Interpelacja w sprawie zapaści w realizacji programu "Czyste Powietrze"
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 14520
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie zapaści w realizacji programu "Czyste Powietrze"
Zgłaszający: Maciej Małecki, Paweł Sałek, Wojciech Michał Zubowski
Data wpływu: 07-01-2026
Szanowna Pani Minister,
w ostatnich miesiącach do parlamentarzystów docierają liczne skargi beneficjentów oraz wykonawców uczestniczących w Programie Priorytetowym „Czyste Powietrze”.
Napływające sygnały wskazują na możliwość występowania poważnych nieprawidłowości w zakresie stosowania przepisów programu, w szczególności w odniesieniu do ochrony praw nabytych beneficjentów oraz zasady niedziałania prawa wstecz.
Zgłaszane problemy dotyczą w szczególności:
postępującej biurokratyzacji, stanowiącej istotne utrudnienie zarówno dla beneficjentów, jak i dla instytucji publicznych,
stosowania nowych zasad rozliczeń do wniosków złożonych w poprzednich edycjach programu,
stosowania procedur niemających umocowania w regulaminie programu ani w przepisach prawa powszechnie obowiązującego,
żądania dokumentów niewynikających z regulaminu lub instrukcji do wniosku,
rozbieżnych interpretacji regulaminu pomiędzy wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej,
obniżania kwot dotacji po zrealizowaniu prac objętych umową o dofinansowanie.
Na posiedzeniu Parlamentarnego Zespołu ds. Rozwoju i Wsparcia Przedsiębiorstw, prowadzonego przez panią poseł Agnieszkę Annę Soin, oraz Parlamentarnego Zespołu na rzecz Wspierania Przedsiębiorczości i Patriotyzmu Ekonomicznego, którego przewodniczącym jest pan poseł Andrzej Gawron, przedstawiciele Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej potwierdzili, że:
w regulaminie programu obowiązującym w latach 2023-2024 nie funkcjonowały ceny maksymalne dla prac termomodernizacyjnych - rozliczenie następowało w formule ryczałtowej,
średnie ceny rynkowe zostały wprowadzone dopiero regulaminem obowiązującym od dnia 31 marca 2025 r.,
beneficjentom, którzy zawarli umowy w latach 2023-2024 na podstawie regulaminu przewidującego rozliczenie ryczałtowe, obecnie obniża się kwoty dotacji poprzez zastosowanie stawek z 2025 r.,
w praktyce stanowi to zastosowanie prawa wstecz, co zostało wprost przyznane przez przedstawicieli MKiŚ i NFOŚiGW podczas posiedzenia zespołu parlamentarnego.
W konsekwencji tysiące beneficjentów - w przeważającej mierze gospodarstw domowych o najniższych dochodach - pozostaje obecnie bez wypłaty obiecanych środków, oczekując miesiącami na rozliczenie lub otrzymując decyzje znacząco obniżające kwoty uprzednio zaakceptowane w umowach.
W związku z powyższym niezbędne jest uzyskanie od MKiŚ oraz NFOŚiGW jasnych, jednoznacznych i wyczerpujących odpowiedzi.
Pytania zawarte w niniejszej interpelacji opierają się na analizie obowiązujących oraz historycznych dokumentów regulujących zasady przyznawania i rozliczania dotacji w ramach Programu Priorytetowego „Czyste Powietrze”.
W szczególności odwołujemy się do:
1. Regulaminu naboru wniosków Programu Priorytetowego „Czyste Powietrze”
We wszystkich wersjach obowiązujących w latach 2023-2024 oraz w wersji obowiązującej od 31 marca 2025 r., w tym w zakresie:
zasad kwalifikowalności kosztów,
warunków oceny formalnej i merytorycznej,
terminów realizacji i rozliczania inwestycji,
braku cen maksymalnych w edycjach 2023–2024,
wprowadzenia tabel średnich cen dopiero w edycji 2025.
Regulamin oraz jego załączniki stanowią wyłączną podstawę oceny wniosku oraz wniosku o płatność.
2. Załączników do regulaminu programu, w szczególności:
Załącznika nr 2 – Zasady dofinansowania i kwalifikowania kosztów,
Załącznika nr 2A (KPO) – Warunki kwalifikowalności kosztów inwestycji finansowanych z Krajowego Planu Odbudowy,
Załącznika nr 2B (FEnIKS) – Warunki kwalifikowalności kosztów projektów finansowanych z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko.
Załączniki te:
nie przewidywały cen maksymalnych w latach 2023–2024,
precyzyjnie określały katalog dokumentów wymaganych od beneficjentów,
nie dawały podstaw do żądania dokumentów niewskazanych w regulaminie.
3. Wniosków o dotację i wniosków o płatność (CP, KPO, FEnIKS) oraz ich instrukcji
Dokumenty te jednoznacznie określają:
wymagane dokumenty,
sposób wypełniania wniosków,
zakres informacji, których WFOŚiGW może żądać od beneficjenta.
Fundusze nie są uprawnione do żądania dokumentów niewymienionych w regulaminie ani instrukcjach.
4. Umów o dofinansowanie zawieranych w latach 2023-2024
Umowy te wiążą obie strony i opierają się wyłącznie na regulaminie obowiązującym w dniu ich podpisania.
Późniejsze zmiany regulaminu nie mogą ograniczać praw nabytych beneficjentów.
5. Kodeksu postępowania administracyjnego
W szczególności art.:
7 - zasada legalizmu,
8 - zasada pogłębiania zaufania obywateli do państwa,
9 - obowiązek informacyjny,
77 - obowiązek wyczerpującego zebrania materiału dowodowego,
107 - wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji administracyjnej.
Praktyki polegające na obniżaniu dotacji, stosowaniu nowych tabel cenowych do wcześniejszych umów oraz wstrzymywaniu wypłat naruszają wskazane zasady.
6. Konstytucji RP
W szczególności:
art. 2 - zakaz działania prawa wstecz,
art. 7 - zasada legalizmu,
art. 32 - zasada równości wobec prawa,
art. 64 - ochrona praw majątkowych.
7. Komunikatu NFOŚiGW z dnia 10 lipca 2025 r. (tzw. „Dekalog”)
Dokument ten ma charakter instrukcyjny, nie stanowi źródła prawa ani nie został włączony do regulaminu (KPO, FEnIKS), a mimo to bywa stosowany przez WFOŚiGW jako podstawa oceny wniosków o płatność.
W związku z powyższym kierujemy do MKiŚ oraz NFOŚiGW następujące pytania:
Kto, kiedy i na podstawie jakich dokumentów prawnych podjął decyzję o wprowadzeniu średnich cen rynkowych do oceny wniosków o płatność (KPO i FEnIKS) w sprawach, które były już w obiegu prawnym, tj. w których zawarto umowy na podstawie poprzedniej wersji regulaminu?
Czy została przygotowana wewnętrzna lub zewnętrzna analiza prawna zasadności i dopuszczalności tego typu rozwiązań? Jeżeli tak, proszę o jej udostępnienie.
Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska uznaje, że obecna praktyka stosowana przez WFOŚiGW - polegająca na obniżaniu dotacji, mimo zawartych umów, stosowaniu nowych tabel do wcześniejszych umów oraz wstrzymywaniu wypłat - jest zgodna z prawem, sprawiedliwa społecznie i etyczna?
Czy beneficjenci, którzy zawarli umowy z WFOŚiGW, zostali poinformowani przez WFOŚiGW, że od określonego dnia będą wobec nich stosowane „ceny rynkowe” wstecz, mimo posiadania umowy opartej na regulaminie niewprowadzającym takich cen?
Jeżeli środki na wypłatę dotacji były zabezpieczone zgodnie z umową, to na jaki cel i do jakich podmiotów kierowana jest obecnie część środków, która jest obniżana (potrącana) beneficjentom oraz podmiotom działającym w ich imieniu?
Jak MKiŚ odniesie się do zarzutu, że obniżanie kwot dofinansowania od wskazanego momentu stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa? W praktyce część beneficjentów, korzystająca z tego samego programu i tego samego regulaminu, otrzymała inny poziom dofinansowania oraz była rozliczana w dłuższych terminach, mimo obowiązywania identycznych postanowień regulaminowych.
Czy planowana jest analiza wsteczna wniosków o płatność już wypłaconych, realizowanych na podstawie regulaminu sprzed 31 marca 2025 r., w celu zastosowania analogicznych kryteriów nowego regulaminu i ewentualnego obniżenia dotacji?
Czy MKiŚ oraz NFOŚiGW mają świadomość, że beneficjenta nadal wiąże (zaakceptowana przez WFOŚiGW) umowa z wykonawcą, a wykonawca - działając na jej podstawie - może domagać się od beneficjenta dopłaty różnicy wynikającej z obniżenia dotacji? Należy podkreślić, że w dużej mierze są to beneficjenci najubożsi, korzystający z najwyższego poziomu dofinansowania.
