Interpelacja nr 14031
Interpelacja w sprawie projektu ustawy zmieniającej ustawę o Państwowej Inspekcji Pracy oraz Kodeks pracy (UD283) reformującej Państwową Inspekcję Pracy
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (100%)
Obrona i Bezpieczeństwo (73%)
Sprawiedliwość i Sądy (40%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie projektu ustawy UD283 reformującej Państwową Inspekcję Pracy
Interpelacja nr 14031
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie projektu ustawy UD283 reformującej Państwową Inspekcję Pracy
Zgłaszający: Sławomir Zawiślak
Data wpływu: 05-12-2025
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z interpelacją dotyczącą projektu ustawy UD283 zmieniającej ustawę o Państwowej Inspekcji Pracy oraz Kodeks pracy, który ma na celu wypełnienie kamienia milowego A71G w ramach Krajowego Planu Odbudowy. Projekt ten wzbudza poważne wątpliwości co do jego zgodności z Konstytucją RP, skuteczności oraz proporcjonalności. Co szczególnie niepokojące, projekt nie uzyskał poparcia kluczowych resortów w rządzie, w tym:
Rządowego Centrum Legislacji - które wydało negatywną opinię prawną, wskazując na naruszenie konstytucyjnych zasad swobody prowadzenia działalności gospodarczej, wolności wyboru zawodu oraz zasady proporcjonalności (art. 20, 22, 31 Konstytucji RP);
Ministerstwa Finansów - które ostrzega przed „kolosalnym ryzykiem" związanym z natychmiastową wykonalnością decyzji oraz chaosem w rozliczeniach podatkowych (PIT, VAT, PCC);
Ministerstwa Sprawiedliwości - które krytykuje dwuinstancyjny tryb odwoławczy oraz prognozuje wzrost liczby spraw sądowych o co najmniej 1 861 rocznie, co wymaga zwiększenia etatów sądowych o minimum 36;
Ministerstwa Infrastruktury - które szacuje, że koszt wstecznego przekształcenia umów w sektorze TSL może wynieść około 1,5 mln zł na jedną firmę;
Ministerstwa Obrony Narodowej - które podobnie jak MI podnosi zastrzeżenia co do proporcjonalności i skutków finansowych.
Biorąc pod uwagę skalę zastrzeżeń oraz fakt, że cel reformy A4.7 (ograniczenie segmentacji rynku pracy) może być osiągnięty innymi, bardziej skutecznymi i konstytucyjnymi środkami, zwracam się z następującymi pytaniami:
1. W sprawie modyfikacji kamienia milowego KPO
Czy ministerstwo rozważało możliwość modyfikacji kamienia milowego A71G zgodnie z art. 21 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241, który pozwala na zmianę warunków KPO, gdy ich realizacja jest obiektywnie niemożliwa (np. ze względu na niezgodność z konstytucją)?
2. W sprawie opinii Rządowego Centrum Legislacji
Rządowe Centrum Legislacji wydało negatywną opinię prawną, wskazując na naruszenie art. 20, 22 i 31 Konstytucji RP oraz brak mechanizmów zapewniających pewność prawa. W jaki sposób ministerstwo odniosło się do zastrzeżeń RCL? Czy przewidują Państwo wprowadzenie zmian eliminujących wady konstytucyjne wskazane przez RCL, a jeśli nie - na jakiej podstawie prawnej ministerstwo uznaje opinię RCL za bezzasadną?
3. W sprawie stanowiska innych ministerstw
Jak ministerstwo odnosi się do negatywnych opinii czterech resortów (finansów, infrastruktury, obrony narodowej oraz UODO i rzecznika MŚP)? Czy projekt będzie przedmiotem negocjacji międzyresortowych mających na celu uwzględnienie tych zastrzeżeń, czy ministerstwo planuje procedować projekt w obecnej formie pomimo braku konsensusu w rządzie?
4. W sprawie rygoru natychmiastowej wykonalności
Projekt przewiduje, że decyzja OIP o przekształceniu umowy będzie natychmiast wykonalna - pracodawca musi płacić składki ZUS i podatki jeszcze przed rozpatrzeniem odwołania przez sąd.
a. W jaki sposób ministerstwo ocenia proporcjonalność tego rozwiązania w świetle czasu trwania postępowań sądowych (średnio 11,4 miesiąca, w trudnych sprawach do 3 lat)?
b. Jak pracodawca ma odzyskać nienależnie poniesione koszty w przypadku uchylenia decyzji PIP przez sąd? Czy projekt przewiduje mechanizm zwrotu środków lub odszkodowania?
c. Czy ministerstwo przeanalizowało ryzyko ponoszenia przez Skarb Państwa odpowiedzialności odszkodowawczej za wadliwe decyzje PIP, o którym ostrzega Ministerstwo Finansów?
