u osoby w wieku do 16 roku życia dokonuje się na podstawie:
przewidywanego okresu trwania upośledzenia stanu zdrowia, spowodowanego stanami
chorobowymi, o których mowa w § 2 rozporządzenia, przekraczającego 12 miesięcy;
niezdolności do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, takich jak: samoobsługa,
samodzielne poruszanie się, komunikowanie z otoczeniem, powodującej konieczność
zapewnienia stałej opieki lub pomocy, w sposób przewyższający zakres opieki nad zdrowym
dzieckiem w danym wieku albo znacznego zaburzenia funkcjonowania organizmu,
wymagającego systematycznych i częstych zabiegów leczniczych oraz rehabilitacyjnych
w domu i poza domem.

-- 1 of 5 --

tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
W przywołanym przepisie określono zatem dwa typy kryteriów, które alternatywnie mogą
decydować o uznaniu dziecka za niepełnosprawne, na co wskazuje spójnik alternatywy
„albo”. Zaliczenie osoby w wieku do 16 roku życia do grona osób niepełnosprawnych może
mieć więc miejsce gdy dziecko jest niezdolne do samoobsługi, poruszania się, komunikacji
z otoczeniem, co rodzi konieczność zapewnienia mu stałej (długotrwałej) opieki w związku
ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji albo gdy dziecko zachowuje
zbliżoną do rówieśników zdolność do zaspokajania wskazanych potrzeb życiowych,
w związku jednak ze znacznym zaburzeniem funkcjonowania organizmu wymaga stałego
leczenia i rehabilitacji w domu i poza domem i w tym zakresie zwiększonej pomocy
rodziców.
Uwzględnienie wskazanych kryteriów oraz ich rozważenie w treści orzeczenia
o niepełnosprawności jest obligatoryjne i indywidualne w każdej sprawie, natomiast stopień
nasilenia objawów klinicznych występujących u dziecka decyduje o zawartym w orzeczeniu
o niepełnosprawności wskazaniu dotyczącym konieczności stałej lub długotrwałej opieki
lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej
egzystencji i/lub stałego udziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji
i edukacji.
Zgodnie z art. 6b ustawy o rehabilitacji w orzeczeniu powiatowego zespołu, poza ustaleniem
niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, powinny zostać zawarte wskazania
dotyczące w szczególności:
— odpowiedniego zatrudnienia uwzględniającego psychofizyczne możliwości danej
osoby;
— szkolenia (również specjalistycznego);
— zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej;
— uczestnictwa w terapii zajęciowej;
— konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz
pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie danej osoby;
— korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji;
— konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze
znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;
— konieczności stałego udziału na opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji
i edukacji;
— spełniania przez osobę z niepełnosprawnością przesłanek określonych w art. 8 ust. 3a
pkt 1, 2 i 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym.
Wskazania te stanowią istotne elementy wydawanych orzeczeń o niepełnosprawności
i ustala się je stosownie do naruszonej sprawności organizmu oraz ograniczeń
funkcjonalnych uzasadniających korzystanie z ulg i uprawnień. W świetle wskazanego
przepisu stanowią one integralną część orzeczenia.
Zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności wskazania dotyczące konieczności opieki nad
osobą z niepełnosprawnością różnią się w sposób znaczący. Punkt dotyczący stałego
udziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji odnosi do sytuacji,
w której celem kompensacji ograniczeń wynikających z niepełnosprawności potrzebny jest
nadzór opiekuna dziecka w procesach związanych z jego edukacją, leczeniem i rehabilitacją,
ale nie występuje tutaj stan całkowitej zależności od innych osób. Natomiast punkt, który
mówi o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze
znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji odnosi do sytuacji całkowitej
zależności dziecka od otoczenia i konieczności udzielania mu opieki lub pomocy w związku
z realizacją podstawowych potrzeb życiowych.

-- 2 of 5 --

tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Paragraf 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2002 r.
w sprawie oceny kryteriów niepełnosprawności u osób w wieku do 16 roku życia zawiera
katalog stanów chorobowych uzasadniających konieczność zapewniania dziecku stałej
opieki lub pomocy. Do stanów tych zalicza się całościowe zaburzenia rozwojowe
powodujące znaczne zaburzenia interakcji społecznych lub komunikacji werbalnej oraz
nasilone stereotypie zachowań, zainteresowań i aktywności (§ 2 ust. 1 pkt 5
rozporządzenia). Ustawodawca wymaga, aby w celu zakwalifikowania do osób
niepełnosprawnych osoby poniżej 16 roku życia z zaburzeniem ze spektrum całościowych
zaburzeń rozwojowych poziom nieprawidłowości we wzajemnych interakcjach społecznych
lub komunikacji werbalnej był znaczny, przy jednoczesnym wystąpieniu stereotypii
zachowań, zainteresowań i aktywności o nasilonym charakterze.
Konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie
ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji dotyczy osób z całościowymi
zaburzeniami rozwojowymi, w tym z autyzmem dziecięcym, u których skład orzekający
stwierdził występowanie:
— ciężkich deficytów komunikacji werbalnej i niewerbalnych umiejętnościach komunikacji
społecznej powodujących znaczne trudności w funkcjonowaniu, bardzo ograniczonego
inicjowania interakcji społecznych oraz minimalną zdolność do odpowiedzi na starania
innych osób, prowadzące do nawiązania interakcji;
— sztywnych wzorców zachowań, zainteresowań i aktywności, niezwykłą trudność
w radzeniu sobie ze zmianami lub inne ograniczone i/lub powtarzalne zachowania
znacząco wpływające na funkcjonowanie we wszystkich obszarach aktywności
życiowej;
— nasilonych trudności w zmianie zainteresowań i aktywności.
Ponadto fakt, że zarówno komunikacja werbalna oraz zachowania i aktywności w wyniku
stosowania technik terapeutycznych bardzo rzadko podlegają zmianie, a jeżeli już, to
w bardzo ograniczonym stopniu i na bardzo krótki czas.
Natomiast rozstrzygnięcie o konieczności stałego udziału opiekuna dziecka w procesie jego
leczenia, rehabilitacji i edukacji dotyczy osób, u których skład orzekający stwierdził:
— znaczące deficyty komunikacji werbalnej i niewerbalnych umiejętności komunikacji
społecznej powodujące znaczne trudności w funkcjonowaniu;
— ograniczone funkcjonowanie społeczne pomimo wsparcia rodziców/opiekunów,
nauczycieli, asystentów osób niepełnosprawnych;
— ograniczoną zdolność inicjowania społecznych interakcji oraz ograniczoną lub
nieprawidłową zdolność odpowiedzi na starania innych osób, prowadzące do
nawiązania interakcji;
— sztywność wzorców zachowań, zainteresowań i aktywności, trudności w radzeniu sobie
ze zmianami, lub inne ograniczone i/lub powtarzalne zachowania występujące
z zauważalną częstością i wpływające na funkcjonowanie w różnych sytuacjach
życiowych, trudności w zmianie zainteresowań i aktywności.
Ponadto komunikacja werbalna oraz zachowania i aktywności pod wpływem technik
terapeutycznych ulegają zmianie, ale nie we wszystkich obszarach i w różnym tempie.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie wskazań o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub
pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej
egzystencji oraz konieczności wsparcia na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego
leczenia, rehabilitacji i edukacji ustalane jest zatem przez skład orzekający na podstawie

-- 3 of 5 --

tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
ciężkości objawów u dziecka z zaburzeniami ze spektrum autyzmu oraz poziomu
wymaganego wsparcia.
Informuję, iż rozpoczęła się realizacja projektu w ramach FERS pn. „Przebudowa modelu
orzekania o niepełnosprawności oraz form wsparcia”. Jego celem jest opracowanie
kompleksowego modelu orzekania o niepełnosprawności, odpowiadającego na
indywidualne potrzeby osób z niepełnosprawnościami oraz systemu świadczeń i innych
form wsparcia. Zmodyfikowany model orzekania opierał się będzie na Międzynarodowej
Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF), będzie też zgodny
z postanowieniami Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych (KPON). Będzie to
pierwszy etap tworzenia kompleksowego i zintegrowanego systemu orzekania
o niepełnosprawności. Uproszczony system świadczeń będzie odpowiedzią na
indywidualne potrzeby danej osoby zarówno w życiu codziennym, jak i w sferze społeczno-
zawodowej.
System zapewniać będzie podmiotowość osobom z niepełnosprawnościami realizując przy
tym zasady proporcjonalności i sprawiedliwości społecznej. W ramach projektu
wypracowane zostaną też rozwiązania mające na celu scalenie, rozproszonego obecnie
systemu świadczeń oraz służące kompensacji zwiększonych kosztów życia wynikających
z niepełnosprawności, a także narzędzia i mechanizmy służące indywidualizacji wsparcia.
Opracowanie narzędzi przeprowadzone zostanie w odniesieniu do tych obszarów
funkcjonowania, dla których nie ma narzędzi do oceny lub narzędzia te nie ujmują danego
obszaru w pełnym zakresie. W wyniku realizacji zadania wypracowane zostaną kryteria
ustalania niepełnoprawności oraz kryteria kwalifikacji do świadczeń i innych instrumentów
wsparcia, zasady organizacji systemu orzekania o niepełnosprawności z uwzględnieniem
nadzoru oraz procedury orzeczniczej wraz z postępowaniem odwoławczym oraz
opracowana zostanie struktura sytemu orzecznictwa obejmująca optymalną sieć
podmiotów orzeczniczych i ich lokalizację na podstawie danych demograficznych, w tym
dotyczących liczebności osób z niepełnosprawnościami w poszczególnych jednostkach
podziału terytorialnego kraju, z uwzględnieniem zapewnienia równego dostępu bez
względu na miejsce zamieszkania oraz dostępności w rozumieniu ustawy o zapewnieniu
dostępności.
Zgodnie z ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych Pełnomocnik rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych sprawuje
nadzór nad orzekaniem o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności m.in. poprzez
kontrolę prawidłowości i jednolitości stosowania odpowiednich przepisów, standardów
i procedur. Pełnomocnik organizuje szkolenia i poucza jednostki objęte nadzorem organu
o konieczności przestrzegania terminów i procedur, tak aby wymagane prawem czynności
zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności podejmowane były jak najefektywniej.
W załączeniu przekazuję zestawienie za 2025 r. dotyczące liczby orzeczeń, w których
wykreślono wskazanie konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby
w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu

-- 4 of 5 --

tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/

-- 5 of 5 --