Interpelacja nr 1403
Interpelacja w sprawie wsparcia osób cierpiących na chorobę Alzheimera w młodym wieku
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (40%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie wsparcia osób cierpiących na chorobę Alzheimera w młodym wieku
Interpelacja nr 1403
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie wsparcia osób cierpiących na chorobę Alzheimera w młodym wieku
Zgłaszający: Jarosław Wałęsa
Data wpływu: 08-02-2024
Gdańsk, dnia 8 lutego 2024 r.
Szanowna Pani Minister,
choroba Alzheimera stanowi ponad 60% przypadków otępienia. W jej przebiegu dochodzi do zniszczenia komórek mózgu i do stopniowej utraty samodzielności w codziennym życiu. Według danych Ministerstwa Zdrowia, problem otępienia dotyczy głównie osób w podeszłym wieku, jednak chorobę coraz częściej wykrywa się też u osób młodszych.
Jeden z takich przypadków na przestrzeni ostatnich lat opisywały media. Pan Mateusz z Oławy ma 35 lat, żonę i córkę, a od kilku lat cierpi na chorobę Alzheimera. Diagnozę usłyszał w 2019 roku, w wieku zaledwie 30 lat. Od tego czasu życie całej rodziny zupełnie się zmieniło. Pan Mateusz z każdym dniem stawał się coraz mniej samodzielny, musiał zaprzestać też pracy. Od państwa otrzymuje on jedynie minimalną rentę. Od czasu wykrycia choroby u Pana Mateusza, rodzina zaczęła borykać się z problemami finansowymi – niska renta i symboliczne zasiłki nie wystarczają na utrzymanie rodziny i kosztownego leczenia, a pan Mateusz potrzebuje nieprzerwanej opieki i zażywania drogich lekarstw.
Przypadków podobnych do pana Mateusza jest w Polsce więcej, jednak są to zjawiska marginalne. Często osobom tym nie przysługuje renta z ZUS, ze względu na zbyt mały staż pracy. Polskie przepisy zdają się zupełnie nie przewidywać możliwości wystąpienia choroby Alzheimera u osób w młodym wieku, przez ostatnie lata nie zrobiono nic w celu poprawienia sytuacji materialnej pacjentów chorych na Alzheimera oraz ich rodzin.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z prośbą o odpowiedź na poniższe pytania:
Czy Pani Minister rozważa wprowadzenie dodatkowych świadczeń dla osób, które cierpią na Alzheimera w młodym wieku?
Czy istnieją plany dotyczące zwiększenia wsparcia dla rodzin osób młodych, cierpiących na Alzheimera, które często znajdują się w trudnej sytuacji finansowej oraz potrzebują wsparcia w opiece nad chorym?
Interpelacja nr 1403
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie wsparcia osób cierpiących na chorobę Alzheimera w młodym wieku
Zgłaszający: Jarosław Wałęsa
Data wpływu: 08-02-2024
Gdańsk, dnia 8 lutego 2024 r.
Szanowna Pani Minister,
choroba Alzheimera stanowi ponad 60% przypadków otępienia. W jej przebiegu dochodzi do zniszczenia komórek mózgu i do stopniowej utraty samodzielności w codziennym życiu. Według danych Ministerstwa Zdrowia, problem otępienia dotyczy głównie osób w podeszłym wieku, jednak chorobę coraz częściej wykrywa się też u osób młodszych.
Jeden z takich przypadków na przestrzeni ostatnich lat opisywały media. Pan Mateusz z Oławy ma 35 lat, żonę i córkę, a od kilku lat cierpi na chorobę Alzheimera. Diagnozę usłyszał w 2019 roku, w wieku zaledwie 30 lat. Od tego czasu życie całej rodziny zupełnie się zmieniło. Pan Mateusz z każdym dniem stawał się coraz mniej samodzielny, musiał zaprzestać też pracy. Od państwa otrzymuje on jedynie minimalną rentę. Od czasu wykrycia choroby u Pana Mateusza, rodzina zaczęła borykać się z problemami finansowymi – niska renta i symboliczne zasiłki nie wystarczają na utrzymanie rodziny i kosztownego leczenia, a pan Mateusz potrzebuje nieprzerwanej opieki i zażywania drogich lekarstw.