Czy istnieje plan ponownej weryfikacji wniosków o płatność w celu przywrócenia pierwotnego poziomu dotacji określonego w zatwierdzonej umowie o dofinansowanie?
Czy istnieje dokument taki jak „Księga Procedur”? Jeżeli tak, na jakiej podstawie prawnej został wprowadzony? Czy został wpisany do regulaminu PPCP lub innego dokumentu strategicznego? Jeżeli nie — z jakiego powodu nie został ujęty w regulaminie? Czy instytucje europejskie wyraziły zgodę na stosowanie „Księgi Procedur” przy ocenie wniosków? Czy w procesie jej opracowania uczestniczył Bank Światowy?
Czy MKiŚ oraz NFOŚiGW rozumieją i potwierdzają, że wskazane wyżej działania są niezgodne z zasadą niedziałania prawa wstecz oraz zasadą ochrony praw nabytych?
Jaki centralny organ administracji rządowej jest właściwy i zdolny do zapewnienia jednolitego, literalnego stosowania przez wszystkie 16 WFOŚiGW regulaminu programu „Czyste Powietrze” oraz tzw. „dekalogu” (dziewięciu punktów) opublikowanego w komunikacie NFOŚiGW z dnia 10.07.2025r.: https://czystepowietrze.gov.pl/wazne-komunikaty/usprawnienie-procedurrozpatrywania-wnioskow-o-platnosc?
Jeżeli organem tym jest MKiŚ, czy potwierdza, że „dekalog” powinien być literalnie stosowany przez każdy WFOŚiGW?
Jakie dokumenty są niezbędne do złożenia i prawidłowego rozliczenia wniosku o płatność zgodnie z regulaminem Programu „Czyste Powietrze” obowiązującym w 2023 r. oraz w 2024 r.? Czy zakres tych dokumentów uległ zmianie po 31 marca 2025 r.?
Czy MKiŚ jest świadome, że WFOŚiGW, dokonując oceny wniosków o płatność, wymagają od beneficjentów dokumentów niewymaganych regulaminem? Jeżeli tak, jaka jest podstawa prawna żądania dodatkowej dokumentacji oraz materiału dowodowego, skoro w regulaminie obowiązującym w dniu zawarcia umowy takie dokumenty nie były wymagane? Jeżeli podstawą są tzw. szczególne przypadki przewidziane w regulaminie, proszę o wskazanie katalogu tych przypadków, w których WFOŚiGW może żądać dodatkowych wyjaśnień - z doświadczeń przedsiębiorców wynika bowiem, że jest to standardowa praktyka, a nie sytuacja wyjątkowa.
Jaki jest stan środków na rachunkach NFOŚiGW oraz wszystkich WFOŚiGW przeznaczonych na program „Czyste Powietrze”, z podziałem na FEnIKS i KPO (w tym zaliczki na poczet KPO wypłacane przez Polski Fundusz Rozwoju) - w ujęciu miesięcznym od 1.01.2023 r. do 1.11.2025 r.? Proszę o przekazanie stanu rachunków na pierwszy dzień każdego miesiąca.
Czy na etapie uruchamiania programu „Czyste Powietrze” finansowanego ze środków FEnIKS twórcy programu byli świadomi, że terminy określone w regulaminie są w praktyce nierealne do dotrzymania? Na podstawie jakich danych i statystyk z poprzednich edycji ustalono regulaminowe terminy rozpatrzenia i rozliczenia wniosku?
Jaka odpowiedzialność prawna spoczywa na osobie rozpatrującej wniosek? Czy WFOŚiGW prowadzą analizę produktywności w przeliczeniu na jednego pracownika? Jeżeli tak, proszę o ich przedstawienie osobno dla każdego z 16 WFOŚiGW.
Czy urzędnicy oceniający wnioski zostaną pociągnięci do odpowiedzialności za wyrażenie zgody na wypłatę zaliczek przekraczających 50% kwoty dofinansowania?
Jaka odpowiedzialność prawna spoczywa na zarządach funduszy?
Jakie wydatki na kampanie reklamowe poniosły MKiŚ oraz NFOŚiGW w okresie od 01.01.2025 r. do 25.11.2025 r. w związku z promocją programu „Czyste Powietrze”? Proszę o zestawienie z podziałem na miesiące, kanały komunikacji oraz platformy internetowe, w tym w szczególności media społecznościowe.
Jakie wydatki poniosły MKiŚ oraz NFOŚiGW w okresie od 01.01.2025 r. do 25.11.2025 r. na działania mające na celu przeciwdziałanie dezinformacji wokół programu „Czyste Powietrze”? Proszę o zestawienie z podziałem na miesiące i platformy.
Jakie wydatki na kampanie reklamowe poniosły MKiŚ oraz NFOŚiGW w okresie od 01.01.2025 r. do 25.11.2025 r. na promocję rzetelnych wykonawców w ramach programu „Czyste Powietrze”? Proszę o zestawienie z podziałem na miesiące i platformy.
Czy oraz w jakiej wysokości zabezpieczono środki na odszkodowania dla beneficjentów lub wykonawców z tytułu nieterminowej wypłaty środków w stosunku do terminów wynikających z regulaminu?
Czy planowane są prace legislacyjne wprowadzające mechanizm naliczania odsetek w przypadku opóźnień w wypłacie dotacji na rzecz beneficjentów oraz podmiotów działających w ich imieniu?
Proszę o informację dotyczącą statystyk wniosków o płatność w programie „Czyste Powietrze”. Proszę o przedstawienie danych w tabeli zbiorczej oraz w podziale na województwa, obejmującej:
a) liczbę złożonych wniosków o płatność oraz łączną kwotę wnioskowaną,
b) liczbę wniosków wypłaconych w całości (100% kwoty wnioskowanej) oraz łączną kwotę wypłat - według stanu na dzień 25.11.2025 r.,
c) liczbę wniosków wypłaconych w kwocie niższej niż kwota dotacji określona w umowie („ucięty wniosek”) - według stanu na dzień 25.11.2025 r.,
d) liczbę wniosków niewypłaconych w żadnej kwocie - według stanu na dzień 25.11.2025 r.
Proszę o przedstawienie danych osobno dla wniosków złożonych w 2023 r., 2024 r. i 2025 r., w podziale na miesiące (również w okresie zawieszenia programu) oraz na grupy dofinansowania.
Proszę o informację dotyczącą statystyk dyspozycji wypłaty zaliczek w programie „Czyste Powietrze”. Proszę o przedstawienie danych w tabeli zbiorczej oraz w podziale na województwa, obejmującej:
a) liczbę złożonych dyspozycji wypłaty zaliczek oraz łączną kwotę wnioskowaną,
b) liczbę dyspozycji wypłaconych w całości (100% kwoty wnioskowanej) oraz łączną kwotę wypłat - według stanu na dzień 25.11.2025 r.,
c) liczbę dyspozycji niewypłaconych w żadnej kwocie - według stanu na dzień 25.11.2025 r.
Proszę o przedstawienie danych osobno dla wniosków złożonych w 2023 r., 2024 r. i 2025 r., w podziale na miesiące, również w okresie zawieszenia programu.
Jaki jest średni czas podjęcia czynności w sprawie wypłaty środków, wyrażony w dniach (od złożenia wniosku o płatność do pierwszej odpowiedzi funduszu, np. wezwania do uzupełnienia lub wypłaty środków), w odniesieniu do wniosków o płatność końcową złożonych w okresie od 01.01.2023 r. do 25.11.2025 r.?
Jaki jest średni czas odpowiedzi funduszu na uzupełnienie wniosku, wyrażony w dniach (od złożenia uzupełnienia do odpowiedzi funduszu, np. kolejnego wezwania do uzupełnienia lub wypłaty środków), w odniesieniu do wniosków o płatność końcową złożonych w okresie od 01.01.2023 r. do 25.11.2025 r.?
Jaki jest średni czas wypłaty środków, wyrażony w dniach (od złożenia pierwszego wniosku o płatność do wypłaty środków), w odniesieniu do wniosków o płatność końcową złożonych w okresie od 01.01.2023 r. do 25.11.2025 r.?
Jaki jest średni czas oczekiwania na wypłatę środków, wyrażony w dniach (od złożenia dyspozycji wypłaty zaliczki do wypłaty środków na rachunek), w odniesieniu do dyspozycji wypłaty zaliczek złożonych w okresie od 01.01.2023 r. do 25.11.2025 r.?
Kto podjął decyzję o wprowadzeniu limitów jednostkowych dla termomodernizacji bez okresu przejściowego?
Ile spraw dotyczących nieuczciwych wykonawców w programie zostało skierowanych do prokuratury i ilu podmiotów dotyczyły? Ile z tych spraw zostało umorzonych?
Jakie działania planuje się podjąć w celu ochrony uczciwych wykonawców (stanowiących większość branży), którzy prawidłowo zrealizowali inwestycje, tak aby nie doprowadzać do ich bankructwa?