5. W sprawie skutków wstecznych i chaosu podatkowego
Ministerstwo Finansów wskazuje, że natychmiastowa wykonalność decyzji wymusi wielokrotne korygowanie rozliczeń podatkowych (PIT, VAT, PCC) oraz składkowych (ZUS), co może prowadzić do chaosu i ryzyka odpowiedzialności karnej skarbowej.
a. Czy projekt zawiera szczegółowe przepisy regulujące sposób korygowania rozliczeń podatkowych i składkowych za okresy wsteczne?
b. Jak ministerstwo ocenia ryzyko uznania faktur wystawionych w ramach umów B2B za „puste faktury” po wstecznym przekształceniu umowy?
c. W jaki sposób pracodawca ma zabezpieczyć się przed odpowiedzialnością karną skarbową wynikającą z decyzji administracyjnej PIP?
6. W sprawie naruszenia vacatio legis
Rządowe Centrum Legislacji wskazało, że termin wejścia w życie (1.01.2026) narusza wymóg co najmniej 6-miesięcznej vacatio legis dla ustaw zwiększających obciążenia regulacyjne dla przedsiębiorców (obowiązujący od lipca 2025 r.). Czy ministerstwo planuje przesunięcie daty wejścia w życie ustawy, aby zapewnić zgodność z Konstytucją Biznesu?
7. W sprawie skuteczności projektu
Według analizy CALPE/FPP Państwowa Inspekcja Pracy będzie w stanie skontrolować rocznie jedynie około 1,2% z 6,5 miliona umów podlegających kontroli. Pełna weryfikacja zajęłaby 87 lat.
a. Jak ministerstwo ocenia skuteczność projektu w świetle tak ograniczonej zdolności kontrolnej PIP?
b. Czy ministerstwo przeanalizowało ryzyko selektywnego egzekwowania prawa (kontrole skierowane głównie na większe firmy) i pogłębienia nierówności konkurencyjnych?
c. Czy ministerstwo rozważało alternatywne rozwiązania o charakterze systemowym (np. oskładkowanie umów cywilnoprawnych), które wpłynęłyby na rynek powszechnie i długofalowo, bez potrzeby angażowania aparatu administracyjnego?
Ze względu na wagę poruszonych kwestii oraz ich konstytucyjne i gospodarcze konsekwencje proszę o wyczerpującą odpowiedź zawierającą:
1) odniesienie do każdego z postawionych pytań;
2) uzasadnienie prawne i merytoryczne dla przyjętych rozwiązań;
3) wyniki analiz skutków regulacji (jeśli były przeprowadzone);
4) informację o działaniach podjętych w odpowiedzi na uwagi resortów i organizacji społecznych.
Z poważaniem
Sławomir Zawiślak
Interpelacja nr 14031
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie projektu ustawy UD283 reformującej Państwową Inspekcję Pracy
Zgłaszający: Sławomir Zawiślak
Data wpływu: 05-12-2025
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z interpelacją dotyczącą projektu ustawy UD283 zmieniającej ustawę o Państwowej Inspekcji Pracy oraz Kodeks pracy, który ma na celu wypełnienie kamienia milowego A71G w ramach Krajowego Planu Odbudowy. Projekt ten wzbudza poważne wątpliwości co do jego zgodności z Konstytucją RP, skuteczności oraz proporcjonalności. Co szczególnie niepokojące, projekt nie uzyskał poparcia kluczowych resortów w rządzie, w tym:
Rządowego Centrum Legislacji - które wydało negatywną opinię prawną, wskazując na naruszenie konstytucyjnych zasad swobody prowadzenia działalności gospodarczej, wolności wyboru zawodu oraz zasady proporcjonalności (art. 20, 22, 31 Konstytucji RP);
Ministerstwa Finansów - które ostrzega przed „kolosalnym ryzykiem" związanym z natychmiastową wykonalnością decyzji oraz chaosem w rozliczeniach podatkowych (PIT, VAT, PCC);
Ministerstwa Sprawiedliwości - które krytykuje dwuinstancyjny tryb odwoławczy oraz prognozuje wzrost liczby spraw sądowych o co najmniej 1 861 rocznie, co wymaga zwiększenia etatów sądowych o minimum 36;
Ministerstwa Infrastruktury - które szacuje, że koszt wstecznego przekształcenia umów w sektorze TSL może wynieść około 1,5 mln zł na jedną firmę;
Ministerstwa Obrony Narodowej - które podobnie jak MI podnosi zastrzeżenia co do proporcjonalności i skutków finansowych.
