Interpelacja nr 14348
Interpelacja w sprawie programu EtnoPolska
Zgłaszający:
•
Adresat:
Cyfryzacja i Technologie (45%)
Edukacja i Szkolnictwo (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie programu EtnoPolska
Interpelacja nr 14348
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie programu EtnoPolska
Zgłaszający: Daria Gosek-Popiołek
Data wpływu: 22-12-2025
Szanowna Pani Ministro,
z głębokim niepokojem przyjmuję informacje o planach ograniczenia programu EtnoPolska w 2026 r. wyłącznie do zakupu strojów, przy jednoczesnym ograniczeniu finansowania wydarzeń, warsztatów i festiwali. Taka decyzja oznacza odejście od wsparcia żywej kultury na rzecz gromadzenia rekwizytów. Jest to sprzeczne z duchem konwencji UNESCO o ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego, a wycofanie mecenatu państwa z autentycznej kultury ludowej tworzy próżnię, którą w Internecie błyskawicznie wypełniają treści generowane przez sztuczną inteligencję.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy decyzja o ograniczeniu programu EtnoPolska w edycji 2026 wyłącznie do zakupu strojów i wyposażenia (z wyłączeniem organizacji wydarzeń) jest ostateczna? Jaka argumentacja merytoryczna, oprócz oszczędności, stoi za jej podjęciem?
2. Czy ministerstwo posiada analizy ryzyka dotyczące wpływu tych cięć na realizację zapisów konwencji UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego? Czy planowane zmiany były konsultowane z Polskim Komitetem ds. UNESCO lub Radą ds. Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego?
3. Czy resort dostrzega problem zalewania przestrzeni cyfrowej fałszywym folklorem generowanym przez AI? Czy MKiDN posiada strategię przeciwdziałania temu zjawisku w sytuacji, gdy jednocześnie ogranicza środki na promocję autentycznej twórczości ludowej?
4. Na jakiej podstawie (jakich badań lub danych) ministerstwo przyjęło założenie, że gminy wiejskie i miejsko-wiejskie będą w stanie przejąć finansowanie festiwali i warsztatów, które dotychczas opierały się na dotacjach z programów ministerialnych?
5. Kto personalnie (jakie ciało doradcze, departament lub eksperci) rekomendował zmianę profilu programu EtnoPolska na czysto zakupowy? Czy w procesie tym brały udział organizacje zrzeszające praktyków kultury tradycyjnej (np. Forum Muzyki Tradycyjnej)?
Z wyrazami szacunku
Daria Gosek-Popiołek
Interpelacja nr 14348
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie programu EtnoPolska
Zgłaszający: Daria Gosek-Popiołek
Data wpływu: 22-12-2025
Szanowna Pani Ministro,
z głębokim niepokojem przyjmuję informacje o planach ograniczenia programu EtnoPolska w 2026 r. wyłącznie do zakupu strojów, przy jednoczesnym ograniczeniu finansowania wydarzeń, warsztatów i festiwali. Taka decyzja oznacza odejście od wsparcia żywej kultury na rzecz gromadzenia rekwizytów. Jest to sprzeczne z duchem konwencji UNESCO o ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego, a wycofanie mecenatu państwa z autentycznej kultury ludowej tworzy próżnię, którą w Internecie błyskawicznie wypełniają treści generowane przez sztuczną inteligencję.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy decyzja o ograniczeniu programu EtnoPolska w edycji 2026 wyłącznie do zakupu strojów i wyposażenia (z wyłączeniem organizacji wydarzeń) jest ostateczna? Jaka argumentacja merytoryczna, oprócz oszczędności, stoi za jej podjęciem?
2. Czy ministerstwo posiada analizy ryzyka dotyczące wpływu tych cięć na realizację zapisów konwencji UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego? Czy planowane zmiany były konsultowane z Polskim Komitetem ds. UNESCO lub Radą ds. Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego?
3. Czy resort dostrzega problem zalewania przestrzeni cyfrowej fałszywym folklorem generowanym przez AI? Czy MKiDN posiada strategię przeciwdziałania temu zjawisku w sytuacji, gdy jednocześnie ogranicza środki na promocję autentycznej twórczości ludowej?
