Interpelacja w sprawie planu ruchu likwidowanego zakładu górniczego Kopalnia "Olkusz-Pomorzany" należącej do Zakładów Górniczo-Hutniczych "Bolesław" SA w Bukownie

Interpelacja nr 14368

do ministra energii

w sprawie planu ruchu likwidowanego zakładu górniczego Kopalnia "Olkusz-Pomorzany" należącej do Zakładów Górniczo-Hutniczych "Bolesław" SA w Bukownie

Zgłaszający: Łukasz Kmita

Data wpływu: 28-12-2025

Zarząd powiatu olkuskiego 26 listopada 2025 roku wystosował pismo do dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w Krakowie. W dokumencie tym samorządowcy podnoszą, iż „monitorujący proces likwidacji Kopalni Olkusz-Pomorzany w trosce o ochronę środowiska oraz mieszkańców i ich mienie w granicach i sąsiedztwie byłego obszaru górniczego z niepokojem obserwuje stale podnoszący się poziom wód gruntowych na terenie powiatu olkuskiego (w szczególności gmin: Bolesław, Bukowno, Olkusz oraz Klucze), będący wynikiem zaprzestania w grudniu 2022 r. odwadniania kopalni. Proces ten wywołuje nieodwracalne zmiany w środowisku skutkujące poważnymi zagrożeniami w postaci lokalnych zalewisk i podtopień oraz mogące doprowadzić do skażenia wód podziemnych metalami ciężkimi. W początkowym okresie szybkiego podnoszenia się zwierciadła wody występowały bardzo liczne zapadliska szczególnie w gminie Bolesław, a w ostatnich miesiącach skutki tych zagrożeń stają się coraz bardziej widoczne w postaci miejscowych podtopień nieruchomości położonych zwłaszcza na terenie gminy Bolesław i gminy Bukowno.

Skutki w postaci podtopień dotknęły zarówno nieruchomości prywatnych, jak i dróg publicznych. Powyższe zjawiska są obserwowane w coraz większych rozmiarach, co nie rokuje pomyślnie na dalszy tok procesu likwidacji kopalni i jego negatywnych skutków.

Sytuacja ta wymusza obecnie konieczność coraz częstszego podejmowania nieplanowanych samorządowych inwestycji związanych z likwidacją i dalszym zapobieganiem podtopieniom oraz inwestycji drogowych i ponoszenia dużych wydatków z tym związanych.

Wbrew wszelkim założeniom opracowywanym dla skutków likwidacji Kopalni <<Olkusz-Pomorzany>> przez zatopienie, zakładającym czas przebiegu tego procesu na około 40 do 60 lat, doszło na przestrzeni ostatnich trzech lat do niemal całkowitego wypełnienia wodą setek hektarów wyrobisk po powierzchniowej eksploatacji piasku. Na terenie gminy Bolesław głównym odbiornikiem nadmiaru wody z powstałych jezior ma być Sztolnia Ponikowska, która na dzień dzisiejszy, a więc na nieco ponad miesiąc do zakończenia procesu likwidacji kopalni, jest w dużej mierze nieprzygotowana do przejęcia ewentualnych znacznych przepływów wody.

Obowiązki likwidacyjne przedsiębiorcy górniczego, jakim jest ZGH <<Bolesław>>, określone w planie ruchu likwidacji kopalni obejmują z jednej strony regularne badanie chemizmu wód pod kątem ewentualnego skażenia zwłaszcza metalami ciężkimi do czasu ustabilizowania się zwierciadła wody (str. 91 planu ruchu), a z drugiej – wykonanie udrożnienia przepływu wód powierzchniowych, w tym udrożnienia przepustów na Sztolni Ponikowskiej i wyczyszczenie jej koryta w celu poprawy drenażu i zapobiegania podtopieniom oraz stworzenia lokalnego systemu drenażu w oparciu o Sztolnię i Kanał Dąbrówka (str. 117 planu ruchu).

Tymczasem obserwowane negatywne skutki likwidacji kopalni dowodzą, że proces likwidacji, a szczególnie skutki powstające w wyniku tego procesu, przebiegają wbrew założeniom, tj. w zastraszającym tempie, i objawiają się w nie do końca przewidzianych miejscach bądź też mogą sugerować, że przedsiębiorca górniczy nienależycie wykonuje obowiązki likwidacyjne określone w art. 129 ust.1 pkt 5 – Prawa geologicznego i górniczego oraz decyzji OUG zatwierdzającej plan ruchu likwidacji.