Czy MKiŚ planuje utworzenie listy rekomendowanych wykonawców? Jakie kryteria wpisu na taką listę są rozważane? Czy instytucje europejskie są informowane o tym procesie, biorąc pod uwagę, że może on wpływać na warunki konkurencji rynkowej?
Czy od 2018 r. w jakiejkolwiek analizie Banku Światowego (bądź innego podmiotu doradczego), także w formie ustnej, pojawiła się rekomendacja konieczności zaakceptowania określonego poziomu tzw. „złych wniosków”?
Ile firm wykonawczych posiada przeterminowane (niezłożone w terminie) wnioski o płatność? Proszę o informację w podziale na miesiące - według stanu na pierwszy dzień każdego miesiąca - dla każdego miesiąca, w którym upływał termin złożenia wniosku o płatność, począwszy od 01.01.2023 r. (np. 01.01.2025 r. - 100 niezłożonych wniosków; 01.02.2025 r. - 120 niezłożonych wniosków itd.).
Czy planowane jest wdrożenie prostego podglądu statusu wniosku na wzór strony „ekostatus” w innych województwach (rozwiązanie funkcjonujące obecnie w WFOŚiGW w Krakowie)?
Czy planowane jest wprowadzenie jednolitego systemu teleinformatycznego do obsługi PPCP?
Ile wpłynęło odwołań od decyzji o cofnięciu dotacji po kontroli i ile z nich zostało rozpatrzonych pozytywnie? Proszę o podział na miesiące oraz województwa, w okresie od 01.01.2023 r. do 25.11.2025 r.
Czy po wydarzeniach z dnia 28 listopada 2024 r., kiedy decyzją pani minister oraz prezesa NFOŚiGW jednym poleceniem wstrzymano program „Czyste Powietrze” na podstawie przypuszczeń o rzekomo masowej skali nadużyć - które ostatecznie okazały się marginalne - wykonawcy i beneficjenci mogą otrzymać gwarancję, że program nie będzie w przyszłości wstrzymywany z dnia na dzień na podstawie subiektywnych ocen? Innymi słowy: czy planowane jest wprowadzenie procedur zabezpieczających rynek przed ponownym paraliżem wynikającym z pochopnych decyzji?
Jakie konsekwencje finansowe i prawne grożą Polsce w przypadku niespełnienia celów programu, przy założeniu, że według aktualnego tempa realizacji oraz poziomu zainteresowania ich osiągnięcie może okazać się niemożliwe?
Mając na uwadze skalę problemu, możliwe naruszenie zasady ochrony praw nabytych oraz trudną sytuację dziesiątek tysięcy beneficjentów i wykonawców, prosimy o pilne i jednoznaczne odniesienie się do przedstawionych pytań.
Uważamy, że jedynie pełna transparentność działań MKiŚ i NFOŚiGW pozwoli odbudować zaufanie obywateli do instytucji publicznych oraz przywrócić prawidłowe funkcjonowanie programu „Czyste Powietrze”.
Z poważaniem
Sekretarz stanu Krzysztof Bolesta
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
- Podaje wskaźniki procentowe (5)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (36)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „trwają prace analityczne” (odwlekanie w czasie / nieustające analizy)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
42490 znakówinfo@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Sekretarz Stanu
Krzysztof Bolesta
DFE-WNF.0500.2.2026.AS
4173164.17337836.14125054
Warszawa, 26-03-2026
Nazwa adresata
Odpowiedź na interpelację
Autorzy interpelacji: posłowie Maciej Małecki, Paweł Sałek i Wojciech Michał Zubowski
Temat: zapaść w realizacji Programu „Czyste Powietrze”
Sygnatura: K10INT14520
Data: 9.01.2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
przedstawiam odpowiedzi na pytania dotyczące realizacji programu priorytetowego
„Czyste powietrze” (dalej: Program). Odpowiedzi przygotowano z wykorzystaniem
informacji otrzymanych od Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki
Wodnej (dalej: NFOŚiGW).
1. Kto, kiedy i na podstawie jakich dokumentów prawnych podjął decyzję
o wprowadzeniu średnich cen rynkowych do oceny wniosków o płatność (KPO
i FEnIKS) w sprawach, które były już w obiegu prawnym, tj. w których zawarto
umowy na podstawie poprzedniej wersji regulaminu?
Stosowanie tabeli kosztów jednostkowych przy ocenie wniosków o płatność w Programie
finansowanym w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (dalej:
KPO) oraz Programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (dalej:
FEnIKS) zostało wprowadzone w 2025 r. Celem tego rozwiązania jest ujednolicenie
i usprawnienie rozliczeń oraz zapewnienie racjonalnego i zgodnego z przepisami
wydatkowania środków publicznych i unijnych.
Tabela została opracowana przez NFOŚiGW we współpracy z Ministerstwem Klimatu
i Środowiska (dalej: MKiŚ) oraz wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska i gospodarki
wodnej (dalej: WFOŚiGW), na podstawie analiz rynku, danych z realizacji Programu oraz
konsultacji z WFOŚiGW. Dokument opublikowano w czerwcu 2025 r. na stronie Programu.
-- 1 of 16 --
Wprowadzenie tabeli nie wiązało się ze zmianą regulaminu Programu ani umów
o dofinansowanie. Nie nałożono również nowych obowiązków na beneficjentów ani nie
zastosowano rozwiązań o charakterze retroaktywnym.
Tabela kosztów jednostkowych ma charakter pomocniczy. Służy ujednoliceniu praktyki
oceny wniosków o płatność w 16 WFOŚiGW, ogranicza rozbieżności interpretacyjne
i usprawnia proces wypłaty środków. Nie stanowi podstawy prawnej rozliczeń.
Kwota dotacji wskazana w umowie o dofinansowanie ma charakter maksymalny.
Ostateczna wysokość wsparcia jest każdorazowo ustalana na podstawie rzeczywiście
poniesionych i udokumentowanych kosztów kwalifikowanych. W uzasadnionych
przypadkach WFOŚiGW dokonują indywidualnej oceny przedłożonej dokumentacji.
2. Czy została przygotowana wewnętrzna lub zewnętrzna analiza prawna zasadności
i dopuszczalności tego typu rozwiązań? Jeżeli tak, proszę o jej udostępnienie.
W związku z wprowadzeniem tabeli kosztów jednostkowych nie sporządzano odrębnej,
formalnej analizy prawnej. Wynika to z faktu, że nie zmieniono regulaminu Programu ani
treści zawartych umów o dofinansowanie, a sama tabela nie ma charakteru normatywnego.
Dopuszczalność stosowania tabeli wynika bezpośrednio z obowiązujących przepisów
dotyczących finansów publicznych, zasad rozliczania środków unijnych w ramach KPO
i FEnIKS oraz konstrukcji umów o dofinansowanie. Umowy te określają kwotę dotacji jako
maksymalną, natomiast jej ostateczna wysokość jest ustalana na etapie rozliczenia, na
podstawie rzeczywiście poniesionych i udokumentowanych kosztów kwalifikowanych.
Tabela kosztów jednostkowych została przygotowana jako narzędzie operacyjne, mające
uporządkować praktykę rozliczeń, a nie jako akt prawny czy zmiana zasad Programu. Z tego
względu nie stanowiła przedmiotu odrębnej analizy prawnej wymagającej udostępnienia.
3. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska uznaje, że obecna praktyka stosowana przez
WFOŚiGW — polegająca na obniżaniu dotacji, mimo zawartych umów, stosowaniu
nowych tabel do wcześniejszych umów oraz wstrzymywaniu wypłat — jest zgodna
z prawem, sprawiedliwa społecznie i etyczna?
WFOŚiGW nie obniżają dotacji. W szczególności należy wskazać, że:
umowy o dofinansowanie przewidują wypłatę maksymalnej kwoty dotacji wyłącznie
wówczas, gdy na etapie rozliczenia – na podstawie rzeczywiście poniesionych
i udokumentowanych kosztów kwalifikowanych – ustalona zostanie należna dotacja
na takim poziomie; jeśli koszty kwalifikowane są niższe, odpowiednio niższa jest także
kwota dotacji, co wynika bezpośrednio z treści umowy,
nie są stosowane nowe regulaminy, a tabela kosztów jednostkowych nie stanowi
zmiany umów ani podstawy prawnej rozliczeń – jest jedynie narzędziem pomocniczym
służącym ujednoliceniu i usprawnieniu oceny wniosków o płatność,
wstrzymanie wypłaty środków ma charakter proceduralny, a nie sankcyjny i następuje
wyłącznie w sytuacjach określonych w umowie o dofinansowanie oraz dokumentach
programowych, m.in. w przypadku braków formalnych, konieczności złożenia
wyjaśnień lub przeprowadzenia wymaganej weryfikacji.
