Interpelacja nr 14349
Interpelacja w sprawie prowadzenia przez ZUS lawinowych kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy przez kobiety w ciąży i przyrostu decyzji o odebraniu zasiłku chorobowego o 300%
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (83%)
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie prowadzenia przez ZUS lawinowych kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy przez kobiety w ciąży i przyrostu decyzji o odebraniu zasiłku chorobowego o 300%
Interpelacja nr 14349
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie prowadzenia przez ZUS lawinowych kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy przez kobiety w ciąży i przyrostu decyzji o odebraniu zasiłku chorobowego o 300%
Zgłaszający: Klaudia Jachira
Data wpływu: 22-12-2025
Szanowna Pani Ministro,
z początkiem 2025 r. ZUS wprowadził skuteczniejsze narzędzia analityczne, umożliwiające bardziej precyzyjne typowanie przypadków zwolnień lekarskich od pracy wymagających kontroli. Zaawansowane algorytmy pozwalają dokładniej analizować historię zwolnień lekarskich, ich długość, częstotliwość oraz powiązania z różnymi grupami zawodowymi.
Choć jak dotąd większość kontroli kończy się potwierdzeniem podleganiu ubezpieczeniom społecznym, a ZUS w teorii zwraca pełną kwotę wstrzymanych zasiłków, to problemem stają się okresy trwania postępowań wyjaśniających, które wobec lawinowego wzrostu ich liczby, wydłużają się przy braku odpowiedniej kadry pracowników zakładu.
ZUS obowiązany jest wypłacać zasiłki na bieżąco po stwierdzeniu uprawnienia, jednak nie później niż w ciągu 30 dni od dnia wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do ustalenia prawa do zasiłku. Jeżeli ZUS w terminie, o którym mowa powyżej nie wypłaci tego świadczenia z przyczyn leżących po stronie ZUS, jest zobowiązany do wypłaty odsetek z tytułu opóźnienia wypłaty. Niemniej ubezpieczone i uprawnione do zasiłków kobiety w ciąży zasadniczo są pozbawione możliwości wykazania, że to właśnie z winy zakładu doszło do zwłoki i bezczynności w procesie wyjaśniającym, ergo są pozbawione nawet symbolicznej rekompensaty w postaci odsetek za wadliwe „wytypowanie“ ich do kontroli i opieszałość urzędniczą.
Algorytmy „typowania“ do kontroli i postępowania wyjaśniającego są pozbawione podstaw prawnych. ZUS nie może przyjąć uproszczenia, że kobieta w ciąży podejmująca pracę zawsze zawiera umowę w celu „wyłudzenia zasiłku“ – nie ma w tym nic nagannego (zdaniem sądów), że poszukuje się ochrony państwa w takim szczególnym okresie jakim jest ciąża, a następnie okres po porodzie. Każda inna interpretacja oznaczałaby w praktyce zakaz zatrudniania kobiet w ciąży, a jak napisałam na samym początku polski system prawa nie przewiduje takiego zakazu.
Zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej, podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej jest wolne dla każdego na równych prawach. Nie ma absolutnie żadnych przepisów zabraniających zakładania działalności gospodarczej kobiecie w ciąży. Wbrew stanowisku ZUS, że służy to jedynie otrzymaniu wyższego zasiłku – przepisy pozwalają na deklarowanie maksymalnej podstawy wymiaru składek i nie jest to uzależnione ani od przychodu, ani od tego jak długo przedsiębiorca prowadzi daną działalność gospodarczą.
ZUS niestety ma tendencję do ignorowania celu w jakim został powołany, tzn., że jego sensem istnienia nie jest sprawdzanie czy każda kobieta korzystająca z zasiłku nie próbuje go „wyłudzić“, ale że został utworzony właśnie, aby zabezpieczać obywateli w takich szczególnych okresach.
Problem nie leży w tym, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych posiada uprawnienia, które upoważniają go do prowadzenia kontroli w zakresie prawidłowej wypłaty zasiłków (w tym chorobowego i macierzyńskiego), lecz w tym, że coraz częściej kontrolowane są kobiety, które w sposób uczciwy wykonują swoją pracę i muszą udowadniać, że ich praca nie jest pozorna.
Uwagę zwraca przy tym fakt, że pomimo spadku liczby urodzeń, rośnie liczba kontroli dotyczących kobiet w ciąży.
