Interpelacja nr 14291
Interpelacja w sprawie wykluczenia części osób z niepełnosprawnościami z dostępu do świadczeń uzupełniających oraz mechanizmu ponownej weryfikacji orzeczeń
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (60%)
Sprawiedliwość i Sądy (29%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie wykluczenia części osób z niepełnosprawnościami z dostępu do świadczeń uzupełniających oraz mechanizmu ponownej weryfikacji orzeczeń
Interpelacja nr 14291
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie wykluczenia części osób z niepełnosprawnościami z dostępu do świadczeń uzupełniających oraz mechanizmu ponownej weryfikacji orzeczeń
Zgłaszający: Wioletta Maria Kulpa, Robert Warwas, Lidia Czechak, Bogumiła Olbryś
Data wpływu: 17-12-2025
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego od dłuższego czasu wpływają liczne sygnały – w tym zgłoszenia składane z zachowaniem anonimowości – dotyczące poważnego problemu systemowego w zakresie dostępu do świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami, w szczególności do tzw. świadczenia uzupełniającego (dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji).
Zgłoszenia te pochodzą od osób mających ważne orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji (m.in. symbol N12F), wydane przez ZUS wiele lat temu – często 15 lat temu lub wcześniej – które:
- pobierają rentę socjalną oraz rentę rodzinną,
- mają trwały, niezmienny stan zdrowia,
- faktycznie wymagają stałej pomocy osób trzecich,
- nie mają jednak wprost wskazanego w orzeczeniu zapisu o niezdolności do samodzielnej egzystencji w rozumieniu obecnie obowiązujących przepisów,
co w praktyce pozbawia je prawa do jakichkolwiek świadczeń uzupełniających, mimo że ich sytuacja życiowa i zdrowotna tego wymaga.
Zgłaszający wskazują, że:
- nie mają realnej możliwości ponownego stawienia się przed komisją lekarską ZUS z uwagi na stan zdrowia,
- obawiają się utraty dotychczasowych świadczeń w razie wszczęcia procedury ponownego orzekania,
- są faktycznie „uwięzieni“ w starym systemie orzeczniczym, który nie uwzględnia obecnych regulacji dotyczących samodzielnej egzystencji,
- mimo spełniania faktycznych przesłanek nie mogą otrzymać nawet świadczenia uzupełniającego, które miało być instrumentem wsparcia najbardziej potrzebujących.
W praktyce oznacza to, że część osób z niepełnosprawnościami została trwale wykluczona z systemu wsparcia wyłącznie z powodów formalnych, a nie merytorycznych.
Co szczególnie niepokojące, osoby te:
- pobierają łącznie świadczenia na poziomie zbliżonym do minimum egzystencji,
- nie mają możliwości dorobienia,
- często pozostają w całkowitej zależności od rodzin lub opiekunów,
- a jednocześnie są pozbawione instrumentów przewidzianych przez państwo właśnie dla osób niesamodzielnych.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ma dane dotyczące liczby osób posiadających stare orzeczenia ZUS o całkowitej niezdolności do pracy, które nie zawierają jednoznacznego zapisu o niezdolności do samodzielnej egzystencji i przez to są wykluczone z dostępu do świadczeń uzupełniających?
2. Czy jest rozważane wprowadzenie mechanizmu przyznawania świadczenia uzupełniającego bez konieczności ponownego stawania przed komisją ZUS w przypadku osób mających trwałe orzeczenia i wieloletnią historię niezdolności do pracy oraz samodzielnej egzystencji?
3. Czy są planowane zmiany legislacyjne umożliwiające:
- automatyczne uznanie określonych kategorii orzeczeń (np. N12F) jako spełniających przesłanki niesamodzielnej egzystencji?
- lub uproszczoną, administracyjną ścieżkę uzupełnienia orzeczenia bez ryzyka utraty dotychczasowych świadczeń?
4. Czy ministerstwo dostrzega ryzyko naruszenia konstytucyjnej zasady równości polegające na tym, że osoby o porównywalnym stanie zdrowia są dziś różnie traktowane wyłącznie ze względu na datę i formę wydania orzeczenia?
5. Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo, aby osoby z trwałą, ciężką niepełnosprawnością nie były zmuszane do wielokrotnego przechodzenia procedur orzeczniczych, które w ich przypadku mają wyłącznie charakter formalny, a nie medyczny?
Problem ten ma charakter systemowy i dotyka jednej z najbardziej wrażliwych grup społecznych. Państwo, które deklaruje wsparcie dla osób z niepełnosprawnościami, nie może pozostawiać ich bez realnej pomocy wyłącznie z powodu luk i niespójności w systemie orzeczniczym.
Zwracam się zatem z prośbą o pilne i merytoryczne stanowisko w tej sprawie.
Interpelacja nr 14291
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie wykluczenia części osób z niepełnosprawnościami z dostępu do świadczeń uzupełniających oraz mechanizmu ponownej weryfikacji orzeczeń
Zgłaszający: Wioletta Maria Kulpa, Robert Warwas, Lidia Czechak, Bogumiła Olbryś
Data wpływu: 17-12-2025
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego od dłuższego czasu wpływają liczne sygnały – w tym zgłoszenia składane z zachowaniem anonimowości – dotyczące poważnego problemu systemowego w zakresie dostępu do świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami, w szczególności do tzw. świadczenia uzupełniającego (dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji).
Zgłoszenia te pochodzą od osób mających ważne orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji (m.in. symbol N12F), wydane przez ZUS wiele lat temu – często 15 lat temu lub wcześniej – które:
- pobierają rentę socjalną oraz rentę rodzinną,
- mają trwały, niezmienny stan zdrowia,
- faktycznie wymagają stałej pomocy osób trzecich,
- nie mają jednak wprost wskazanego w orzeczeniu zapisu o niezdolności do samodzielnej egzystencji w rozumieniu obecnie obowiązujących przepisów,
co w praktyce pozbawia je prawa do jakichkolwiek świadczeń uzupełniających, mimo że ich sytuacja życiowa i zdrowotna tego wymaga.
Zgłaszający wskazują, że:
- nie mają realnej możliwości ponownego stawienia się przed komisją lekarską ZUS z uwagi na stan zdrowia,
- obawiają się utraty dotychczasowych świadczeń w razie wszczęcia procedury ponownego orzekania,
- są faktycznie „uwięzieni“ w starym systemie orzeczniczym, który nie uwzględnia obecnych regulacji dotyczących samodzielnej egzystencji,
- mimo spełniania faktycznych przesłanek nie mogą otrzymać nawet świadczenia uzupełniającego, które miało być instrumentem wsparcia najbardziej potrzebujących.
W praktyce oznacza to, że część osób z niepełnosprawnościami została trwale wykluczona z systemu wsparcia wyłącznie z powodów formalnych, a nie merytorycznych.
Co szczególnie niepokojące, osoby te:
- pobierają łącznie świadczenia na poziomie zbliżonym do minimum egzystencji,
- nie mają możliwości dorobienia,
- często pozostają w całkowitej zależności od rodzin lub opiekunów,
- a jednocześnie są pozbawione instrumentów przewidzianych przez państwo właśnie dla osób niesamodzielnych.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ma dane dotyczące liczby osób posiadających stare orzeczenia ZUS o całkowitej niezdolności do pracy, które nie zawierają jednoznacznego zapisu o niezdolności do samodzielnej egzystencji i przez to są wykluczone z dostępu do świadczeń uzupełniających?
2. Czy jest rozważane wprowadzenie mechanizmu przyznawania świadczenia uzupełniającego bez konieczności ponownego stawania przed komisją ZUS w przypadku osób mających trwałe orzeczenia i wieloletnią historię niezdolności do pracy oraz samodzielnej egzystencji?
3. Czy są planowane zmiany legislacyjne umożliwiające:
- automatyczne uznanie określonych kategorii orzeczeń (np. N12F) jako spełniających przesłanki niesamodzielnej egzystencji?
- lub uproszczoną, administracyjną ścieżkę uzupełnienia orzeczenia bez ryzyka utraty dotychczasowych świadczeń?
4. Czy ministerstwo dostrzega ryzyko naruszenia konstytucyjnej zasady równości polegające na tym, że osoby o porównywalnym stanie zdrowia są dziś różnie traktowane wyłącznie ze względu na datę i formę wydania orzeczenia?
5. Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo, aby osoby z trwałą, ciężką niepełnosprawnością nie były zmuszane do wielokrotnego przechodzenia procedur orzeczniczych, które w ich przypadku mają wyłącznie charakter formalny, a nie medyczny?
Problem ten ma charakter systemowy i dotyka jednej z najbardziej wrażliwych grup społecznych. Państwo, które deklaruje wsparcie dla osób z niepełnosprawnościami, nie może pozostawiać ich bez realnej pomocy wyłącznie z powodu luk i niespójności w systemie orzeczniczym.
Zwracam się zatem z prośbą o pilne i merytoryczne stanowisko w tej sprawie.
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maja Nowak
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
37%
Konkretność
63%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
8
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
2.5 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
17805 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.655.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 14291 Pani Posłanki Wioletty Marii Kulpy wraz z grupą
posłów, w sprawie wykluczenia części osób z niepełnosprawnościami z dostępu do
świadczeń uzupełniających oraz mechanizmu ponownej weryfikacji orzeczeń, proszę
przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podejmuje liczne działania zmierzające do
poprawy jakości życia osób z niepełnosprawnościami. Inicjatywy legislacyjne, prowadzone
na rzecz tej grupy społecznej, uwzględniają przede wszystkim fakt jej istotnego
zróżnicowania pod względem potrzeb tworzących ją jednostek. W resorcie dokłada się
wszelkich starań, by oferowane wsparcie w największym możliwym stopniu odpowiadało
na te potrzeby.
Wyrazem szczególnej troski państwa o osoby niezdolne do samodzielnej egzystencji jest
wsparcie w postaci świadczenia, o którym mowa w ustawie z dnia 31 lipca 2019 r.
o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji1. Jego
celem jest zapewnienie odbiorcom dodatkowych środków służących zaspokajaniu ich
szczególnych potrzeb życiowych związanych z pielęgnacją, rehabilitacją i opieką medyczną.
Warunki nabywania prawa do świadczenia, tryb jego przyznawania oraz zasady wypłacania
i finansowania regulują przepisy przywołanej ustawy. Zgodnie z nimi2 świadczenie
uzupełniające przysługuje osobom, które spełniają łącznie następujące warunki:
— są obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej lub cudzoziemcami legalnie przebywającymi
na terytorium RP,
— zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
— ukończyły 18 lat,
— są niezdolne do samodzielnej egzystencji i niezdolność ta została stwierdzona
właściwym orzeczeniem wymienionym w ustawie,
— nie posiadają prawa do świadczeń pieniężnych finansowanych ze środków publicznych3
albo suma tych świadczeń (o charakterze innym niż jednorazowe) nie przekracza - od
1 marca 2025 r. - 2 552,39 zł4.