Biorąc pod uwagę skalę zastrzeżeń oraz fakt, że cel reformy A4.7 (ograniczenie segmentacji rynku pracy) może być osiągnięty innymi, bardziej skutecznymi i konstytucyjnymi środkami, zwracam się z następującymi pytaniami:
1. W sprawie modyfikacji kamienia milowego KPO
Czy ministerstwo rozważało możliwość modyfikacji kamienia milowego A71G zgodnie z art. 21 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241, który pozwala na zmianę warunków KPO, gdy ich realizacja jest obiektywnie niemożliwa (np. ze względu na niezgodność z konstytucją)?
2. W sprawie opinii Rządowego Centrum Legislacji
Rządowe Centrum Legislacji wydało negatywną opinię prawną, wskazując na naruszenie art. 20, 22 i 31 Konstytucji RP oraz brak mechanizmów zapewniających pewność prawa. W jaki sposób ministerstwo odniosło się do zastrzeżeń RCL? Czy przewidują Państwo wprowadzenie zmian eliminujących wady konstytucyjne wskazane przez RCL, a jeśli nie - na jakiej podstawie prawnej ministerstwo uznaje opinię RCL za bezzasadną?
3. W sprawie stanowiska innych ministerstw
Jak ministerstwo odnosi się do negatywnych opinii czterech resortów (finansów, infrastruktury, obrony narodowej oraz UODO i rzecznika MŚP)? Czy projekt będzie przedmiotem negocjacji międzyresortowych mających na celu uwzględnienie tych zastrzeżeń, czy ministerstwo planuje procedować projekt w obecnej formie pomimo braku konsensusu w rządzie?
4. W sprawie rygoru natychmiastowej wykonalności
Projekt przewiduje, że decyzja OIP o przekształceniu umowy będzie natychmiast wykonalna - pracodawca musi płacić składki ZUS i podatki jeszcze przed rozpatrzeniem odwołania przez sąd.
a. W jaki sposób ministerstwo ocenia proporcjonalność tego rozwiązania w świetle czasu trwania postępowań sądowych (średnio 11,4 miesiąca, w trudnych sprawach do 3 lat)?
b. Jak pracodawca ma odzyskać nienależnie poniesione koszty w przypadku uchylenia decyzji PIP przez sąd? Czy projekt przewiduje mechanizm zwrotu środków lub odszkodowania?
c. Czy ministerstwo przeanalizowało ryzyko ponoszenia przez Skarb Państwa odpowiedzialności odszkodowawczej za wadliwe decyzje PIP, o którym ostrzega Ministerstwo Finansów?
5. W sprawie skutków wstecznych i chaosu podatkowego
Ministerstwo Finansów wskazuje, że natychmiastowa wykonalność decyzji wymusi wielokrotne korygowanie rozliczeń podatkowych (PIT, VAT, PCC) oraz składkowych (ZUS), co może prowadzić do chaosu i ryzyka odpowiedzialności karnej skarbowej.
a. Czy projekt zawiera szczegółowe przepisy regulujące sposób korygowania rozliczeń podatkowych i składkowych za okresy wsteczne?
b. Jak ministerstwo ocenia ryzyko uznania faktur wystawionych w ramach umów B2B za „puste faktury” po wstecznym przekształceniu umowy?
c. W jaki sposób pracodawca ma zabezpieczyć się przed odpowiedzialnością karną skarbową wynikającą z decyzji administracyjnej PIP?
6. W sprawie naruszenia vacatio legis
Rządowe Centrum Legislacji wskazało, że termin wejścia w życie (1.01.2026) narusza wymóg co najmniej 6-miesięcznej vacatio legis dla ustaw zwiększających obciążenia regulacyjne dla przedsiębiorców (obowiązujący od lipca 2025 r.). Czy ministerstwo planuje przesunięcie daty wejścia w życie ustawy, aby zapewnić zgodność z Konstytucją Biznesu?
7. W sprawie skuteczności projektu
Według analizy CALPE/FPP Państwowa Inspekcja Pracy będzie w stanie skontrolować rocznie jedynie około 1,2% z 6,5 miliona umów podlegających kontroli. Pełna weryfikacja zajęłaby 87 lat.
a. Jak ministerstwo ocenia skuteczność projektu w świetle tak ograniczonej zdolności kontrolnej PIP?
b. Czy ministerstwo przeanalizowało ryzyko selektywnego egzekwowania prawa (kontrole skierowane głównie na większe firmy) i pogłębienia nierówności konkurencyjnych?
c. Czy ministerstwo rozważało alternatywne rozwiązania o charakterze systemowym (np. oskładkowanie umów cywilnoprawnych), które wpłynęłyby na rynek powszechnie i długofalowo, bez potrzeby angażowania aparatu administracyjnego?