Nie należy przy tym zapominać, że nawet dążenie przez kobietę w ciąży do podlegania ubezpieczeniom nie może być uznawane za sprzeczne z prawem, korzysta ona bowiem z ochrony gwarantowanej pracowniczym ubezpieczeniem społecznym, co jest legalne i orzecznictwo sądów w tym zakresie, w tym Sądu Najwyższego, jest jednolite.
Obecna i natężana praktyka kontroli ciężarnych kobiet na zwolnieniach jest alarmująca z punktu widzenia wartości konstytucyjnych w zakresie ochrony praw człowieka i obywatela.
Nikt bowiem nie zastanawia się, że z uwagi na wszczynanie tych postępowań i bardzo często prowadzenie ich miesiącami, wstrzymywane są wszelkie świadczenia i przyszłe mamy pozostawiane są przez długie miesiące bez jakichkolwiek środków do życia.
Dziennik Gazeta Prawna zaznaczał, że tylko w 2024 roku ZUS wstrzymał wypłaty zasiłków chorobowych na kwotę niemal 640 tysięcy złotych, co stanowi ponad dwukrotność sumy z 2020 roku.
Orzecznictwo sądowe potwierdza, że ZUS jest uprawniony do weryfikacji, czy osoba zgłoszona przez płatnika składek faktycznie posiada tytuł do ubezpieczeń, co obejmuje także zbadanie faktu zawarcia umowy o pracę oraz oceny jej ważności. Analiza taka dokonywana jest na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) – w szczególności:
- art. 83 k.c., regulującego kwestię pozorności czynności prawnych,
- art. 58 k.c., dotyczącego czynności mających na celu obejście prawa.
Tym samym, w razie powzięcia wątpliwości Zakład Ubezpieczeń Społecznych może wszcząć postępowanie wyjaśniające. Warto podkreślić, że zgodnie z art. 82 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jeżeli ubezpieczony utrudnia wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, ZUS może – w drodze decyzji – wstrzymać wypłatę świadczenia lub zawiesić postępowanie do czasu podjęcia współpracy przez stronę.
Biorąc pod uwagę powyższe zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy ministerstwo w jakikolwiek sposób monitoruje działania ZUS i przyjęte przez organ systemy kontroli prawidłowego wykorzystywania zwolnień lekarskich?
Czy ministerstwo w jakikolwiek sposób monitoruje lub też prowadzi kontrolę zakresu i adekwatności wykorzystania przez ZUS uprawnień wynikających z art. 82 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych związanych z wstrzymaniem wypłaty świadczeń na czas prowadzonych postępowań?
Czy do tut. ministerstwa docierały w ostatnich latach (2024-2025) informacje o niewspółmiernym i nieuzasadnionym nadużywaniu przez ZUS uprawnień do wstrzymania wypłaty świadczeń dla kobiet prowadzących działalność i korzystających ze zwolnień lekarskich w związku z ciążą, w okresie prowadzonej kontroli prawidłowości wykorzystania zwolnień lekarskich?
Czy ministerstwo przewiduje wdrożenie programów, które będą zmierzać do ograniczania zakresu i intensywności kontroli ZUS dla kobiet, które w pełni uprawniony sposób korzystają ze zwolnień lekarskich i świadczeń z ubezpieczenia społecznego?
Z poważaniem
Interpelacja nr 14349
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie prowadzenia przez ZUS lawinowych kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy przez kobiety w ciąży i przyrostu decyzji o odebraniu zasiłku chorobowego o 300%
Zgłaszający: Klaudia Jachira
Data wpływu: 22-12-2025
Szanowna Pani Ministro,
z początkiem 2025 r. ZUS wprowadził skuteczniejsze narzędzia analityczne, umożliwiające bardziej precyzyjne typowanie przypadków zwolnień lekarskich od pracy wymagających kontroli. Zaawansowane algorytmy pozwalają dokładniej analizować historię zwolnień lekarskich, ich długość, częstotliwość oraz powiązania z różnymi grupami zawodowymi.
Choć jak dotąd większość kontroli kończy się potwierdzeniem podleganiu ubezpieczeniom społecznym, a ZUS w teorii zwraca pełną kwotę wstrzymanych zasiłków, to problemem stają się okresy trwania postępowań wyjaśniających, które wobec lawinowego wzrostu ich liczby, wydłużają się przy braku odpowiedniej kadry pracowników zakładu.
