Interpelacja w sprawie wsparcia mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw na terenach dotkniętych procesem depopulacji oraz w gminach o ujemnym saldzie migracyjnym
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 14065
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie wsparcia mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw na terenach dotkniętych procesem depopulacji oraz w gminach o ujemnym saldzie migracyjnym
Zgłaszający: Tomasz Kostuś
Data wpływu: 08-12-2025
Szanowny Panie Ministrze,
województwo opolskie od wielu lat zmaga się z jednym z najpoważniejszych kryzysów demograficznych w kraju. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego region należy do najsilniej wyludniających się w Polsce, co bezpośrednio uderza w lokalne rynki pracy, atrakcyjność inwestycyjną oraz stabilność mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw. To właśnie MŚP są fundamentem gospodarki Opolszczyzny, lecz funkcjonują w warunkach coraz bardziej ograniczonego potencjału ludnościowego.
Dane GUS, które ukazują skalę zjawiska, są alarmujące. W latach 2002–2023 liczba ludności województwa spadła z 1,065 mln do około 937 tys. mieszkańców, co oznacza ubytek przekraczający 128 tysięcy osób. Tylko w 2023 roku saldo migracji wewnętrznych i zagranicznych wyniosło –1,4‰, potwierdzając utrzymujący się odpływ mieszkańców. Trend ten pogłębia się – w pierwszym półroczu 2024 roku województwo odnotowało dalszy spadek liczby ludności o ponad 6 tysięcy osób. Liczba mieszkańców w wieku produkcyjnym maleje, rośnie zaś udział seniorów, a wiele gmin wiejskich i małych miast regularnie odnotowuje ujemne saldo migracji.
Zjawisko depopulacji w sposób bezpośredni obciąża sektor MŚP: utrudnia rekrutację, zmniejsza popyt lokalny, ogranicza specjalistyczne kadry, a przedsiębiorcy funkcjonują w warunkach strukturalnej przewagi większych ośrodków, które przyciągają młodych ludzi i inwestycje. Jednocześnie większość instrumentów wsparcia przedsiębiorczości w Polsce nie uwzględnia realnej sytuacji demograficznej gmin, choć to właśnie demografia w coraz większym stopniu determinuje ich zdolność ekonomiczną.
W świetle powyższych danych sytuacja MŚP na obszarach zagrożonych depopulacją, w tym w Opolskiem, staje się jednym z najpilniejszych wyzwań rozwojowych i społecznych. Brak reakcji oznaczać może narastającą marginalizację całych gmin, odpływ przedsiębiorców oraz trwałe osłabienie potencjału gospodarczego regionu.
W związku z tym zwracam się z następującymi pytaniami:
Czy rząd planuje przygotowanie odrębnego programu wsparcia MŚP dla gmin o ujemnym saldzie migracji, szczególnie w regionach takich jak województwo opolskie, gdzie depopulacja osiąga poziom systemowy?
Czy w planowanych działaniach rozwojowych i regionalnych rząd przewiduje uwzględnienie wskaźników demograficznych jako kryterium dystrybucji środków dla przedsiębiorców?
Czy rząd analizuje możliwość wprowadzenia ulg podatkowych, grantów inwestycyjnych lub preferencyjnych instrumentów finansowych dedykowanych przedsiębiorstwom działającym na terenach silnie wyludniających się?
Czy rząd planuje we współpracy z samorządami opracowanie programu stabilizacji demograficznej gmin zagrożonych marginalizacją obejmującego działania z zakresu rynku pracy, mieszkalnictwa, infrastruktury społecznej i wsparcia przedsiębiorczości?
Czy prowadzone są prace nad lepszą koordynacją interwencji regionalnych, tak aby środki rozwojowe (w tym europejskie) kierować priorytetowo do obszarów o najgorszych trendach demograficznych?
Z poważniem
Tomasz Kostuś
Sekretarz stanu Michał Jaros
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 8 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (3)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
22465 znakówkancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
Znak pisma: DMP-III.054.16.2025
Warszawa, 16 stycznia 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 14065 Pana Posła Tomasza Kostusia w sprawie
wsparcia mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw na terenach dotkniętych procesem
depopulacji oraz w gminach o ujemnym saldzie migracyjnym.