1 Dz. U. z 2024 r. poz. 1649.
2 Art. 1 ust. 3 oraz art. 2 oraz art. 4 ust. 1 i 2 ww. ustawy.
3 Obowiązuje Katalog świadczeń pieniężnych finansowanych ze środków publicznych uwzględnianych przy
ustalaniu prawa i wysokości świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji.
4 Kwota podlega podwyższeniu w terminach i na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 13 października
1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U z 2025 r. poz. 350).
-- 1 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Ustawa o świadczeniu uzupełniającym jednoznacznie przesądza, że przysługuje ono
osobom, których niezdolność do samodzielnej egzystencji została stwierdzona
odpowiednim orzeczeniem.
Odnośnie do sytuacji osób legitymujących się wydanymi przez Zakład Ubezpieczeń
Społecznych (ZUS) orzeczeniami, w których treści nie znalazł się zapis o niezdolności do
samodzielnej egzystencji w rozumieniu aktualnie obowiązujących przepisów, organ
wyjaśnia, że wykonuje ustawowo określone zadania związane z orzekaniem dla celów
ustalania uprawnień do świadczeń5, przy zachowaniu zasad określonych w ustawie z dnia
17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych6. Zgodnie
z przepisami tego aktu niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeka się w przypadku
stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej
lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb
życiowych. Dokonując oceny niezdolności do samodzielnej egzystencji lekarze orzekający
(lekarze orzecznicy i komisje lekarskie ZUS) uwzględniają charakter i przebieg wszystkich
procesów chorobowych oraz ich wpływ na stan czynnościowy organizmu, rodzaj
prowadzonego leczenia i jego skuteczność, a także wiek osoby, w odniesieniu do której jest
wydawane orzeczenie.
Niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy
zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności
do pracy po przekwalifikowaniu. Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła
zdolność wykonywania jakiejkolwiek pracy, częściowo zaś niezdolna do pracy jest osoba,
która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych
kwalifikacji. Dla ustalenia niezdolności do pracy nie wystarczy samo rozpoznanie choroby,
ale konieczne jest stwierdzenie, czy jej następstwa naruszają sprawność organizmu,
w stopniu ograniczającym zdolność do pracy zarobkowej. Przepisy prawa, które regulują
zasady orzekania o niezdolności do pracy wskazują, że lekarz orzekający dokonuje oceny
niezdolności do pracy, jej stopnia, przewidywanego okresu trwania i ustalenia innych
okoliczności niezbędnych do wydania decyzji w sprawie świadczenia.
Każda sprawa oceniana jest indywidualnie, przy uwzględnieniu okoliczności wymienionych
w art. 13 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy emerytalnej, czyli - oprócz stopnia naruszenia sprawności
organizmu - również wykształcenia, posiadanych kwalifikacji i charakteru dotychczas
wykonywanej pracy. Przy ocenie niezdolności do pracy lekarz orzecznik oraz komisja
lekarska, orzekająca w składzie trzech lekarzy specjalistów, zobowiązani są wziąć pod uwagę
wszystkie schorzenia, w związku z którymi leczona jest osoba ubezpieczona i dokonać
łącznej oceny ich następstw, powodujących naruszenie sprawności organizmu. Zadaniem
lekarza orzecznika i członków komisji jest zgodne ze stanem faktycznym, aktualnym stanem
wiedzy medycznej oraz zasadami etyki lekarskiej ustalenie, w jaki sposób schorzenia, na
które dana osoba cierpi upośledzają funkcje organizmu i czy upośledzenie to ma wpływ na
jej zdolność do pracy.
W postępowaniach orzeczniczych związanych z rozpatrywaniem wniosków o rentę z tytułu
niezdolności do pracy lekarz orzecznik i komisja lekarska ZUS, w przypadku stwierdzenia
5 Art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. f ww. ustawy.
6 Dz. U. z 2025 r. poz. 1749.
-- 2 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
niezdolności do samodzielnej egzystencji, niejako „z urzędu” stwierdzają ten fakt
w orzeczeniu na potrzeby ustalenia uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego, a obecnie też
do innych świadczeń, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do
samodzielnej egzystencji (jak od 2019 r. świadczenie uzupełniające). W tej grupie
ubezpieczonych nie powinny więc znaleźć się osoby niezdolne do samodzielnej egzystencji,
które nie otrzymały takiego ustalenia w orzeczeniu.
Przypadki takie mogły mieć natomiast miejsce w sprawach o rentę socjalną rozpatrywanych
przed wejściem w życie ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla
osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. W związku z faktem, że do renty socjalnej
nie przysługiwał wówczas dodatek pielęgnacyjny ani inne świadczenia uzależnione od
niezdolności do samodzielnej egzystencji, okoliczność ta mogła nie być stwierdzana
w orzeczeniach wydawanych na potrzeby ustalania uprawnień do renty socjalnej.
Oszacowanie skali tego zjawiska jest trudne, gdyż wymagałoby ponownej analizy
wydawanych orzeczeń.