Ze względu na wagę poruszonych kwestii oraz ich konstytucyjne i gospodarcze konsekwencje proszę o wyczerpującą odpowiedź zawierającą:
1) odniesienie do każdego z postawionych pytań;
2) uzasadnienie prawne i merytoryczne dla przyjętych rozwiązań;
3) wyniki analiz skutków regulacji (jeśli były przeprowadzone);
4) informację o działaniach podjętych w odpowiedzi na uwagi resortów i organizacji społecznych.
Z poważaniem
Sławomir Zawiślak
Odpowiedź urzędowa
Minister Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
40%
Konkretność
60%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
3
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
2.6 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10448 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.640.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 14031 Pana Posła Sławomira Zawiślaka, w sprawie
projektu ustawy UD283 reformującej Państwową Inspekcję Pracy, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Trzeba podkreślić, że zasadnicza część przedstawionych w interpelacji pytań odnosi się do
wersji projektu ustawy, która nie jest już przedmiotem procedowania. Ustawa o zmianie
ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw została 11 marca
2026 r. uchwalona przez Sejm RP, a 2 kwietnia 2026 r. podpisana przez Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej i opublikowana w Dzienniku Ustaw pod pozycją 473. Pytania
odnoszące się do wcześniejszego etapu prac, w tym rozwiązań, które nie zostały utrzymane
w ustawie, mają obecnie charakter bezprzedmiotowy.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, we współpracy z właściwymi
instytucjami rządowymi, na bieżąco analizowano możliwość realizacji kamienia milowego
A71G w sposób zgodny zarówno z prawem Unii Europejskiej, jak i Konstytucją RP. W toku
prac nie stwierdzono przesłanek uzasadniających zastosowanie procedury z art. 21
rozporządzenia (UE) 2021/241, albowiem cel kamienia milowego był możliwy do
osiągnięcia poprzez odpowiednio zmodyfikowane instrumenty ustawowe.
Opinia Rządowego Centrum Legislacji stanowiła istotny punkt odniesienia dla dalszych prac
nad projektem ww. ustawy. Zastrzeżenia dotyczące zasad proporcjonalności, pewności
prawa oraz konstytucyjnych wolności gospodarczych uwzględniono dokonując korekty
projektowanych mechanizmów, w szczególności w zakresie charakteru decyzji
stwierdzających istnienie stosunku pracy oraz gwarancji procesowych podmiotów
kontrolowanych. Ustawa w obecnym brzmieniu zawiera rozwiązania kompromisowe
względem uwag zgłaszanych przez RCL. Również uwagi zgłoszone przez Ministra Finansów
i Gospodarki, Ministra Sprawiedliwości, Ministra Infrastruktury, Ministra Obrony
Narodowej, UODO oraz Rzecznika MŚP zostały objęte procedurą uzgodnień, które
doprowadziły do kompromisu i uzyskania akceptacji projektu ustawy na etapie Rady
Ministrów.
Wprowadzenie możliwości nadawania decyzjom okręgowych inspektorów pracy rygoru
natychmiastowej wykonalności było uzasadniane potrzebą zapewnienia realnej i szybkiej
ochrony pracowników wykonujących pracę w warunkach właściwych dla stosunku pracy,
lecz pozbawionych wynikających z niego uprawnień. Kierownictwo MRPiPS wskazywało,
że wieloletnie postępowania sądowe powodują, iż osoby faktycznie zatrudnione na
warunkach etatowych przez długi czas pozostają bez prawa do urlopu, wynagrodzenia za
czas choroby, ochrony przed zwolnieniem, uprawnień związanych z rodzicielstwem czy
składek emerytalnych.
Ustawodawca istotnie ograniczył możliwość stosowania rygoru natychmiastowej
wykonalności (nie będzie on miał charakteru automatycznego ani powszechnego dla
-- 1 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wszystkich decyzji okręgowych inspektorów pracy dotyczących ustalenia istnienia stosunku
pracy). Zgodnie z art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego będzie on stosowany
wyłącznie wobec osób objętych szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub
rozwiązaniem umowy o pracę. Dotyczy to w szczególności kobiet w ciąży czy
korzystających z urlopów macierzyńskich, pracowników korzystających z urlopów
rodzicielskich lub wychowawczych, działaczy związkowych, społecznych inspektorów pracy
oraz pracowników w wieku przedemerytalnym.
