Odpowiedź na interpelację w sprawie ochrony dzieci i młodzieży przed negatywnymi skutkami stosowania nowych narzędzi AI Odpowiedź na interpelację nr 14463 w sprawie ochrony dzieci i młodzieży przed negatywnymi skutkami stosowania nowych narzędzi AI Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 29-01-2026 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację proszę przyjąć następujące wyjaśnienia. Współczesne dzieciństwo i dorastanie przebiega w środowisku silnie zdominowanym przez nowoczesne technologie. Smartfony, media społecznościowe, stały dostęp do Internetu, a ostatnio także AI, nie tylko zmieniły sposoby uczenia się i budowania relacji, lecz także wprowadziły nowe formy zagrożeń psychospołecznych takich jak cyberprzemoc, naruszenia prywatności i danych osobowych, kontakt z niepożądanymi treściami, dezinformacja czy uzależnienie od Internetu. Ministerstwo Edukacji Narodowej (MEN) odgrywa kluczową rolę w tworzeniu ram polityki oświatowej, która uwzględnia zmieniające się warunki funkcjonowania dzieci i młodzieży w środowisku cyfrowym. Do zadań resortu edukacji i instytucji podległych należy zarówno kształtowanie podstaw programowych i dokumentów strategicznych, jak i wspieranie szkół oraz placówek doskonalenia nauczycieli w realizacji działań profilaktycznych, edukacyjnych i interwencyjnych. Działania Ministra Edukacji w zakresie przeciwdziałania zagrożeniom płynącym z cyberprzestrzeni koncentrują się na projektowaniu systemowych rozwiązań gwarantujących bezpieczne warunki kształcenia, wychowania i opieki oraz wspierania szkół i placówek systemu oświaty w realizacji zadań w tym obszarze. Dostosowanie systemu oświaty do wyzwań cyfrowego świata jest jednym z priorytetów Ministra Edukacji. Bezpieczeństwo i zdrowie dzieci i młodzieży ma znaczenie priorytetowe, a adekwatne reagowanie systemu oświaty na wyzwania cyfrowego świata jest elementem tego bezpieczeństwa. Bezpieczne korzystanie z mediów i informacji, przeciwdziałanie dezinformacji oraz znajomość zasad bezpieczeństwa, odpowiedzialnego i bezpiecznego korzystania z zasobów edukacyjnych i narzędzi cyfrowych są kluczowymi zagadnieniami nie tylko dla uczniów, ale również dla nauczycieli i innych pracowników szkoły. Ważnym aspektem cyberbezpieczeństwa jest profilaktyka cyberprzemocy, kontaktu z niebezpiecznymi treściami, cyberuzależnień, świadomość zagrożeń i konsekwencji prawnych prowadzonej aktywności w Internecie oraz zagrożeń związanych z wizerunkiem online i prywatnością, także w kontekście AI. Wśród kierunków polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2025/2026, które wskazują dla jednostek systemu oświaty główne zadania do realizacji w danym roku, ustalono: Profilaktykę przemocy rówieśniczej. Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży, wsparcie w kryzysach psychicznych oraz Promowanie higieny cyfrowej i bezpiecznego poruszania się w sieci. Rozwijanie umiejętności krytycznej analizy informacji dostępnych w Internecie. Poprawne metodycznie wykorzystywanie przez nauczycieli nowoczesnych technologii, w szczególności opartych na sztucznej inteligencji oraz korzystanie z zasobów Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej. Zgodnie z przyjętym przez Radę Ministrów dokumentem strategicznym pt. „Polityka Cyfrowej Transformacji Edukacji” (PCTE)[1], jako jeden z dziesięciu obszarów działań i interwencji wskazano nowe technologie, w tym AI w szkole. Założono też, że przyjmowane rozwiązania wprowadzające różne narzędzia wykorzystujące AI do szkół i placówek będą korzystne i będą minimalizować zagrożenia jakie ona ze sobą niesie. W podsumowaniu stwierdza się: „Zaproponowane w PCTE działania są fundamentalne dla dalszego rozwoju cyfrowej edukacji w Polsce i gwarantują przygotowania kolejnych pokoleń do funkcjonowania i życia w społeczeństwie w warunkach coraz bardziej rozwiniętej technologii. Aby ten cel osiągnąć, potrzebne są profesjonalne działania gremiów ekspertów, informatyków i dydaktyków, które następnie staną się podstawą do podjęcia odpowiednich decyzji przez instytucje związane z edukacją. Jest to pierwszy krok w ewolucji, a nie rewolucji, w kierunku pełnej cyfrowej transformacji edukacji.” Stanowiący załącznik nr 2 do ww. Polityki „Plan wdrażania (…)” w obszarze AI i dydaktyki cyfrowej, przewiduje m.in. następujące działania: Opracowanie wytycznych w zakresie stosowania przez uczniów