ZUS obowiązany jest wypłacać zasiłki na bieżąco po stwierdzeniu uprawnienia, jednak nie później niż w ciągu 30 dni od dnia wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do ustalenia prawa do zasiłku. Jeżeli ZUS w terminie, o którym mowa powyżej nie wypłaci tego świadczenia z przyczyn leżących po stronie ZUS, jest zobowiązany do wypłaty odsetek z tytułu opóźnienia wypłaty. Niemniej ubezpieczone i uprawnione do zasiłków kobiety w ciąży zasadniczo są pozbawione możliwości wykazania, że to właśnie z winy zakładu doszło do zwłoki i bezczynności w procesie wyjaśniającym, ergo są pozbawione nawet symbolicznej rekompensaty w postaci odsetek za wadliwe „wytypowanie“ ich do kontroli i opieszałość urzędniczą.
Algorytmy „typowania“ do kontroli i postępowania wyjaśniającego są pozbawione podstaw prawnych. ZUS nie może przyjąć uproszczenia, że kobieta w ciąży podejmująca pracę zawsze zawiera umowę w celu „wyłudzenia zasiłku“ – nie ma w tym nic nagannego (zdaniem sądów), że poszukuje się ochrony państwa w takim szczególnym okresie jakim jest ciąża, a następnie okres po porodzie. Każda inna interpretacja oznaczałaby w praktyce zakaz zatrudniania kobiet w ciąży, a jak napisałam na samym początku polski system prawa nie przewiduje takiego zakazu.
Zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej, podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej jest wolne dla każdego na równych prawach. Nie ma absolutnie żadnych przepisów zabraniających zakładania działalności gospodarczej kobiecie w ciąży. Wbrew stanowisku ZUS, że służy to jedynie otrzymaniu wyższego zasiłku – przepisy pozwalają na deklarowanie maksymalnej podstawy wymiaru składek i nie jest to uzależnione ani od przychodu, ani od tego jak długo przedsiębiorca prowadzi daną działalność gospodarczą.
ZUS niestety ma tendencję do ignorowania celu w jakim został powołany, tzn., że jego sensem istnienia nie jest sprawdzanie czy każda kobieta korzystająca z zasiłku nie próbuje go „wyłudzić“, ale że został utworzony właśnie, aby zabezpieczać obywateli w takich szczególnych okresach.
Problem nie leży w tym, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych posiada uprawnienia, które upoważniają go do prowadzenia kontroli w zakresie prawidłowej wypłaty zasiłków (w tym chorobowego i macierzyńskiego), lecz w tym, że coraz częściej kontrolowane są kobiety, które w sposób uczciwy wykonują swoją pracę i muszą udowadniać, że ich praca nie jest pozorna.
Uwagę zwraca przy tym fakt, że pomimo spadku liczby urodzeń, rośnie liczba kontroli dotyczących kobiet w ciąży.
Nie należy przy tym zapominać, że nawet dążenie przez kobietę w ciąży do podlegania ubezpieczeniom nie może być uznawane za sprzeczne z prawem, korzysta ona bowiem z ochrony gwarantowanej pracowniczym ubezpieczeniem społecznym, co jest legalne i orzecznictwo sądów w tym zakresie, w tym Sądu Najwyższego, jest jednolite.
Obecna i natężana praktyka kontroli ciężarnych kobiet na zwolnieniach jest alarmująca z punktu widzenia wartości konstytucyjnych w zakresie ochrony praw człowieka i obywatela.
Nikt bowiem nie zastanawia się, że z uwagi na wszczynanie tych postępowań i bardzo często prowadzenie ich miesiącami, wstrzymywane są wszelkie świadczenia i przyszłe mamy pozostawiane są przez długie miesiące bez jakichkolwiek środków do życia.
Dziennik Gazeta Prawna zaznaczał, że tylko w 2024 roku ZUS wstrzymał wypłaty zasiłków chorobowych na kwotę niemal 640 tysięcy złotych, co stanowi ponad dwukrotność sumy z 2020 roku.