Należy też zwrócić uwagę, że do wydawania orzeczeń w sprawach o świadczenie
uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji mają zastosowanie zasady
orzekania i tryb postępowania określone w przepisach ustawy o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Orzeczenie w przedmiocie niezdolności do pracy
oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji jest wydawane na podstawie dokumentacji
medycznej i po przeprowadzeniu bezpośredniego badania stanu zdrowia osoby, w stosunku
do której ma być ono wydane7. Jeżeli sama dokumentacja medyczna wystarcza do wydania
orzeczenia (zawiera kompletne dane o stanie zdrowia, stwierdzonych schorzeniach,
prowadzonym leczeniu, wynikach badań diagnostycznych i ewentualnych konsultacjach
lekarskich), orzeczenie może zostać wydane bez bezpośredniego badania stanu zdrowia
osoby ubiegającej się o nie (w tzw. ,,trybie zaocznym” na podstawie dokumentacji
medycznej). W postępowaniu orzeczniczym lekarze orzecznicy i komisje lekarskie korzystają
z dokumentacji wytworzonej i gromadzonej przez lekarzy leczących daną osobę oraz z jej
wyników badań wykonanych dla celów diagnostyczno-leczniczych. Mogą też zlecić
sporządzenie dodatkowych opinii lekarzy konsultantów (specjalistów z węższych dziedzin
medycyny) lub psychologów, badań oraz obserwacji szpitalnej.
ZUS podkreśla również, że jeżeli ze względu na stan zdrowia osoba ubezpieczona jest
niezdolna do odbycia podróży, istnieje możliwość przeprowadzenia badania w miejscu jej
pobytu. Zakład wskazuje przy tym, że zgodnie z zasadą wynikającą z przepisów ustawy
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych8 niezdolność do pracy oraz
niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeka się na okres nie dłuższy niż 5 lat. Jeżeli
zgodnie z aktualną wiedzą medyczną nie ma rokowań odzyskania zdolności do pracy przed
upływem tego okresu, niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji
orzeka się na okres dłuższy niż 5 lat.
Obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do
samodzielnej egzystencji przewidują, że ustalenie prawa do świadczenia uzupełniającego
następuje na wniosek osoby uprawnionej składany odpowiednio do organu wypłacającego
7 § 4 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do
pracy (Dz. U. Nr 273, poz. 2711, ze zm.).
8 Art. 13 ust. 2, 3 i 5.
-- 3 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
świadczenie emerytalno-rentowe albo rentę socjalną, a w przypadku pozostałych osób
uprawnionych – do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych9. Dokumentem potwierdzającym
niezdolność do samodzielnej egzystencji jest jedno z następujących orzeczeń, które nadal
zachowało swoją ważność (tj. nie upłynął okres, na jaki została orzeczona niezdolność do
samodzielnej egzystencji/I grupa inwalidzka i nie zostało zmienione późniejszym
orzeczeniem):
— orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej
egzystencji;
— orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji;
— orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolności
do samodzielnej egzystencji;
— orzeczenie o całkowitej niezdolności do służby i niezdolności do samodzielnej
egzystencji;
— wydane dla celów rentowych lub nierentowych przed 1 września 1997 r. przez komisję
lekarską do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, orzeczenie zaliczające wnioskodawcę do
I grupy inwalidów.
Na równi z posiadaniem orzeczenia potwierdzającego niezdolność do samodzielnej
egzystencji traktuje się prawomocny wyrok sądu przyznający dodatek pielęgnacyjny,
wydany na skutek złożenia odwołania od decyzji odmawiającej przyznania tego dodatku
w związku z nieustaleniem przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarską ZUS
niezdolności do samodzielnej egzystencji. Jeżeli wnioskodawca posiada jedno z ww.
orzeczeń, powinien dołączyć je do wniosku o świadczenie uzupełniające, chyba że zostało
już ono przedłożone organowi rentowemu.
Osoba, która nie posiada jednego ze wskazanych orzeczeń potwierdzających niezdolność
do samodzielnej egzystencji albo upłynął okres, na który orzeczenie takie wydano, do
wniosku o świadczenie uzupełniające powinna dołączyć:
— zaświadczenie o stanie zdrowia (wystawione przez lekarza prowadzącego leczenie nie
wcześniej niż miesiąc przed złożeniem wniosku),
— dokumentację medyczną i inne dokumenty mające znaczenie przy orzekaniu
o niezdolności do samodzielnej egzystencji, np. kartę badania profilaktycznego,
dokumentację rehabilitacji leczniczej lub zawodowej.
Z uwagi na powyższe nie ma podstaw prawnych do wprowadzania jakichkolwiek
mechanizmów, na podstawie których świadczenie uzupełniające miałoby być przyznawane
bez złożenia wniosku i uzyskania jednego ze wspomnianych orzeczeń w przypadku, gdy
wnioskodawca nie posiada ani takiego orzeczenia wydanego wcześniej, ani wyroku
sądowego przyznającego dodatek pielęgnacyjny. Przepisy nie dopuszczają też
automatycznego uznawania jakichkolwiek orzeczeń, w których nie stwierdzono
niezdolności do samodzielnej egzystencji za spełniające przesłanki niezdolności do
samodzielnej egzystencji ani jakiejkolwiek innej, uproszczonej ścieżki w tym zakresie. Istotą
świadczenia uzupełniającego jest bowiem to, że przysługuje ono wyłącznie osobom
uznanym wprost za niezdolne do samodzielnej egzystencji.