Przypadków podobnych do pana Mateusza jest w Polsce więcej, jednak są to zjawiska marginalne. Często osobom tym nie przysługuje renta z ZUS, ze względu na zbyt mały staż pracy. Polskie przepisy zdają się zupełnie nie przewidywać możliwości wystąpienia choroby Alzheimera u osób w młodym wieku, przez ostatnie lata nie zrobiono nic w celu poprawienia sytuacji materialnej pacjentów chorych na Alzheimera oraz ich rodzin.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z prośbą o odpowiedź na poniższe pytania:
Czy Pani Minister rozważa wprowadzenie dodatkowych świadczeń dla osób, które cierpią na Alzheimera w młodym wieku?
Czy istnieją plany dotyczące zwiększenia wsparcia dla rodzin osób młodych, cierpiących na Alzheimera, które często znajdują się w trudnej sytuacji finansowej oraz potrzebują wsparcia w opiece nad chorym?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Łukasz Krasoń
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
26%
Konkretność
74%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 2 %
Precyzyjne daty
8
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.7 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12402 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BON-VI.059.3.2024.EZ
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację poselską nr 1403 Posła na Sejm RP Pana Jarosława Wałęsy
uprzejmie informuję, co następuje.
Wsparcie finansowe dla osób niepełnosprawnych i ich opiekunów jest udzielane niezależnie
od rodzaju choroby/dysfunkcji danej osoby. Jednym z podstawowych warunków otrzymania
świadczeń pieniężnych jest legitymowanie się przez osobę z niepełnosprawnością
odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności/stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., na podstawie
przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, do opiekunów sprawujących opiekę
nad niepełnosprawnymi dziećmi w wieku do ukończenia 18 roku życia kierowane
jest świadczenie pielęgnacyjne, natomiast dla dorosłych osób z niepełnosprawnościami jest
dedykowane świadczenie wspierające przyznawane na podstawie przepisów ustawy
o świadczeniu wspierającym od 1 stycznia 2024 r. Świadczenie to jest pomocą skierowaną
bezpośrednio do osoby niepełnosprawnej, tak aby pełnoletnia osoba niepełnosprawna
mogła decydować o tym jak ma być ono wykorzystywane (np. na pokrycie wydatków
związanych z opieką sprawowaną przez jej opiekuna).
Świadczenie wspierające przysługuje osobie w wieku od ukończenia 18. roku życia
po uzyskaniu decyzji o poziomie potrzeby wsparcia – na poziomie od 70 do 100 pkt, wydanej
w ramach zmodyfikowanego systemu orzecznictwa o niepełnosprawności, na podstawie
ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu
osób niepełnosprawnych1.
Wysokość tego świadczenia jest powiązana z wysokością renty socjalnej i wynosi od 40% do
220% renty socjalnej – w zależności od poziomu potrzeby wsparcia, czyli liczby punktów
przyznanych w decyzji wydanej przez wojewódzki zespół do spraw orzekania
o niepełnosprawności.
Świadczenie wspierające nie jest uzależnione od rodzaju choroby/schorzenia danej
osoby, lecz od legitymowania się odpowiednim orzeczeniem potwierdzającym
niepełnosprawność/stopień niepełnosprawności oraz decyzją o poziomie potrzeby wsparcia
– na poziomie od 70 do 100 pkt.
Ustawa o świadczeniu wspierającym zawiera także przepisy gwarantujące zachowanie praw
nabytych, tj. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na
zasadach dotychczasowych, tj. zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2024 r. Osoby, które
nabyły prawo do świadczeń opiekuńczych tj. świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego
zasiłku opiekuńczego przed 1 stycznia 2024 r. – jeśli taka będzie ich wola - będą mogły
w dalszym ciągu pobierać wymienione świadczenia na dotychczasowych zasadach, także
w przypadku uzyskania kolejnego orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność lub
rozpoczęcia kolejnego okresu zasiłkowego.
1 Dz. U. z 2024 r. poz. 44.
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Ponadto, zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych może zostać przyznany
zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł miesięcznie, który przysługuje - niezależnie od
dochodu - niepełnosprawnemu dziecku, osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku
życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz osobie,
która ukończyła 75 lat. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej
w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu
niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku
życia.
Jednocześnie należy wskazać, że obowiązek wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji
życiowej spoczywa na samorządach, a ich działania w tym zakresie powinny mieć charakter
wielofunkcyjny. Jedną z przesłanek do udzielenia pomocy - wynikającą z przepisów ustawy
z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej2 oraz wydanych na jej podstawie rozporządzeń
wykonawczych - jest długotrwała lub ciężka choroba. Do świadczeń pieniężnych udzielanych
w ramach pomocy społecznej należą m.in.:
− zasiłek okresowy, który przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą
chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia
uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego,
− zasiłek stały, przysługujący m.in. pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie,
niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej
dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium
dochodowego na osobę w rodzinie,
− zasiłek celowy, który jest to świadczeniem przyznawanym fakultatywnie
z przeznaczeniem na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności
na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia,
ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego,
drobnych remontów i napraw w mieszkaniu.