Oznacza to, że rygor natychmiastowej wykonalności będzie mógł zostać nadany wyłącznie
w sytuacjach, w których brak natychmiastowej ochrony mógłby prowadzić do
nieodwracalnego naruszenia praw pracownika szczególnie chronionego. Organ będzie
musiał każdorazowo wykazać istnienie przesłanek określonych w art. 108 Kodeksu
postępowania administracyjnego, takich jak ważny interes strony lub interes społeczny, oraz
szczegółowo uzasadnić potrzebę natychmiastowego wykonania decyzji. W praktyce
oznacza to, że zdecydowana większość decyzji stwierdzających istnienie stosunku pracy
będzie wykonywana dopiero po ich uprawomocnieniu, czyli po zakończeniu postępowania
odwoławczego. Samo wniesienie odwołania będzie co do zasady wstrzymywało wykonanie
decyzji, chyba że zostanie jej nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Także w takim
przypadku stronie będzie przysługiwało prawo do zaskarżenia decyzji oraz kwestionowania
samego nadania rygoru.
Pracodawca nie ponosi obowiązków wynikających z decyzji w okresie oczekiwania na
rozstrzygnięcie sądowe, chyba że decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności
w wyjątkowych okolicznościach. Tym samym ryzyko poniesienia przez niego nienależnych
kosztów zminimalizowano. W przypadku, gdy decyzja zostanie wykonana i następnie
uchylona przez sąd, pracodawca będzie mógł dochodzić zwrotu nienależnie opłaconych
kwot (składek, podatków) lub odszkodowania na zasadach ogólnych prawa cywilnego oraz
przepisów dotyczących odpowiedzialności Skarbu Państwa za wydanie wadliwej decyzji
administracyjnej.
Ryzyko ponoszenia przez Skarb Państwa odpowiedzialności odszkodowawczej za wadliwe
decyzje okręgowych inspektorów pracy ograniczono rezygnując z zasady powszechnej
i natychmiastowej wykonalności decyzji, które w zdecydowanej większości będą
wykonywane dopiero po uprawomocnieniu.
Fakt, że rygor natychmiastowej wykonalności będzie mógł być nadany wyłącznie
w szczególnie uzasadnionych przypadkach i będzie wymagał szczegółowego uzasadnienia
ogranicza ryzyko wydawania decyzji powodujących nieproporcjonalne skutki finansowe dla
pracodawców, a tym samym zmniejsza prawdopodobieństwo powstania roszczeń
odszkodowawczych wobec Skarbu Państwa.
W odpowiedzi na zastrzeżenia Ministra Finansów i Gospodarki doprecyzowano skutki
decyzji stwierdzających istnienie stosunku pracy dla rozliczeń publicznoprawnych m.in.
poprzez ograniczenie ryzyka wstecznych korekt oraz wyeliminowanie niejednoznaczności,
które mogłyby prowadzić do odpowiedzialności karnej skarbowej. Ustawa nie generuje
trudności dla systemu podatkowego, które były sygnalizowane na wcześniejszym etapie
prac.
Omawiany akt stanowi w obecnym kształcie, że decyzja okręgowego inspektora pracy staje
się wykonalna w zakresie skutków wynikających zprzepisów prawa pracy, związanych
z nawiązaniem stosunku pracy oraz obowiązkami w zakresie podatków, ubezpieczeń
społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz dokonywania obowiązkowych wpłat na
fundusze, o których mowa w odrębnych przepisach z dniem następującym po dniu, w
którym upływa termin do wniesienia odwołania, jeżeli żadna ze stron nie wniosła odwołania,
albo z dniem prawomocnego orzeczenia sądu, albo z dniem nadania jej rygoru
-- 2 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
natychmiastowej wykonalności. Od tego dnia pracodawca będzie zobowiązany realizować
wszelkie wynikające z decyzji obowiązki wobec pracownika. Decyzja nie będzie
obowiązywała z mocą wsteczną, ale okręgowy inspektor pracy będzie miał uprawnienie do
skierowania do sądu powództwa o ustalenie istnienia stosunku pracy za okres sprzed
wydania decyzji.
Ustawa nie przewiduje szczegółowych przepisów regulujących sposób korygowania
rozliczeń podatkowych i składkowych za okresy wsteczne. Wynika to z faktu, że decyzja
okręgowego inspektora pracy wywołuje skutki prawne od dnia jej wydania, a obowiązki
w zakresie podatków, ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenia zdrowotnego oraz wpłat na
fundusze powstają dopiero z dniem, w którym decyzja stanie się wykonalna.