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję odpowiedź na interpelację nr 14065, która została przygotowana
z wykorzystaniem wkładów przesłanych przez Ministerstwo Finansów (MF), Ministerstwo
Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) i Ministerstwo Funduszy i Polityki
Regionalnej (MFiPR).
Mając świadomość zachodzących zmian demograficznych MRPiPS realizuje projekt
„Wypracowanie rozwiązań służących przeciwdziałaniu migracji osób młodych z terenów
dotkniętych depopulacją”, w ramach Działania 01.02 „Rozwój publicznych służb
zatrudnienia” Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027
(FERS). Projekt ma na celu wypracowanie rozwiązań programowych i legislacyjnych, w tym
instrumentów rynku pracy, a także stworzenie systemu zachęt skierowanego do osób
młodych do pozostawania na terenach dotkniętych depopulacją, w tym na obszarach
strategicznej interwencji. Rozwiązania będą wypracowane na podstawie wyników
diagnozy przyczyn migracji osób młodych, która uwzględni czynniki mogące wpłynąć na
chęć pozostania, powrotu lub napływu na tereny dotknięte depopulacją. W ostatnich
kilkunastu latach nasiliła się wewnętrzna migracja młodzieży z obszarów peryferyjnych
kraju do dużych miast regionalnych. Przyczyną wyjazdów osób młodych było m.in.
umasowienie kształcenia na poziomie wyższym i niedopasowanie strukturalne rynków
pracy na obszarach peryferyjnych. Badania dowodzą, że migracje mają charakter
definitywny i prowadzą do szeregu problemów społeczno-gospodarczych (m.in.:
wyludnienie obszarów peryferyjnych, pogłębiające się dysproporcje rozwojowe między
peryferiami i dużymi aglomeracjami, spadek dzietności, problemy dotyczące opieki nad
osobami starszymi na peryferiach). W ramach projektu zostanie powołana grupa robocza,
która będzie pełnić funkcję konsultacyjną. Na forum grupy, po przekazaniu rekomendacji z
badań, zostaną wypracowane propozycje rozwiązań służące przeciwdziałaniu migracjom
osób młodych z terenów dotkniętych depopulacją oraz tworzące system zachęt do
pozostawania (lub powrotów) osób młodych na tych terenach. Projekt zakończy się w
2027 r. Pierwsze wyniki podejmowanych działań są dostępne pod adresem:
https://www.gov.pl/web/rodzina/pierwsze-produkty-projektu-dotyczacego-migracji-
osob-mlodych-z-terenow-dotknietych-depopulacja-juz-dostepne.
-- 1 of 7 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
MFiPR przygotowuje dokumenty strategiczne, które będą podstawą do przygotowywania
dedykowanych programów wsparcia, m.in. na obszarach dotkniętych niekorzystnymi
trendami demograficznymi. W opracowywanej Strategii Rozwoju Polski do 2035 r. (SRP
2035), która będzie przekazana do uzgodnień międzyresortowych, jednym z trzech
głównych celów rozwojowych jest „łagodzenie zmian demograficznych i adaptacja do
nich”, a celem horyzontalnym – zrównoważony rozwój terytorialny oparty na
policentrycznej sieci osadniczej. Projekt dokumentu wskazuje, że szczególnego wsparcia
wymagają te części kraju, w których zmiany demograficzne już są lub będą najsilniejsze,
w tym obszary wiejskie i miasta subregionalne doświadczające depopulacji i starzenia się
mieszkańców. Cele i kierunki zapisane w projekcie SRP 2035 będą rozwijane
i uszczegóławiane w politykach publicznych, w tym w polityce regionalnej realizowanej
przez rząd i samorządy. Przygotowywana Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego (KSRR)
(planowana do przyjęcia pod koniec 2026 r.) zakłada kontynuację terytorialnego
ukierunkowania interwencji publicznych i ich powiązanie z lokalnymi uwarunkowaniami
społeczno-gospodarczymi i przestrzennymi. W procesie przygotowania KSRR
uszczegółowione będą typologie terytorialne i delimitacje obszarów strategicznej
interwencji (OSI) wskazane w projekcie SRP 2035, obejmujące m.in. obszary wiejskie
wyznaczone na podstawie skali depopulacji oraz małe miasta i obszary poza wielkimi
ośrodkami, gdzie dynamika zmian ludnościowych determinuje warunki prowadzenia
działalności gospodarczej.
W projektowanych dokumentach strategicznych wskaźniki demograficzne są traktowane
jako jedno z uwarunkowań dla identyfikowania działań w układach terytorialnych.
W analizach brane są pod uwagę w szczególności: poziom i dynamika zaludnienia, saldo
migracji, struktura wieku ludności oraz prognozowane zmiany demograficzne. Projekt SRP
2035 r. zakłada, że obszary o najsilniejszych negatywnych trendach demograficznych,
wskazane jako OSI, będą kwalifikowane do objęcia strategiczną interwencją państwa.
W całym procesie programowania polityki rozwoju (strategie, programy) wskaźniki
demograficzne są analizowane równolegle z innymi czynnikami rozwojowymi, takimi jak:
poziom rozwoju gospodarczego, dostępność transportowa, potencjał endogeniczny
regionów czy specjalizacje gospodarcze. Możliwość wprowadzenia ulg podatkowych,
grantów inwestycyjnych oraz preferencyjnych instrumentów finansowych dedykowanych
przedsiębiorstwom działającym na terenach silnie wyludniających się wpisuje się w szerszy
kontekst krajowej i regionalnej polityki rozwoju, której horyzontalnym celem jest
zapewnianie warunków dla zrównoważonego rozwoju terytorialnego opartego na
policentrycznej sieci osadniczej.
Projekt SRP 2035 wskazuje, że jednym z kluczowych wyzwań rozwojowych kraju
pozostaje niska innowacyjność sektora małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP). W 2022
r. jedynie 27% przedsiębiorstw małych i 43% przedsiębiorstw średnich wprowadziło
jakąkolwiek innowację produktową. Podobnie Polska wypada w zakresie innowacji
procesowych oraz współpracy innowacyjnej MŚP z innymi podmiotami, w tym z
jednostkami badawczymi. Badania pokazują również, że nawet w sytuacjach, gdy MŚP
wykazują się wyższym wzrostem produktywności niż duże firmy, nie są w stanie zwiększać
swojego udziału w niektórych branżach, co sugeruje istnienie nieefektywnej konkurencji
oraz barier strukturalnych. Wśród przyczyn wskazuje się m.in. utrudniony dostęp do
zamówień publicznych, bariery w pozyskiwaniu wsparcia publicznego, regulacje
sprzyjające koncentracji rynkowej oraz wysokie obciążenia administracyjne, szczególnie
dotkliwe dla firm działających na mniejszą skalę, często zlokalizowanych poza głównymi
-- 2 of 7 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
ośrodkami wzrostu. W odpowiedzi na te wyzwania projekt SRP 2035 przewiduje szereg
kierunków działań, które – choć nie zawsze wprost formułowane jako ulgi podatkowe dla
obszarów wyludniających się – stanowią realną podstawę do wdrażania preferencyjnych
instrumentów wsparcia, w tym finansowych i inwestycyjnych. Jednym z kluczowych
obszarów jest wdrażanie ułatwień regulacyjnych dla startupów oraz MŚP, w szczególności
poprzez większe otwarcie zamówień publicznych na udział mniejszych podmiotów.
Wydłużenie terminów składania ofert, częstsze stosowanie umów ramowych, zwiększenie
znaczenia kryteriów pozacenowych czy dzielenie zamówień na etapy to rozwiązania, które
w praktyce mogą znacząco poprawić sytuację przedsiębiorstw z regionów o słabszym
potencjale demograficznym i gospodarczym. Istotnym elementem analizowanych działań
jest również tworzenie lokalnych hubów innowacyjności, opartych na istniejącej
infrastrukturze uczelni, parków technologicznych, specjalnych stref ekonomicznych czy
Fabryk AI. Huby te mają integrować biznes, naukę i administrację publiczną, zapewniając
przedsiębiorcom dostęp do przestrzeni współpracy, programów mentoringowych oraz
eksperckiego wsparcia technologicznego. Model finansowania oparty na środkach
zarządzanych centralnie, samorządowych oraz przychodach z usług doradczych i transferu
technologii wskazuje na potrzebę wykorzystania instrumentów hybrydowych, które mogą
być szczególnie atrakcyjne dla firm działających na obszarach peryferyjnych, w tym
w regionach dotkniętych odpływem ludności. Równolegle kontynuowany jest rozwój sieci
Europejskich Hubów Innowacji Cyfrowych, które oferują MŚP doradztwo technologiczne,
szkolenia, rozwój kompetencji cyfrowych oraz dostęp do infrastruktury w formule test
before invest. Wspiera to transformację cyfrową przedsiębiorstw i ich efektywność
operacyjną i konkurencyjność. W kontekście terenów silnie wyludniających się ma to
szczególne znaczenie, gdyż nowoczesne technologie i cyfryzacja mogą ograniczać
negatywne skutki peryferyjnego położenia oraz niedoborów kadr. Analiza potrzeb
w zakresie zmniejszania długu technologicznego, w tym w zakresie automatyzacji
i robotyzacji wskazują na potrzebę poszukiwania mechanizmów, które mogą przybrać
formę grantów inwestycyjnych lub preferencyjnych instrumentów zwrotnych. Ważną rolę
w tym systemie odgrywa Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP), która
w sposób skoordynowany realizuje aktywną politykę przemysłową i gospodarczą wobec
sektora MŚP. PARP wspiera przedsiębiorców poprzez programy finansowe, szkolenia
i doradztwo, a jej działania są spójne z celami polityki regionalnej i polityki spójności Unii
Europejskiej. Wspomniana wyżej KSRR będzie kładła silny akcent na promowanie
regionalnych przewag konkurencyjnych opartych na lokalnych zasobach i specjalizacjach o
potencjale innowacyjnym. Budowanie konkurencyjności regionów ma się opierać na
wzroście liczby innowacyjnych MŚP zdolnych do wdrażania nowoczesnych technologii,
automatyzacji procesów oraz współpracy z innymi podmiotami. Warunkiem skuteczności
tych działań jest jednoczesny rozwój strategicznych umiejętności na rynku pracy, lepsze
dopasowanie kształcenia do potrzeb gospodarki oraz wzmacnianie współpracy sektora
nauki, B+R i administracji publicznej. Taki spójny ekosystem innowacyjny może zwiększyć
odporność regionów na wyzwania przyszłości i przeciwdziałać procesom depopulacyjnym
poprzez tworzenie atrakcyjnych miejsc pracy.
Należy wspomnieć również o funkcjonujących instrumentach wsparcia nowej inwestycji
m.in. w formie ulg podatkowych (Polska Strefa Inwestycji) oraz grantów. Polska Strefa
Inwestycji jest instrumentem, który premiuje inwestycje na terenach, które były
dotychczas pomijane inwestycyjnie. Np. premiowane są inwestycje na terenie miast
średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze oraz w gminach sąsiadujących z ww.
miastami. Od początku funkcjonowania PSI w miastach średnich tracących funkcje
-- 3 of 7 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
społeczno-gospodarcze przedsiębiorcy ulokowali łącznie 784 projektów inwestycyjnych
o łącznej wartości 37,7 mld zł oraz zadeklarowali utworzenie 13 083 nowych miejsc pracy.
Warto dodać, że bieżącym wsparciem przedsiębiorczości zajmują się instytucje rozwoju
Grupy PFR (w tym PARP, BGK, ARP) i urzędy pracy. Wsparcie może być udzielone
w różnych formach, np. w postaci szkoleń, doradztwa czy finansowania. Przedsiębiorcy
mogą skorzystać z portalu biznes.gov.pl, na którym są dostępne informacje na temat
prowadzenia działalności gospodarczej. W ramach portalu działa Centrum Pomocy
Przedsiębiorcy - punkt informacyjny, w którym eksperci Centrum służą pomocą.
