Interpelacja nr 14117
Interpelacja w sprawie sytuacji miasta Bielsko-Biała po zamknięciu rządowego Programu Inwestycji Strategicznych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (100%)
Rolnictwo i Rozwój Wsi (35%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie sytuacji miasta Bielsko-Biała po zamknięciu rządowego Programu Inwestycji Strategicznych
Interpelacja nr 14117
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie sytuacji miasta Bielsko-Biała po zamknięciu rządowego Programu Inwestycji Strategicznych
Zgłaszający: Grzegorz Puda
Data wpływu: 09-12-2025
Szanowny Panie Premierze,
na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP składam interpelację dotyczącą sytuacji miasta Bielsko-Biała po zamknięciu rządowego Programu Inwestycji Strategicznych (RPIS), który do końca 2023 roku był jednym z najważniejszych instrumentów wspierających inwestycje lokalne w Polsce.
Likwidacja Programu Inwestycji Strategicznych stworzonego przez Prawo i Sprawiedliwość jako narzędzie realnego wsparcia dla samorządów to decyzja, która wywołała poważne obawy na wszystkich szczeblach władzy samorządowej.
Samorządy planowały i realizowały dzięki niemu kluczowe inwestycje: modernizacje dróg, rozbudowę kanalizacji, remonty szkół oraz projekty poprawiające bezpieczeństwo mieszkańców. Teraz, bez przedstawienia jakiejkolwiek wiarygodnej alternatywy finansowej, wiele z tych przedsięwzięć stanęło pod znakiem zapytania, a odpowiedzialność za to spoczywa na obecnym rządzie.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami, które wymagają pilnego i jednoznacznego wyjaśnienia:
Z jakiego powodu rząd zdecydował o zamknięciu rządowego Programu Inwestycji Strategicznych bez wcześniejszego przygotowania alternatywnego mechanizmu finansowania inwestycji lokalnych?
Z jakich źródeł miasta Bielsko-Biała ma obecnie pozyskiwać środki na inwestycje o kluczowym znaczeniu dla mieszkańców, skoro dotychczas wykorzystywane narzędzie zostało zlikwidowane, a nowego nie zaproponowano? Czy rząd przewiduje uruchomienie nowego programu o podobnym charakterze?
W jaki sposób rząd planuje zwiększyć dostępność środków z funduszy unijnych lub programów krajowych, aby samorządy – w tym miasto Bielsko-Biała – nie zostały pozostawione same sobie w obliczu rosnących kosztów realizacji inwestycji?
W jaki sposób rząd ocenił wpływ zamknięcia programu na finanse jednostek samorządu terytorialnego oraz na ich zdolność do utrzymania ciągłości zadań publicznych? Jeśli taka ocena została przeprowadzona, w jaki sposób można uzyskać do niej dostęp?
Brak stabilnych instrumentów wsparcia inwestycyjnego w połączeniu z rosnącymi kosztami materiałów i usług budowlanych prowadzi do sytuacji, w której samorządy, takie jak miasto Bielsko-Biała, stają na krawędzi wstrzymania strategicznych projektów. Takie decyzje rządu nie tylko osłabiają rozwój lokalny, ale również podważają zaufanie do państwa jako partnera samorządu terytorialnego.
W związku z ogromną wagą sprawy dla społeczności lokalnej proszę o pilną, precyzyjną i wyczerpującą odpowiedź.
Interpelacja nr 14117
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie sytuacji miasta Bielsko-Biała po zamknięciu rządowego Programu Inwestycji Strategicznych
Zgłaszający: Grzegorz Puda
Data wpływu: 09-12-2025
Szanowny Panie Premierze,
na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP składam interpelację dotyczącą sytuacji miasta Bielsko-Biała po zamknięciu rządowego Programu Inwestycji Strategicznych (RPIS), który do końca 2023 roku był jednym z najważniejszych instrumentów wspierających inwestycje lokalne w Polsce.
Likwidacja Programu Inwestycji Strategicznych stworzonego przez Prawo i Sprawiedliwość jako narzędzie realnego wsparcia dla samorządów to decyzja, która wywołała poważne obawy na wszystkich szczeblach władzy samorządowej.
