Interpelacja nr 14011
Interpelacja w sprawie przygotowania rozwiązań wspierających Polaków mieszkających na Wileńszczyźnie
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (50%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie przygotowania rozwiązań wspierających Polaków mieszkających na Wileńszczyźnie
Interpelacja nr 14011
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie przygotowania rozwiązań wspierających Polaków mieszkających na Wileńszczyźnie
Zgłaszający: Wioletta Maria Kulpa
Data wpływu: 04-12-2025
Szanowna Pani Minister,
zwracam się do Pani Minister z interpelacją dotyczącą dramatycznej i wciąż mało nagłaśnianej sytuacji Polaków mieszkających na Wileńszczyźnie. Według dostępnych danych około 30 tysięcy Polaków żyje tam w warunkach bardzo skromnych, często na granicy ubóstwa. W wielu przypadkach są to rodziny wielodzietne, utrzymujące się z niskich lokalnych świadczeń, nierzadko bez stabilnej pracy i bez wsparcia systemu socjalnego.
Jak podkreślają środowiska polskie oraz organizacje społeczne Polacy ci zachowali język polski, kulturę i wiarę, wychowują dzieci po polsku i dbają o polskie szkoły, choć żyją w warunkach, które trudno porównać do standardów życia w Polsce. Mimo trudów codzienności pozostają wierni polskości, traktując ją jako fundament swojej tożsamości.
W licznych świadectwach i reportażach wskazuje się, że wiele rodzin na Wileńszczyźnie funkcjonuje w realiach, które w Polsce dawno zostałyby uznane za wymagające pilnej interwencji społecznej - brak dostępu do odpowiedniej opieki socjalnej, niskie dochody, zniszczone gospodarstwa, ograniczony dostęp do usług publicznych. Z drugiej strony widoczna jest ogromna determinacja, by utrzymać polskie szkolnictwo i tradycję.
Jednocześnie procedury wynikające z ustawy o repatriacji, które mogłyby w części przypadków umożliwić przeniesienie się do Polski, są długotrwałe, skomplikowane i nie zawsze obejmują osoby w największej potrzebie.
W związku z powyższym zwracam się z pytaniami:
1. Czy ministerstwo rozważa stworzenie mechanizmu wsparcia finansowego dla Polaków mieszkających poza granicami – w tym na Wileńszczyźnie – którzy żyją w trudnych warunkach, a jednocześnie aktywnie podtrzymują polskość?
Mechanizm ten mógłby być wzorowany na programach funkcjonujących w Polsce (np. świadczenie wychowawcze 800+).
2. Czy możliwe jest opracowanie specjalnego świadczenia socjalno-edukacyjnego dla rodzin polskich wychowujących dzieci w języku ojczystym?
Wsparcie to byłoby nie tylko pomocą materialną, ale także wzmocnieniem wysiłków na rzecz utrzymania polskiej kultury i szkolnictwa.
3. Czy ministerstwo analizuje możliwość wprowadzenia programów pomostowych dla naszych rodaków na Wschodzie do czasu ewentualnego uproszczenia procedur repatriacyjnych?
4. Czy rozważane jest utworzenie specjalnego funduszu pomocowego dla rodzin polskiego pochodzenia żyjących w regionach dotkniętych ubóstwem strukturalnym tak jak Wileńszczyzna?
Wsparcie to mogłoby obejmować m.in.:
• mikrogranty na remonty domów,
• dopłaty do edukacji polskich dzieci,
• wsparcie żywnościowe,
• dopłaty do kosztów ogrzewania.
5. Czy ministerstwo prowadzi dialog z Ministerstwem Spraw Zagranicznych oraz instytucjami polonijnymi, aby wypracować wspólną strategię wsparcia dla Polaków pozostających poza granicami nie z własnego wyboru, ale z powodu historycznych przymusów?
W opinii wielu ekspertów i środowisk społecznych zapewnienie choćby częściowego wsparcia finansowego miałoby ogromne znaczenie symboliczne: byłoby dowodem, że Polska pamięta o swoich rodakach, którzy od pokoleń wiernie zachowują ojczystą mowę i tradycję, mimo braku komfortu, jaki daje życie w granicach państwa polskiego.
Interpelacja nr 14011
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie przygotowania rozwiązań wspierających Polaków mieszkających na Wileńszczyźnie
Zgłaszający: Wioletta Maria Kulpa
Data wpływu: 04-12-2025
Szanowna Pani Minister,
zwracam się do Pani Minister z interpelacją dotyczącą dramatycznej i wciąż mało nagłaśnianej sytuacji Polaków mieszkających na Wileńszczyźnie. Według dostępnych danych około 30 tysięcy Polaków żyje tam w warunkach bardzo skromnych, często na granicy ubóstwa. W wielu przypadkach są to rodziny wielodzietne, utrzymujące się z niskich lokalnych świadczeń, nierzadko bez stabilnej pracy i bez wsparcia systemu socjalnego.
Jak podkreślają środowiska polskie oraz organizacje społeczne Polacy ci zachowali język polski, kulturę i wiarę, wychowują dzieci po polsku i dbają o polskie szkoły, choć żyją w warunkach, które trudno porównać do standardów życia w Polsce. Mimo trudów codzienności pozostają wierni polskości, traktując ją jako fundament swojej tożsamości.
W licznych świadectwach i reportażach wskazuje się, że wiele rodzin na Wileńszczyźnie funkcjonuje w realiach, które w Polsce dawno zostałyby uznane za wymagające pilnej interwencji społecznej - brak dostępu do odpowiedniej opieki socjalnej, niskie dochody, zniszczone gospodarstwa, ograniczony dostęp do usług publicznych. Z drugiej strony widoczna jest ogromna determinacja, by utrzymać polskie szkolnictwo i tradycję.
Jednocześnie procedury wynikające z ustawy o repatriacji, które mogłyby w części przypadków umożliwić przeniesienie się do Polski, są długotrwałe, skomplikowane i nie zawsze obejmują osoby w największej potrzebie.
W związku z powyższym zwracam się z pytaniami:
1. Czy ministerstwo rozważa stworzenie mechanizmu wsparcia finansowego dla Polaków mieszkających poza granicami – w tym na Wileńszczyźnie – którzy żyją w trudnych warunkach, a jednocześnie aktywnie podtrzymują polskość?
Mechanizm ten mógłby być wzorowany na programach funkcjonujących w Polsce (np. świadczenie wychowawcze 800+).
2. Czy możliwe jest opracowanie specjalnego świadczenia socjalno-edukacyjnego dla rodzin polskich wychowujących dzieci w języku ojczystym?
Wsparcie to byłoby nie tylko pomocą materialną, ale także wzmocnieniem wysiłków na rzecz utrzymania polskiej kultury i szkolnictwa.
3. Czy ministerstwo analizuje możliwość wprowadzenia programów pomostowych dla naszych rodaków na Wschodzie do czasu ewentualnego uproszczenia procedur repatriacyjnych?
4. Czy rozważane jest utworzenie specjalnego funduszu pomocowego dla rodzin polskiego pochodzenia żyjących w regionach dotkniętych ubóstwem strukturalnym tak jak Wileńszczyzna?
Wsparcie to mogłoby obejmować m.in.:
• mikrogranty na remonty domów,
• dopłaty do edukacji polskich dzieci,
• wsparcie żywnościowe,
• dopłaty do kosztów ogrzewania.
5. Czy ministerstwo prowadzi dialog z Ministerstwem Spraw Zagranicznych oraz instytucjami polonijnymi, aby wypracować wspólną strategię wsparcia dla Polaków pozostających poza granicami nie z własnego wyboru, ale z powodu historycznych przymusów?
W opinii wielu ekspertów i środowisk społecznych zapewnienie choćby częściowego wsparcia finansowego miałoby ogromne znaczenie symboliczne: byłoby dowodem, że Polska pamięta o swoich rodakach, którzy od pokoleń wiernie zachowują ojczystą mowę i tradycję, mimo braku komfortu, jaki daje życie w granicach państwa polskiego.
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
30%
Konkretność
70%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
3
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
4.9 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
4462 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.638.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 14011 Pani Posłanki Wioletty Marii Kulpy, w sprawie
przygotowania rozwiązań wspierających Polaków mieszkających na Wileńszczyźnie, proszę
przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Informuję, że Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie dysponuje narzędziami do
objęcia wsparciem z systemu pomocy społecznej Polaków mieszkających poza granicami
Rzeczypospolitej Polskiej. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa,
mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji
życiowych, którym nie są one w stanie sprostać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby
i możliwości. Kwestie udzielania wsparcia z systemu pomocy społecznej reguluje ustawa
z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2025 r. poz. 1214 i 1302).
Zgodnie z art. 5 wskazanego aktu prawo do świadczeń z pomocy społecznej, jeżeli umowy
międzynarodowe nie stanowią inaczej, przysługuje:
– osobom posiadającym obywatelstwo polskie mającym miejsce zamieszkania
i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
– cudzoziemcom mającym miejsce zamieszkania i przebywającym na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej: na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na
pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zezwolenia na pobyt
czasowy udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1
pkt 1 lit. c lub d lub w art. 186 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o
cudzoziemcach, lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu
uchodźcy lub ochrony uzupełniającej albo mieszkającym i przebywającym w Polsce
w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej zgody na pobyt ze względów
humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany - w formie schronienia, posiłku,
niezbędnego ubrania oraz zasiłku celowego;
– osobom mającym miejsce zamieszkania i przebywającym na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej, obywatelom państw członkowskich Unii Europejskiej,
państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) -
stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji
Szwajcarskiej oraz członkom ich rodzin w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 14
lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz
wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i
członków ich rodzin, posiadającym prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na
terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Rozwiązania przewidziane w ustawie nie obejmują zatem osób przebywających poza
granicami kraju. Warto zauważyć, że każde państwo prowadzi własną politykę wewnętrzną
dotyczącą pomocy społecznej.
-- 1 of 2 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
Osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej, uprawnione do świadczeń na podstawie
art. 5 ustawy o pomocy społecznej, mogą uzyskać wsparcie w różnych formach, zarówno
pieniężnych (np. zasiłek okresowy, celowy), jak i niepieniężnych (np. pomoc rzeczowa,
posiłek), których przyznanie uzależnione jest od spełniania określonych przesłanek. W celu
ubiegania się o wsparcie z systemu pomocy społecznej należy złożyć wniosek w ośrodku
pomocy społecznej w swoim miejscu zamieszkania.
Aby otrzymać analogiczne wsparcie w innym państwie, należy uzyskać do niego tytuł na
podstawie prawa obowiązującego w danym kraju, decyzjami organów administracji tego
państwa.
Uprzejmie informuję, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie rozważa
się obecnie wprowadzenia do systemu pomocy społecznej świadczenia finansowego dla
osób mieszkających poza granicami Polski ani utworzenia w jej ramach programu lub
funduszu przeznaczonego na ten cel. Pragnę podkreślić, że głównym koordynatorem
polityki wobec Polonii i Polaków za granicą jest Minister Spraw Zagranicznych,
współpracujący z Senatem oraz resortami realizującymi projekty polonijne. Przedstawiciel
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jest członkiem Międzyresortowego Zespołu do
spraw Polonii i Polaków za Granicą.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 2 of 2 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.638.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 14011 Pani Posłanki Wioletty Marii Kulpy, w sprawie
przygotowania rozwiązań wspierających Polaków mieszkających na Wileńszczyźnie, proszę
przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Informuję, że Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie dysponuje narzędziami do
objęcia wsparciem z systemu pomocy społecznej Polaków mieszkających poza granicami
Rzeczypospolitej Polskiej. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa,
mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji
życiowych, którym nie są one w stanie sprostać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby
i możliwości. Kwestie udzielania wsparcia z systemu pomocy społecznej reguluje ustawa
z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2025 r. poz. 1214 i 1302).
Zgodnie z art. 5 wskazanego aktu prawo do świadczeń z pomocy społecznej, jeżeli umowy
międzynarodowe nie stanowią inaczej, przysługuje:
– osobom posiadającym obywatelstwo polskie mającym miejsce zamieszkania
i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
– cudzoziemcom mającym miejsce zamieszkania i przebywającym na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej: na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na
pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zezwolenia na pobyt
czasowy udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1
pkt 1 lit. c lub d lub w art. 186 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o
cudzoziemcach, lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu
uchodźcy lub ochrony uzupełniającej albo mieszkającym i przebywającym w Polsce
w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej zgody na pobyt ze względów
humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany - w formie schronienia, posiłku,
niezbędnego ubrania oraz zasiłku celowego;
– osobom mającym miejsce zamieszkania i przebywającym na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej, obywatelom państw członkowskich Unii Europejskiej,
państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) -
stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji
Szwajcarskiej oraz członkom ich rodzin w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 14
lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz
wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i
członków ich rodzin, posiadającym prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na
terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Rozwiązania przewidziane w ustawie nie obejmują zatem osób przebywających poza
granicami kraju. Warto zauważyć, że każde państwo prowadzi własną politykę wewnętrzną
dotyczącą pomocy społecznej.
-- 1 of 2 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
Osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej, uprawnione do świadczeń na podstawie
art. 5 ustawy o pomocy społecznej, mogą uzyskać wsparcie w różnych formach, zarówno
pieniężnych (np. zasiłek okresowy, celowy), jak i niepieniężnych (np. pomoc rzeczowa,
posiłek), których przyznanie uzależnione jest od spełniania określonych przesłanek. W celu
ubiegania się o wsparcie z systemu pomocy społecznej należy złożyć wniosek w ośrodku
pomocy społecznej w swoim miejscu zamieszkania.
Aby otrzymać analogiczne wsparcie w innym państwie, należy uzyskać do niego tytuł na
podstawie prawa obowiązującego w danym kraju, decyzjami organów administracji tego
państwa.
Uprzejmie informuję, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie rozważa
się obecnie wprowadzenia do systemu pomocy społecznej świadczenia finansowego dla
osób mieszkających poza granicami Polski ani utworzenia w jej ramach programu lub
funduszu przeznaczonego na ten cel. Pragnę podkreślić, że głównym koordynatorem
polityki wobec Polonii i Polaków za granicą jest Minister Spraw Zagranicznych,
współpracujący z Senatem oraz resortami realizującymi projekty polonijne. Przedstawiciel
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jest członkiem Międzyresortowego Zespołu do
spraw Polonii i Polaków za Granicą.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 2 of 2 --