Ryzyko uznania faktur wystawionych w ramach relacji B2B za tzw. „puste faktury” zostało
w przypadku decyzji okręgowego inspektora pracy wyeliminowane, ponieważ ustawa
zakłada, że decyzja ta nie działa wstecz. Skutki podatkowe i składkowe mają powstawać od
dnia wydania decyzji, a nie za okres wcześniejszy. Nie dotyczy to sytuacji prawomocnego
ustalenia przez sąd pracy istnienia stosunku pracy za okres sprzed wydania decyzji, co może
rodzić konieczność dokonania odpowiednich korekt rozliczeń.
Warto podkreślić wprowadzenie abolicji dla przedsiębiorców, którzy w terminie 12 miesięcy
od dnia wejścia ustawy w życie dobrowolnie zawrą umowy o pracę z osobami formalnie
zatrudnianymi na podstawie umowy cywilnoprawnej, mimo że faktycznie stosunek pracy
spełnia w ich przypadku wszystkie cechy stosunku pracy, o których mowa w art. 22 § 1 k.p.
Termin wejścia nowych przepisów w życie dostosowano do standardów wynikających
z zasady zaufania obywateli do państwa i prawa, w tym do wymogów dotyczących
odpowiedniego vacatio legis dla regulacji zwiększających obciążenia regulacyjne
przedsiębiorców. Uwagi RCL w tym zakresie częściowo uwzględniono. Ustawa zaczęła
obowiązywać po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia. Wyjątkiem są tu przepisy
zmierzające do realizacji kamienia milowego A72G, obligującego Głównego Inspektora
Pracy do wypełnienia określonych w nim zadań. Regulacje te weszły w życie z dniem
następującym po dniu ogłoszenia ustawy.
Ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz
niektórych innych ustaw nie zakłada masowej, pełnej kontroli wszystkich stosunków
cywilnoprawnych, lecz wprowadzenie narzędzi o charakterze prewencyjnym i systemowym,
wzmacniających skuteczność egzekwowania prawa pracy w stwierdzonych przypadkach
nadużyć. Analizy skutków regulacji wskazują, że oddziaływanie tego aktu nie opiera się
wyłącznie na potencjale kontrolnym PIP, lecz na zmianie rozwiązań prawnych
i organizacyjnych po stronie uczestników rynku pracy, a przede wszystkim na
doprowadzeniu do realnego respektowania założeń wynikających z art. 22 Kodeksu pracy.
Alternatywne rozwiązania o charakterze systemowym (np. oskładkowanie umów
cywilnoprawnych) nie realizowały w pełni celów kamienia milowego KPO.
Przyjęte w ustawie rozwiązania zaakceptowano po dokonaniu zmian w pierwotnej wersji
projektu, a uwagi resortów oraz instytucji uwzględniono podczas prac legislacyjnych.
Ustawa spełnia wymogi konstytucyjne, unijne oraz systemowe, a jej skutki zostały objęte
oceną w ramach OSR.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.640.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 14031 Pana Posła Sławomira Zawiślaka, w sprawie
projektu ustawy UD283 reformującej Państwową Inspekcję Pracy, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Trzeba podkreślić, że zasadnicza część przedstawionych w interpelacji pytań odnosi się do
wersji projektu ustawy, która nie jest już przedmiotem procedowania. Ustawa o zmianie
ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw została 11 marca
2026 r. uchwalona przez Sejm RP, a 2 kwietnia 2026 r. podpisana przez Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej i opublikowana w Dzienniku Ustaw pod pozycją 473. Pytania
odnoszące się do wcześniejszego etapu prac, w tym rozwiązań, które nie zostały utrzymane
w ustawie, mają obecnie charakter bezprzedmiotowy.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, we współpracy z właściwymi
instytucjami rządowymi, na bieżąco analizowano możliwość realizacji kamienia milowego
A71G w sposób zgodny zarówno z prawem Unii Europejskiej, jak i Konstytucją RP. W toku
prac nie stwierdzono przesłanek uzasadniających zastosowanie procedury z art. 21
rozporządzenia (UE) 2021/241, albowiem cel kamienia milowego był możliwy do
osiągnięcia poprzez odpowiednio zmodyfikowane instrumenty ustawowe.
Opinia Rządowego Centrum Legislacji stanowiła istotny punkt odniesienia dla dalszych prac
nad projektem ww. ustawy. Zastrzeżenia dotyczące zasad proporcjonalności, pewności
prawa oraz konstytucyjnych wolności gospodarczych uwzględniono dokonując korekty
projektowanych mechanizmów, w szczególności w zakresie charakteru decyzji
stwierdzających istnienie stosunku pracy oraz gwarancji procesowych podmiotów
kontrolowanych. Ustawa w obecnym brzmieniu zawiera rozwiązania kompromisowe
względem uwag zgłaszanych przez RCL. Również uwagi zgłoszone przez Ministra Finansów
i Gospodarki, Ministra Sprawiedliwości, Ministra Infrastruktury, Ministra Obrony
Narodowej, UODO oraz Rzecznika MŚP zostały objęte procedurą uzgodnień, które
doprowadziły do kompromisu i uzyskania akceptacji projektu ustawy na etapie Rady
Ministrów.