Wszystkim podmiotom (instytucjom finansowym, przedsiębiorcom) zainteresowanym
informacjami na temat preferencyjnego finansowania ze środków unijnych wsparcia
udziela Krajowy Punkt Kontaktowy ds. Instrumentów Finansowych Programów Unii
Europejskiej (KPK). Szczególnie ważnym programem jest program InvestEU, który
obejmuje m.in. wsparcie zwrotne stanowiące zachętę do inwestycji i poszukiwania nowych
możliwości rozwoju. Program umożliwia partnerom inwestycyjnym podjęcie większego
ryzyka i wspieranie projektów, z których w innym przypadku mogliby zrezygnować.
O wsparcie doradcze można zwracać się do polskich ośrodków Europejskiej Sieci
Przedsiębiorczości (EEN). Eksperci EEN pomagają w znalezieniu partnerów biznesowych,
organizują wyjazdy w ramach giełd kooperacyjnych i misji handlowych na całym świecie.
EEN wspiera MŚP w dostępie do zamówień publicznych, oferuje pomoc w poszukiwaniu
ofert, doradztwo w procesie przetargowym oraz wsparcie w nawiązywaniu kontaktów
z zamawiającymi. Eksperci EEN udzielają również wsparcia w zakresie zielonej i cyfrowej
transformacji. EEN zapewnia, m.in. doradztwo ds. zrównoważonego rozwoju. Obejmuje to
audyt w zakresie podejścia ESG, audyt energetyczny, audyt procesów i przygotowanie
firmy do wdrożenia gospodarki o obiegu zamkniętym, obliczanie śladu węglowego
przedsiębiorstwa, ocena firmy w kontekście taksonomii, wsparcie przy tworzeniu strategii.
W Polsce mamy 27 ośrodków EEN rozlokowanych na terenie całego kraju i zgrupowanych
w 4 konsorcjach.
Funkcjonuje również Akademia PARP, która powstała w celu upowszechniania wiedzy
o prowadzeniu działalności gospodarczej. Akademia PARP to bezpłatne kursy e-
learningowe dla osób chcących założyć lub prowadzących działalność gospodarczą,
a także dla wszystkich osób pragnących zwiększyć swoje kompetencje. Kursy są
prowadzone w pięciu obszarach: finanse, marketing, prawo, zarządzanie i kompetencje
osobiste. Kursy e-learningowe to rozwiązanie, z którego mogą korzystać osoby
mieszkające w regionach gorzej zurbanizowanych i oddalonych od centrów dużych miast.
Dzięki nim edukacja przestaje być ograniczona przez miejsce zamieszkania.
Problemy depopulacji i stagnacji demograficznej dotyczą niemal wszystkich województw
w Polsce i są przedmiotem interwencji realizowanych zarówno na poziomie krajowym, jak
i regionalnym, przy wykorzystaniu funduszy europejskich. Wsparcie bezpośrednie, które
ma być odpowiedzią na problemy demograficzne jest realizowane na poziomie
regionalnym w ramach programów regionalnych finansowanych z Europejskiego Funduszu
Społecznego Plus. W przypadku Województwa Opolskiego jest to program finansowany
ze środków europejskich pn. Fundusze Europejskie dla Opolskiego 2021-2027. Na
poziomie krajowym realizowana jest m.in. interwencja w ramach Programu Fundusze
Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS), o której wspomniano wyżej (projekt
wdrażany przez MRPiPS). Projekt jest realizowany w partnerstwie z Uniwersytetem
Opolskim, który gromadzi ekspertów zajmujących się tematyką depopulacji. W prace
-- 4 of 7 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
konsultacyjno-eksperckie i dotyczące wypracowania rekomendacji i produktów projektu
są zaangażowani samorządowcy – pionierzy i liderzy programów i projektów
przeciwdziałających depopulacji oraz przedstawiciele samorządów gminnych z terenów
dotkniętych depopulacją.
Ze środków europejskich podejmowane są także działania w zakresie wsparcia i rozwoju
systemu opieki nad dziećmi do lat 3. Przykładem takich działań jest realizowany
w perspektywie finansowej 2021-2027 program Aktywny Maluch (wcześniej: Maluch+).
