Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz praw osób,
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 14267 posłanki Pauliny Matysiak z 22 grudnia 2025 roku w
sprawie ochrony zabytków techniki kolejowej na przykładzie budki dróżnika, proszę przyjąć
poniższe wyjaśnienia.
Ad 1.
Zasady właściwości organów administracji rządowej w zakresie ochrony zabytków, w tym
zabytków techniki oraz historycznych obiektów infrastruktury kolejowej, reguluje ustawa z
dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz.
1292 ze zm.; dalej: u.o.z).
Zgodnie z art. 89 u.o.z. organami ochrony zabytków są minister właściwy do spraw kultury
i ochrony dziedzictwa narodowego, w którego imieniu zadania i kompetencje wykonuje
Generalny Konserwator Zabytków, oraz wojewoda, w którego imieniu zadania
i kompetencje wykonuje wojewódzki konserwator zabytków [WKZ]. Zakres obowiązków
wojewódzkiego konserwatora zabytków określa art. 91 ust. 4 u.o.z., zgodnie z którym
obejmują one w szczególności:
• realizację zadań wynikających z krajowego programu ochrony zabytków i opieki
nad zabytkami,
• sporządzanie w ramach przyznanych środków budżetowych planów finansowania
ochrony zabytków i opieki nad zabytkami,
• prowadzenie rejestru oraz wojewódzkiej ewidencji zabytków i gromadzenie
dokumentacji w tym zakresie,
• wydawanie zgodnie z właściwością decyzji postanowień i zaświadczeń w sprawach
określonych w ustawie oraz w przepisach odrębnych,
• sprawowanie nadzoru nad prawidłowością badań konserwatorskich
i architektonicznych, prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych oraz
innych działań przy zabytkach, a także badań archeologicznych,
• organizowanie i prowadzenie kontroli w zakresie ochrony zabytków i opieki
nad zabytkami,
• opracowywanie wojewódzkich planów ochrony zabytków na wypadek konfliktu
zbrojnego i sytuacji kryzysowych oraz koordynowanie działań przy ich realizacji,
• upowszechnianie wiedzy o zabytkach,
• współpracę w sprawach ochrony zabytków z innymi organami administracji publicznej
oraz podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego, o których mowa
w art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego
i o wolontariacie (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1338).
W ramach realizacji tych obowiązków WKZ lub działający z jego upoważnienia pracownicy
wojewódzkiego urzędu ochrony zabytków prowadzą zgodnie z art. 38 u.o.z. kontrolę
przestrzegania i stosowania przepisów dotyczących ochrony zabytków i opieki nad

-- 1 of 4 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
zabytkami. Z kontroli tej sporządza się protokół na podstawie art. 39 u.o.z. Jeżeli w toku
kontroli zostanie stwierdzone, że zabytek znajduje się w nieodpowiednim stanie zachowania,
WKZ może zgodnie z art. 40 ust. 1 u.o.z. wydać osobie kontrolowanej lub kierownikowi
kontrolowanej jednostki organizacyjnej zalecenia pokontrolne zobowiązujące do usunięcia
stwierdzonych nieprawidłowości w wyznaczonym terminie, o ile ich charakter nie uzasadnia
wydania decyzji, o której mowa w art. 49 ust. 1 u.o.z. Podkreślić należy, że wydanie wskazanej
decyzji nakazowej jest możliwe jedynie w przypadku zabytku wpisanego do rejestru
zabytków. Natomiast w przypadku stwierdzenia, że działanie lub zaniechanie osoby
fizycznej, kierownika jednostki organizacyjnej lub jej pracownika narusza przepisy art. 108–
118 u.o.z., WKZ jako organ pierwszej instancji kieruje do Policji, prokuratury albo sądu
zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa lub wykroczenia zgodnie z art. 41
u.o.z.
Jednocześnie wszelkie prace prowadzone przy zabytkach wpisanych do rejestru, w tym przy
zabytkach techniki i obiektach infrastruktury kolejowej, wymagają pozwolenia
wojewódzkiego konserwatora zabytków udzielanego w trybie art. 36 ust. 1 u.o.z. Pozwolenie
to udzielane jest w formie decyzji administracyjnej na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia
14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691;
dalej: k.p.a).
Z powyższego jednoznacznie wynika, że wszelkie działania w zakresie ochrony, nadzoru,
kontroli oraz wydawania decyzji dotyczących zabytków techniki, w tym historycznych
obiektów infrastruktury kolejowej, należą do wyłącznych kompetencji właściwego
miejscowo wojewódzkiego konserwatora zabytków, który wykonuje te zadania w imieniu
wojewody jako organ administracji rządowej.