-- 2 of 16 --
Działania podejmowane przez WFOŚiGW wynikają z obowiązujących przepisów prawa,
w szczególności z zasad gospodarnego, celowego i transparentnego wydatkowania
środków publicznych, obowiązujących w ramach rozliczania środków unijnych w KPO
i FEnIKS.
Ochrona interesów beneficjentów pozostaje jednym z kluczowych celów. WFOŚiGW
podejmują decyzje z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności spraw, zasady równego
traktowania oraz obowiązujących ram prawnych.
Oceny o charakterze etycznym lub aksjologicznym nie stanowią elementu formalnych
procedur rozliczeniowych, które muszą opierać się wyłącznie na przepisach prawa
i zapisach umów, a nie na uznaniowości.
4. Czy beneficjenci, którzy zawarli umowy z WFOŚiGW, zostali poinformowani przez
WFOŚiGW, że od określonego dnia będą wobec nich stosowane „ceny rynkowe”
wstecz, mimo posiadania umowy opartej na regulaminie niewprowadzającym takich
cen?
Tabela kosztów jednostkowych została przygotowana i udostępniona wyłącznie jako
narzędzie pomocnicze, służące ujednoliceniu oraz usprawnieniu oceny wniosków
o płatność. Nie stanowi ona zmiany warunków umów zawartych z beneficjentami.
Rozliczenia są prowadzone zgodnie z umowami o dofinansowanie oraz obowiązującymi
dokumentami programowymi. Kwota dotacji określona w umowie ma charakter
maksymalny, natomiast ostateczna wysokość wsparcia jest ustalana na etapie rozliczenia
na podstawie rzeczywiście poniesionych i udokumentowanych kosztów kwalifikowanych.
5. Jeżeli środki na wypłatę dotacji były zabezpieczone zgodnie z umową, to na jaki cel
i do jakich podmiotów kierowana jest obecnie część środków, która jest obniżana
(potrącana) beneficjentom oraz podmiotom działającym w ich imieniu?
Kwota dotacji określona w umowie o dofinansowanie ma charakter maksymalny, a jej
ostateczna wysokość jest ustalana na etapie rozliczenia na podstawie rzeczywiście
poniesionych i udokumentowanych kosztów kwalifikowanych. Jeżeli w toku weryfikacji
część kosztów nie zostanie uznana za kwalifikowaną lub nie zostanie prawidłowo
udokumentowana, nie powstaje tytuł prawny do wypłaty tej części środków. Oznacza to, że
środki te nie są wypłacane, a nie „są potrącane”.
Środki niewypłacone w ramach danej umowy pozostają w dyspozycji Programu i są
rozliczane zgodnie z zasadami właściwymi dla danego źródła finansowania, w szczególności
w ramach KPO lub FEnIKS. Mogą być wykorzystane wyłącznie zgodnie z celami
określonymi w dokumentach programowych oraz przepisach dotyczących wydatkowania
środków publicznych i unijnych. Nie są przekazywane do podmiotów działających w imieniu
beneficjentów ani przeznaczane na cele niezgodne z Programem.
6. Jak MKiŚ odniesie się do zarzutu, że obniżanie kwot dofinansowania od wskazanego
momentu stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec
prawa? W praktyce część beneficjentów, korzystająca z tego samego programu
i tego samego regulaminu, otrzymała inny poziom dofinansowania oraz była
-- 3 of 16 --
rozliczana w dłuższych terminach, mimo obowiązywania identycznych postanowień
regulaminowych.
Zasada równości oznacza równe traktowanie podmiotów znajdujących się
w porównywalnej sytuacji prawnej i faktycznej, a nie gwarancję identycznej wysokości
dofinansowania ani jednakowego czasu rozliczenia. Należy podkreślić, że wszyscy
beneficjenci są objęci tymi samymi regulaminami, zapisami umów oraz zasadami rozliczeń.
Zgodnie z nimi kwota dotacji ma charakter maksymalny, a jej ostateczna wysokość ustalana
jest na podstawie rzeczywiście poniesionych i udokumentowanych kosztów
kwalifikowanych.
Ewentualne różnice w wysokości wypłaconego dofinansowania lub czasie rozliczenia
wynikają z indywidualnych okoliczności konkretnej sprawy, takich jak zakres
przedsięwzięcia czy kompletność dokumentacji, a nie z odmiennego stosowania zasad
wobec poszczególnych beneficjentów. W ocenie MKiŚ, NFOŚiGW i WFOŚiGW praktyka ta
pozostaje zgodna z prawem i nie narusza konstytucyjnej zasady równości.
7. Czy planowana jest analiza wsteczna wniosków o płatność już wypłaconych,
realizowanych na podstawie regulaminu sprzed 31 marca 2025 r., w celu
zastosowania analogicznych kryteriów nowego regulaminu i ewentualnego
obniżenia dotacji?
NFOŚiGW i WFOŚiGW nie planują przeprowadzania jakiejkolwiek analizy wstecznej
wniosków o płatność, które zostały już rozliczone i wypłacone na podstawie regulaminu
obowiązującego przed 31 marca 2025 r.
Nowe zasady Programu, w tym rozwiązania obowiązujące od 31 marca 2025 r., nie są
stosowane ani do wcześniej zawartych umów, ani do wypłat już zrealizowanych. Rozliczenia
dokonane zgodnie z regulaminami i umowami obowiązującymi w dniu ich przeprowadzenia
pozostają ostateczne, chyba że wystąpią przesłanki przewidziane w powszechnie
obowiązujących przepisach prawa, takie jak stwierdzenie nieprawidłowości lub naruszeń.
8. Czy MKiŚ oraz NFOŚiGW mają świadomość, że beneficjenta nadal wiąże
(zaakceptowana przez WFOŚiGW) umowa z wykonawcą, a wykonawca — działając
na jej podstawie — może domagać się od beneficjenta dopłaty różnicy wynikającej
z obniżenia dotacji? Należy podkreślić, że w dużej mierze są to beneficjenci
najubożsi, korzystający z najwyższego poziomu dofinansowania.
MKiŚ, NFOŚiGW i WFOŚiGW mają świadomość, że umowa zawarta między beneficjentem
a wykonawcą stanowi odrębny stosunek cywilnoprawny i pozostaje wiążąca niezależnie od
sposobu rozliczenia dotacji w ramach Programu.
Program polega na częściowym dofinansowaniu inwestycji w zależności od możliwości
finansowych beneficjenta (wysokości dochodów rocznych lub miesięcznych,
otrzymywanych zasiłków), co determinuje intensywność dotacji (od 40% do nawet 100%
kosztów netto). Oznacza to, że od początku Programu dotacja nie pokrywa w pełni
zobowiązań beneficjenta wobec wykonawcy, a kwota dofinansowania ma charakter
maksymalny i jest ustalana na podstawie poniesionych oraz udokumentowanych kosztów
kwalifikowanych. Jednocześnie wprowadzane rozwiązania systemowe, w tym
-- 4 of 16 --
uporządkowanie zasad rozliczeń, mają na celu ochronę beneficjentów, zwłaszcza osób
o najniższych dochodach, oraz ograniczenie ryzyka przenoszenia na nich skutków
nieprawidłowo skonstruowanych lub nieuczciwych umów.
9. Czy istnieje plan ponownej weryfikacji wniosków o płatność w celu przywrócenia
pierwotnego poziomu dotacji określonego w zatwierdzonej umowie o
dofinansowanie?
NFOŚiGW i WFOŚiGW nie planują ponownej weryfikacji wniosków o płatność. Kwota
dotacji określona w umowie ma charakter maksymalny, a jej ostateczna wysokość ustalana
jest na etapie rozliczenia na podstawie rzeczywiście poniesionych i udokumentowanych
kosztów kwalifikowanych.
Wnioski o płatność są oceniane indywidualnie przez WFOŚiGW zgodnie z obowiązującymi
zasadami Programu oraz zapisami umów. Rozliczenia dokonane w tym trybie nie podlegają
ponownemu przeliczeniu wyłącznie w celu zmiany wysokości wypłaconego
dofinansowania, o ile nie wystąpią przesłanki przewidziane w przepisach prawa lub w samej
umowie.
10. Czy istnieje dokument taki jak „Księga Procedur”? Jeżeli tak — na jakiej podstawie
prawnej został wprowadzony? Czy został wpisany do regulaminu PPCP lub innego
dokumentu strategicznego? Jeżeli nie — z jakiego powodu nie został ujęty
w regulaminie? Czy instytucje europejskie wyraziły zgodę na stosowanie „Księgi
Procedur” przy ocenie wniosków? Czy w procesie jej opracowania uczestniczył Bank
Światowy?
Ocena i rozliczanie wniosków o płatność w Programie odbywa się na podstawie umowy
o dofinansowanie oraz obowiązujących zasad Programu, które są publicznie dostępne m.in.
na stronie czystepowietrze.gov.pl .
W celu ujednolicenia praktyk stosowanych przez WFOŚiGW, w czerwcu 2025 r.
opublikowano na stronie Programu tabelę kosztów jednostkowych. Ma ona charakter
informacyjny i pomocniczy, nie zmienia zasad Programu ani postanowień już zawartych
umów. Stanowi element usprawnienia i ujednolicenia rozliczeń w ramach KPO i FEnIKS.
Materiały operacyjne stosowane w procesie rozliczeń nie mają charakteru normatywnego
ani statusu odrębnych dokumentów strategicznych. Ich stosowanie nie wymaga
uzyskiwania odrębnej zgody instytucji, takich jak np. Bank Światowy.
11. Czy MKiŚ oraz NFOŚiGW rozumieją i potwierdzają, że wskazane wyżej działania są
niezgodne z zasadą niedziałania prawa wstecz oraz zasadą ochrony praw nabytych?
Zasady Programu – w tym regulamin oraz postanowienia umów o dofinansowanie – nie
zostały zmienione w odniesieniu do wcześniej zawartych umów. Kwota dotacji określona
w umowie od początku ma charakter maksymalny, a nie gwarantowany. Ostateczna
wysokość dofinansowania ustalana jest na etapie rozliczenia, na podstawie rzeczywiście
poniesionych i udokumentowanych kosztów kwalifikowanych, zgodnie z zasadami
obowiązującymi w dniu zawarcia umowy.
-- 5 of 16 --
W związku z powyższym brak jest podstaw do stwierdzenia naruszenia zasady niedziałania
prawa wstecz ani zasady ochrony praw nabytych.
12. Jaki centralny organ administracji rządowej jest właściwy i zdolny do zapewnienia
jednolitego, literalnego stosowania przez wszystkie 16 WFOŚiGW regulaminu
programu „Czyste Powietrze” oraz tzw. „dekalogu” (dziewięciu punktów)
opublikowanego w komunikacie NFOŚiGW z dnia 10.07.2025r.:
https://czystepowietrze.gov.pl/wazne-
komunikaty/usprawnienieprocedurrozpatrywania-wnioskow-o-platnosc ?
13. Jeżeli organem tym jest MKiŚ, czy potwierdza, że „dekalog” powinien być literalnie
stosowany przez każdy WFOŚiGW?
Odpowiadając na oba powyższe pytania, informuję, że MKiŚ współpracuje z NFOŚiGW
i WFOŚiGW przy realizacji Programu w kilku formalnych rolach, m.in. jako:
• organ nadzoru nad NFOŚiGW oraz WFOŚiGW
• Instytucja Odpowiedzialna za Realizację Inwestycji w ramach KPO,
• Instytucja Pośrednicząca w programie FEnIKS,
• organ nadzoru nad NFOŚiGW jako Operatorem Funduszu Modernizacyjnego.
W ramach tych ról MKiŚ posiada dostęp do informacji o przebiegu realizacji Programu oraz
podejmuje działania mające zapewnić jego efektywne wdrażanie oraz zgodność z
obowiązującymi przepisami.
Poniżej znajduje się prawidłowy link do komunikatu: https://czystepowietrze.gov.pl/wazne-
komunikaty/usprawnienie-procedur-rozpatrywania-wnioskow-o-platnosc
Dokument, o którym mowa, został przygotowany i opublikowany w celu uporządkowania
relacji między stronami procesu oceny wniosków o płatność oraz wypłaty dotacji. Potrzeba
doprecyzowania zasad była zgłaszana zarówno do MKiŚ, jak i NFOŚiGW przez
wykonawców.
Od początku współpracy NFOŚiGW z WFOŚiGW w zakresie wdrażania Programu
podejmowane są działania mające zapewnić spójność i jednolitość stosowanych praktyk.
Należy podkreślić, że WFOŚiGW są odrębnymi jednostkami organizacyjnymi,
niepodlegającymi NFOŚiGW, i samodzielnie podejmują decyzje w zakresie swojej
działalności.
Ocena i rozliczanie wniosków o płatność należą do WFOŚiGW, które – jako odrębne osoby
prawne – działają na podstawie regulaminu Programu oraz zawartych umów
o dofinansowanie.
NFOŚiGW, we współpracy z MKiŚ, zapewnia koordynację oraz ujednolicanie praktyk
poprzez publikację wytycznych, komunikatów i materiałów pomocniczych, w tym
komunikatu z 10 lipca 2025 r. zawierającego tzw. wskazówki usprawniające rozpatrywanie
wniosków o płatność. Dokumenty te mają charakter organizacyjny i porządkujący. Nie
zastępują zasad Programu ani nie stanowią aktów wiążących w indywidualnych sprawach.
-- 6 of 16 --
14. Jakie dokumenty są niezbędne do złożenia i prawidłowego rozliczenia wniosku
o płatność zgodnie z regulaminem Programu „Czyste Powietrze” obowiązującym
w 2023 r. oraz w 2024 r.? Czy zakres tych dokumentów uległ zmianie po 31 marca
2025 r.?
Zgodnie z Programem obowiązującym w latach 2023–2024, do złożenia i prawidłowego
rozliczenia wniosku o płatność wymagane były przede wszystkim dokumenty
potwierdzające realizację zakresu rzeczowego i finansowego przedsięwzięcia. Obejmowały
one m.in. faktury lub inne dokumenty księgowe, potwierdzenia zapłaty, protokoły odbioru
prac oraz dokumentację potwierdzającą osiągnięcie wymaganych parametrów
technicznych i energetycznych. Szczegółowy zakres dokumentów wynikał z warunków
umowy dotacji zawartej z beneficjentem. W uzasadnionych indywidualnie przypadkach
WFOŚiGW mogły wzywać do złożenia dodatkowych wyjaśnień lub uzupełnień, jeżeli było
to niezbędne do prawidłowej oceny wniosku i mogło umożliwić wypłatę wnioskowanej
kwoty dotacji.
Po 31 marca 2025 r., wraz z wejściem w życie nowej odsłony Programu, zakres wymaganej
dokumentacji został doprecyzowany i częściowo rozszerzony. Wynika to m.in.
z wprowadzenia obowiązkowego audytu energetycznego na początku inwestycji,
konieczności przedstawienia świadectwa charakterystyki energetycznej po zakończeniu
prac oraz nowych zasad realizacji przedsięwzięć. Zmiany te dotyczą wyłącznie wniosków
i umów zawieranych w ramach nowego Programu i nie mają zastosowania do rozliczeń
prowadzonych na podstawie dokumentacji obowiązującej w latach 2023–2024.
15. Czy MKiŚ jest świadome, że WFOŚiGW, dokonując oceny wniosków o płatność,
wymagają od beneficjentów dokumentów niewymaganych regulaminem? Jeżeli tak
— jaka jest podstawa prawna żądania dodatkowej dokumentacji oraz materiału
dowodowego, skoro w regulaminie obowiązującym w dniu zawarcia umowy takie
dokumenty nie były wymagane? Jeżeli podstawą są tzw. „szczególne przypadki”
przewidziane w regulaminie, proszę o wskazanie katalogu tych przypadków,
w których WFOŚiGW może żądać dodatkowych wyjaśnień — z doświadczeń
przedsiębiorców wynika bowiem, że jest to standardowa praktyka, a nie sytuacja
wyjątkowa.
W trakcie oceny wniosków o płatność WFOŚiGW mogą wzywać beneficjentów do złożenia
dodatkowych wyjaśnień lub dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do prawidłowej
weryfikacji wniosku.
Podstawą takiego wezwania nie jest wprowadzenie nowych obowiązków poza
dokumentacją programową, lecz zapisy Programu oraz umów o dofinansowanie, które od
początku przewidują możliwość żądania uzupełnień w sytuacjach, gdy złożone dokumenty
są niekompletne, niespójne, budzą wątpliwości co do zakresu rzeczowego lub finansowego
przedsięwzięcia albo nie pozwalają jednoznacznie potwierdzić kwalifikowalności kosztów.
Brak możliwości uzyskania dodatkowych wyjaśnień mógłby skutkować częstymi
odmowami wypłaty dotacji z powodu braku pewności co do prawidłowego poniesienia
kosztów kwalifikowanych.
Program nie przewiduje zamkniętego katalogu „szczególnych przypadków”, ponieważ
potrzeba dodatkowych wyjaśnień wynika każdorazowo z indywidualnych okoliczności
-- 7 of 16 --
danego wniosku, a nie z automatyzmu czy standardowej praktyki. Żądanie uzupełnień
stanowi element procedury rozliczeniowej i służy zapewnieniu zgodnego z prawem,
rzetelnego i prawidłowego wydatkowania środków publicznych.
16. Jaki jest stan środków na rachunkach NFOŚiGW oraz wszystkich WFOŚiGW
przeznaczonych na program „Czyste Powietrze”, z podziałem na FEnIKS i KPO
(w tym zaliczki na poczet KPO wypłacane przez Polski Fundusz Rozwoju) — w ujęciu
miesięcznym od 1.01.2023 r. do 1.11.2025 r.? Proszę o przekazanie stanu rachunków
na pierwszy dzień każdego miesiąca.