4. Na jakiej podstawie (jakich badań lub danych) ministerstwo przyjęło założenie, że gminy wiejskie i miejsko-wiejskie będą w stanie przejąć finansowanie festiwali i warsztatów, które dotychczas opierały się na dotacjach z programów ministerialnych?
5. Kto personalnie (jakie ciało doradcze, departament lub eksperci) rekomendował zmianę profilu programu EtnoPolska na czysto zakupowy? Czy w procesie tym brały udział organizacje zrzeszające praktyków kultury tradycyjnej (np. Forum Muzyki Tradycyjnej)?
Z wyrazami szacunku
Daria Gosek-Popiołek
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maciej Wróbel
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
25%
Konkretność
75%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
2
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.9 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7403 znaków
Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz praw osób,
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 14348 posłanki Darii Gosek-Popiołek z 2 stycznia
2026 roku w sprawie programu EtnoPolska, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących
wyjaśnień.
Program EtnoPolska należy do tzw. programów własnych Narodowego Centrum Kultury.
Oznacza to, że przy wykorzystaniu środków z budżetu Ministra Kultury i Dziedzictwa
Narodowego i w uzgodnieniu z resortem NCK realizuje to zadanie zgodnie ze swymi
priorytetami. W edycji ww. programu przewidzianej na 2026 r. wprowadzono zmiany
polegające na zaplanowaniu wydatków jedynie w obszarze dofinansowań majątkowych
obejmujących zakup lub renowację strojów ludowych i artefaktów obrzędowych. Powodem
tej decyzji jest fakt, że inne działania uprzednio kwalifikowalne (w minionych edycjach
programu) posiadają kilka możliwych alternatyw finansowych pośród programów Ministra
i programów NCK. Zakup i renowacja strojów nie są zadaniami, na które można pozyskać
dofinansowanie z innych źródeł. Wsparcie organizacji wydarzeń kulturalnych związanych
z upowszechnianiem kultury ludowej, tradycyjnej i folkloru umożliwia m.in. program własny
NCK Kultura – Interwencje, którego cele w zakresie kultury ludowej i tradycyjnej od lat
pozostawały zbieżne z celami EtnoPolski. NCK wyraziło więc potrzebę zintegrowania
działań skierowanych na wsparcie tego obszaru w jednym programie. Kultura-Interwencje
pozostaje więc kluczowym instrumentem wsparcia finansowego dla inicjatyw
przeznaczonych dla społeczności lokalnych i realizowanych z ich udziałem, które dotyczą
realizacji wydarzeń związanych z kulturą ludową i tradycyjną.
Ochrona dziedzictwa niematerialnego w rozumieniu konwencji UNESCO jest niezwykle
ważnym elementem polityki kulturalnej państwa. Realizowana jest przy zastosowaniu wielu
narzędzi, zaś programy dotacyjne stanowią ważną, lecz nie jedyną składową tego
instrumentarium. Należy podkreślić, że ochrona dziedzictwa niematerialnego w rozumieniu
owej konwencji nie jest i nie była wcześniej określonym w regulaminie zadaniem programu
EtnoPolska
. Do tej kwestii odwołuje się natomiast program Ministra KiDN Kultura ludowa
i tradycyjna. Na szczególną uwagę w tym kontekście zasługuje zadanie specjalne
realizowane w ramach programu Kultura ludowa i tradycyjna adresowane do „mistrzów
tradycji” będących depozytariuszami wiedzy lokalnej i regionalnej, którego zakres
podejmowanych działań jest zgodny z założeniami Konwencji UNESCO z 2003 roku
o ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Głównym celem programu
Mistrz
tradycji jest tworzenie warunków i wspieranie międzypokoleniowego przekazu
umiejętności, wiedzy i funkcji – ze szczególnym naciskiem na ich unikatowość bądź
zagrożenie zanikiem. MKiDN w pełni wspiera finansowo szkolenia prowadzone przez
mistrzów tradycji, w ramach których przekazują oni swoją wiedzę i umiejętności osobom
szczególnie zainteresowanym w zakresie różnych dziedzin niematerialnego dziedzictwa
kulturowego.