9 Art. 3 ust.1 ustawy o świadczeniu uzupełniającym.
-- 4 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Warto w tym miejscu dodać, że lekarze orzekający - przy wydawaniu orzeczenia
o niezdolności do samodzielnej egzystencji - dokonują oceny możliwości samodzielnego
zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych osoby, takich jak np. poruszanie się
i przemieszczanie, utrzymywanie higieny osobistej, ubieranie się, przygotowywanie
i spożywanie posiłków. Konieczność stałej lub długotrwałej pomocy i opieki może również
wynikać ze schorzeń natury psychicznej, w przebiegu których osoby często wymagają
opieki, np. z uwagi na trudności w komunikacji, czy też brak świadomości zagrożeń.
W każdym przypadku ustalenia orzecznicze dokonywane są w sposób indywidualny,
w oparciu o wyniki bezpośredniego badania osoby ubiegającej się o świadczenie (jeśli jest
ono konieczne) oraz po analizie dokumentacji z przebiegu jej leczenia. Przy ustalaniu
niezdolności do samodzielnej egzystencji lekarze orzekający zobowiązani są dokonać
łącznej oceny następstw wszystkich schorzeń, z powodu których dana osoba jest leczona.
ZUS podejmuje działania w granicach obowiązującego prawa, które gwarantują
prawidłowość oraz jednolitość orzekania dla potrzeb świadczeń z ubezpieczeń społecznych
i innych. Do lekarzy orzekających przekazano standardy orzecznicze wskazujące sposób
podejścia i metodę prawidłowej oceny stanu zdrowia, stopnia naruszenia sprawności
organizmu oraz zdolności osoby do wykonywania pracy zarobkowej. Stosowanie tych
zaleceń służy prawidłowemu i kompleksowemu udokumentowaniu ustaleń orzeczniczych.
Przy orzekaniu o niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji
lekarze orzecznicy i komisje lekarskie ZUS nie kierują się swobodną oceną, lecz stosują
obowiązujące przepisy prawa.
Ustawa o świadczeniu uzupełniającym wskazuje, że za przesłankę stwierdzenia niezdolności
do samodzielnej egzystencji należy uznać fakt posiadania jednego z orzeczeń, w którym
niezdolność tę ustalono. Przesłanka ta jest jednakowa dla wszystkich zainteresowanych.
Ponadto, zgodnie z regulacjami przyjętymi w ustawie, orzeczenia o znacznym stopniu
niepełnosprawności wydane przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, nie
stanowią podstawy do przyznania świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do
samodzielnej egzystencji. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tego aktu świadczenie uzupełniające
przysługuje osobom, których niezdolność do samodzielnej egzystencji stwierdzono
orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji
albo orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, albo orzeczeniem o całkowitej
niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolności do samodzielnej egzystencji,
albo orzeczeniem o całkowitej niezdolności do służby i niezdolności do samodzielnej
egzystencji.
Należy podkreślić, że postępowanie mające na celu ustalenie, czy wnioskodawca jest osobą
niezdolną do samodzielnej egzystencji ma charakter merytoryczny (medyczny), a nie jedynie
formalny – w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych orzeczenie w przedmiocie niezdolności
do samodzielnej egzystencji może wydać wyłącznie lekarz orzecznik, czyli lekarz specjalista,
który odbył szkolenie w zakresie określonym przez Prezesa ZUS, albo komisja lekarska,
w skład której wchodzi 3 lekarzy specjalistów.
Odnośnie do wprowadzenia mechanizmu przyznawania świadczenia uzupełniającego bez
konieczności ponownego stawania przed komisją przez osoby posiadające trwałe
orzeczenia i wieloletnią historię niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej
egzystencji należy zwrócić uwagę, że przypadki braku ustalenia w orzeczenia ZUS
-- 5 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
niezdolności do samodzielnej egzystencji w stosunku do przedstawicieli tej grupy
świadczeniobiorców miały miejsce jedynie w sprawach o rentę socjalną rozpatrywanych
przed wejściem w życie ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla
osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Wynika to z faktu, że przedmiotem tych
postępowań było wyłącznie ustalenie niezdolności do pracy. Ze względu na to, że
niezdolność do samodzielnej egzystencji nie była ustalana w odniesieniu do tej grupy osób,
brak jest podstaw do jednoznacznego przesądzenia, że spełniają one ustawowe przesłanki
niezdolności do samodzielnej egzystencji. Skoro zatem podstawą ustalenia prawa do
świadczenia uzupełniającego jest orzeczenie potwierdzające niezdolność do samodzielnej
egzystencji, to nie znajduje uzasadnienia wprowadzanie postulowanego w treści interpelacji
automatyzmu, polegającego na przyznaniu prawa do świadczenia uzupełniającego osobom
posiadającym orzeczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, lecz bez ustalenia niezdolności
do samodzielnej egzystencji.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 6 of 6 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.655.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 14291 Pani Posłanki Wioletty Marii Kulpy wraz z grupą
posłów, w sprawie wykluczenia części osób z niepełnosprawnościami z dostępu do
świadczeń uzupełniających oraz mechanizmu ponownej weryfikacji orzeczeń, proszę
przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podejmuje liczne działania zmierzające do
poprawy jakości życia osób z niepełnosprawnościami. Inicjatywy legislacyjne, prowadzone
na rzecz tej grupy społecznej, uwzględniają przede wszystkim fakt jej istotnego
zróżnicowania pod względem potrzeb tworzących ją jednostek. W resorcie dokłada się
wszelkich starań, by oferowane wsparcie w największym możliwym stopniu odpowiadało
na te potrzeby.
Wyrazem szczególnej troski państwa o osoby niezdolne do samodzielnej egzystencji jest
wsparcie w postaci świadczenia, o którym mowa w ustawie z dnia 31 lipca 2019 r.
o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji1. Jego
celem jest zapewnienie odbiorcom dodatkowych środków służących zaspokajaniu ich
szczególnych potrzeb życiowych związanych z pielęgnacją, rehabilitacją i opieką medyczną.
Warunki nabywania prawa do świadczenia, tryb jego przyznawania oraz zasady wypłacania
i finansowania regulują przepisy przywołanej ustawy. Zgodnie z nimi2 świadczenie
uzupełniające przysługuje osobom, które spełniają łącznie następujące warunki:
— są obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej lub cudzoziemcami legalnie przebywającymi
na terytorium RP,
— zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
— ukończyły 18 lat,
— są niezdolne do samodzielnej egzystencji i niezdolność ta została stwierdzona
właściwym orzeczeniem wymienionym w ustawie,
— nie posiadają prawa do świadczeń pieniężnych finansowanych ze środków publicznych3
albo suma tych świadczeń (o charakterze innym niż jednorazowe) nie przekracza - od
1 marca 2025 r. - 2 552,39 zł4.
1 Dz. U. z 2024 r. poz. 1649.
2 Art. 1 ust. 3 oraz art. 2 oraz art. 4 ust. 1 i 2 ww. ustawy.
3 Obowiązuje Katalog świadczeń pieniężnych finansowanych ze środków publicznych uwzględnianych przy
ustalaniu prawa i wysokości świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji.
4 Kwota podlega podwyższeniu w terminach i na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 13 października
1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U z 2025 r. poz. 350).
-- 1 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Ustawa o świadczeniu uzupełniającym jednoznacznie przesądza, że przysługuje ono
osobom, których niezdolność do samodzielnej egzystencji została stwierdzona
odpowiednim orzeczeniem.
Odnośnie do sytuacji osób legitymujących się wydanymi przez Zakład Ubezpieczeń
Społecznych (ZUS) orzeczeniami, w których treści nie znalazł się zapis o niezdolności do
samodzielnej egzystencji w rozumieniu aktualnie obowiązujących przepisów, organ
wyjaśnia, że wykonuje ustawowo określone zadania związane z orzekaniem dla celów
ustalania uprawnień do świadczeń5, przy zachowaniu zasad określonych w ustawie z dnia
17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych6. Zgodnie
z przepisami tego aktu niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeka się w przypadku
stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej
lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb
życiowych. Dokonując oceny niezdolności do samodzielnej egzystencji lekarze orzekający
(lekarze orzecznicy i komisje lekarskie ZUS) uwzględniają charakter i przebieg wszystkich
procesów chorobowych oraz ich wpływ na stan czynnościowy organizmu, rodzaj
prowadzonego leczenia i jego skuteczność, a także wiek osoby, w odniesieniu do której jest
wydawane orzeczenie.
Niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy
zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności
do pracy po przekwalifikowaniu. Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła
zdolność wykonywania jakiejkolwiek pracy, częściowo zaś niezdolna do pracy jest osoba,
która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych
kwalifikacji. Dla ustalenia niezdolności do pracy nie wystarczy samo rozpoznanie choroby,
ale konieczne jest stwierdzenie, czy jej następstwa naruszają sprawność organizmu,
w stopniu ograniczającym zdolność do pracy zarobkowej. Przepisy prawa, które regulują
zasady orzekania o niezdolności do pracy wskazują, że lekarz orzekający dokonuje oceny
niezdolności do pracy, jej stopnia, przewidywanego okresu trwania i ustalenia innych
okoliczności niezbędnych do wydania decyzji w sprawie świadczenia.
Każda sprawa oceniana jest indywidualnie, przy uwzględnieniu okoliczności wymienionych
w art. 13 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy emerytalnej, czyli - oprócz stopnia naruszenia sprawności
organizmu - również wykształcenia, posiadanych kwalifikacji i charakteru dotychczas
wykonywanej pracy. Przy ocenie niezdolności do pracy lekarz orzecznik oraz komisja
lekarska, orzekająca w składzie trzech lekarzy specjalistów, zobowiązani są wziąć pod uwagę
wszystkie schorzenia, w związku z którymi leczona jest osoba ubezpieczona i dokonać
łącznej oceny ich następstw, powodujących naruszenie sprawności organizmu. Zadaniem
lekarza orzecznika i członków komisji jest zgodne ze stanem faktycznym, aktualnym stanem
wiedzy medycznej oraz zasadami etyki lekarskiej ustalenie, w jaki sposób schorzenia, na
które dana osoba cierpi upośledzają funkcje organizmu i czy upośledzenie to ma wpływ na
jej zdolność do pracy.
W postępowaniach orzeczniczych związanych z rozpatrywaniem wniosków o rentę z tytułu
niezdolności do pracy lekarz orzecznik i komisja lekarska ZUS, w przypadku stwierdzenia
5 Art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. f ww. ustawy.
6 Dz. U. z 2025 r. poz. 1749.
-- 2 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
niezdolności do samodzielnej egzystencji, niejako „z urzędu” stwierdzają ten fakt
w orzeczeniu na potrzeby ustalenia uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego, a obecnie też
do innych świadczeń, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do
samodzielnej egzystencji (jak od 2019 r. świadczenie uzupełniające). W tej grupie
ubezpieczonych nie powinny więc znaleźć się osoby niezdolne do samodzielnej egzystencji,
które nie otrzymały takiego ustalenia w orzeczeniu.
Przypadki takie mogły mieć natomiast miejsce w sprawach o rentę socjalną rozpatrywanych
przed wejściem w życie ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla
osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. W związku z faktem, że do renty socjalnej
nie przysługiwał wówczas dodatek pielęgnacyjny ani inne świadczenia uzależnione od
niezdolności do samodzielnej egzystencji, okoliczność ta mogła nie być stwierdzana
w orzeczeniach wydawanych na potrzeby ustalania uprawnień do renty socjalnej.
Oszacowanie skali tego zjawiska jest trudne, gdyż wymagałoby ponownej analizy
wydawanych orzeczeń.
Należy też zwrócić uwagę, że do wydawania orzeczeń w sprawach o świadczenie
uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji mają zastosowanie zasady
orzekania i tryb postępowania określone w przepisach ustawy o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Orzeczenie w przedmiocie niezdolności do pracy
oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji jest wydawane na podstawie dokumentacji
medycznej i po przeprowadzeniu bezpośredniego badania stanu zdrowia osoby, w stosunku
do której ma być ono wydane7. Jeżeli sama dokumentacja medyczna wystarcza do wydania
orzeczenia (zawiera kompletne dane o stanie zdrowia, stwierdzonych schorzeniach,
prowadzonym leczeniu, wynikach badań diagnostycznych i ewentualnych konsultacjach
lekarskich), orzeczenie może zostać wydane bez bezpośredniego badania stanu zdrowia
osoby ubiegającej się o nie (w tzw. ,,trybie zaocznym” na podstawie dokumentacji
medycznej). W postępowaniu orzeczniczym lekarze orzecznicy i komisje lekarskie korzystają
z dokumentacji wytworzonej i gromadzonej przez lekarzy leczących daną osobę oraz z jej
wyników badań wykonanych dla celów diagnostyczno-leczniczych. Mogą też zlecić
sporządzenie dodatkowych opinii lekarzy konsultantów (specjalistów z węższych dziedzin
medycyny) lub psychologów, badań oraz obserwacji szpitalnej.
ZUS podkreśla również, że jeżeli ze względu na stan zdrowia osoba ubezpieczona jest
niezdolna do odbycia podróży, istnieje możliwość przeprowadzenia badania w miejscu jej
pobytu. Zakład wskazuje przy tym, że zgodnie z zasadą wynikającą z przepisów ustawy
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych8 niezdolność do pracy oraz
niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeka się na okres nie dłuższy niż 5 lat. Jeżeli
zgodnie z aktualną wiedzą medyczną nie ma rokowań odzyskania zdolności do pracy przed
upływem tego okresu, niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji
orzeka się na okres dłuższy niż 5 lat.
Obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do
samodzielnej egzystencji przewidują, że ustalenie prawa do świadczenia uzupełniającego
następuje na wniosek osoby uprawnionej składany odpowiednio do organu wypłacającego
7 § 4 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do
pracy (Dz. U. Nr 273, poz. 2711, ze zm.).
8 Art. 13 ust. 2, 3 i 5.
-- 3 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
świadczenie emerytalno-rentowe albo rentę socjalną, a w przypadku pozostałych osób
uprawnionych – do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych9. Dokumentem potwierdzającym
niezdolność do samodzielnej egzystencji jest jedno z następujących orzeczeń, które nadal
zachowało swoją ważność (tj. nie upłynął okres, na jaki została orzeczona niezdolność do
samodzielnej egzystencji/I grupa inwalidzka i nie zostało zmienione późniejszym
orzeczeniem):
— orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej
egzystencji;
— orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji;
— orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolności
do samodzielnej egzystencji;
— orzeczenie o całkowitej niezdolności do służby i niezdolności do samodzielnej
egzystencji;
— wydane dla celów rentowych lub nierentowych przed 1 września 1997 r. przez komisję
lekarską do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, orzeczenie zaliczające wnioskodawcę do
I grupy inwalidów.
Na równi z posiadaniem orzeczenia potwierdzającego niezdolność do samodzielnej
egzystencji traktuje się prawomocny wyrok sądu przyznający dodatek pielęgnacyjny,
wydany na skutek złożenia odwołania od decyzji odmawiającej przyznania tego dodatku
w związku z nieustaleniem przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarską ZUS
niezdolności do samodzielnej egzystencji. Jeżeli wnioskodawca posiada jedno z ww.
orzeczeń, powinien dołączyć je do wniosku o świadczenie uzupełniające, chyba że zostało
już ono przedłożone organowi rentowemu.
Osoba, która nie posiada jednego ze wskazanych orzeczeń potwierdzających niezdolność
do samodzielnej egzystencji albo upłynął okres, na który orzeczenie takie wydano, do
wniosku o świadczenie uzupełniające powinna dołączyć:
— zaświadczenie o stanie zdrowia (wystawione przez lekarza prowadzącego leczenie nie
wcześniej niż miesiąc przed złożeniem wniosku),
— dokumentację medyczną i inne dokumenty mające znaczenie przy orzekaniu
o niezdolności do samodzielnej egzystencji, np. kartę badania profilaktycznego,
dokumentację rehabilitacji leczniczej lub zawodowej.