Orzecznictwo sądowe potwierdza, że ZUS jest uprawniony do weryfikacji, czy osoba zgłoszona przez płatnika składek faktycznie posiada tytuł do ubezpieczeń, co obejmuje także zbadanie faktu zawarcia umowy o pracę oraz oceny jej ważności. Analiza taka dokonywana jest na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) – w szczególności:
- art. 83 k.c., regulującego kwestię pozorności czynności prawnych,
- art. 58 k.c., dotyczącego czynności mających na celu obejście prawa.
Tym samym, w razie powzięcia wątpliwości Zakład Ubezpieczeń Społecznych może wszcząć postępowanie wyjaśniające. Warto podkreślić, że zgodnie z art. 82 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jeżeli ubezpieczony utrudnia wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, ZUS może – w drodze decyzji – wstrzymać wypłatę świadczenia lub zawiesić postępowanie do czasu podjęcia współpracy przez stronę.
Biorąc pod uwagę powyższe zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy ministerstwo w jakikolwiek sposób monitoruje działania ZUS i przyjęte przez organ systemy kontroli prawidłowego wykorzystywania zwolnień lekarskich?
Czy ministerstwo w jakikolwiek sposób monitoruje lub też prowadzi kontrolę zakresu i adekwatności wykorzystania przez ZUS uprawnień wynikających z art. 82 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych związanych z wstrzymaniem wypłaty świadczeń na czas prowadzonych postępowań?
Czy do tut. ministerstwa docierały w ostatnich latach (2024-2025) informacje o niewspółmiernym i nieuzasadnionym nadużywaniu przez ZUS uprawnień do wstrzymania wypłaty świadczeń dla kobiet prowadzących działalność i korzystających ze zwolnień lekarskich w związku z ciążą, w okresie prowadzonej kontroli prawidłowości wykorzystania zwolnień lekarskich?
Czy ministerstwo przewiduje wdrożenie programów, które będą zmierzać do ograniczania zakresu i intensywności kontroli ZUS dla kobiet, które w pełni uprawniony sposób korzystają ze zwolnień lekarskich i świadczeń z ubezpieczenia społecznego?
Z poważaniem
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 5 %
Precyzyjne daty
6
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
5.6 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (5)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9167 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.8.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 14349 Pani Posłanki Klaudii Jachiry, w sprawie
prowadzenia przez ZUS lawinowych kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień
lekarskich od pracy przez kobiety w ciąży i przyrostu decyzji o odebraniu zasiłku
chorobowego o 300%, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) przywiązuje
szczególną wagę do zasady ochrony macierzyństwa (art. 18 Konstytucji) oraz zasady
równości i niedyskryminacji osób z jakiegokolwiek powodu (art. 32 Konstytucji) – również
ze względu na płeć czy realizację ról związanych z rodzicielstwem. Zasady te muszą
przekładać się nie tylko na sferę stanowienia prawa, ale też na praktykę jego stosowania. Z
tego powodu winny one znajdować odzwierciedlenie również w praktyce stosowania prawa
ubezpieczeń społecznych przez ZUS – również w zakresie kontroli płatników składek oraz
rozstrzygania o uprawnieniach do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, w tym
związanych z macierzyństwem.
Temat weryfikacji przez ZUS prawidłowości podlegania ubezpieczeniom społecznym jest
w resorcie polityki społecznej traktowany z należytą powagą. Podejmowane działania mają
na celu zapewnienie kobietom w ciąży oraz matkom bezpieczeństwa w jednym
z najważniejszych momentów życia – ich oraz ich dzieci. Informuję, że 25 listopada 2025 r.