-- 1 of 2 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
W odniesieniu do wskazanego przez posłankę Darię Gosek-Popiołek problemu
rozpowszechniania w Internecie treści generowanych za pomocą narzędzi tzw. sztucznej
inteligencji i nazywane przez nią „fałszywym folklorem”, należy zauważyć, że zjawisko to nie
występuje w oddzieleniu od innych negatywnych fenomenów polegających na kontaminacji,
spłycających trawestacjach lub zwyczajnych przekłamaniach dotyczących sfery kultury
w rozmaitych jej przejawach. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie
podejmuje żadnych działań, które można by rozumieć jako oddawanie pola tym szkodliwym
mechanizmom, również w zakresie kultury ludowej i tradycyjnej. Przeciwnie, budżet
programu Kultura ludowa i tradycyjna został w tym roku zwiększony w porównaniu do
edycji poprzedniej o 4 miliony złotych.
Od 2016 r. MKiDN finansuje działania „Pracowni Muzyki Tradycyjnej” funkcjonującej
w ramach struktur Narodowego Instytutu Muzyki i Tańca (instytucji Ministra KiDN). Celem
Pracowni jest inicjowanie, prowadzenie oraz koordynacja stałych i długofalowych
programów wspierających działania na rzecz zachowania, przekazu i kontynuacji tradycyjnej
kultury muzycznej w Polsce. Szczególną uwagę Pracownia poświęca edukacji formalnej
i nieformalnej oraz przekazowi tradycji zarówno w środowiskach lokalnych, jak również na
poziomie instytucjonalnym. Pracownia służy również integracji środowisk związanych
z działaniami na rzecz tradycyjnej muzyki i tańca.
W ramach bezpośredniej opieki państwa nad twórcami ludowymi Minister przyznaje
twórcom ludowym stypendia twórcze na realizację indywidualnych projektów o charakterze
artystycznym, edukacyjnym, popularyzatorskim. Otrzymują je również osoby zajmujące się
działalnością badawczą, animacyjną i upowszechnieniową w dziedzinie kultury ludowej oraz
twórcy ludowi na realizację działań związanych z ochroną, podtrzymywaniem tradycji
w obszarze różnych dziedzin rękodzieła ludowego. Ponadto Minister Kultury wyróżnia
i honoruje wybitnych twórców ludowych, animatorów, zespoły folklorystyczne, kapele
ludowe nagrodami okolicznościowymi (finansowymi) oraz odznaczeniami państwowymi
i medalami resortowymi.
Corocznie przyznawana jest także prestiżowa Doroczna Nagroda Ministra Kultury
i Dziedzictwa Narodowego w dziedzinie twórczości ludowej za całokształt działalności
artystycznej. Minister KiDN corocznie ogłasza Konkurs o Nagrodę im. Oskara Kolberga „Za
zasługi dla kultury ludowej”, będąc jej głównym fundatorem i organizatorem. To najbardziej
prestiżowa nagroda w dziedzinie kultury ludowej, będąca wyrazem uznania dla twórców,
badaczy i popularyzatorów. Nagroda wskazuje i promuje najlepsze osiągnięcia we
współczesnej twórczości ludowej. Corocznie przyznawanych jest 13 nagród Ministra,
wręczanych uroczyście w Zamku Królewskim w Warszawie. W 2025 r. odbyła się
50. jubileuszowa edycja nagrody.
Zmiany w programie własnym NCK EtnoPolska zostały wprowadzone, jak wspomniano na
początku niniejszej odpowiedzi, w wyniku inicjatywy NCK wypływającej z diagnozy sytuacji
dokonanej przez tę instytucję. Nie polegają one na rezygnacji z finansowego wsparcia tego
obszaru, a jedynie na przesunięciu działań typu „miękkiego” z programu EtnoPolska do
programu Kultura – Interwencje przy jednoczesnym wzroście nakładów na program
rządowy Kultura ludowa i tradycyjna
. Zgodnie z Zarządzeniem Ministra Kultury
i Dziedzictwa Narodowego z dnia 31 października 2019 r. w sprawie wytycznych do
programów własnych państwowych instytucji kultury, finansowanych ze środków Ministra
Kultury i Dziedzictwa Narodowego, zewnętrzne podmioty takie jak organizacje zrzeszające
praktyków kultury ludowej i tradycyjnej, nie stanowią strony procesu opracowywania
regulaminów programów własnych instytucji takich jak NCK.