Z uwagi na powyższe nie ma podstaw prawnych do wprowadzania jakichkolwiek
mechanizmów, na podstawie których świadczenie uzupełniające miałoby być przyznawane
bez złożenia wniosku i uzyskania jednego ze wspomnianych orzeczeń w przypadku, gdy
wnioskodawca nie posiada ani takiego orzeczenia wydanego wcześniej, ani wyroku
sądowego przyznającego dodatek pielęgnacyjny. Przepisy nie dopuszczają też
automatycznego uznawania jakichkolwiek orzeczeń, w których nie stwierdzono
niezdolności do samodzielnej egzystencji za spełniające przesłanki niezdolności do
samodzielnej egzystencji ani jakiejkolwiek innej, uproszczonej ścieżki w tym zakresie. Istotą
świadczenia uzupełniającego jest bowiem to, że przysługuje ono wyłącznie osobom
uznanym wprost za niezdolne do samodzielnej egzystencji.
9 Art. 3 ust.1 ustawy o świadczeniu uzupełniającym.
-- 4 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Warto w tym miejscu dodać, że lekarze orzekający - przy wydawaniu orzeczenia
o niezdolności do samodzielnej egzystencji - dokonują oceny możliwości samodzielnego
zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych osoby, takich jak np. poruszanie się
i przemieszczanie, utrzymywanie higieny osobistej, ubieranie się, przygotowywanie
i spożywanie posiłków. Konieczność stałej lub długotrwałej pomocy i opieki może również
wynikać ze schorzeń natury psychicznej, w przebiegu których osoby często wymagają
opieki, np. z uwagi na trudności w komunikacji, czy też brak świadomości zagrożeń.
W każdym przypadku ustalenia orzecznicze dokonywane są w sposób indywidualny,
w oparciu o wyniki bezpośredniego badania osoby ubiegającej się o świadczenie (jeśli jest
ono konieczne) oraz po analizie dokumentacji z przebiegu jej leczenia. Przy ustalaniu
niezdolności do samodzielnej egzystencji lekarze orzekający zobowiązani są dokonać
łącznej oceny następstw wszystkich schorzeń, z powodu których dana osoba jest leczona.
ZUS podejmuje działania w granicach obowiązującego prawa, które gwarantują
prawidłowość oraz jednolitość orzekania dla potrzeb świadczeń z ubezpieczeń społecznych
i innych. Do lekarzy orzekających przekazano standardy orzecznicze wskazujące sposób
podejścia i metodę prawidłowej oceny stanu zdrowia, stopnia naruszenia sprawności
organizmu oraz zdolności osoby do wykonywania pracy zarobkowej. Stosowanie tych
zaleceń służy prawidłowemu i kompleksowemu udokumentowaniu ustaleń orzeczniczych.
Przy orzekaniu o niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji
lekarze orzecznicy i komisje lekarskie ZUS nie kierują się swobodną oceną, lecz stosują
obowiązujące przepisy prawa.
Ustawa o świadczeniu uzupełniającym wskazuje, że za przesłankę stwierdzenia niezdolności
do samodzielnej egzystencji należy uznać fakt posiadania jednego z orzeczeń, w którym
niezdolność tę ustalono. Przesłanka ta jest jednakowa dla wszystkich zainteresowanych.
Ponadto, zgodnie z regulacjami przyjętymi w ustawie, orzeczenia o znacznym stopniu
niepełnosprawności wydane przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, nie
stanowią podstawy do przyznania świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do
samodzielnej egzystencji. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tego aktu świadczenie uzupełniające
przysługuje osobom, których niezdolność do samodzielnej egzystencji stwierdzono
orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji
albo orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, albo orzeczeniem o całkowitej
niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolności do samodzielnej egzystencji,
albo orzeczeniem o całkowitej niezdolności do służby i niezdolności do samodzielnej
egzystencji.
Należy podkreślić, że postępowanie mające na celu ustalenie, czy wnioskodawca jest osobą
niezdolną do samodzielnej egzystencji ma charakter merytoryczny (medyczny), a nie jedynie
formalny – w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych orzeczenie w przedmiocie niezdolności
do samodzielnej egzystencji może wydać wyłącznie lekarz orzecznik, czyli lekarz specjalista,
który odbył szkolenie w zakresie określonym przez Prezesa ZUS, albo komisja lekarska,
w skład której wchodzi 3 lekarzy specjalistów.
Odnośnie do wprowadzenia mechanizmu przyznawania świadczenia uzupełniającego bez
konieczności ponownego stawania przed komisją przez osoby posiadające trwałe
orzeczenia i wieloletnią historię niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej
egzystencji należy zwrócić uwagę, że przypadki braku ustalenia w orzeczenia ZUS
-- 5 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
niezdolności do samodzielnej egzystencji w stosunku do przedstawicieli tej grupy
świadczeniobiorców miały miejsce jedynie w sprawach o rentę socjalną rozpatrywanych
przed wejściem w życie ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla
osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Wynika to z faktu, że przedmiotem tych
postępowań było wyłącznie ustalenie niezdolności do pracy. Ze względu na to, że
niezdolność do samodzielnej egzystencji nie była ustalana w odniesieniu do tej grupy osób,
brak jest podstaw do jednoznacznego przesądzenia, że spełniają one ustawowe przesłanki
niezdolności do samodzielnej egzystencji. Skoro zatem podstawą ustalenia prawa do
świadczenia uzupełniającego jest orzeczenie potwierdzające niezdolność do samodzielnej
egzystencji, to nie znajduje uzasadnienia wprowadzanie postulowanego w treści interpelacji
automatyzmu, polegającego na przyznaniu prawa do świadczenia uzupełniającego osobom
posiadającym orzeczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, lecz bez ustalenia niezdolności
do samodzielnej egzystencji.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 6 of 6 --