Informacje są przedstawione w załączniku nr 1 do pisma.
17. Czy na etapie uruchamiania programu „Czyste Powietrze” finansowanego ze
środków FEnIKS twórcy programu byli świadomi, że terminy określone
w regulaminie są w praktyce nierealne do dotrzymania? Na podstawie jakich danych
i statystyk z poprzednich edycji ustalono regulaminowe terminy rozpatrzenia
i rozliczenia wniosku?
Uruchamiając realizację Programu finansowanego ze środków FEnIKS, przyjmowano
regulaminowe terminy rozpatrywania i rozliczania wniosków jako terminy docelowe,
możliwe do dotrzymania przy prawidłowym funkcjonowaniu systemu.
Terminy te zostały określone na podstawie doświadczeń z wcześniejszych edycji Programu,
danych dotyczących średnich czasów obsługi wniosków w WFOŚiGW oraz wymogów
wynikających z zasad wdrażania i rozliczania środków unijnych.
Wydłużenia terminów, które wystąpiły w praktyce, były konsekwencją czynników
nadzwyczajnych, w szczególności kumulacji bardzo dużej liczby wniosków, czasowych
ograniczeń finansowania w poprzednich latach oraz wzmożonych kontroli związanych
z ujawnionymi nieprawidłowościami. Okoliczności te nie były zakładane na etapie
projektowania regulaminu, lecz pojawiły się w toku realizacji Programu.
18. Jaka odpowiedzialność prawna spoczywa na osobie rozpatrującej wniosek? Czy
WFOŚiGW prowadzą analizę produktywności w przeliczeniu na jednego
pracownika? Jeżeli tak — proszę o ich przedstawienie osobno dla każdego
z 16 WFOŚiGW.
Osoby rozpatrujące wnioski o płatność w WFOŚiGW ponoszą odpowiedzialność
wynikającą z obowiązujących przepisów prawa, w szczególności przepisów o finansach
publicznych, odpowiedzialności pracowniczej oraz – w przypadku naruszeń –
odpowiedzialności dyscyplinarnej lub karnej na zasadach ogólnych. Zakres tej
odpowiedzialności jest tożsamy z odpowiedzialnością innych pracowników realizujących
zadania związane z wydatkowaniem środków publicznych.
MKiŚ ani NFOŚiGW nie prowadzą centralnej analizy produktywności pracowników
WFOŚiGW w przeliczeniu na jednego pracownika ani nie dysponują odrębnymi
zestawieniami tego rodzaju dla poszczególnych 16 WFOŚiGW. WFOŚiGW są odrębnymi
osobami prawnymi i samodzielnie organizują pracę swoich zespołów, w tym prowadzą
ewentualne analizy wewnętrzne, które nie są agregowane ani raportowane na poziomie
centralnym.
-- 8 of 16 --
19. Czy urzędnicy oceniający wnioski zostaną pociągnięci do odpowiedzialności za
wyrażenie zgody na wypłatę zaliczek przekraczających 50% kwoty dofinansowania?
Wypłata zaliczek, w tym ich wysokość, była i jest realizowana zgodnie z rozwiązaniami
przewidzianymi w Programie oraz obowiązującymi procedurami.
MKiŚ nie są znane przypadki wypłaty zaliczek niezgodnie z obowiązującymi zasadami.
Ewentualna odpowiedzialność pracowników WFOŚiGW mogłaby być rozpatrywana
wyłącznie w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa lub procedur. Nie może
ona wynikać ani być domniemywana wyłącznie na podstawie samego faktu wypłaty
zaliczki.
20. Jaka odpowiedzialność prawna spoczywa na zarządach funduszy?
Członkowie zarządów NFOŚiGW oraz WFOŚiGW ponoszą odpowiedzialność wynikającą
z obowiązujących przepisów prawa, w szczególności przepisów ustawy - Prawo ochrony
środowiska, ustawy o finansach publicznych, prawa cywilnego oraz – zależnie od
okoliczności – odpowiedzialność pracowniczą, dyscyplinarną lub karną na zasadach
ogólnych.
Odpowiedzialność ta dotyczy działań lub zaniechań sprzecznych z prawem, w tym
naruszenia zasad gospodarnego, celowego i legalnego wydatkowania środków publicznych.
Prawidłowa realizacja zadań Programu, zgodnie z regulaminem, umowami i
obowiązującymi procedurami, nie stanowi podstawy do przypisywania odpowiedzialności.
Zarządy NFOŚiGW i WFOŚiGW działają w ramach ustawowych kompetencji i podlegają
przewidzianym prawem mechanizmom nadzoru i kontroli.
21. Jakie wydatki na kampanie reklamowe poniosły MKiŚ oraz NFOŚiGW w okresie od
01.01.2025 r. do 25.11.2025 r. w związku z promocją programu „Czyste Powietrze”?
Proszę o zestawienie z podziałem na miesiące, kanały komunikacji oraz platformy
internetowe, w tym w szczególności media społecznościowe.
Informacje z NFOŚiGW są przedstawione w załączniku nr 6 do pisma.
MKiŚ nie poniosło w tym okresie kosztów kampanii reklamowych w związku z promocją
Programu.
22. Jakie wydatki poniosły MKiŚ oraz NFOŚiGW w okresie od 01.01.2025 r. do
25.11.2025 r. na działania mające na celu przeciwdziałanie dezinformacji wokół
programu „Czyste Powietrze”? Proszę o zestawienie z podziałem na miesiące
i platformy.
Działania informacyjne dotyczące Programu są prowadzone w sposób ciągły i zintegrowany
jako element bieżącej komunikacji publicznej. Obejmują one m.in. publikację oficjalnych
komunikatów, aktualizacje na stronach internetowych Programu oraz wyjaśnienia
kierowane do beneficjentów i innych interesariuszy.
Ich celem jest przekazywanie rzetelnych i prawdziwych informacji o Programie,
przeciwdziałanie dezinformacji oraz informowanie o reformie Programu i nowych,
bezpiecznych dla beneficjentów zasadach jego realizacji.
-- 9 of 16 --
MKiŚ nie poniosło w tym okresie wydatków na działania mające na celu wyłącznie
przeciwdziałanie dezinformacji wokół Programu.
23. Jakie wydatki na kampanie reklamowe poniosły MKiŚ oraz NFOŚiGW w okresie od
01.01.2025 r. do 25.11.2025 r. na promocję rzetelnych wykonawców w ramach
programu „Czyste Powietrze”? Proszę o zestawienie z podziałem na miesiące
i platformy.
Program ma charakter powszechny i neutralny rynkowo, a wybór wykonawcy należy
wyłącznie do beneficjenta. Rolą instytucji publicznych jest zapewnienie jasnych
i przejrzystych zasad Programu oraz ochrona beneficjentów poprzez rozwiązania
systemowe, takie jak wymagania techniczne, listy kwalifikowanych urządzeń czy
mechanizmy kontrolne. Instytucje te nie promują żadnych podmiotów działających na
rynku.
MKiŚ nie poniosło w tym okresie kosztów kampanii reklamowych na promocję
wykonawców Programu.
24. Czy oraz w jakiej wysokości zabezpieczono środki na odszkodowania dla
beneficjentów lub wykonawców z tytułu nieterminowej wypłaty środków
w stosunku do terminów wynikających z regulaminu?
Dotychczas nie odnotowano sytuacji wymagających tworzenia rezerw finansowych.
NFOŚiGW nie wyodrębnił środków na odszkodowania dla beneficjentów z tytułu
nieterminowej wypłaty środków w stosunku do terminów określonych w regulaminie.
WFOŚiGW rozpatrują wnioski o płatność w Programie i wypłacają środki beneficjentom
tak szybko, jak to możliwe, zgodnie z obowiązującymi zasadami oraz umową – po
pozytywnej weryfikacji dokumentów. Termin wypłaty przez WFOŚiGW środków to termin
instrukcyjny, czyli taki którego przekroczenie nie powoduje nieważności danej czynności
ani innych negatywnych skutków prawnych, a służy jedynie usprawnieniu pracy.
25. Czy planowane są prace legislacyjne wprowadzające mechanizm naliczania odsetek
w przypadku opóźnień w wypłacie dotacji na rzecz beneficjentów oraz podmiotów
działających w ich imieniu?
Nie są prowadzone prace legislacyjne wprowadzające mechanizm naliczania odsetek
w przypadku opóźnień w wypłacie dotacji na rzecz beneficjentów oraz podmiotów
działających w ich imieniu. WFOŚiGW rozpatrują wnioski o płatność w Programie
i wypłacają środki beneficjentom tak szybko, jak to możliwe, zgodnie z obowiązującymi
zasadami oraz umową – po pozytywnej weryfikacji dokumentów. Termin wypłaty przez
WFOŚiGW środków to termin instrukcyjny.