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
SEKRETARZ STANU
Maciej Wróbel
-- 2 of 2 --
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 14348 posłanki Darii Gosek-Popiołek z 2 stycznia
2026 roku w sprawie programu EtnoPolska, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących
wyjaśnień.
Program EtnoPolska należy do tzw. programów własnych Narodowego Centrum Kultury.
Oznacza to, że przy wykorzystaniu środków z budżetu Ministra Kultury i Dziedzictwa
Narodowego i w uzgodnieniu z resortem NCK realizuje to zadanie zgodnie ze swymi
priorytetami. W edycji ww. programu przewidzianej na 2026 r. wprowadzono zmiany
polegające na zaplanowaniu wydatków jedynie w obszarze dofinansowań majątkowych
obejmujących zakup lub renowację strojów ludowych i artefaktów obrzędowych. Powodem
tej decyzji jest fakt, że inne działania uprzednio kwalifikowalne (w minionych edycjach
programu) posiadają kilka możliwych alternatyw finansowych pośród programów Ministra
i programów NCK. Zakup i renowacja strojów nie są zadaniami, na które można pozyskać
dofinansowanie z innych źródeł. Wsparcie organizacji wydarzeń kulturalnych związanych
z upowszechnianiem kultury ludowej, tradycyjnej i folkloru umożliwia m.in. program własny
NCK Kultura – Interwencje, którego cele w zakresie kultury ludowej i tradycyjnej od lat
pozostawały zbieżne z celami EtnoPolski. NCK wyraziło więc potrzebę zintegrowania
działań skierowanych na wsparcie tego obszaru w jednym programie. Kultura-Interwencje
pozostaje więc kluczowym instrumentem wsparcia finansowego dla inicjatyw
przeznaczonych dla społeczności lokalnych i realizowanych z ich udziałem, które dotyczą
realizacji wydarzeń związanych z kulturą ludową i tradycyjną.
Ochrona dziedzictwa niematerialnego w rozumieniu konwencji UNESCO jest niezwykle
ważnym elementem polityki kulturalnej państwa. Realizowana jest przy zastosowaniu wielu
narzędzi, zaś programy dotacyjne stanowią ważną, lecz nie jedyną składową tego
instrumentarium. Należy podkreślić, że ochrona dziedzictwa niematerialnego w rozumieniu
owej konwencji nie jest i nie była wcześniej określonym w regulaminie zadaniem programu
EtnoPolska
. Do tej kwestii odwołuje się natomiast program Ministra KiDN Kultura ludowa
i tradycyjna. Na szczególną uwagę w tym kontekście zasługuje zadanie specjalne
realizowane w ramach programu Kultura ludowa i tradycyjna adresowane do „mistrzów
tradycji” będących depozytariuszami wiedzy lokalnej i regionalnej, którego zakres
podejmowanych działań jest zgodny z założeniami Konwencji UNESCO z 2003 roku
o ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Głównym celem programu
Mistrz
tradycji jest tworzenie warunków i wspieranie międzypokoleniowego przekazu
umiejętności, wiedzy i funkcji – ze szczególnym naciskiem na ich unikatowość bądź
zagrożenie zanikiem. MKiDN w pełni wspiera finansowo szkolenia prowadzone przez
mistrzów tradycji, w ramach których przekazują oni swoją wiedzę i umiejętności osobom
szczególnie zainteresowanym w zakresie różnych dziedzin niematerialnego dziedzictwa
kulturowego.