Program łączy w sobie finansowanie krajowe ze środkami z EFS+ w ramach programu
FERS oraz środkami z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). Na
ten cel przeznaczono środki w wysokości blisko 6,5 mld zł. Pozwoli to na stworzenie
ponad 102 tys. nowych miejsc opieki nad najmłodszymi dziećmi. Preferencje w pozyskaniu
środków mają gminy, w szczególności te, na terenie których nie funkcjonuje żadna
instytucja opieki nad dziećmi do lat 3 (tzw. białe plamy). Aby dodatkowo zachęcić
samorządy do udziału w tym programie wykorzystuje się rozliczenie oparte o
finansowanie niepowiązane z kosztami. Ze środków KPO finansowane są działania
inwestycyjne dot. tworzenia nowych miejsc opieki (m.in. budowa lub adaptacja
budynków). Z EFS+ finansowane są działania dot. utworzenia nowych miejsc, a także
funkcjonowania utworzonych w Programie miejsc opieki w początkowym okresie ich
działalności (tj. przez pierwsze 3 lata). Zapewnienie dostępu do usług opieki nad
najmłodszymi dziećmi w każdej gminie przyczyniać się będzie do łatwiejszego łączenia
życia zawodowego z prywatnym, zwłaszcza wśród kobiet chcących znaleźć pracę lub do
niej powrócić, co może przyczynić się z kolei do zatrzymania odpływu ludności z tych
gmin.
W ramach programów regionalnych finansowane są również działania służące zwiększeniu
dostępu do usług społecznych. Możliwe jest finansowanie usług opiekuńczych w miejscu
zamieszkania, usług opieki dziennej w ośrodkach wsparcia, w mieszkaniach chronionych
i wspomaganych, klubach seniora, ale również usług sąsiedzkich, Dziennych Domów
Opieki Medycznej, długoterminowej medycznej opieki domowej, wypożyczalni sprzętu
rehabilitacyjnego i medycznego, teleopieki i wielu innych. W kwietniu 2026 r. jest
zaplanowane przeprowadzenie w województwie opolskim naboru, o całkowitym budżecie
14 mln zł, dla działania 07.01 Usługi zdrowotne i społeczne oraz opieka długoterminowa.
W ramach tego działania możliwa będzie realizacja projektów z zakresu:
tworzenia i rozwijania Centrów Usług Społecznych jako element działań na rzecz
rozwoju usług społecznych i zdrowotnych;
budowania potencjału organizacji społeczeństwa obywatelskiego do świadczenia
usług społecznych i zdrowotnych;
przeciwdziałanie ubóstwu energetycznemu poprzez wzmacnianie świadomości
w zakresie konieczności oszczędnego korzystania z energii.
Zadaniem państwa w zakresie polityki mieszkaniowej jest tworzenie warunków, w tym
przyjaznego otoczenia prawnego, do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych tam, gdzie jest
ono utrudnione na zasadach rynkowych. Z tego powodu państwo proponuje gminom
różnorodne instrumenty mieszkaniowe, które samorządy lokalne mogą włączyć w swoje
działania, aby ograniczać negatywne skutki procesów gospodarczych i społecznych oraz
odpowiadać na lokalne potrzeby mieszkaniowe. Instrumenty te obejmują zarówno
rozwiązania finansowe, jak też organizacyjne i prawne, ułatwiające gminom realizację
-- 5 of 7 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
lokalnych polityk mieszkaniowych. Przykładem są tu instrumenty bezzwrotnego
i zwrotnego finansowego wsparcia ze środków publicznych rozwoju zasobu
mieszkaniowego dla osób o średnich i niższych dochodach, współpraca ze społecznymi
agencjami najmu oraz instrumenty finansowego wsparcia inwestycji służących poprawie
warunków mieszkaniowych w istniejących zasobach gminnych. Z instrumentów tych może
skorzystać każda gmina, która uzna dany instrument za pomocny w tworzeniu
odpowiednich do wyzwań diagnozowanych na terenie gminy warunków do zaspokajania
potrzeb mieszkaniowych lokalnej społeczności. Wsparciem dla gmin są jednak nie tylko
instrumenty mieszkaniowe dedykowane bezpośrednio gminom, ale również te, które
odpowiadają na inne zdiagnozowane wyzwania. Dzięki temu, że ułatwiają one
zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych gospodarstwom domowym nieobjętym
bezpośrednim zainteresowaniem gminy, gminy mogą skoncentrować swoje działania na
pomocy najbardziej potrzebującym członkom lokalnych społeczności.