Obowiązujący Program oraz umowy o dofinansowanie nie przewidują naliczania odsetek od
wypłat dotacji. Ewentualne roszczenia mogą być dochodzone wyłącznie na zasadach
ogólnych, zgodnie z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa.
26. Proszę o informację dotyczącą statystyk wniosków o płatność w programie „Czyste
Powietrze”. Proszę o przedstawienie danych w tabeli zbiorczej oraz w podziale na
województwa, obejmującej:
-- 10 of 16 --
a) liczbę złożonych wniosków o płatność oraz łączną kwotę wnioskowaną,
b) liczbę wniosków wypłaconych w całości (100% kwoty wnioskowanej) oraz łączną
kwotę wypłat — według stanu na dzień 25.11.2025 r.,
c) liczbę wniosków wypłaconych w kwocie niższej niż kwota dotacji określona
w umowie („ucięty wniosek”) — według stanu na dzień 25.11.2025 r.,
d) liczbę wniosków niewypłaconych w żadnej kwocie — według stanu na dzień
25.11.2025 r.
Automatyczna numeracja pytań w interpelacji omyłkowo przypisała nr 27-30 do
podpunktów od a do d pytania nr 26.
Informacje są przedstawione w załączniku nr 2 do pisma.
31. Proszę o przedstawienie danych osobno dla wniosków złożonych w 2023 r., 2024 r.
i 2025 r., w podziale na miesiące (również w okresie zawieszenia programu) oraz na
grupy dofinansowania.
Informacje są przedstawione w załączniku nr 3 do pisma.
32. Proszę o informację dotyczącą statystyk dyspozycji wypłaty zaliczek w programie
„Czyste Powietrze”. Proszę o przedstawienie danych w tabeli zbiorczej oraz
w podziale na województwa, obejmującej:
a) liczbę złożonych dyspozycji wypłaty zaliczek oraz łączną kwotę wnioskowaną,
b) liczbę dyspozycji wypłaconych w całości (100% kwoty wnioskowanej) oraz łączną
kwotę wypłat — według stanu na dzień 25.11.2025 r.,
c) liczbę dyspozycji niewypłaconych w żadnej kwocie — według stanu na dzień
25.11.2025 r.
Automatyczna numeracja pytań w interpelacji omyłkowo przypisała nr 33-35 do
podpunktów od a do d pytania nr 32.
Informacje są przedstawione w załączniku nr 2 do pisma.
36. Proszę o przedstawienie danych osobno dla wniosków złożonych w 2023 r., 2024 r.
i 2025 r., w podziale na miesiące, również w okresie zawieszenia programu.
Informacje są przedstawione w załączniku nr 3 do pisma.
37. Jaki jest średni czas podjęcia czynności w sprawie wypłaty środków, wyrażony
w dniach (od złożenia wniosku o płatność do pierwszej odpowiedzi funduszu,
np. wezwania do uzupełnienia lub wypłaty środków), w odniesieniu do wniosków
o płatność końcową złożonych w okresie od 01.01.2023 r. do 25.11.2025 r.?
Informacje są przedstawione w załączniku nr 4 do pisma.
38. Jaki jest średni czas odpowiedzi funduszu na uzupełnienie wniosku, wyrażony
w dniach (od złożenia uzupełnienia do odpowiedzi funduszu, np. kolejnego wezwania
-- 11 of 16 --
do uzupełnienia lub wypłaty środków), w odniesieniu do wniosków o płatność
końcową złożonych w okresie od 01.01.2023 r. do 25.11.2025 r.?
Informacje są przedstawione w załączniku nr 4 do pisma.
39. Jaki jest średni czas wypłaty środków, wyrażony w dniach (od złożenia pierwszego
wniosku o płatność do wypłaty środków), w odniesieniu do wniosków o płatność
końcową złożonych w okresie od 01.01.2023 r. do 25.11.2025 r.?
Informacje są przedstawione w załączniku nr 4 do pisma.
40. Jaki jest średni czas oczekiwania na wypłatę środków, wyrażony w dniach (od
złożenia dyspozycji wypłaty zaliczki do wypłaty środków na rachunek),
w odniesieniu do dyspozycji wypłaty zaliczek złożonych w okresie od 01.01.2023 r.
do 25.11.2025 r.?
Informacje są przedstawione w załączniku nr 4 do pisma.
41. Kto podjął decyzję o wprowadzeniu limitów jednostkowych dla termomodernizacji
bez okresu przejściowego?
W okresie obowiązywania regulaminów Programu sprzed 31 marca 2025 r. nie podjęto
decyzji o wprowadzeniu formalnych limitów jednostkowych dla termomodernizacji poprzez
zmianę regulaminu Programu.
Weryfikacja kosztów ponoszonych przez beneficjentów, w tym kosztów
termomodernizacji, była i jest prowadzona przez WFOŚiGW na podstawie obowiązujących
w danym czasie regulaminów Programu, umów o dofinansowanie oraz przepisów
dotyczących gospodarnego, celowego i efektywnego wydatkowania środków publicznych,
w tym środków unijnych.
Stosowane w praktyce odniesienia do poziomów cen rynkowych mają charakter
weryfikacyjny, a nie normatywny. Nie oznaczają wprowadzenia nowych limitów
jednostkowych ani zmiany warunków zawartych umów, dlatego nie wymagały
ustanowienia okresu przejściowego.
42. Ile spraw dotyczących nieuczciwych wykonawców w programie zostało
skierowanych do prokuratury i ilu podmiotów dotyczyły? Ile z tych spraw zostało
umorzonych?
W odniesieniu do Programu, finansowanego z funduszy unijnych, na podstawie informacji
otrzymanych z WFOŚiGW i NFOŚiGW, MKiŚ posiada wiedzę o:
• 231 przypadkach czynności prowadzonych przez organy dochodzeniowo- śledcze
(w ramach Programu finansowanego z FEnIKS);
• 403 przypadkach pozostających w toku czynności prowadzonych przez organy
dochodzeniowo-śledcze oraz 70 postępowaniach, które zostały umorzone (w ramach
Programu finansowanego z KPO).
W zaewidencjonowanych przypadkach czynności prowadzone są m. in. przez: Prokuratury
Okręgowe i Rejonowe, Komendy Powiatowe i Miejskie Policji, CBA.
-- 12 of 16 --
Podczas realizacji Programu kierowano do właściwych organów ścigania zawiadomienia
o podejrzeniu popełnienia przestępstwa dotyczące nieuczciwych praktyk po stronie
wykonawców.
WFOŚiGW są zobowiązane do przekazywania Instytucji Wdrażającej (NFOŚiGW),
z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa, wszelkich informacji dotyczących
podejmowanych czynności (w tym kontrolnych) lub postępowań prowadzonych
w szczególności przez organy ścigania bądź organy nadzoru, dotyczących lub mogących
dotyczyć swoim zakresem Projektu Grantowego (Programu). W efekcie tego, w bazie
danych NFOŚiGW dotyczącej zgłoszeń o postępowaniach organów ścigania i UOKiK, oraz
nadużyciach finansowych w ramach dofinansowań udzielonych w Programie
zarejestrowano 697 spraw.
Zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa były i są kierowane do organów
ścigania również bezpośrednio przez beneficjentów, część z tych spraw jest przekazywana
do wiadomości WFOŚiGW, znajduje się zatem w bazie NFOŚiGW i MKiŚ.
W zakresie Programu finansowanego z FEnIKS, zarówno MKiŚ jak i NFOŚiGW nie
posiadają informacji o zakończeniu prowadzonych postępowań, jak również o postawieniu
zarzutów osobom podejrzanym przez organy ścigania. MKiŚ i NFOŚiGW nie posiadają
również informacji o tego typu sprawach zakończonych prawomocnym wyrokiem sądu.
W zakresie Programu finansowanego z KPO, MKiŚ ma wiedzę o 13 przypadkach
sporządzenia aktu oskarżenia w następstwie przeprowadzonego postępowania
przygotowawczego. W dwóch przypadkach zapadł wyrok w I instancji. MKiŚ nie posiada
szczegółowych informacji o przedmiocie i przebiegu postępowań, ponieważ nie był ani ich
inicjatorem, ani stroną.
43. Jakie działania planuje się podjąć w celu ochrony uczciwych wykonawców
(stanowiących większość branży), którzy prawidłowo zrealizowali inwestycje, tak
aby nie doprowadzać do ich bankructwa?
Postępowania prowadzą niezależne organy ścigania, które są właściwe do oceny zasadności
zgłoszeń i podejmowania decyzji o ich dalszym biegu.
Ochrona uczciwych wykonawców, którzy stanowią zdecydowaną większość rynku
i prawidłowo realizują inwestycje, jest zapewniana przede wszystkim poprzez działania
systemowe mające ograniczać nadużycia oraz zwiększać przewidywalność i stabilność
realizacji Programu. W tym celu wprowadzono i rozwijane są m.in.:
rozwiązania porządkujące zasady rozliczeń, w tym tabela kosztów jednostkowych,
działania na rzecz priorytetowego rozliczania zaległych wniosków,
mechanizmy ograniczające ryzyko nieuczciwych praktyk rynkowych, co wprost sprzyja
wykonawcom działającym rzetelnie.