Samorządy planowały i realizowały dzięki niemu kluczowe inwestycje: modernizacje dróg, rozbudowę kanalizacji, remonty szkół oraz projekty poprawiające bezpieczeństwo mieszkańców. Teraz, bez przedstawienia jakiejkolwiek wiarygodnej alternatywy finansowej, wiele z tych przedsięwzięć stanęło pod znakiem zapytania, a odpowiedzialność za to spoczywa na obecnym rządzie.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami, które wymagają pilnego i jednoznacznego wyjaśnienia:
Z jakiego powodu rząd zdecydował o zamknięciu rządowego Programu Inwestycji Strategicznych bez wcześniejszego przygotowania alternatywnego mechanizmu finansowania inwestycji lokalnych?
Z jakich źródeł miasta Bielsko-Biała ma obecnie pozyskiwać środki na inwestycje o kluczowym znaczeniu dla mieszkańców, skoro dotychczas wykorzystywane narzędzie zostało zlikwidowane, a nowego nie zaproponowano? Czy rząd przewiduje uruchomienie nowego programu o podobnym charakterze?
W jaki sposób rząd planuje zwiększyć dostępność środków z funduszy unijnych lub programów krajowych, aby samorządy – w tym miasto Bielsko-Biała – nie zostały pozostawione same sobie w obliczu rosnących kosztów realizacji inwestycji?
W jaki sposób rząd ocenił wpływ zamknięcia programu na finanse jednostek samorządu terytorialnego oraz na ich zdolność do utrzymania ciągłości zadań publicznych? Jeśli taka ocena została przeprowadzona, w jaki sposób można uzyskać do niej dostęp?
Brak stabilnych instrumentów wsparcia inwestycyjnego w połączeniu z rosnącymi kosztami materiałów i usług budowlanych prowadzi do sytuacji, w której samorządy, takie jak miasto Bielsko-Biała, stają na krawędzi wstrzymania strategicznych projektów. Takie decyzje rządu nie tylko osłabiają rozwój lokalny, ale również podważają zaufanie do państwa jako partnera samorządu terytorialnego.
W związku z ogromną wagą sprawy dla społeczności lokalnej proszę o pilną, precyzyjną i wyczerpującą odpowiedź.
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Hanna Majszczyk
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
3 kwot, 7 %
Precyzyjne daty
6
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
7 / 1k zn.
- Zawiera 3 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (7)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9906 znaków
tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/4
Warszawa, 31 grudnia 2025 roku
Sprawa: Interpelacje nr 14071 - 14074 oraz 14080-
14117 w sprawie sytuacji gmin po zamknięciu Rządowego Funduszu
Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych.
Znak sprawy: FG8.054.103.2025
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
W związku z interpelacjami nr 14071 - 14074 oraz 14080-
14117 złożonymi przez posła Grzegorza Pudę 12 grudnia 2025 r. w sprawie
sytuacji gmin1 po zamknięciu Rządowego Funduszu Polski Ład: Program Inwestycji
Strategicznych, uprzejmie informuję.
Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych był doraźnym
działaniem wspierającym w poprzednich latach samorządy. Wprowadzony został
w tym samym czasie, gdy dokonano szeregu zmian w systemie podatkowym, które
miały negatywny wpływ na sytuację finansów jednostek samorządu terytorialnego
i na poziom ich dochodów własnych.
Źródłem finansowania programu jest Fundusz Przeciwdziałania COVID-19, który
jest utworzonym w Banku Gospodarstwa Krajowego funduszem przepływowym
bez własnych źródeł finansowania. Oznacza to, że wydatki tego Funduszu, w tym
w ramach ww. programu, są finansowane albo z wpłat z budżetu państwa albo z
instrumentów dłużnych, tj. obligacji emitowanych przez Bank Gospodarstwa
Krajowego na rzecz Funduszu i gwarantowanych przez Skarb Państwa. Wykup
tych zobowiązań będzie obciążał wydatki budżetu państwa w latach przyszłych.
Nie jest prawdziwe zawarte w interpelacjach stwierdzenie, że rząd zdecydował
o zamknięciu Rządowego Programu Inwestycji Strategicznych. Wypłaty z promes
wydawanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego w ramach programu są
realizowane na bieżąco i będą odbywać się do momentu realizacji ostatniej wypłaty
1 W interpelacjach wskazane zostały gminy: Kozy, Bestwina, Buczkowice, Jasienica,
Jaworze, Porąbka, Wilkowice, Szczyrk, Czechowice-Dziedzice, Wilamowice, Czernichów,
Gilowice, Jeleśnia, Koszarawa, Rajcza, Ślemień, Węgierska Górka, Lipowa, Łękawica,
Łodygowice, Milówka, Radziechowy-Wieprz, Świnna, Ujsoły, Goczałkowice-Zdrój, Kobiór,
Miedźna, Pawłowice, Suszec, Skoczów, Strumień, Brenna, Chybie, Dębowiec, Goleszów,
Hażlach, Istebna, Zebrzydowice, Żywiec, Pszczyna, Cieszyn, Bielsko-Biała
-- 1 of 4 --
2/4
na realizację inwestycji objętej dofinansowaniem z Programu. Wszystkie promesy
zachowują ważność w terminach w nich wskazanych i wszystkie wypłaty z tytułu
ich posiadania zostaną zrealizowane (na warunkach określonych w Programie). Jak
wskazano powyżej, obecny rząd zapewnia środki na bieżącą realizację tych wypłat.
Odnosząc się natomiast do pytań dotyczących innych źródeł finansowania
inwestycji samorządowych, proszę o przyjęcie następującego stanowiska.
25 października 2024 r. weszła w życie ustawa o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego z dnia 1 października 2024 r. (Dz.U. z 2024 r. poz. 1572 ze zm.),
która wprowadziła zmiany dotyczące finansów jednostek samorządu
terytorialnego (dalej: JST). Reforma dochodów JST miała na celu wprowadzenie do
porządku prawnego regulacji zapewniających stabilny system finansowania JST
oraz zwiększenie dochodów JST w sposób systemowy.
Samorządy, już na etapie konstruowania projektu budżetu na rok przyszły, jak
również opracowywania wieloletniej prognozy finansowej będą wiedziały jakimi
środkami, ustalonymi według obiektywnych kryteriów i zasad, będą dysponować
i ile środków mogą przeznaczyć na zadania bieżące i inwestycyjne. Nowy system
dochodów JST uwzględnia m.in. specyfikę poszczególnych kategorii JST, obejmując
przy tym nie tylko kwestię zróżnicowań dochodowych, ale również kwestię potrzeb
wydatkowych wynikających z realizowanych zadań. Zgodnie
z przyjętymi rozwiązaniami, głównym źródłem dochodów są dochody podatkowe,
zaś subwencje z budżetu państwa mają charakter uzupełniający. Nastąpiła zmiana
jakościowa w strukturze dochodów budżetów samorządowych. Ustawa zwiększyła
dochody własne jednostek samorządu terytorialnego, dochody odzyskały swój
podstawowy i stymulacyjny charakter. Głównym źródłem dochodów samorządów
terytorialnych stały się dochody podatkowe. System zasilania finansowego został
oparty na lokalnej bazie podatników podatku dochodowego od osób fizycznych
(PIT) oraz podatników podatku dochodowego od osób prawnych (CIT).
Zamiast części subwencji ogólnej, wprowadzono pojęcie potrzeb finansowych JST,
które to potrzeby podlegają finansowaniu zwiększonymi dochodami z tytułu
udziału w podatkach PIT i CIT, a - w przypadku, gdy będą one niewystarczające –
subwencją ogólną z budżetu państwa.
Wśród potrzeb finansowych są tzw. potrzeby rozwojowe. Potrzeby rozwojowe
ustalane są na poszczególne kategorie JST, co stwarza możliwość bardziej
precyzyjnego wspierania rozwoju poszczególnych kategorii JST. Globalna kwota
środków dla danej kategorii JST odpowiada 23% kwoty wydatków majątkowych
pomniejszonych o równowartość wykonanych przez nie dochodów majątkowych
z tytułu dotacji oraz środków przeznaczonych na inwestycje.
Ustalona dla każdej kategorii JST kwota potrzeb rozwojowych, dzielona jest na
2 pule:
- 60% pulę podstawową, dzieloną między JST proporcjonalnie do liczby
mieszkańców, z pewną minimalną kwotą dla najmniejszych ludnościowo
samorządów;
- 40% pulę inwestycyjną, dzieloną między JST proporcjonalnie do średnich
przeliczeniowych wydatków majątkowych JST z 3 ostatnich lat, gdzie dla roku
2025 przyjęto, że najwyższe wagi mają wydatki własne, potem wydatki majątkowe
UE, a najmniejsze inwestycje realizowane ze środków rządowych. Na kolejne lata
wagi będą określone rozporządzeniem MF.
-- 2 of 4 --
3/4
Należy podkreślić, że w wyniku wprowadzenia systemowej reformy finasowania
samorządów do jednostek samorządu terytorialnego będą wpływać środki
w sposób przewidywalny i stabilny, co przełoży się na lokalne zwiększenie
inwestycji. Umożliwi to także poprawę dostępu do środków unijnych poprzez
zwiększenie możliwości finansowania udziału własnego w realizacji zadań
z budżetów JST.
Podkreślić należy, że łączny skutek finansowy, wynikający z nowej ustawy, jest dla
JST pozytywny i oznacza zwiększenie ich dochodów o 24,8 mld zł w roku 2025,
w stosunku do dochodów obliczonych na ten sam rok według systemu
obowiązującego do końca 2024 r., a w perspektywie najbliższej dekady szacuje się,
że dochody jednostek samorządu terytorialnego wzrosną o ponad 345 mld zł.
Należy też dodać, że nowa ustawa o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego wprowadziła dodatkowy mechanizm uzupełniania dochodów
samorządów.
Zgodnie z art. 34 ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek
samorządu terytorialnego w budżecie państwa tworzy się rezerwę na uzupełnienie
dochodów jednostek samorządu terytorialnego w wysokości stanowiącej
równowartość 1% kwoty potrzeb finansowych ustalonych dla wszystkich
jednostek samorządu terytorialnego. Rezerwą tą dysponuje minister właściwy do
spraw finansów publicznych.
Ustawa określa obszary i przypadki, według których rozdzielane są środki
omawianej rezerwy. Reprezentacja jednostek samorządu terytorialnego,
w terminie do dnia 31 marca roku budżetowego, może wskazać obszary i przypadki
(spośród określonych ustawowo), według których rozdzielane będą środki
stanowiące 80% rezerwy.
Podziału części rezerwy w kwocie stanowiącej 80% jej wysokości dokonuje
minister właściwy do spraw finansów publicznych w porozumieniu z ministrem
właściwym w zakresie danego obszaru, po uzgodnieniu z reprezentacją jednostek
samorządu terytorialnego obszarów i przypadków, według których rozdzielane
będą środki rezerwy.
Szanse rozwojowe dla JST stwarza również dostęp do środków UE, w tym z KPO
oraz środków zwrotnych, tj. kredytów, pożyczek, obligacji.
Samorządy mogą realizować wiele przedsięwzięć przy znacznym wykorzystaniu
środków UE. Daje to możliwość realizacji przedsięwzięć ważnych dla społeczności
lokalnej, które czasami trudno byłoby zrealizować wyłącznie ze środków własnych.
W celu zwiększenia absorbcji środków UE wprowadzono szereg rozwiązań o
charakterze systemowym, w tym m.in. w ustawie o finansach publicznych, które
umożliwiają samorządom pozyskiwanie środków zwrotnych na realizację wielu
ważnych przedsięwzięć.
Już od wielu lat funkcjonują wyłączenia z limitu spłaty zobowiązań JST dla
kredytów, pożyczek, obligacji - zaciąganych na realizację projektów UE.
W celu zwiększenia możliwości absorpcji środków UE, dodatkowo rozszerzono
wyłączenia o zobowiązania zaciągnięte w związku z umową zawartą na realizację
programu, projektu lub zadania finansowanego w co najmniej 50% ze środków UE,
w części odpowiadającej wydatkom na wkład krajowy poniesiony po dniu
1 stycznia 2013 r. Obowiązujące wyłączenia są dla JST ułatwieniem w realizacji
projektów współfinansowanych ze środków UE.