-- 1 of 2 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
W odniesieniu do wskazanego przez posłankę Darię Gosek-Popiołek problemu
rozpowszechniania w Internecie treści generowanych za pomocą narzędzi tzw. sztucznej
inteligencji i nazywane przez nią „fałszywym folklorem”, należy zauważyć, że zjawisko to nie
występuje w oddzieleniu od innych negatywnych fenomenów polegających na kontaminacji,
spłycających trawestacjach lub zwyczajnych przekłamaniach dotyczących sfery kultury
w rozmaitych jej przejawach. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie
podejmuje żadnych działań, które można by rozumieć jako oddawanie pola tym szkodliwym
mechanizmom, również w zakresie kultury ludowej i tradycyjnej. Przeciwnie, budżet
programu Kultura ludowa i tradycyjna został w tym roku zwiększony w porównaniu do
edycji poprzedniej o 4 miliony złotych.
Od 2016 r. MKiDN finansuje działania „Pracowni Muzyki Tradycyjnej” funkcjonującej
w ramach struktur Narodowego Instytutu Muzyki i Tańca (instytucji Ministra KiDN). Celem
Pracowni jest inicjowanie, prowadzenie oraz koordynacja stałych i długofalowych
programów wspierających działania na rzecz zachowania, przekazu i kontynuacji tradycyjnej
kultury muzycznej w Polsce. Szczególną uwagę Pracownia poświęca edukacji formalnej
i nieformalnej oraz przekazowi tradycji zarówno w środowiskach lokalnych, jak również na
poziomie instytucjonalnym. Pracownia służy również integracji środowisk związanych
z działaniami na rzecz tradycyjnej muzyki i tańca.
W ramach bezpośredniej opieki państwa nad twórcami ludowymi Minister przyznaje
twórcom ludowym stypendia twórcze na realizację indywidualnych projektów o charakterze
artystycznym, edukacyjnym, popularyzatorskim. Otrzymują je również osoby zajmujące się
działalnością badawczą, animacyjną i upowszechnieniową w dziedzinie kultury ludowej oraz
twórcy ludowi na realizację działań związanych z ochroną, podtrzymywaniem tradycji
w obszarze różnych dziedzin rękodzieła ludowego. Ponadto Minister Kultury wyróżnia
i honoruje wybitnych twórców ludowych, animatorów, zespoły folklorystyczne, kapele
ludowe nagrodami okolicznościowymi (finansowymi) oraz odznaczeniami państwowymi
i medalami resortowymi.
Corocznie przyznawana jest także prestiżowa Doroczna Nagroda Ministra Kultury
i Dziedzictwa Narodowego w dziedzinie twórczości ludowej za całokształt działalności
artystycznej. Minister KiDN corocznie ogłasza Konkurs o Nagrodę im. Oskara Kolberga „Za
zasługi dla kultury ludowej”, będąc jej głównym fundatorem i organizatorem. To najbardziej
prestiżowa nagroda w dziedzinie kultury ludowej, będąca wyrazem uznania dla twórców,
badaczy i popularyzatorów. Nagroda wskazuje i promuje najlepsze osiągnięcia we
współczesnej twórczości ludowej. Corocznie przyznawanych jest 13 nagród Ministra,
wręczanych uroczyście w Zamku Królewskim w Warszawie. W 2025 r. odbyła się
50. jubileuszowa edycja nagrody.
Zmiany w programie własnym NCK EtnoPolska zostały wprowadzone, jak wspomniano na
początku niniejszej odpowiedzi, w wyniku inicjatywy NCK wypływającej z diagnozy sytuacji
dokonanej przez tę instytucję. Nie polegają one na rezygnacji z finansowego wsparcia tego
obszaru, a jedynie na przesunięciu działań typu „miękkiego” z programu EtnoPolska do
programu Kultura – Interwencje przy jednoczesnym wzroście nakładów na program
rządowy Kultura ludowa i tradycyjna
. Zgodnie z Zarządzeniem Ministra Kultury
i Dziedzictwa Narodowego z dnia 31 października 2019 r. w sprawie wytycznych do
programów własnych państwowych instytucji kultury, finansowanych ze środków Ministra
Kultury i Dziedzictwa Narodowego, zewnętrzne podmioty takie jak organizacje zrzeszające
praktyków kultury ludowej i tradycyjnej, nie stanowią strony procesu opracowywania
regulaminów programów własnych instytucji takich jak NCK.
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
SEKRETARZ STANU
Maciej Wróbel
-- 2 of 2 --