Ad 2.
Czynności związane z ochroną zagrożonych zabytków, w tym prowadzenie kontroli,
podejmowanie interwencji oraz kierowanie zawiadomień do organów ścigania w przypadku
podejrzenia popełnienia przestępstwa polegającego na uszkodzeniu lub zniszczeniu zabytku
(art. 108 u.o.z.), należą do wyłącznych kompetencji właściwego miejscowo wojewódzkiego
konserwatora zabytków.
Również wszczynanie i prowadzenie postępowań administracyjnych dotyczących ochrony
zabytku, w tym wpisu do rejestru zabytków (art. 9 i art. 10 u.o.z.) oraz wydania decyzji
o wstrzymaniu prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych
przy zabytku niewpisanym do rejestru albo na Listę Skarbów Dziedzictwa, jeżeli obiekt
spełnia przesłanki uzasadniające wpis do rejestru (art. 46 u.o.z.), pozostaje w wyłącznej
właściwości wojewódzkiego konserwatora zabytków.
Nadzór Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, wykonywany przez Generalnego
Konserwatora Zabytków, nad wojewódzkimi konserwatorami zabytków ma przede
wszystkim charakter instancyjny. Oznacza to, że nie polega on na bezpośrednim
zastępowaniu wojewódzkiego konserwatora w podejmowaniu działań terenowych ani
w wydawaniu decyzji w pierwszej instancji. Zgodnie z art. 15 k.p.a. organy administracji
publicznej są zobowiązane do przestrzegania swojej właściwości instancyjnej. W praktyce
oznacza to, że Minister jako organ wyższego stopnia może ingerować w działania
wojewódzkiego konserwatora zabytków wyłącznie w trybach przewidzianych w k.p.a.,
tj. poprzez rozpoznanie odwołania od wydanej decyzji albo w ramach postępowań
nadzorczych (np. stwierdzenie nieważności lub uchylenie decyzji). Oznacza to,
że w sytuacjach nagłych, takich jak zagrożenie rozbiórką obiektu o potencjalnej wartości
zabytkowej, odpowiedzialność za natychmiastowe działania ochronne, w tym kontrolę,
wydanie decyzji o wstrzymaniu robót oraz zawiadomienie organów ścigania, spoczywa
wyłącznie na wojewódzkim konserwatorze zabytków, natomiast rola Generalnego

-- 2 of 4 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Konserwatora Zabytków ogranicza się do kontroli legalności tych działań w ramach
przewidzianych prawem procedur instancyjnych i nadzorczych.
Ad 3.
Budynek posterunku przejazdu kolejowego w Gogolinie („budka dróżnika”) nie był wpisany
indywidualnie do rejestru zabytków województwa opolskiego ani nie znajdował się na
obszarze wpisanym do rejestru zabytków. Obiekt nie był również ujęty w gminnej ewidencji
zabytków, przyjętej zarządzeniem Burmistrza Gogolina nr Or.I.0050.69.2016 z dnia 18 maja
2016 r. Posterunek przejazdu kolejowego w Gogolinie był natomiast ujęty w wojewódzkiej
ewidencji zabytków jako integralny element zabytkowej zabudowy zespołu stacji kolejowej
Gogolin.
Opolski Wojewódzki Konserwator Zabytków [OWKZ] otrzymał 12 grudnia 2025 r. pismo
poseł Pauliny Matysiak dotyczące konieczności podjęcia interwencji w związku z planowaną
rozbiórką budynku przez PKP. W odpowiedzi OWKZ pismem z 15 grudnia 2025 r. znak
ZN.5143.32.2025.KW przekazał posłance informacje dotyczące formy ochrony prawnej
obiektu oraz możliwości wstrzymania prac rozbiórkowych w świetle obowiązujących
przepisów u.o.z. Równocześnie 16 grudnia 2025 r. OWKZ wystąpił do Burmistrza Gogolina
pismem znak ZN.5140.122.2025.SO o włączenie zespołu stacji kolejowej przy Placu
Dworcowym do gminnej ewidencji zabytków oraz objęcie tego zespołu ochroną
konserwatorską w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Tego samego
dnia na miejsce skierowany został inspektor Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków
w Opolu w celu przeprowadzenia oględzin. W ich toku stwierdzono, że budynek został już
wyburzony.