Wprowadzenie możliwości nadawania decyzjom okręgowych inspektorów pracy rygoru
natychmiastowej wykonalności było uzasadniane potrzebą zapewnienia realnej i szybkiej
ochrony pracowników wykonujących pracę w warunkach właściwych dla stosunku pracy,
lecz pozbawionych wynikających z niego uprawnień. Kierownictwo MRPiPS wskazywało,
że wieloletnie postępowania sądowe powodują, iż osoby faktycznie zatrudnione na
warunkach etatowych przez długi czas pozostają bez prawa do urlopu, wynagrodzenia za
czas choroby, ochrony przed zwolnieniem, uprawnień związanych z rodzicielstwem czy
składek emerytalnych.
Ustawodawca istotnie ograniczył możliwość stosowania rygoru natychmiastowej
wykonalności (nie będzie on miał charakteru automatycznego ani powszechnego dla
-- 1 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wszystkich decyzji okręgowych inspektorów pracy dotyczących ustalenia istnienia stosunku
pracy). Zgodnie z art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego będzie on stosowany
wyłącznie wobec osób objętych szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub
rozwiązaniem umowy o pracę. Dotyczy to w szczególności kobiet w ciąży czy
korzystających z urlopów macierzyńskich, pracowników korzystających z urlopów
rodzicielskich lub wychowawczych, działaczy związkowych, społecznych inspektorów pracy
oraz pracowników w wieku przedemerytalnym.
Oznacza to, że rygor natychmiastowej wykonalności będzie mógł zostać nadany wyłącznie
w sytuacjach, w których brak natychmiastowej ochrony mógłby prowadzić do
nieodwracalnego naruszenia praw pracownika szczególnie chronionego. Organ będzie
musiał każdorazowo wykazać istnienie przesłanek określonych w art. 108 Kodeksu
postępowania administracyjnego, takich jak ważny interes strony lub interes społeczny, oraz
szczegółowo uzasadnić potrzebę natychmiastowego wykonania decyzji. W praktyce
oznacza to, że zdecydowana większość decyzji stwierdzających istnienie stosunku pracy
będzie wykonywana dopiero po ich uprawomocnieniu, czyli po zakończeniu postępowania
odwoławczego. Samo wniesienie odwołania będzie co do zasady wstrzymywało wykonanie
decyzji, chyba że zostanie jej nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Także w takim
przypadku stronie będzie przysługiwało prawo do zaskarżenia decyzji oraz kwestionowania
samego nadania rygoru.
Pracodawca nie ponosi obowiązków wynikających z decyzji w okresie oczekiwania na
rozstrzygnięcie sądowe, chyba że decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności
w wyjątkowych okolicznościach. Tym samym ryzyko poniesienia przez niego nienależnych
kosztów zminimalizowano. W przypadku, gdy decyzja zostanie wykonana i następnie
uchylona przez sąd, pracodawca będzie mógł dochodzić zwrotu nienależnie opłaconych
kwot (składek, podatków) lub odszkodowania na zasadach ogólnych prawa cywilnego oraz
przepisów dotyczących odpowiedzialności Skarbu Państwa za wydanie wadliwej decyzji
administracyjnej.
Ryzyko ponoszenia przez Skarb Państwa odpowiedzialności odszkodowawczej za wadliwe
decyzje okręgowych inspektorów pracy ograniczono rezygnując z zasady powszechnej
i natychmiastowej wykonalności decyzji, które w zdecydowanej większości będą
wykonywane dopiero po uprawomocnieniu.
Fakt, że rygor natychmiastowej wykonalności będzie mógł być nadany wyłącznie
w szczególnie uzasadnionych przypadkach i będzie wymagał szczegółowego uzasadnienia
ogranicza ryzyko wydawania decyzji powodujących nieproporcjonalne skutki finansowe dla
pracodawców, a tym samym zmniejsza prawdopodobieństwo powstania roszczeń
odszkodowawczych wobec Skarbu Państwa.
W odpowiedzi na zastrzeżenia Ministra Finansów i Gospodarki doprecyzowano skutki
decyzji stwierdzających istnienie stosunku pracy dla rozliczeń publicznoprawnych m.in.
poprzez ograniczenie ryzyka wstecznych korekt oraz wyeliminowanie niejednoznaczności,
które mogłyby prowadzić do odpowiedzialności karnej skarbowej. Ustawa nie generuje
trudności dla systemu podatkowego, które były sygnalizowane na wcześniejszym etapie
prac.
Omawiany akt stanowi w obecnym kształcie, że decyzja okręgowego inspektora pracy staje
się wykonalna w zakresie skutków wynikających zprzepisów prawa pracy, związanych
z nawiązaniem stosunku pracy oraz obowiązkami w zakresie podatków, ubezpieczeń
społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz dokonywania obowiązkowych wpłat na
fundusze, o których mowa w odrębnych przepisach z dniem następującym po dniu, w
którym upływa termin do wniesienia odwołania, jeżeli żadna ze stron nie wniosła odwołania,
albo z dniem prawomocnego orzeczenia sądu, albo z dniem nadania jej rygoru
-- 2 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
natychmiastowej wykonalności. Od tego dnia pracodawca będzie zobowiązany realizować
wszelkie wynikające z decyzji obowiązki wobec pracownika. Decyzja nie będzie
obowiązywała z mocą wsteczną, ale okręgowy inspektor pracy będzie miał uprawnienie do
skierowania do sądu powództwa o ustalenie istnienia stosunku pracy za okres sprzed
wydania decyzji.
Ustawa nie przewiduje szczegółowych przepisów regulujących sposób korygowania
rozliczeń podatkowych i składkowych za okresy wsteczne. Wynika to z faktu, że decyzja
okręgowego inspektora pracy wywołuje skutki prawne od dnia jej wydania, a obowiązki
w zakresie podatków, ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenia zdrowotnego oraz wpłat na
fundusze powstają dopiero z dniem, w którym decyzja stanie się wykonalna.
Ryzyko uznania faktur wystawionych w ramach relacji B2B za tzw. „puste faktury” zostało
w przypadku decyzji okręgowego inspektora pracy wyeliminowane, ponieważ ustawa
zakłada, że decyzja ta nie działa wstecz. Skutki podatkowe i składkowe mają powstawać od
dnia wydania decyzji, a nie za okres wcześniejszy. Nie dotyczy to sytuacji prawomocnego
ustalenia przez sąd pracy istnienia stosunku pracy za okres sprzed wydania decyzji, co może
rodzić konieczność dokonania odpowiednich korekt rozliczeń.
Warto podkreślić wprowadzenie abolicji dla przedsiębiorców, którzy w terminie 12 miesięcy
od dnia wejścia ustawy w życie dobrowolnie zawrą umowy o pracę z osobami formalnie
zatrudnianymi na podstawie umowy cywilnoprawnej, mimo że faktycznie stosunek pracy
spełnia w ich przypadku wszystkie cechy stosunku pracy, o których mowa w art. 22 § 1 k.p.
Termin wejścia nowych przepisów w życie dostosowano do standardów wynikających
z zasady zaufania obywateli do państwa i prawa, w tym do wymogów dotyczących
odpowiedniego vacatio legis dla regulacji zwiększających obciążenia regulacyjne
przedsiębiorców. Uwagi RCL w tym zakresie częściowo uwzględniono. Ustawa zaczęła
obowiązywać po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia. Wyjątkiem są tu przepisy
zmierzające do realizacji kamienia milowego A72G, obligującego Głównego Inspektora
Pracy do wypełnienia określonych w nim zadań. Regulacje te weszły w życie z dniem
następującym po dniu ogłoszenia ustawy.
Ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz
niektórych innych ustaw nie zakłada masowej, pełnej kontroli wszystkich stosunków
cywilnoprawnych, lecz wprowadzenie narzędzi o charakterze prewencyjnym i systemowym,
wzmacniających skuteczność egzekwowania prawa pracy w stwierdzonych przypadkach
nadużyć. Analizy skutków regulacji wskazują, że oddziaływanie tego aktu nie opiera się
wyłącznie na potencjale kontrolnym PIP, lecz na zmianie rozwiązań prawnych
i organizacyjnych po stronie uczestników rynku pracy, a przede wszystkim na
doprowadzeniu do realnego respektowania założeń wynikających z art. 22 Kodeksu pracy.
Alternatywne rozwiązania o charakterze systemowym (np. oskładkowanie umów
cywilnoprawnych) nie realizowały w pełni celów kamienia milowego KPO.
Przyjęte w ustawie rozwiązania zaakceptowano po dokonaniu zmian w pierwotnej wersji
projektu, a uwagi resortów oraz instytucji uwzględniono podczas prac legislacyjnych.
Ustawa spełnia wymogi konstytucyjne, unijne oraz systemowe, a jej skutki zostały objęte
oceną w ramach OSR.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --