Interpelacja w sprawie prowadzenia przez poborcę skarbowego egzekucji z nieruchomości przy istniejącym zabezpieczeniu na rzecz prokuratury (art. 291 i art. 292 k.p.k.)

Interpelacja nr 14546

do ministra finansów i gospodarki

w sprawie prowadzenia przez poborcę skarbowego egzekucji z nieruchomości przy istniejącym zabezpieczeniu na rzecz prokuratury (art. 291 i art. 292 k.p.k.)

Zgłaszający: Krzysztof Habura

Data wpływu: 09-01-2026

Szanowny Panie Ministrze,

w praktyce działania poborców skarbowych zdarzają się sytuacje, że poborca skarbowy, realizując tytuł wykonawczy (TW-1) wystawiony przez naczelnika urzędu skarbowego jako wierzyciela, stosuje wobec zobowiązanego będącego właścicielem nieruchomości środek egzekucyjny w postaci egzekucji z nieruchomości, w sytuacji gdy prokuratura na nieruchomości ustanowiła zabezpieczenie w postaci hipoteki przymusowej w określonej kwocie pieniężnej. Zabezpieczenie to ma zagwarantować w przyszłości zapłatę – przez właściciela nieruchomości, który jest dodatkowo podejrzanym w sprawie karnej – kary grzywny, którą zasądzi sąd karny. W tym celu prokuratorzy wydają postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym, które w podstawie prawnej zawiera przepis art. 291 K.p.k., który określa rodzaj kary, jaka zostanie orzeczona w przyszłości wobec właściciela nieruchomości, a którą ma zabezpieczać ustanowiona hipoteka, a także przepis art. 292 K.p.k., który wprowadza zakaz zbycia i obciążania nieruchomości.

Tym samym poborca skarbowy, realizując egzekucję z nieruchomości, której etapami są zajęcie nieruchomości, jej opis i oszacowanie, przybicie i przysądzenie własności nieruchomości na rzecz jej nabywcy licytacyjnego, docelowo dowiaduje się od nabywcy nieruchomości, że sąd wieczystoksięgowy poinformował go, iż pomimo wpisania go w dziale II księgi wieczystej jako nowego właściciela nieruchomości, nie wykreśli wpisu widniejącego w dziale IV księgi wieczystej o wciąż istniejącym zabezpieczeniu ustanowionym na rzecz prokuratury.

Nabywcy nieruchomości nie chcą się z tym pogodzić, gdyż oznacza to dla nich, że nieruchomość, którą nabyli oni w egzekucji administracyjnej, wciąż jest zabezpieczona na rzecz prokuratury tytułem kary, która zostanie wymierzona wobec poprzedniego właściciela podejrzanego (oskarżonego) w sprawie karnej, a co więcej, prokuratura może z tej nieruchomości prowadzić egzekucję wobec nowego właściciela nieruchomości. Niektórzy nabywcy nieruchomości nie mają wiedzy prawnej, że przystępują do licytacji nieruchomości, która pomimo zmiany właściciela pozostanie obciążona. Próbują więc cofnąć skutek przysądzenia własności na ich rzecz i domagają się sądownie zwrotu zapłaconej w licytacji ceny za zakup nieruchomości. Co więcej, nawet jeżeli nabywca licytacyjny zapragnie zbyć nieruchomość kolejnej osobie trzeciej, obciążenie w postaci zabezpieczenia wciąż będzie istniało na rzecz prokuratury i nie wygaśnie ono na skutek kolejnego przeniesienia własności czy też podziału nieruchomości.

Na zależność tę i nieporozumienia zwrócił uwagę rzecznik praw obywatelskich, który w piśmie z dnia 11.07.2024 r., znak: II.510.666.2024.JS, skierowanym do ministra sprawiedliwości zaproponował nowelizację przepisów Kodeksu postępowania karnego w zakresie art. 294 K.p.k. poprzez dodanie nowego §3 w brzmieniu: „§3. Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności wygasa zabezpieczenie, o którym mowa w art. 292.”.

Minister sprawiedliwości w odpowiedzi z dnia 14.11.2024 r., znak: DPK-I.053.1.2024, przeciwstawił się takiej zmianie przepisów, uznając, że interes Skarbu Państwa i konieczność uzyskania zaspokojenia w sprawie karnej od osoby, która dopuściła się przestępstwa, jest najważniejszy. Jednocześnie minister sprawiedliwości zasugerował, aby organy egzekucyjne informowały potencjalnych nabywców o skutkach prawnych wynikających z zabezpieczeń ustanowionych przez prokuratorów na gruncie art. 291 K.p.k. i art. 292 K.p.k., a być może informacje takie zamieszczali w dokumencie pt. „Opis i oszacowanie nieruchomości”, tak aby osoby te odstępowały od nabycia zabezpieczonych nieruchomości albo przystępowały do ich nabycia, mając świadomość skutków wynikających z postanowień o zabezpieczeniu majątkowym.

W przypadku organów skarbowych w grę może wchodzić nadto odpowiedzialność organu egzekucyjnego uregulowana w dziale IVA, rozdziale 1 pod tytułem „Odpowiedzialność odszkodowawcza” ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479, 1301, 1692, 1967, 2127, 2180, 2600, 2640, 2687, z 2023 r. poz. 556, 614, 852, 1059, 1130, 1193, 1369, 1429, 1523, 1681), dalej: u.p.e.a.

Tym samym – skoro nowelizacja przepisów nie wchodzi w grę – zasadne byłoby, aby minister finansów wydał pismo okólne skierowane do naczelników urzędów skarbowych jako organów egzekucyjnych, a zarazem wierzycieli należności podatkowych, aby nie stosować środków egzekucyjnych w postaci egzekucji z nieruchomości wobec tych nieruchomości, co do których prokuratorzy wydali postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym zgodnie z art. 291 K.p.k. i art. 292 K.p.k., ewentualnie aby zlecając w toku postępowania egzekucyjnego rzeczoznawcom majątkowym sporządzenie dokumentu pt. „Opis i oszacowanie nieruchomości”, dopilnowywać, by w dokumencie tym znalazło się pouczenie o skutku prawnym dla nabywcy nieruchomości wynikającym z art. 291 K.p.k. i art. 292 K.p.k.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie:

Czy Pan Minister dostrzega konieczność wydania pisma okólnego skierowanego do naczelników urzędów skarbowych, aby nie stosować środków egzekucyjnych w postaci egzekucji z nieruchomości wobec tych nieruchomości, co do których prokuratorzy wydali postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym zgodnie z art. 291 K.p.k. i art. 292 K.p.k., ewentualnie aby zlecając w toku postępowania egzekucyjnego rzeczoznawcom majątkowym sporządzenie opisu i oszacowania nieruchomości, dopilnowywać, by w dokumencie tym znalazło się pouczenie o skutku prawnym dla nabywcy nieruchomości wynikającym z art. 291 K.p.k. i art. 292 K.p.k.?

Proszę o udzielenie odpowiedzi na powyższe pytanie w możliwie najkrótszym terminie, zgodnie z zasadami dotyczącymi interpelacji i zapytań poselskich.

Z wyrazami szacunku

Krzysztof Habura