Równolegle trwają prace analityczne nad rozwiązaniami informacyjnymi dla beneficjentów,
w tym nad możliwością udostępnienia Listy Wykonawców spełniających określone kryteria
formalne i jakościowe. Lista miałaby charakter pomocniczy i informacyjny, bez ingerencji
w swobodę wyboru wykonawcy przez beneficjenta oraz bez tworzenia obowiązkowego
systemu certyfikacji.
-- 13 of 16 --
Program nie reguluje relacji cywilnoprawnych pomiędzy beneficjentami a wykonawcami.
Rolą instytucji publicznych jest zapewnienie przejrzystych i stabilnych zasad Programu oraz
mechanizmów chroniących beneficjentów i wspierających uczciwych wykonawców.
44. Czy MKiŚ planuje utworzenie listy rekomendowanych wykonawców? Jakie kryteria
wpisu na taką listę są rozważane? Czy instytucje europejskie są informowane o tym
procesie, biorąc pod uwagę, że może on wpływać na warunki konkurencji rynkowej?
Trwają prace nad przygotowaniem Listy Wykonawców w ramach Programu. Lista ta ma
mieć charakter informacyjny, bez obowiązku korzystania z niej i bez wpływu na poziom
dofinansowania w przypadku wyboru wykonawcy spoza listy.
Celem rozwiązania jest ułatwienie beneficjentom wyboru rzetelnych firm oraz ograniczenie
ryzyka nadużyć, zwłaszcza w przypadku osób mniej zorientowanych na rynku. Zakłada się,
że Lista mogłaby zostać uruchomiona w 2026 r., a kryteria wpisu będą miały obiektywny
charakter, m.in. związany z doświadczeniem wykonawcy i liczbą prawidłowo
zrealizowanych inwestycji.
Rozwiązanie to nie ma na celu ingerencji w konkurencję rynkową i będzie projektowane
z poszanowaniem przepisów prawa krajowego i unijnego.
45. Czy od 2018 r. w jakiejkolwiek analizie Banku Światowego (bądź innego podmiotu
doradczego), także w formie ustnej, pojawiła się rekomendacja konieczności
zaakceptowania określonego poziomu tzw. „złych wniosków”?
W żadnej analizie Banku Światowego ani innego podmiotu doradczego – zarówno w formie
pisemnej, jak i ustnej – nie pojawiła się rekomendacja zakładająca konieczność
akceptowania określonego poziomu tzw. „złych wniosków” w Programie.
Program od początku jest realizowany na zasadzie rzetelnej weryfikacji wniosków oraz
ochrony środków publicznych. Analizy i rekomendacje formułowane przez podmioty
doradcze dotyczyły przede wszystkim usprawnienia procesów, poprawy jakości obsługi
beneficjentów oraz ograniczania ryzyka nadużyć, a nie świadomej akceptacji
nieprawidłowości.
46. Ile firm wykonawczych posiada przeterminowane (niezłożone w terminie) wnioski
o płatność? Proszę o informację w podziale na miesiące — według stanu na pierwszy
dzień każdego miesiąca — dla każdego miesiąca, w którym upływał termin złożenia
wniosku o płatność, począwszy od 01.01.2023 r. (np. 01.01.2025 r. – 100
niezłożonych wniosków; 01.02.2025 r. – 120 niezłożonych wniosków itd.).
Informacje są przedstawione w załączniku nr 5 do pisma.
47. Czy planowane jest wdrożenie prostego podglądu statusu wniosku na wzór strony
„ekostatus” w innych województwach (rozwiązanie funkcjonujące obecnie
w WFOŚiGW w Krakowie)?
Informacja o statusie wniosków o dofinansowanie oraz wniosków o płatność jest
udostępniana beneficjentom przez WFOŚiGW. Każdy WFOŚiGW realizuje to zadanie
indywidualnie, korzystając z rozwiązań organizacyjnych i technicznych dostosowanych do
-- 14 of 16 --
lokalnych uwarunkowań. Narzędzia informacyjne są sukcesywnie rozwijane na poziomie
WFOŚiGW, aby zwiększyć przejrzystość obsługi i poprawić komunikację z beneficjentami.
Na obecnym etapie nie funkcjonuje jednolity, centralny system podglądu statusu wniosków.
Działania w tym zakresie są prowadzone w ramach kompetencji poszczególnych
WFOŚiGW.
48. Czy planowane jest wprowadzenie jednolitego systemu teleinformatycznego do
obsługi PPCP?
Możliwość dalszej integracji i ujednolicania narzędzi teleinformatycznych
wykorzystywanych do obsługi Programu jest analizowana. Celem analiz jest:
usprawnienie obsługi beneficjentów, w tym poprawa jakości komunikacji,
zwiększenie spójności i przejrzystości procesów realizowanych we wszystkich
WFOŚiGW,
ułatwienie koordynacji działań i standaryzacji praktyk stosowanych przez
poszczególne WFOŚiGW,
zwiększenie efektywności nadzoru i raportowania, w szczególności w kontekście
środków unijnych.
Decyzja o wprowadzeniu jednolitego systemu zostanie podjęta po zakończeniu analiz
technicznych, organizacyjnych i finansowych oraz po konsultacjach z WFOŚiGW.
49. Ile wpłynęło odwołań od decyzji o cofnięciu dotacji po kontroli i ile z nich zostało
rozpatrzonych pozytywnie? Proszę o podział na miesiące oraz województwa,
w okresie od 01.01.2023 r. do 25.11.2025 r.
Informacje są przedstawione w załączniku nr 5 do pisma.
50. Czy po wydarzeniach z dnia 28 listopada 2024 r., kiedy decyzją pani minister oraz
prezesa NFOŚiGW jednym poleceniem wstrzymano program „Czyste Powietrze” na
podstawie przypuszczeń o rzekomo masowej skali nadużyć — które ostatecznie
okazały się marginalne — wykonawcy i beneficjenci mogą otrzymać gwarancję, że
program nie będzie w przyszłości wstrzymywany z dnia na dzień na podstawie
subiektywnych ocen? Innymi słowy: czy planowane jest wprowadzenie procedur
zabezpieczających rynek przed ponownym paraliżem wynikającym z pochopnych
decyzji?
Decyzję o czasowym zawieszeniu naboru nowych wniosków w Programie podjął Zarząd
NFOŚiGW. Działanie to było związane z koniecznością ochrony środków publicznych oraz
zapewnienia zgodności realizacji Programu z przepisami prawa w sytuacji pojawienia się
sygnałów o możliwych nieprawidłowościach.
Celem instytucji odpowiedzialnych za Program nie jest wstrzymywanie jego realizacji, lecz
zapewnienie jego stabilnego i bezpiecznego funkcjonowania. Doświadczenia z 2024 r.
zostały wykorzystane do wzmocnienia mechanizmów nadzoru, doprecyzowania procedur
oraz usprawnienia komunikacji, tak aby ewentualne działania korygujące w przyszłości były
proporcjonalne i możliwie najmniej uciążliwe dla beneficjentów i wykonawców.
-- 15 of 16 --
Program jest realizowany na podstawie jasnych zasad i procedur, a ewentualne działania
nadzwyczajne mogą być podejmowane wyłącznie w granicach obowiązującego prawa i z
uwzględnieniem skutków dla rynku. MKiŚ ani NFOŚiGW nie planują wprowadzenia
rozwiązań polegających na nagłym lub nieuzasadnionym wstrzymywaniu realizacji
Programu.
51. Jakie konsekwencje finansowe i prawne grożą Polsce w przypadku niespełnienia
celów programu, przy założeniu, że według aktualnego tempa realizacji oraz
poziomu zainteresowania ich osiągnięcie może okazać się niemożliwe?
Realizacja celów Programu, w tym wynikających z zasad korzystania ze środków unijnych,
jest stale monitorowana. Obowiązujące harmonogramy zakładają możliwość osiągnięcia
celów, a prowadzone działania organizacyjne i systemowe mają przyspieszać realizację
i ograniczać ryzyka finansowe oraz prawne po stronie państwa.
Jeśli inwestycje (umowy) w ramach Programu byłyby realizowane niezgodnie
z regulaminem, konsekwencje mogą obejmować brak refundacji wydatków, czyli uznanie
wydatków za niekwalifikowalne i konieczność zwrotu części lub całości środków. Obciąża
to zarówno beneficjentów, jak i budżet państwa.
Na obecnym etapie nie ma przesłanek wskazujących, że cele Programu nie zostaną
osiągnięte. Prowadzone są działania mające na celu ograniczenie ryzyk oraz zapewnienie
stabilności finansowania.
Proszę o przyjęcie wyjaśnień.
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM
-- 16 of 16 --