Wobec braku wcześniejszego wpisu do rejestru zabytków, braku ochrony obszarowej
i nieuwzględnienia w gminnej ewidencji OWKZ nie prowadził wcześniej postępowań ani
działań administracyjnych dotyczących tego obiektu poza jego ujęciem w wojewódzkiej
ewidencji zabytków jako elementu zespołu stacji. Pozwolenia konserwatorskie, o których
mowa w art. 36 ust. 1 u.o.z., wymagane są wyłącznie dla obiektów wpisanych do rejestru
(art. 7 pkt 1 u.o.z.). Zgodnie z art. 39 ust. 3 ustawy z 7 lipca 1994 r. prawo budowlane (t. j. Dz.
U. z 2025 r. poz. 418) uzgodnienia rozbiórek obiektów zabytkowych są wymagane tylko dla
obiektów ujętych w gminnej ewidencji zabytków. Zgodnie z art. 22 ust. 4 u.o.z. gminną
ewidencję zabytków prowadzi wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Prowadzenie GEZ jest
jednym z zadań własnych gminy, a jego realizacja podlega kontroli sądowej (art. 101 ustawy
o samorządzie gminnym, t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1153).
Ad 4.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego prowadzi obecnie prace koncepcyjne nad
systemowym podejściem do ochrony zabytkowej infrastruktury kolejowej, obejmującym
również jej identyfikację i rozpoznanie w zasobie spółek kolejowych, w tym PKP PLK S.A.
i PKP S.A. Opracowana koncepcja ma charakter roboczy i jest obecnie przedmiotem
konsultacji. Dalszy tryb jej wdrażania zostanie określony po zakończeniu tych konsultacji.
Ad 5.
Zgodnie z art. 22 ust. 2 u.o.z. prowadzenie wojewódzkiej ewidencji zabytków [WEZ] należy
do zadań realizowanych przez wojewódzkich konserwatorów zabytków. Organy te
posiadają wyłączne kompetencje merytoryczne do ustalania, czy dany obiekt posiada
wartości zabytkowe w rozumieniu ustawy. Jeżeli WKZ uzna, że obiekt posiada takie
wartości, jest zobowiązany ująć go w WEZ, a następnie zawiadomić właściwy organ gminy
o konieczności ujęcia obiektu w gminnej ewidencji zabytków.

-- 3 of 4 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego prowadzi krajową ewidencję zabytków [KEZ],
tworzoną wyłącznie na podstawie danych przekazywanych przez WKZ. Minister nie
prowadzi własnych oględzin terenowych ani niezależnej identyfikacji obiektów potencjalnie
zabytkowych. Oznacza to, że jeżeli WKZ nie włączy obiektu do WEZ, Minister nie posiada
żadnych informacji o jego istnieniu w systemie ochrony zabytków. W praktyce Minister
dysponuje jedynie wiedzą o zasobie zabytków opartą na WEZ sporządzanych przez WKZ
zgodnie z ich właściwością terenową.
Ad 6.
Zgodnie z art. 5 u.o.z. podstawowy obowiązek opieki nad zabytkiem spoczywa na jego
właścicielu lub posiadaczu, w tym również na spółkach kolejowych. Obejmuje on w
szczególności badanie i dokumentowanie zabytku, prowadzenie przy nim robót i prac
konserwatorskich, jego zabezpieczenie i utrzymanie, właściwe korzystanie z obiektu
oraz upowszechnianie wiedzy o jego znaczeniu. Na podstawie art. 6 u.o.z. ochronie prawnej
podlegają zabytki, w tym zabytki techniki, niezależnie od stanu ich zachowania. Ochrona ta
ma również wymiar represyjny – zgodnie z art. 108 u.o.z. przestępstwem jest uszkodzenie
lub zniszczenie zabytku, przy czym odpowiedzialność karna nie zależy od wpisu do rejestru
czy ujęcia w ewidencjach. Decydujące znaczenie ma faktyczne posiadanie przez obiekt
wartości zabytkowych.
System ochrony opiera się na jasnym podziale kompetencji między właścicielem/
posiadaczem obiektu odpowiedzialnym za właściwe postępowanie a wojewódzkim
konserwatorem zabytków uprawnionym do oceny wartości zabytkowej i zastosowania
środków ochrony prawnej. Kompetencje Generalnego Konserwatora Zabytków nie
obejmują ingerowania w decyzje merytoryczne WKZ ani przejmowania ich kompetencji
terenowych. Ministerstwo nie prowadzi obecnie prac nad zmianą przepisów w tym zakresie.
Obowiązujące regulacje zapewniają pełny zestaw narzędzi służących identyfikacji, ochronie
i egzekwowaniu odpowiedzialności za zabytki – pod warunkiem ich stosowania przez
wszystkie podmioty.
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
SEKRETARZ STANU
Maciej Wróbel

-- 4 of 4 --