Odnośnie kwestii zabezpieczenia społecznego uprzejmie informuję, że w myśl przepisów
ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych3, renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje osobie, którą uznano za
całkowicie lub częściowo niezdolną do wykonywania pracy zarobkowej z powodu stanu
zdrowia. Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania
jakiejkolwiek pracy. Za częściowo niezdolną do pracy uznaje się natomiast osobę, która
w znacznym stopniu utraciła zdolność do wykonywania pracy zgodnej z posiadanymi przez
nią kwalifikacjami.
Zgodnie z ww. ustawą, o niezdolności do pracy, jej stopniu i okresie - w celu ustalenia
uprawnień do świadczeń, których przyznanie zależy od stwierdzenia niezdolności do pracy
i niezdolności do samodzielnej egzystencji – orzekają lekarze orzecznicy i komisje lekarskie
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Należy pamiętać, że lekarz orzecznik ZUS (lub komisja lekarska ZUS) orzeka o niezdolności
do pracy i jej stopniu, a nie o istnieniu lub nie niepełnosprawności, czy choroby
ubezpieczonego. Przy ocenie stopnia i trwałości niezdolności do pracy oraz rokowania
co do odzyskania zdolności do pracy lekarz orzecznik i komisja lekarska uwzględniają:
stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwość przywrócenia niezbędnej
sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, możliwość wykonywania dotychczasowej pracy
lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę
rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek
i predyspozycje psychofizyczne. Od decyzji lekarza orzecznika prawo daje możliwość
wniesienia odwołania w formie sprzeciwu. Jego adresatem powinna być komisja lekarska
2 Dz. U. z 2023 r. poz.901 ze zm.
3 Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
ZUS. Od decyzji komisji można odwołać się do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń
społecznych.
Nadmieniam, że niezbędnym warunkiem nabycia prawa do tego świadczenia jest powstanie
niezdolności do pracy (całkowitej lub częściowej) w czasie ubezpieczenia, tj. w jednym ze
wskazanych w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych, okresów składkowych i nieskładkowych, bądź nie później niż w ciągu 18
miesięcy od jego ustania.
Długość wymaganego okresu ubezpieczenia jest uzależniona od wieku osoby ubezpieczonej
i - zgodnie z art. 58 ust. 1 ww. ustawy - wynosi od 1 roku (gdy niezdolność do pracy powstała
przed ukończeniem 20 lat) do 5 lat (gdy niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej
30 lat). W przypadku, gdy niezdolność do pracy powstała po ukończeniu 30. roku życia, staż
ubezpieczeniowy wynoszący 5 lat powinien przypadać - zgodnie z art. 58 ust. 2 ustawy
o emeryturach i rentach z FUS -
w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem
wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy.
Ten 5-letni staż nie musi być nieprzerwany, a ponadto w jednej czwartej może składać się
z okresów nieskładkowych. Ustalając, czy wnioskodawca posiada wymagany staż
ubezpieczeniowy organ rentowy bada 10-lecie poprzedzające datę zgłoszenia wniosku
lub datę powstania niezdolności do pracy - w zależności od tego, co jest dla niego
korzystniejsze.
Oceny stanu zdrowia osób ubiegających o rentę z tytułu niezdolności do pracy dokonuje,
w formie orzeczenia, w I instancji lekarz orzecznik, w II instancji komisja lekarska Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych. Orzeczenie lekarza orzecznika (komisji lekarskiej), od którego
nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, stanowi
dla ZUS podstawę do wydania decyzji w sprawie prawa do renty z tytułu niezdolności
do pracy.
Należy podkreślić, że kontrola prawidłowości wydawanych przez Zakład Ubezpieczeń
Społecznych decyzji należy wyłącznie do sądów pracy i ubezpieczeń społecznych w I i II
instancji. Zgodnie z obowiązującym prawem, orzeczenie sądu z chwilą uprawomocnienia jest
wiążące dla stron postępowania oraz wszystkich organów i instytucji.