i nauczycieli systemów opartych na sztucznej inteligencji w procesie uczenia. Opracowanie wytycznych, dotyczących kwestii etycznych związanych z wykorzystaniem sztucznej inteligencji w edukacji. Przygotowanie i uruchomienie projektów mających na celu współpracę szkół, uczelni, placówek doskonalenia nauczycieli i innych instytucji w zakresie rozwoju aktywizujących metod nauczania w obliczu rozwoju sztucznej inteligencji. Opracowanie modułów dotyczących sztucznej inteligencji oraz aspektów etycznych i zagrożeń związanych z tą tematyką. Opracowanie wysokiej jakości modułowych szkoleń online dla nauczycieli w zakresie wykorzystania technologii cyfrowych na lekcjach w szkole, nowych metod nauczania i rozwiązań edukacyjnych wykorzystujących sztuczną inteligencję. Opracowanie wytycznych dla nauczycieli i ram kompetencji uczniów w zakresie cyberbezpieczeństwa i higieny cyfrowej. Bezpieczeństwo w sieci oraz mediach społecznościowych jest stałym i integralnym elementem kształcenia ogólnego na wszystkich etapach edukacji. Obowiązkowe cele kształcenia i treści nauczania, określone w podstawie programowej kształcenia ogólnego[2], są realizowane w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych w sposób dostosowany do wieku, możliwości oraz potrzeb uczniów. Nowy, nieobowiązkowy przedmiot – edukacja zdrowotna, realizowany w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych od 1 września 2025 r., umożliwia uczniom uzyskanie i rozwijanie wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych pozwalających na trafne rozpoznanie potrzeb zdrowotnych własnych i otoczenia oraz podejmowanie odpowiednich działań profilaktycznych czy naprawczych. Treści zawarte w podstawie programowej kształcenia ogólnego w zakresie nowego przedmiotu „edukacja zdrowotna” mają pełnić rolę prewencyjną, szczególnie w przypadku przewidywanego możliwego pojawienia się u dzieci i młodzieży zachowań ryzykownych. Wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności wyodrębnione w każdym z dziesięciu działów tematycznych, w tym m.in. Internet i profilaktyka uzależnień - m.in.: higiena cyfrowa; zagrożenia wynikające z technologii informacyjno-komunikacyjnej, w tym, cyberprzemoc, hejt. Mowa nienawiści, patostreaming, uzależnienie od gier i Internetu, uwodzenie w sieci, korzyści i zagrożenia związane z AI; zagrożenia związane z zażywaniem substancji psychoaktywnych; sposoby reagowania w sytuacjach występowania zagrożeń z korzystaniem z Internetu i substancji psychoaktywnych; ochrona prywatności; dezinformacja; uzależnienia. Przedmiot edukacja zdrowotna ma pozwalać uczniom zdobywać wiedzę i rozwijać umiejętności, które mają realne zastosowanie w ich codziennym życiu, wpływając na ich świadome decyzje dotyczące zdrowia. Zgodnie z realizowanym od 1 września 2025 r. w szkołach ponadpodstawowych nowym przedmiotu edukacja obywatelska, od uczniów wymaga się umiejętności wyjaśnienia wpływu mediów tradycyjnych i społecznościowych na przekonania i postawy opinii publicznej oraz funkcjonowanie społeczeństwa, państwa i demokracji oraz zagrożeń związanych z upowszechnianiem niesprawdzonych informacji. Wśród pięciu głównych celów kształcenia informatyki, w przekazanej 22 stycznia 2026 r. do uzgodnień, konsultacji publicznych i opiniowania, nowej podstawie programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, wskazano na rozwijanie umiejętności bezpiecznego i odpowiedzialnego korzystania z technologii cyfrowych, w tym także narzędzi opartych na sztucznej inteligencji, z uwzględnieniem ich ograniczeń oraz wpływu na człowieka i środowisko. Działania na rzecz rozwoju i doskonalenia kompetencji cyfrowych oraz wykorzystywania nowoczesnych technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu są również od wielu lat wspierane z wykorzystaniem środków finansowych Unii Europejskiej. W ramach szkoleń dla nauczycieli realizowanych ze środków europejskich zarówno Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, jak i FERS, planowane jest przeszkolenie łącznie ponad 100 tys. nauczycieli z umiejętności cyfrowych o różnym stopniu zaawansowania. Istotnym działaniem, w kontekście wymienionych powyżej szkoleń, jest wdrożenie w szkołach koordynatorów cyfrowych, którym zadaniem będzie wspieranie innych nauczycieli w procesie cyfrowej transformacji, w tym wsparcie metodyczne w skutecznym wykorzystywania w procesie kształcenia nowoczesnych technologii. Wszystkie szkolenia oparte są na standardach kompetencji cyfrowych nauczycieli wypracowanych przez MEN, obejmujących m. in. kwestie związane z przepisami prawa, ochroną danych osobowych, i zasadami bezpieczeństwa dotyczącymi korzystania z zasobów dostępnych w sieci czy korzystania z mediów i informacji. Mając na uwadze potrzebę stałego doskonalenia kompetencji nauczycieli, podległy Ministrowi Edukacji Ośrodek Rozwoju Edukacji (ORE) realizuje liczne szkolenia, konferencje i seminaria w zakresie działań wychowawczych i profilaktycznych. Na stronie Ośrodka Rozwoju Edukacji udostępniane są materiały informacyjne i publikacje dotyczące m.in. zagrożeń związanych z korzystaniem przez uczniów z nowych technologii komunikacyjnych oraz badań tego zagadnienia. Równocześnie na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej zgromadzono wiele zasobów nt. bezpiecznego korzystania z nowych technologii i Internetu wśród dzieci i młodzieży. Materiały przeznaczone są dla nauczycieli w celu wsparcia i uatrakcyjnienia realizowanych przez nich zajęć. Na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji Narodowej dostępny jest poradnik Bezpieczna szkoła. Zagrożenia i zalecane działania profilaktyczne w zakresie bezpieczeństwa fizycznego i cyfrowego uczniów Materiał to kompendium wiedzy na temat rozpoznawania sytuacji zagrożeń i reagowania na nie. Poradnik jest przeznaczony dla dyrektorów szkół, nauczycieli, rodziców i uczniów i obejmuje również zagadnienia bezpieczeństwa w cyberprzestrzeni. Wśród zagadnień można wyróżnić np.: Zagrożenia w świecie cyfrowym – procedury reagowania w przypadku wystąpienia zagrożenia cyfrowego, Podstawowe działania na rzecz bezpieczeństwa cyfrowego w szkole, Dostęp do treści szkodliwych, niepożądanych, nielegalnych – procedura reagowania, Dezinformacja, bezkrytyczna wiara w treści zamieszczone w Internecie, nieumiejętność odróżnienia treści prawdziwych od nieprawdziwych, w tym szkodliwość reklam – procedury reagowania, Bezprawne użycie cudzego wizerunku w sieci – procedura reagowania, Niebezpieczne kontakty w Internecie – procedura reagowania. Na stronie Instytutu Badań Edukacyjnych-Państwowego Instytutu Badawczego dostępna jest publikacja pt. Młodzi w świecie technologii cyfrowych. Diagnoza zagrożeń i przewodnik po dobrych praktykach dla nauczycieli i wychowawców dzieci i młodszych nastolatków, która została opracowana w ramach realizacji projektu Wspieranie dostępności edukacji dla dzieci i młodzieży[3]. Jednocześnie pragnę zauważyć, że kwestie dotyczące wizerunku dziecka oraz zgody na jego utrwalanie, jak również ochrony jego danych osobowych nie są regulowane odrębnie w przepisach oświatowych, ale podlegają ochronie na podstawie przepisów kodeksu cywilnego oraz Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych). Zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych[4] rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia przedstawionej na nim osoby (zarówno dorosłego, jak i dziecka). Ponieważ dzieci w świetle prawa nie dysponują pełną zdolnością do czynności prawnych, przysługującymi im prawami rozporządzają rodzice jako ich przedstawiciele ustawowi. Ponadto ochronę prywatności dzieci wzmacniają wprowadzone w każdej szkole i przedszkolu od 15 sierpnia 2024 r. standardy ochrony małoletnich, zgodnie z przepisami art. 22c ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich[5], których zapisy powinny być dostosowane do rodzaju i specyfiki placówki i to w nich powinny znaleźć się informacje/procedury dotyczące m. in. na publikacji wizerunku dziecka czy korzystania z urządzeń elektronicznych z dostępem do sieci Internet. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] Uchwała nr 98 Rady Ministrów w sprawie przyjęcia polityki publicznej pod nazwą „Polityka Cyfrowej Transformacji Edukacji” z dnia 12 września 2024 r. (M.P. z 2024 r. poz. 812) [2] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. poz. 356 z późn. zm.). Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. poz. 467 z późn. zm.). [3] https://ibe.edu.pl/pl/biblioteka-ibe/wspieranie-dostepnosci-edukacji-dla-dzieci-i-mlodziezy-biblioteka/3313-mlodzi-w-swiecie-technologii-cyfrowych-diagnoza-zagrozen-i-przewodnik-po-dobrych-praktykach-dla-nauczycieli-i-wychowawcow-dzieci-i-mlodszych-nastolatkow [4] Dz. U. z 2025 poz. 24 [5] Dz. U. z 2024 r. poz. 1802, z późn. zm.