i 18 grudnia 2025 r. wystąpiłem do Prezesa ZUS z prośbą o weryfikację praktyk
stosowanych w zakładzie w zakresie: kontroli ubezpieczonych płatniczek składek, którymi
są kobiety w ciąży; weryfikacji podlegania przez kobiety w ciąży ubezpieczeniom
społecznym; przyznawania i odbierania zasiłków macierzyńskich. W tych sprawach
zwróciłem się również 25 listopada 2025 r. do Przewodniczącego Rady Nadzorczej ZUS z
prośbą o uczynienie ich przedmiotem prac organu. Informuję przy tym, że 22 grudnia 2025
r. w Ministerstwie odbyło się spotkanie z kierownictwem ZUS dotyczące możliwych zmian
w praktyce wstrzymywania wypłat świadczeń chorobowych kobietom w ciąży podczas
kontroli podlegania ubezpieczeniom społecznym prowadzonych przez ZUS. W rozmowach
uczestniczyły członkinie i członkowie Kierownictwa Resortu: Ministra Agnieszka
Dziemianowicz-Bąk, Wiceministra Aleksandra Gajewska, Dyrektor Generalny Ministerstwa
Przewodniczący Rady Nadzorczej ZUS Liwiusz Laska i moja osoba, a także: Prezes ZUS
Zbigniew Derdziuk, Wiceprezes ZUS Paweł Jaroszek i kierownicy komórek organizacyjnych
w Centrali ZUS. Informuję, że zwróciłem się do Prezesa zakładu z prośbą o uruchomienie,
począwszy od lutego br., comiesięcznego monitoringu danych liczbowych dotyczących
obszaru postępowań wyjaśniających oraz decyzji w sprawach świadczeń z ubezpieczenia
chorobowego. Omawiane zjawisko jest zatem na bieżąco monitorowane
Należy podkreślić, że wspieranie macierzyństwa i zwiększanie dzietności to strategiczne
cele państwa. Wszelkie praktyki mogące zniechęcać kobiety do korzystania z
przysługujących im praw winny być eliminowane, a wszelkiego rodzaju postępowania
-- 1 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wobec kobiet w ciąży i tych, które urodziły dziecko prowadzone z należytą empatią i
starannością.
Niezależnie do powyższego należy podkreślić, że stwierdzanie i ustalanie obowiązku
ubezpieczeń społecznych jest jednym z podstawowych zadań Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych. ZUS podejmuje działania wobec wszystkich osób zgłoszonych do
ubezpieczeń, w tym pracowników czy osób prowadzących działalność kierując się zasadą
równego traktowania kobiet i mężczyzn wyrażoną w art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych.
Z przekazanych przez ZUS informacji wynika, że w 2024 r. wydano ogółem 90 788 decyzji
dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym i podstawy ich wymiaru. Z tej liczby:
— decyzji stwierdzających niepodleganie ubezpieczeniom społecznym jako pracownik
(który wystąpił z wnioskiem o świadczenie krótkoterminowe) w 2024 r. wydano 3 173,
z czego kobiet w ciąży dotyczyło 1 279;
— decyzji stwierdzających niepodleganie ubezpieczeniom społecznym jako osoba
prowadząca działalność (która wystąpiła z wnioskiem o świadczenie krótkoterminowe)
w 2024 r. wydano 471, z czego dotyczących kobiet w ciąży dotyczyło 58.
W I półroczu 2025 r. ZUS1 wydał ogółem 42 687 decyzji, z czego:
— tych stwierdzających niepodleganie ubezpieczeniom społecznym jako pracownik, który
wystąpił z wnioskiem o świadczenie krótkoterminowe wydano 1 488. Kobiet w ciąży
dotyczyły 593;
— stwierdzających niepodleganie ubezpieczeniom społecznym jako osoba prowadząca
działalność, która wystąpiła z wnioskiem o świadczenie krótkoterminowe wydano 176,
z których kobiet w ciąży dotyczyły 24.
Liczba decyzji stwierdzających niepodleganie ubezpieczeniom społecznym osób, które
wystąpiły z wnioskiem o świadczenie krótkoterminowe, w stosunku do wszystkich
wydanych decyzji stanowiła:
— w 2024 r. ok. 4%, w tym kobiet w ciąży 1,47%;
— w I połowie 2025 r. ok. 3,5%, w tym kobiet w ciąży 1,44%.
Odpowiadając na pytanie 2, wyjaśniam, że zgodnie z art. 82 ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych2 w przypadku, gdy ubezpieczony utrudnia możliwość wyjaśnienia wszystkich
okoliczności sprawy, zakład może wstrzymać wypłatę świadczenia lub zawiesić
postępowanie do chwili podjęcia przez niego współpracy. W celu ustalenia prawa do
świadczeń oraz ich wysokości ubezpieczeni zobowiązani są bowiem do:
— przedstawiania stanów faktycznych mających wpływ na prawo lub wysokość
świadczeń;
— informowania o wszelkich zmianach mających wpływ na świadczenie;
— przedkładania na żądanie środków dowodowych;
— osobistego stawiennictwa, jeżeli okoliczności sprawy tego wymagają.