Nadzór nad orzekaniem o niezdolności do pracy sprawuje Prezes Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych. Nadzór ten obejmuje:
− kontrolę prawidłowości i jednolitości stosowania zasad orzecznictwa o niezdolności
do pracy przez lekarzy orzeczników i komisje lekarskie,
− udzielanie lekarzom orzecznikom i komisjom lekarskim wytycznych w zakresie
stosowania zasad orzecznictwa o niezdolności do pracy,
− prawo przekazania sprawy do rozpatrzenia przez komisję lekarską, jeżeli w wyniku
kontroli, zostanie stwierdzony brak zgodności orzeczenia lekarza orzecznika lub
komisji lekarskiej ze stanem faktycznym lub zasadami orzecznictwa o niezdolności
do pracy.
Nadzór nad orzekaniem o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników i komisje
lekarskie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wykonuje za pośrednictwem
naczelnego lekarza Zakładu. Natomiast bezpośredni nadzór nad orzekaniem o niezdolności
do pracy przez lekarzy orzeczników w oddziale Zakładu sprawowany jest za pośrednictwem
głównego lekarza orzecznika.
W zakresie odwołania od decyzji indywidualnych ubezpieczonym przysługuje - zgodnie
z postanowieniami art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
ubezpieczeń społecznych4 - odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad
określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.
Mając na względzie możliwość zaistnienia sytuacji o szczególnym charakterze, ustawa
o emeryturach i rentach (…) uregulowała kwestię przyznawania świadczeń emerytalno-
rentowych w drodze wyjątku.
Zgodnie z art. 83 tej ustawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać
świadczenie w drodze wyjątku ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny,
którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie
do uzyskania prawa do emerytury lub renty w trybie zwykłym, nie mogą – ze względu na
całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej
ubezpieczeniem i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Wszystkie te warunki muszą
być spełnione łącznie, a niespełnienie któregokolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania
świadczenia w drodze wyjątku. Przepis ten może mieć zastosowanie tylko do sytuacji
wyjątkowych, gdy wskutek szczególnych okoliczności nie zostały spełnione warunki
wymagane do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Rozpatrzenie prawa do świadczenia
w drodze wyjątku może nastąpić po ostatecznym rozstrzygnięciu kwestii dotyczącej
uprawnień do świadczeń w trybie zwykłym.
Przedstawiając powyższe pragnę zapewnić, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej nieustannie podejmowane są działania na rzecz poprawy jakości życia osób
z niepełnosprawnościami. Działania legislacyjne uwzględniają przede wszystkim fakt, że
zbiorowość tej grupy społecznej jest znacznie zróżnicowana pod względem struktury, co
automatycznie warunkuje zróżnicowanie ich potrzeb, a co za tym idzie, rodzaje - możliwego
do otrzymania - wsparcia.
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu
do Spraw Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
4 Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.
-- 4 of 4 --
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BON-VI.059.3.2024.EZ
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację poselską nr 1403 Posła na Sejm RP Pana Jarosława Wałęsy
uprzejmie informuję, co następuje.
Wsparcie finansowe dla osób niepełnosprawnych i ich opiekunów jest udzielane niezależnie
od rodzaju choroby/dysfunkcji danej osoby. Jednym z podstawowych warunków otrzymania
świadczeń pieniężnych jest legitymowanie się przez osobę z niepełnosprawnością
odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności/stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., na podstawie
przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, do opiekunów sprawujących opiekę
nad niepełnosprawnymi dziećmi w wieku do ukończenia 18 roku życia kierowane
jest świadczenie pielęgnacyjne, natomiast dla dorosłych osób z niepełnosprawnościami jest
dedykowane świadczenie wspierające przyznawane na podstawie przepisów ustawy
o świadczeniu wspierającym od 1 stycznia 2024 r. Świadczenie to jest pomocą skierowaną
bezpośrednio do osoby niepełnosprawnej, tak aby pełnoletnia osoba niepełnosprawna
mogła decydować o tym jak ma być ono wykorzystywane (np. na pokrycie wydatków
związanych z opieką sprawowaną przez jej opiekuna).
Świadczenie wspierające przysługuje osobie w wieku od ukończenia 18. roku życia
po uzyskaniu decyzji o poziomie potrzeby wsparcia – na poziomie od 70 do 100 pkt, wydanej
w ramach zmodyfikowanego systemu orzecznictwa o niepełnosprawności, na podstawie
ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu
osób niepełnosprawnych1.
Wysokość tego świadczenia jest powiązana z wysokością renty socjalnej i wynosi od 40% do
220% renty socjalnej – w zależności od poziomu potrzeby wsparcia, czyli liczby punktów
przyznanych w decyzji wydanej przez wojewódzki zespół do spraw orzekania
o niepełnosprawności.
Świadczenie wspierające nie jest uzależnione od rodzaju choroby/schorzenia danej
osoby, lecz od legitymowania się odpowiednim orzeczeniem potwierdzającym
niepełnosprawność/stopień niepełnosprawności oraz decyzją o poziomie potrzeby wsparcia
– na poziomie od 70 do 100 pkt.
Ustawa o świadczeniu wspierającym zawiera także przepisy gwarantujące zachowanie praw
nabytych, tj. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na
zasadach dotychczasowych, tj. zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2024 r. Osoby, które
nabyły prawo do świadczeń opiekuńczych tj. świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego
zasiłku opiekuńczego przed 1 stycznia 2024 r. – jeśli taka będzie ich wola - będą mogły
w dalszym ciągu pobierać wymienione świadczenia na dotychczasowych zasadach, także
w przypadku uzyskania kolejnego orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność lub
rozpoczęcia kolejnego okresu zasiłkowego.
1 Dz. U. z 2024 r. poz. 44.
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Ponadto, zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych może zostać przyznany
zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł miesięcznie, który przysługuje - niezależnie od
dochodu - niepełnosprawnemu dziecku, osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku
życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz osobie,
która ukończyła 75 lat. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej
w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu
niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku
życia.
Jednocześnie należy wskazać, że obowiązek wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji
życiowej spoczywa na samorządach, a ich działania w tym zakresie powinny mieć charakter
wielofunkcyjny. Jedną z przesłanek do udzielenia pomocy - wynikającą z przepisów ustawy
z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej2 oraz wydanych na jej podstawie rozporządzeń
wykonawczych - jest długotrwała lub ciężka choroba. Do świadczeń pieniężnych udzielanych
w ramach pomocy społecznej należą m.in.:
− zasiłek okresowy, który przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą
chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia
uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego,
− zasiłek stały, przysługujący m.in. pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie,
niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej
dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium
dochodowego na osobę w rodzinie,
− zasiłek celowy, który jest to świadczeniem przyznawanym fakultatywnie
z przeznaczeniem na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności
na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia,
ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego,
drobnych remontów i napraw w mieszkaniu.
Odnośnie kwestii zabezpieczenia społecznego uprzejmie informuję, że w myśl przepisów
ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych3, renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje osobie, którą uznano za
całkowicie lub częściowo niezdolną do wykonywania pracy zarobkowej z powodu stanu
zdrowia. Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania
jakiejkolwiek pracy. Za częściowo niezdolną do pracy uznaje się natomiast osobę, która
w znacznym stopniu utraciła zdolność do wykonywania pracy zgodnej z posiadanymi przez
nią kwalifikacjami.
Zgodnie z ww. ustawą, o niezdolności do pracy, jej stopniu i okresie - w celu ustalenia
uprawnień do świadczeń, których przyznanie zależy od stwierdzenia niezdolności do pracy
i niezdolności do samodzielnej egzystencji – orzekają lekarze orzecznicy i komisje lekarskie
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Należy pamiętać, że lekarz orzecznik ZUS (lub komisja lekarska ZUS) orzeka o niezdolności
do pracy i jej stopniu, a nie o istnieniu lub nie niepełnosprawności, czy choroby
ubezpieczonego. Przy ocenie stopnia i trwałości niezdolności do pracy oraz rokowania
co do odzyskania zdolności do pracy lekarz orzecznik i komisja lekarska uwzględniają:
stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwość przywrócenia niezbędnej
sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, możliwość wykonywania dotychczasowej pracy
lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę
rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek
i predyspozycje psychofizyczne. Od decyzji lekarza orzecznika prawo daje możliwość
wniesienia odwołania w formie sprzeciwu. Jego adresatem powinna być komisja lekarska
2 Dz. U. z 2023 r. poz.901 ze zm.
3 Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
ZUS. Od decyzji komisji można odwołać się do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń
społecznych.
Nadmieniam, że niezbędnym warunkiem nabycia prawa do tego świadczenia jest powstanie
niezdolności do pracy (całkowitej lub częściowej) w czasie ubezpieczenia, tj. w jednym ze
wskazanych w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych, okresów składkowych i nieskładkowych, bądź nie później niż w ciągu 18
miesięcy od jego ustania.
