Interpelacja w sprawie zapewnienia ciągłości finansowania zadań z zakresu pomocy postpenitencjarnej oraz konieczności wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy polityką resortu a obowiązującymi standardami i przepisami

Interpelacja nr 14034

do ministra sprawiedliwości

w sprawie zapewnienia ciągłości finansowania zadań z zakresu pomocy postpenitencjarnej oraz konieczności wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy polityką resortu a obowiązującymi standardami i przepisami

Zgłaszający: Tomasz Rzymkowski

Data wpływu: 05-12-2025

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się do Pana Ministra z interpelacją w sprawie planowanego zakończenia finansowania sieci ośrodków pomocy postpenitencjarnej, funkcjonującej w oparciu o środki Ministerstwa Sprawiedliwości, oraz w związku z sygnalizowanymi w przestrzeni publicznej nieprawidłowościami dotyczącymi funkcjonowania części podmiotów realizujących zadania finansowane z Funduszu Sprawiedliwości.

Z dniem 31 grudnia 2025 r. wygasa finansowanie działań realizowanych przez organizacje pozarządowe w ramach sieci ośrodków pomocy postpenitencjarnej (OPP). Ośrodki te, wyłonione w konkursach ogłaszanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości, od pięciu lat tworzą stabilny, jednolity system wsparcia ukierunkowany na readaptację społeczną osób opuszczających jednostki penitencjarne. System ten jest – jak wynika z opinii Służby Więziennej, zawodowych kuratorów sądowych oraz ośrodków pomocy społecznej – ważnym elementem infrastruktury państwa w obszarze przeciwdziałania recydywie i marginalizacji społecznej.

We wrześniu bieżącego roku ministerstwo opublikowało Program Pomocy Postpenitencjarnej, który – jak wskazują organizacje pozarządowe, Ogólnopolski Związek Zawodowy Kuratorów Sądowych oraz Krajowa Rada Kuratorów – nie był konsultowany ze stroną społeczną ani z organami opiniodawczo-doradczymi, w tym z Radą Główną do spraw Społecznej Readaptacji i Pomocy Skazanym przy prezesie Rady Ministrów. Wskazane środowiska podnoszą również, że program zawiera istotne niespójności prawne, w tym w zakresie relacji do przepisów regulujących działanie kuratorskiej służby sądowej.

Pomimo złożenia petycji oraz przekazania ministerstwu obszernych, merytorycznych uwag i propozycji korekt, organizacje nie otrzymały dotychczas wiążącej informacji o kontynuacji finansowania OPP ani harmonogramu działań na rok 2026. Jednocześnie, jak informują, podtrzymywanie dialogu ze stroną resortową jest znacząco utrudnione – zaplanowane spotkania przedstawicieli organizacji z kierownictwem ministerstwa kilkukrotnie zostały odwołane.

W debacie publicznej pojawiały się w ostatnich latach informacje dotyczące nieprawidłowości w funkcjonowaniu części podmiotów świadczących pomoc prawną i psychologiczną w ramach Funduszu Sprawiedliwości, w tym podmiotów powiązanych personalnie lub środowiskowo z politykami dawnej Solidarnej Polski. Informacje te wymagały i nadal wymagają jednoznacznej weryfikacji oraz pełnego wyjaśnienia przez właściwe instytucje państwowe.

Warto podkreślić, iż organizacje prowadzące działalność postpenitencjarną nie były przedmiotem takich zastrzeżeń, a ich sprawozdawczość i realizacja zadań były dotychczas akceptowane przez ministerstwo. Tym bardziej niezrozumiały jest brak działań zmierzających do zabezpieczenia dalszego funkcjonowania stabilnego systemu wsparcia, którego efektywność nigdy nie została zakwestionowana.

Brak ciągłości finansowania po 31 grudnia 2025 r. oznacza pozostawienie bez wsparcia setek osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej: w kryzysie bezdomności, z niepełnosprawnościami, z chorobami psychicznymi, a także osób po wieloletnich karach pozbawienia wolności, które wymagają specjalistycznej pomocy w adaptacji do życia w społeczeństwie.

Organizacje wskazują, że w ich ośrodkach przebywają obecnie osoby starsze, przewlekle chore, osoby wymagające wsparcia asystenckiego i terapeutycznego, a także osoby z niepełnosprawnościami. Ich nagłe pozbawienie schronienia oraz opieki byłoby sprzeczne z Europejskimi Regułami Więziennymi zobowiązującymi państwa członkowskie do zapewnienia ciągłości oddziaływań wspierających proces readaptacji.

Szanowny Panie Ministrze, zwracam się o pilną odpowiedź na poniższe pytania. Stabilne i zgodne z europejskimi standardami prowadzenie polityki readaptacji postpenitencjarnej jest kluczowym elementem zapobiegania recydywie, budowania bezpieczeństwa publicznego oraz realizacji podstawowych praw człowieka.

W związku z powyższym uprzejmie proszę Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Czy Ministerstwo Sprawiedliwości planuje zapewnić ciągłość finansowania po 31 grudnia 2025 r. działań postpenitencjarnych realizowanych przez organizacje pozarządowe prowadzące ośrodki pomocy postpenitencjarnej? Jeśli tak, w jakim trybie zostanie to zrealizowane oraz jaki jest przewidywany termin ogłoszenia i rozstrzygnięcia konkursu?

Z jakich przyczyn Program Pomocy Postpenitencjarnej na rok 2026 został ogłoszony bez konsultacji z organizacjami społecznymi, kuratorską służbą sądową i Radą Główną do spraw Społecznej Readaptacji i Pomocy Skazanym? Czy ministerstwo planuje przeprowadzenie takich konsultacji w najbliższym czasie?

Kto przygotowywał projekt Programu Pomocy Postpenitencjarnej na rok 2026 r.? Kuratorska służba sądowa składała do ministerstwa prośbę o udzielenie tej informacji w trybie dostępu do informacji publicznej, ale nie otrzymała takiej odpowiedzi? Dokumenty zostały opublikowane na stronach internetowych.

Czy ministerstwo przygotowuje nowelizację lub korektę programu, uwzględniając zgłoszone zastrzeżenia dotyczące niespójności z obowiązującymi przepisami i standardami?

Jakie działania zostaną podjęte w celu zabezpieczenia sytuacji osób aktualnie zamieszkujących w ośrodkach pomocy postpenitencjarnej, w szczególności osób w podeszłym wieku, chorych, z niepełnosprawnościami oraz osób wymagających wsparcia terapeutycznego?

Czy ministerstwo posiada analizę skutków społecznych i ekonomicznych przerwania finansowania OPP, w tym wpływu na poziom recydywy, liczbę osób bezdomnych oraz obciążenie systemu pomocy społecznej?

Czy w związku z doniesieniami o nieprawidłowościach finansowych w części podmiotów realizujących zadania finansowane z Funduszu Sprawiedliwości zostały przeprowadzone kompleksowe kontrole i audyty? Jeżeli tak – jakie są ich wyniki i czy mają one wpływ na decyzje dotyczące finansowania obszaru pomocy postpenitencjarnej?

Z wyrazami szacunku

dr Tomasz Rzymkowski