Aktywna polityka mieszkaniowa, wpisana w szerszy kontekst zrównoważonego rozwoju
terytorialnego kraju, stanowi również jeden z priorytetów opracowywanej obecnie przez
rząd średniookresowej strategii rozwoju kraju do 2035 roku. Proponowane w projekcie
strategii cele i kierunki realizacji polityki mieszkaniowej państwa na najbliższe lata oraz
planowane w sferze mieszkaniowej działania zmierzają do zapewnienia gminom
szerokiego zestawu narzędzi do kształtowania lokalnych polityk mieszkaniowych,
uwzględniającego zarówno potrzeby dużych miast, jak i mniejszych miejscowości, w tym
rejonów dotkniętych procesem depopulacji. Działania te obejmują instrumenty służące
zwiększeniu dostępności mieszkań na terenie gminy, a także poprawie warunków
mieszkaniowych, w tym stanu technicznego istniejących budynków. Wsparcie tworzenia
zasobu społecznego budownictwa czynszowego, w tym komunalnego, zostało również
zaproponowane jako priorytet w planie działań rządu na lata 2026-2029.
Dodatkowo informuję, że w wyniku wprowadzonych nowych rozwiązań ustawą,
uchwaloną 1 października 2024 r., o dochodach jednostek samorządu terytorialnego
dochody wszystkich JST w roku 2025 wzrosły o prawie 25 mld zł w stosunku do
poprzedniego systemu o dochodach JST, a w perspektywie najbliższej dekady o ponad
345 mld zł. Nowy system dochodów JST zabezpiecza finanse również mniejszych
ludnościowo samorządów, bowiem każdy samorząd ma zagwarantowane wyższe dochody
niż na podstawie poprzednich przepisów. Na pierwszy rok obowiązywania ustawy, tj. rok
2025, wprowadzony był dochód minimalny jaki gwarantuje ustawa, określony kwotowo
dla danej kategorii w zależności od liczby mieszkańców danej JST np.:
gmina o liczbie mieszkańców nieprzekraczającej 4 tys. mieszkańców zyska co
najmniej 1 mln zł;
gmina o liczbie mieszkańców przekraczającej 10 tys., ale nieprzekraczającej 15 tys.
mieszkańców zyska co najmniej 3 mln zł;
gmina o liczbie mieszkańców przekraczającej 40 tys., ale nieprzekraczającej 60 tys.
mieszkańców zyska co najmniej 5 mln zł
- nie więcej jednak niż 110% jej łącznych dochodów ustalonych na podstawie poprzednio
obowiązującej ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego na 2025 rok.
-- 6 of 7 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
W kolejnych latach potrzeby uzupełniające JST ustalane są w wysokości odpowiadającej
kwocie uzupełnienia dochodów z roku poprzedniego zwaloryzowanej wskaźnikiem inflacji.
Ponadto zawarty w nowym systemie dochodów JST element potrzeb rozwojowych
gwarantuje minimalne kwoty potrzeb rozwojowych, co jest głównie skierowane do
mniejszych samorządów. Dodatkowo system ten zawiera również mechanizm
wyrównywania dochodów w ramach danej kategorii JST, uwzględniając m.in. specyfikę
poszczególnych kategorii JST i obejmując przy tym nie tylko kwestię zróżnicowań
dochodowych, ale również kwestię potrzeb wydatkowych JST wynikających
z realizowanych zadań.
Z upoważnienia, z wyrazami szacunku
Michał Jaros
Sekretarz Stanu
/ kwalifikowany podpis elektroniczny /
w Ministerstwie Rozwoju i Technologii
-- 7 of 7 --