Długość wymaganego okresu ubezpieczenia jest uzależniona od wieku osoby ubezpieczonej
i - zgodnie z art. 58 ust. 1 ww. ustawy - wynosi od 1 roku (gdy niezdolność do pracy powstała
przed ukończeniem 20 lat) do 5 lat (gdy niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej
30 lat). W przypadku, gdy niezdolność do pracy powstała po ukończeniu 30. roku życia, staż
ubezpieczeniowy wynoszący 5 lat powinien przypadać - zgodnie z art. 58 ust. 2 ustawy
o emeryturach i rentach z FUS -
w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem
wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy.
Ten 5-letni staż nie musi być nieprzerwany, a ponadto w jednej czwartej może składać się
z okresów nieskładkowych. Ustalając, czy wnioskodawca posiada wymagany staż
ubezpieczeniowy organ rentowy bada 10-lecie poprzedzające datę zgłoszenia wniosku
lub datę powstania niezdolności do pracy - w zależności od tego, co jest dla niego
korzystniejsze.
Oceny stanu zdrowia osób ubiegających o rentę z tytułu niezdolności do pracy dokonuje,
w formie orzeczenia, w I instancji lekarz orzecznik, w II instancji komisja lekarska Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych. Orzeczenie lekarza orzecznika (komisji lekarskiej), od którego
nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, stanowi
dla ZUS podstawę do wydania decyzji w sprawie prawa do renty z tytułu niezdolności
do pracy.
Należy podkreślić, że kontrola prawidłowości wydawanych przez Zakład Ubezpieczeń
Społecznych decyzji należy wyłącznie do sądów pracy i ubezpieczeń społecznych w I i II
instancji. Zgodnie z obowiązującym prawem, orzeczenie sądu z chwilą uprawomocnienia jest
wiążące dla stron postępowania oraz wszystkich organów i instytucji.
Nadzór nad orzekaniem o niezdolności do pracy sprawuje Prezes Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych. Nadzór ten obejmuje:
− kontrolę prawidłowości i jednolitości stosowania zasad orzecznictwa o niezdolności
do pracy przez lekarzy orzeczników i komisje lekarskie,
− udzielanie lekarzom orzecznikom i komisjom lekarskim wytycznych w zakresie
stosowania zasad orzecznictwa o niezdolności do pracy,
− prawo przekazania sprawy do rozpatrzenia przez komisję lekarską, jeżeli w wyniku
kontroli, zostanie stwierdzony brak zgodności orzeczenia lekarza orzecznika lub
komisji lekarskiej ze stanem faktycznym lub zasadami orzecznictwa o niezdolności
do pracy.
Nadzór nad orzekaniem o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników i komisje
lekarskie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wykonuje za pośrednictwem
naczelnego lekarza Zakładu. Natomiast bezpośredni nadzór nad orzekaniem o niezdolności
do pracy przez lekarzy orzeczników w oddziale Zakładu sprawowany jest za pośrednictwem
głównego lekarza orzecznika.
W zakresie odwołania od decyzji indywidualnych ubezpieczonym przysługuje - zgodnie
z postanowieniami art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
ubezpieczeń społecznych4 - odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad
określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.
Mając na względzie możliwość zaistnienia sytuacji o szczególnym charakterze, ustawa
o emeryturach i rentach (…) uregulowała kwestię przyznawania świadczeń emerytalno-
rentowych w drodze wyjątku.
Zgodnie z art. 83 tej ustawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać
świadczenie w drodze wyjątku ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny,
którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie
do uzyskania prawa do emerytury lub renty w trybie zwykłym, nie mogą – ze względu na
całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej
ubezpieczeniem i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Wszystkie te warunki muszą
być spełnione łącznie, a niespełnienie któregokolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania
świadczenia w drodze wyjątku. Przepis ten może mieć zastosowanie tylko do sytuacji
wyjątkowych, gdy wskutek szczególnych okoliczności nie zostały spełnione warunki
wymagane do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Rozpatrzenie prawa do świadczenia
w drodze wyjątku może nastąpić po ostatecznym rozstrzygnięciu kwestii dotyczącej
uprawnień do świadczeń w trybie zwykłym.
Przedstawiając powyższe pragnę zapewnić, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej nieustannie podejmowane są działania na rzecz poprawy jakości życia osób
z niepełnosprawnościami. Działania legislacyjne uwzględniają przede wszystkim fakt, że
zbiorowość tej grupy społecznej jest znacznie zróżnicowana pod względem struktury, co
automatycznie warunkuje zróżnicowanie ich potrzeb, a co za tym idzie, rodzaje - możliwego
do otrzymania - wsparcia.
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu
do Spraw Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
4 Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.
-- 4 of 4 --