Zawieszenie postępowania lub wstrzymanie wypłaty świadczenia w związku z utrudnianiem
przez stronę możliwości wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy przybiera z mocy
art. 82 formę decyzji, która ma charakter uznaniowy. Stwierdziwszy, iż strona utrudnia
1 Podane dane w zakresie liczby orzeczeń sądowych dotyczą orzeczeń zapadłych w 2024 r. lub w I półroczu 2025
r. co oznacza, że są to orzeczenia w stosunku do decyzji ZUS wydanych także w latach poprzednich.
2 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350, z późn.
zm.), zwana ustawą systemową
-- 2 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, ZUS jest uprawniony - ale nie obowiązany - do
zawieszenia postępowania lub wstrzymania wypłaty świadczenia.
Wprowadzona w przepisie przesłanka szczególna zawieszenia postępowania obejmuje
dokonaną przez organ negatywną ocenę wywiązywania się przez stronę z obowiązków
procesowych w postępowaniu wyjaśniającym.
Wstrzymanie wypłaty świadczenia jest konstrukcją prawa ubezpieczeń społecznych,
właściwą dla procesu realizacji świadczeń i obecną na gruncie przepisów dotyczących
świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, która ma zapobiegać ich nienależnemu
wypłacaniu.
Ze względu na treść przesłanek zawieszenia postępowania i wstrzymania wypłaty
świadczenia, określonych w art. 82 ustawy systemowej, które odnoszą się do przypadków
utrudniania postępowania i niewywiązywania się z ustawowych obowiązków przez stronę
postępowania, konstrukcje te z reguły nie powinny one znajdować zastosowania w
sprawach, o których Pani Posłanka wspomina w interpelacji.
Odnośnie do terminowości załatwiania spraw zasiłkowych wyjaśniam, że zgodnie
z obowiązującymi przepisami ZUS zobowiązany jest do wypłaty zasiłku na bieżąco po
stwierdzeniu uprawnień. Zasiłki wypłaca się jednak nie później niż w ciągu 30 dni od dnia
wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do ustalenia prawa do zasiłku. Jeżeli płatnik
składek nie wypłacił zasiłku w tym terminie, jest on obowiązany do wypłaty odsetek od
tego zasiłku (w wysokości ustawowo określonych odsetek za opóźnienie). Nie dotyczy to
przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem
okoliczności, za które ZUS nie ponosi odpowiedzialności. W razie niewydania decyzji
w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub innych roszczeń,
przysługuje odwołanie do sądu powszechnego. Odwołanie to ma charakter środka
dyscyplinującego ZUS i służy zmobilizowaniu organu do zakończenia postępowania
i wydania decyzji.
Trzeba przy tym podkreślić, że minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego nie
ma uprawnień do wydawania ZUS wiążących wytycznych i poleceń. Zgodnie z art. 34a ust.
1 ustawy o Radzie Ministrów kompetencja ta przysługuje ministrowi nadzorującemu
wyłącznie w stosunku do podmiotów, które nie posiadają osobowości prawnej. Tymczasem
ZUS – zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy systemowej – jest państwową osobą prawną.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.8.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 14349 Pani Posłanki Klaudii Jachiry, w sprawie
prowadzenia przez ZUS lawinowych kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień
lekarskich od pracy przez kobiety w ciąży i przyrostu decyzji o odebraniu zasiłku
chorobowego o 300%, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) przywiązuje
szczególną wagę do zasady ochrony macierzyństwa (art. 18 Konstytucji) oraz zasady
równości i niedyskryminacji osób z jakiegokolwiek powodu (art. 32 Konstytucji) – również
ze względu na płeć czy realizację ról związanych z rodzicielstwem. Zasady te muszą
przekładać się nie tylko na sferę stanowienia prawa, ale też na praktykę jego stosowania. Z
tego powodu winny one znajdować odzwierciedlenie również w praktyce stosowania prawa
ubezpieczeń społecznych przez ZUS – również w zakresie kontroli płatników składek oraz
rozstrzygania o uprawnieniach do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, w tym
związanych z macierzyństwem.