W tej trudnej dla mieszkańców powiatu sytuacji, wielu niewiadomych oraz dynamicznego postępu procesu wypełniania się leja depresji, zasadne jest podjęcie wobec przedsiębiorcy górniczego działań nadzorczych na podstawie art. 168 ust. 1 pkt. 5-7 – Prawa geologicznego i górniczego, a zwłaszcza podjęcie z urzędu działań w kierunku nakazania przedsiębiorcy górniczemu sporządzenia dodatku do Planu ruchu likwidowanego zakładu górniczego Kopalnia <<Olkusz-Pomorzany>> przedłużającego okres likwidacji po 2025 r., z ponowną analizą skutków na bazie już zaistniałego przebiegu procesu likwidacji kopalni przez zatopienie i ich zapobieganiu.

Nieoczekiwane bądź nienależycie zaplanowane przez przedsiębiorcę skutki likwidacji jego kopalni trwają nadal, a w roku przyszłym prawdopodobieństwo ich kontynuacji lub nawet nasilenia jest bardzo duże. Jednocześnie zasadne jest nakazanie przedsiębiorcy górniczemu na podstawie art. 129 ust. 6 ustawy wykonania wszystkich określonych w planie ruchu likwidacji kopalni obowiązków oraz ponoszenia niezbędnych kosztów z tym związanych.

Powyższe działania są w pełni uzasadnione, gdyż obowiązki likwidacyjne powinny spoczywać na przedsiębiorcy górniczym do czasu ustabilizowania stanu wód, co jeszcze nie nastąpiło – zwierciadło wody podnosi się nadal, a przedsiębiorca górniczy nie przejawia inicjatywy zarówno w zakresie przedłużenia planu ruchu likwidacji kopalni, jak i dostatecznego wykonywania ciążących na nim obowiązków w nim określonych. Niepodjęcie ww. działań rodzi obawy co do dalszego, przyszłego egzekwowania roszczeń wobec przedsiębiorcy wynikłych w procesie likwidacji Kopalni <<Olkusz-Pomorzany>>“. Wobec powyższego proszę Pana Premiera o objęcie osobistego nadzoru nad powyższym zagadnieniem i przygotowanie odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Czy Urząd Górniczy w Krakowie zleci/zlecił sporządzenie dodatku do Planu ruchu likwidowanego zakładu górniczego Kopalnia „Olkusz-Pomorzany“ przedłużającego okres likwidacji po 2025 r., wraz z ponowną analizą skutków na bazie już zaistniałego przebiegu procesu likwidacji kopalni przez zatopienie i ich zapobieganiu? Czy temat ten był przedmiotem analizy Międzyresortowego Zespołu do spraw usuwania skutków i przeciwdziałania zagrożeniom związanym z występowaniem zapadlisk i podtopień na terenie gminy Trzebinia oraz w rejonie olkuskim?

2. Jaki organ może nakazać przedsiębiorcy górniczemu na podstawie art. 129 ust. 6 ustawy wykonanie wszystkich określonych w planie ruchu likwidacji kopalni obowiązków oraz ponoszenia niezbędnych kosztów z tym związanych? Czy OUG w tej sprawie interweniował? Jeśli tak – kiedy i z jakim skutkiem?

3. Czy Wyższy Urząd Górniczy zlecał kontrolę sposobu przygotowania i zatwierdzania przez Okręgowy Urząd Górniczy planu ruchu likwidacji Kopalni „Olkusz-Pomorzany“? Jeśli tak – to kiedy? Jakie są ustalenia pokontrolne?

4. Z jakich powodów proces wypełniania leja depresji, który zdaniem naukowców miał odbywać się na przestrzeni 40-60 lat, tak dramatycznie przyspieszył?
Czy w ramach przygotowania planu ruchu likwidacji kopalni „Olkusz-Pomorzany“ popełniono krytyczne błędy skutkujące obecnym stanem występowania zapadlisk i zalewisk?

5. Czy na etapie przygotowania procesu likwidacji kopalni „Olkusz Pomorzany“ OUG i WUG miały wiedzę o możliwości występowania w przyszłości takiej skali deformacji nieciągłych i zalewisk?

6. Czy w przypadku sporu prawnego, kto ma ponosić odpowiedzialność prawną i finansową za powstające szkody (w tym zalewiska i deformację nieciągłe), Prezes Rady Ministrów rozważy możliwość, aby (po zmianach prawnych) to Spółka Restrukturyzacji Kopalń ponosiła wszystkie niezbędne koszty związane z pracami ratunkowymi i zabezpieczającymi obszar rejonu olkuskiego (w związku z zakończeniem wydobycia na tym obszarze i występowaniem zapadlisk i zalewisk)?