Corocznie w budżecie państwa tworzona jest również rezerwa celowa na
dofinansowanie zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego, której
-- 3 of 4 --
4/4
wysokość na 2026 rok wynosi 710 000 000 zł. O środki rezerwy celowej JST mogą
występować za pośrednictwem właściwych wojewodów, na zasadach określonych
w ustawie o finansach publicznych oraz przepisach szczególnych dotyczących
dofinansowania danego zadania ze środków budżetu państwa.
Jednostki samorządu terytorialnego realizują swoje zadania samodzielnie i na
własną odpowiedzialność oraz prowadzą samodzielną gospodarkę finansową.
Dzięki wprowadzeniu w 2024 roku reformy dochodów samorządu terytorialnego,
samodzielnie decydują o kierunkach działań inwestycyjnych przy udziale stabilnych
dochodów własnych oraz z uwzględnieniem możliwości pozyskania finansowania
ze źródeł zewnętrznych, w tym środków budżetu państwa, środków unijnych czy
KPO.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Hanna Majszczyk
podsekretarz stanu
w Ministerstwie Finansów
-- 4 of 4 --
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/4
Warszawa, 31 grudnia 2025 roku
Sprawa: Interpelacje nr 14071 - 14074 oraz 14080-
14117 w sprawie sytuacji gmin po zamknięciu Rządowego Funduszu
Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych.
Znak sprawy: FG8.054.103.2025
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
W związku z interpelacjami nr 14071 - 14074 oraz 14080-
14117 złożonymi przez posła Grzegorza Pudę 12 grudnia 2025 r. w sprawie
sytuacji gmin1 po zamknięciu Rządowego Funduszu Polski Ład: Program Inwestycji
Strategicznych, uprzejmie informuję.
Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych był doraźnym
działaniem wspierającym w poprzednich latach samorządy. Wprowadzony został
w tym samym czasie, gdy dokonano szeregu zmian w systemie podatkowym, które
miały negatywny wpływ na sytuację finansów jednostek samorządu terytorialnego
i na poziom ich dochodów własnych.
Źródłem finansowania programu jest Fundusz Przeciwdziałania COVID-19, który
jest utworzonym w Banku Gospodarstwa Krajowego funduszem przepływowym
bez własnych źródeł finansowania. Oznacza to, że wydatki tego Funduszu, w tym
w ramach ww. programu, są finansowane albo z wpłat z budżetu państwa albo z
instrumentów dłużnych, tj. obligacji emitowanych przez Bank Gospodarstwa
Krajowego na rzecz Funduszu i gwarantowanych przez Skarb Państwa. Wykup
tych zobowiązań będzie obciążał wydatki budżetu państwa w latach przyszłych.
Nie jest prawdziwe zawarte w interpelacjach stwierdzenie, że rząd zdecydował
o zamknięciu Rządowego Programu Inwestycji Strategicznych. Wypłaty z promes
wydawanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego w ramach programu są
realizowane na bieżąco i będą odbywać się do momentu realizacji ostatniej wypłaty
1 W interpelacjach wskazane zostały gminy: Kozy, Bestwina, Buczkowice, Jasienica,
Jaworze, Porąbka, Wilkowice, Szczyrk, Czechowice-Dziedzice, Wilamowice, Czernichów,
Gilowice, Jeleśnia, Koszarawa, Rajcza, Ślemień, Węgierska Górka, Lipowa, Łękawica,
Łodygowice, Milówka, Radziechowy-Wieprz, Świnna, Ujsoły, Goczałkowice-Zdrój, Kobiór,
Miedźna, Pawłowice, Suszec, Skoczów, Strumień, Brenna, Chybie, Dębowiec, Goleszów,
Hażlach, Istebna, Zebrzydowice, Żywiec, Pszczyna, Cieszyn, Bielsko-Biała
-- 1 of 4 --
2/4
na realizację inwestycji objętej dofinansowaniem z Programu. Wszystkie promesy
zachowują ważność w terminach w nich wskazanych i wszystkie wypłaty z tytułu
ich posiadania zostaną zrealizowane (na warunkach określonych w Programie). Jak
wskazano powyżej, obecny rząd zapewnia środki na bieżącą realizację tych wypłat.
Odnosząc się natomiast do pytań dotyczących innych źródeł finansowania
inwestycji samorządowych, proszę o przyjęcie następującego stanowiska.
25 października 2024 r. weszła w życie ustawa o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego z dnia 1 października 2024 r. (Dz.U. z 2024 r. poz. 1572 ze zm.),
która wprowadziła zmiany dotyczące finansów jednostek samorządu
terytorialnego (dalej: JST). Reforma dochodów JST miała na celu wprowadzenie do
porządku prawnego regulacji zapewniających stabilny system finansowania JST
oraz zwiększenie dochodów JST w sposób systemowy.
Samorządy, już na etapie konstruowania projektu budżetu na rok przyszły, jak
również opracowywania wieloletniej prognozy finansowej będą wiedziały jakimi
środkami, ustalonymi według obiektywnych kryteriów i zasad, będą dysponować
i ile środków mogą przeznaczyć na zadania bieżące i inwestycyjne. Nowy system
dochodów JST uwzględnia m.in. specyfikę poszczególnych kategorii JST, obejmując
przy tym nie tylko kwestię zróżnicowań dochodowych, ale również kwestię potrzeb
wydatkowych wynikających z realizowanych zadań. Zgodnie
z przyjętymi rozwiązaniami, głównym źródłem dochodów są dochody podatkowe,
zaś subwencje z budżetu państwa mają charakter uzupełniający. Nastąpiła zmiana
jakościowa w strukturze dochodów budżetów samorządowych. Ustawa zwiększyła
dochody własne jednostek samorządu terytorialnego, dochody odzyskały swój
podstawowy i stymulacyjny charakter. Głównym źródłem dochodów samorządów
terytorialnych stały się dochody podatkowe. System zasilania finansowego został
oparty na lokalnej bazie podatników podatku dochodowego od osób fizycznych
(PIT) oraz podatników podatku dochodowego od osób prawnych (CIT).
Zamiast części subwencji ogólnej, wprowadzono pojęcie potrzeb finansowych JST,
które to potrzeby podlegają finansowaniu zwiększonymi dochodami z tytułu
udziału w podatkach PIT i CIT, a - w przypadku, gdy będą one niewystarczające –
subwencją ogólną z budżetu państwa.
Wśród potrzeb finansowych są tzw. potrzeby rozwojowe. Potrzeby rozwojowe
ustalane są na poszczególne kategorie JST, co stwarza możliwość bardziej
precyzyjnego wspierania rozwoju poszczególnych kategorii JST. Globalna kwota
środków dla danej kategorii JST odpowiada 23% kwoty wydatków majątkowych
pomniejszonych o równowartość wykonanych przez nie dochodów majątkowych
z tytułu dotacji oraz środków przeznaczonych na inwestycje.
Ustalona dla każdej kategorii JST kwota potrzeb rozwojowych, dzielona jest na
2 pule:
- 60% pulę podstawową, dzieloną między JST proporcjonalnie do liczby
mieszkańców, z pewną minimalną kwotą dla najmniejszych ludnościowo
samorządów;
- 40% pulę inwestycyjną, dzieloną między JST proporcjonalnie do średnich
przeliczeniowych wydatków majątkowych JST z 3 ostatnich lat, gdzie dla roku
2025 przyjęto, że najwyższe wagi mają wydatki własne, potem wydatki majątkowe
UE, a najmniejsze inwestycje realizowane ze środków rządowych. Na kolejne lata
wagi będą określone rozporządzeniem MF.
-- 2 of 4 --
3/4
Należy podkreślić, że w wyniku wprowadzenia systemowej reformy finasowania
samorządów do jednostek samorządu terytorialnego będą wpływać środki
w sposób przewidywalny i stabilny, co przełoży się na lokalne zwiększenie
inwestycji. Umożliwi to także poprawę dostępu do środków unijnych poprzez
zwiększenie możliwości finansowania udziału własnego w realizacji zadań
z budżetów JST.
Podkreślić należy, że łączny skutek finansowy, wynikający z nowej ustawy, jest dla
JST pozytywny i oznacza zwiększenie ich dochodów o 24,8 mld zł w roku 2025,
w stosunku do dochodów obliczonych na ten sam rok według systemu
obowiązującego do końca 2024 r., a w perspektywie najbliższej dekady szacuje się,
że dochody jednostek samorządu terytorialnego wzrosną o ponad 345 mld zł.
Należy też dodać, że nowa ustawa o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego wprowadziła dodatkowy mechanizm uzupełniania dochodów
samorządów.
Zgodnie z art. 34 ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek
samorządu terytorialnego w budżecie państwa tworzy się rezerwę na uzupełnienie
dochodów jednostek samorządu terytorialnego w wysokości stanowiącej
równowartość 1% kwoty potrzeb finansowych ustalonych dla wszystkich
jednostek samorządu terytorialnego. Rezerwą tą dysponuje minister właściwy do
spraw finansów publicznych.
Ustawa określa obszary i przypadki, według których rozdzielane są środki
omawianej rezerwy. Reprezentacja jednostek samorządu terytorialnego,
w terminie do dnia 31 marca roku budżetowego, może wskazać obszary i przypadki
(spośród określonych ustawowo), według których rozdzielane będą środki
stanowiące 80% rezerwy.
Podziału części rezerwy w kwocie stanowiącej 80% jej wysokości dokonuje
minister właściwy do spraw finansów publicznych w porozumieniu z ministrem
właściwym w zakresie danego obszaru, po uzgodnieniu z reprezentacją jednostek
samorządu terytorialnego obszarów i przypadków, według których rozdzielane
będą środki rezerwy.
Szanse rozwojowe dla JST stwarza również dostęp do środków UE, w tym z KPO
oraz środków zwrotnych, tj. kredytów, pożyczek, obligacji.
Samorządy mogą realizować wiele przedsięwzięć przy znacznym wykorzystaniu
środków UE. Daje to możliwość realizacji przedsięwzięć ważnych dla społeczności
lokalnej, które czasami trudno byłoby zrealizować wyłącznie ze środków własnych.
W celu zwiększenia absorbcji środków UE wprowadzono szereg rozwiązań o
charakterze systemowym, w tym m.in. w ustawie o finansach publicznych, które
umożliwiają samorządom pozyskiwanie środków zwrotnych na realizację wielu
ważnych przedsięwzięć.
Już od wielu lat funkcjonują wyłączenia z limitu spłaty zobowiązań JST dla
kredytów, pożyczek, obligacji - zaciąganych na realizację projektów UE.
W celu zwiększenia możliwości absorpcji środków UE, dodatkowo rozszerzono
wyłączenia o zobowiązania zaciągnięte w związku z umową zawartą na realizację
programu, projektu lub zadania finansowanego w co najmniej 50% ze środków UE,
w części odpowiadającej wydatkom na wkład krajowy poniesiony po dniu
1 stycznia 2013 r. Obowiązujące wyłączenia są dla JST ułatwieniem w realizacji
projektów współfinansowanych ze środków UE.
Corocznie w budżecie państwa tworzona jest również rezerwa celowa na
dofinansowanie zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego, której
-- 3 of 4 --
4/4
wysokość na 2026 rok wynosi 710 000 000 zł. O środki rezerwy celowej JST mogą
występować za pośrednictwem właściwych wojewodów, na zasadach określonych
w ustawie o finansach publicznych oraz przepisach szczególnych dotyczących
dofinansowania danego zadania ze środków budżetu państwa.
Jednostki samorządu terytorialnego realizują swoje zadania samodzielnie i na
własną odpowiedzialność oraz prowadzą samodzielną gospodarkę finansową.
Dzięki wprowadzeniu w 2024 roku reformy dochodów samorządu terytorialnego,
samodzielnie decydują o kierunkach działań inwestycyjnych przy udziale stabilnych
dochodów własnych oraz z uwzględnieniem możliwości pozyskania finansowania
ze źródeł zewnętrznych, w tym środków budżetu państwa, środków unijnych czy
KPO.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Hanna Majszczyk
podsekretarz stanu
w Ministerstwie Finansów
-- 4 of 4 --