Temat weryfikacji przez ZUS prawidłowości podlegania ubezpieczeniom społecznym jest
w resorcie polityki społecznej traktowany z należytą powagą. Podejmowane działania mają
na celu zapewnienie kobietom w ciąży oraz matkom bezpieczeństwa w jednym
z najważniejszych momentów życia – ich oraz ich dzieci. Informuję, że 25 listopada 2025 r.
i 18 grudnia 2025 r. wystąpiłem do Prezesa ZUS z prośbą o weryfikację praktyk
stosowanych w zakładzie w zakresie: kontroli ubezpieczonych płatniczek składek, którymi
są kobiety w ciąży; weryfikacji podlegania przez kobiety w ciąży ubezpieczeniom
społecznym; przyznawania i odbierania zasiłków macierzyńskich. W tych sprawach
zwróciłem się również 25 listopada 2025 r. do Przewodniczącego Rady Nadzorczej ZUS z
prośbą o uczynienie ich przedmiotem prac organu. Informuję przy tym, że 22 grudnia 2025
r. w Ministerstwie odbyło się spotkanie z kierownictwem ZUS dotyczące możliwych zmian
w praktyce wstrzymywania wypłat świadczeń chorobowych kobietom w ciąży podczas
kontroli podlegania ubezpieczeniom społecznym prowadzonych przez ZUS. W rozmowach
uczestniczyły członkinie i członkowie Kierownictwa Resortu: Ministra Agnieszka
Dziemianowicz-Bąk, Wiceministra Aleksandra Gajewska, Dyrektor Generalny Ministerstwa
Przewodniczący Rady Nadzorczej ZUS Liwiusz Laska i moja osoba, a także: Prezes ZUS
Zbigniew Derdziuk, Wiceprezes ZUS Paweł Jaroszek i kierownicy komórek organizacyjnych
w Centrali ZUS. Informuję, że zwróciłem się do Prezesa zakładu z prośbą o uruchomienie,
począwszy od lutego br., comiesięcznego monitoringu danych liczbowych dotyczących
obszaru postępowań wyjaśniających oraz decyzji w sprawach świadczeń z ubezpieczenia
chorobowego. Omawiane zjawisko jest zatem na bieżąco monitorowane
Należy podkreślić, że wspieranie macierzyństwa i zwiększanie dzietności to strategiczne
cele państwa. Wszelkie praktyki mogące zniechęcać kobiety do korzystania z
przysługujących im praw winny być eliminowane, a wszelkiego rodzaju postępowania
-- 1 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wobec kobiet w ciąży i tych, które urodziły dziecko prowadzone z należytą empatią i
starannością.
Niezależnie do powyższego należy podkreślić, że stwierdzanie i ustalanie obowiązku
ubezpieczeń społecznych jest jednym z podstawowych zadań Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych. ZUS podejmuje działania wobec wszystkich osób zgłoszonych do
ubezpieczeń, w tym pracowników czy osób prowadzących działalność kierując się zasadą
równego traktowania kobiet i mężczyzn wyrażoną w art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych.
Z przekazanych przez ZUS informacji wynika, że w 2024 r. wydano ogółem 90 788 decyzji
dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym i podstawy ich wymiaru. Z tej liczby:
— decyzji stwierdzających niepodleganie ubezpieczeniom społecznym jako pracownik
(który wystąpił z wnioskiem o świadczenie krótkoterminowe) w 2024 r. wydano 3 173,
z czego kobiet w ciąży dotyczyło 1 279;
— decyzji stwierdzających niepodleganie ubezpieczeniom społecznym jako osoba
prowadząca działalność (która wystąpiła z wnioskiem o świadczenie krótkoterminowe)
w 2024 r. wydano 471, z czego dotyczących kobiet w ciąży dotyczyło 58.
W I półroczu 2025 r. ZUS1 wydał ogółem 42 687 decyzji, z czego:
— tych stwierdzających niepodleganie ubezpieczeniom społecznym jako pracownik, który
wystąpił z wnioskiem o świadczenie krótkoterminowe wydano 1 488. Kobiet w ciąży
dotyczyły 593;
— stwierdzających niepodleganie ubezpieczeniom społecznym jako osoba prowadząca
działalność, która wystąpiła z wnioskiem o świadczenie krótkoterminowe wydano 176,
z których kobiet w ciąży dotyczyły 24.
Liczba decyzji stwierdzających niepodleganie ubezpieczeniom społecznym osób, które
wystąpiły z wnioskiem o świadczenie krótkoterminowe, w stosunku do wszystkich
wydanych decyzji stanowiła:
— w 2024 r. ok. 4%, w tym kobiet w ciąży 1,47%;
— w I połowie 2025 r. ok. 3,5%, w tym kobiet w ciąży 1,44%.
Odpowiadając na pytanie 2, wyjaśniam, że zgodnie z art. 82 ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych2 w przypadku, gdy ubezpieczony utrudnia możliwość wyjaśnienia wszystkich
okoliczności sprawy, zakład może wstrzymać wypłatę świadczenia lub zawiesić
postępowanie do chwili podjęcia przez niego współpracy. W celu ustalenia prawa do
świadczeń oraz ich wysokości ubezpieczeni zobowiązani są bowiem do:
— przedstawiania stanów faktycznych mających wpływ na prawo lub wysokość
świadczeń;
— informowania o wszelkich zmianach mających wpływ na świadczenie;
— przedkładania na żądanie środków dowodowych;
— osobistego stawiennictwa, jeżeli okoliczności sprawy tego wymagają.
Zawieszenie postępowania lub wstrzymanie wypłaty świadczenia w związku z utrudnianiem
przez stronę możliwości wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy przybiera z mocy
art. 82 formę decyzji, która ma charakter uznaniowy. Stwierdziwszy, iż strona utrudnia
1 Podane dane w zakresie liczby orzeczeń sądowych dotyczą orzeczeń zapadłych w 2024 r. lub w I półroczu 2025
r. co oznacza, że są to orzeczenia w stosunku do decyzji ZUS wydanych także w latach poprzednich.
2 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350, z późn.
zm.), zwana ustawą systemową
-- 2 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, ZUS jest uprawniony - ale nie obowiązany - do
zawieszenia postępowania lub wstrzymania wypłaty świadczenia.
Wprowadzona w przepisie przesłanka szczególna zawieszenia postępowania obejmuje
dokonaną przez organ negatywną ocenę wywiązywania się przez stronę z obowiązków
procesowych w postępowaniu wyjaśniającym.
Wstrzymanie wypłaty świadczenia jest konstrukcją prawa ubezpieczeń społecznych,
właściwą dla procesu realizacji świadczeń i obecną na gruncie przepisów dotyczących
świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, która ma zapobiegać ich nienależnemu
wypłacaniu.
Ze względu na treść przesłanek zawieszenia postępowania i wstrzymania wypłaty
świadczenia, określonych w art. 82 ustawy systemowej, które odnoszą się do przypadków
utrudniania postępowania i niewywiązywania się z ustawowych obowiązków przez stronę
postępowania, konstrukcje te z reguły nie powinny one znajdować zastosowania w
sprawach, o których Pani Posłanka wspomina w interpelacji.
Odnośnie do terminowości załatwiania spraw zasiłkowych wyjaśniam, że zgodnie
z obowiązującymi przepisami ZUS zobowiązany jest do wypłaty zasiłku na bieżąco po
stwierdzeniu uprawnień. Zasiłki wypłaca się jednak nie później niż w ciągu 30 dni od dnia
wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do ustalenia prawa do zasiłku. Jeżeli płatnik
składek nie wypłacił zasiłku w tym terminie, jest on obowiązany do wypłaty odsetek od
tego zasiłku (w wysokości ustawowo określonych odsetek za opóźnienie). Nie dotyczy to
przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem
okoliczności, za które ZUS nie ponosi odpowiedzialności. W razie niewydania decyzji
w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub innych roszczeń,
przysługuje odwołanie do sądu powszechnego. Odwołanie to ma charakter środka
dyscyplinującego ZUS i służy zmobilizowaniu organu do zakończenia postępowania
i wydania decyzji.
Trzeba przy tym podkreślić, że minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego nie
ma uprawnień do wydawania ZUS wiążących wytycznych i poleceń. Zgodnie z art. 34a ust.
1 ustawy o Radzie Ministrów kompetencja ta przysługuje ministrowi nadzorującemu
wyłącznie w stosunku do podmiotów, które nie posiadają osobowości prawnej. Tymczasem
ZUS – zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy systemowej – jest państwową osobą prawną.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --