Interpelacja w sprawie zmiany przepisów prawa w zakresie ponoszenia przez gminy kosztów pobytu mieszkańców w domach pomocy społecznej oraz możliwości egzekwowania tych opłat

Interpelacja nr 13933

do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej

w sprawie zmiany przepisów prawa w zakresie ponoszenia przez gminy kosztów pobytu mieszkańców w domach pomocy społecznej oraz możliwości egzekwowania tych opłat

Zgłaszający: Tadeusz Tomaszewski

Data wpływu: 01-12-2025

Gniezno, 1 grudnia 2025 r.

Szanowna Pani Ministro,

jako poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, członek Komisji Polityki Społecznej i Rodziny otrzymałem Stanowisko Rady Gminy Jasieniec w sprawie zmiany przepisów prawa w zakresie ponoszenia przez gminy kosztów pobytu mieszkańców w domu pomocy społecznej oraz możliwości egzekwowania tych opłat.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. 2025 poz. 1214 z późn. zm.) obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej spoczywa w pierwszej kolejności na samym mieszkańcu, a w przypadku osoby małoletniej – na jej przedstawicielu ustawowym, który wnosi opłatę z dochodów dziecka. Jeżeli mieszkaniec nie pokrywa pełnych kosztów pobytu, obowiązek ten przechodzi na członków jego najbliższej rodziny, tj. na małżonka, a następnie na zstępnych przed wstępnymi.

W dalszej kolejności zobowiązaną do pokrycia pozostałej części kosztów jest gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zarówno osoby bliskie, jak i gmina nie są jednak zobowiązane do wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec ponosi pełną odpłatność. Wysokość opłaty wnoszonej przez mieszkańca nie może przekroczyć 70 procent jego miesięcznego dochodu. W przypadku małoletniego mieszkańca opłata wnoszona przez przedstawiciela ustawowego z dochodów dziecka również nie może przekraczać tej granicy. Małżonek, zstępni lub wstępni mogą być zobowiązani do współfinansowania pobytu na podstawie pisemnej umowy zawartej z organem gminy.

Wysokość opłaty zależy od sytuacji dochodowej: osoba samotnie gospodarująca musi zachować po opłacie minimum 300 procent kryterium dochodowego, a w przypadku osoby w rodzinie – dochód na osobę nie może spaść poniżej tej samej granicy. Gmina dopłaca różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem pobytu a sumą opłat wniesionych przez osoby zobowiązane. Dodatkowo, w szczególnych przypadkach, opłaty mogą być wnoszone również przez inne osoby, jeżeli wynika to z decyzji administracyjnej lub zawartej umowy. W przypadku niewywiązywania się osób zobowiązanych z obowiązku opłaty – ustalonego w decyzji administracyjnej lub w umowie – te opłaty zastępczo pokrywa gmina, z której osoba została skierowana do DPS. Wydatki te, zgodnie z przepisami, podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Jednocześnie, w oparciu o art. 96 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, obowiązek zwrotu poniesionych przez gminę wydatków spoczywa na osobie i rodzinie korzystającej ze świadczeń, spadkobiercy – z masy spadkowej, a także na małżonku, zstępnych przed wstępnymi, ale tylko wtedy, gdy zwrot nie nastąpił w pierwszych dwóch przypadkach. Jednakże przepis ten nie upoważnia gminy do dochodzenia zwrotu wydatków, jakie poniosła w sytuacji, gdy mieszkaniec domu pomocy społecznej – mimo wpłaty ustawowych 70% dochodu – nie pokrywał pełnego kosztu miesięcznego pobytu. Gmina nie może więc wystąpić o zwrot różnicy między średnim kosztem utrzymania a rzeczywiście wniesioną opłatą przez mieszkańca.

Rada Gminy Jasieniec uważa, że powyższa kwestia wymaga pilnego uregulowania. W praktyce często dochodzi do sytuacji, w których osoba kierowana do domu pomocy społecznej posiada niski dochód i sumiennie wnosi 70% swojego dochodu, a pozostałą – często znaczną – część dopłaca gmina. Obciążenie to w skali roku, a tym bardziej w perspektywie wieloletniego pobytu mieszkańca w DPS, stanowi istotny wydatek z budżetu gminy. Dodatkowo często okazuje się, że mieszkaniec DPS był właścicielem majątku, np. gospodarstwa rolnego, który – zgodnie z obowiązującym prawem – po jego śmierci przechodzi na spadkobierców nieuczestniczących w kosztach utrzymania ani przed, ani po śmierci podopiecznego.

Mając powyższe na uwadze, Rada Gminy Jasieniec apeluje o podjęcie działań legislacyjnych zmierzających do zmiany przepisów prawa, w szczególności przez umożliwienie dochodzenia przez gminy zapłaconej różnicy pomiędzy średnim kosztem utrzymania mieszkańca a jego faktyczną opłatą, z masy spadkowej mieszkańca DPS niezależnie od tego, czy wywiązywał się on z obowiązku przekazywania 70% dochodu. Proponowana zmiana służyłaby ochronie interesów finansowych gmin i byłaby przejawem sprawiedliwego podejścia do wspólnot samorządowych, które od lat ponoszą znaczne koszty w imieniu osób pozostawiających po sobie majątek dziedziczony przez rodzinę, nieuczestniczącą w finansowaniu opieki. Skala problemu pokazuje, że nie są to jednostkowe przypadki, ale powszechny i narastający problem, wymagający pilnych rozwiązań na poziomie ustawowym.

Mając na uwadze treść interpelacji, uprzejmie proszę o odpowiedzi na pytania:

Czy w ministerstwie dostrzega się zasadność przedstawionych przez Radę Gminy Jasieniec argumentów dotyczących zmiany przepisów prawa, które umożliwią dochodzenie przez gminy uregulowania różnicy pomiędzy średnim kosztem utrzymania mieszkańca a jego faktyczną opłatą np. z masy spadkowej mieszkańca DPS?

Jeśli tak, to czy jest planowane podjęcie prac legislacyjnych w powyższej sprawie?

Z wyrazami szacunku

Poseł Tadeusz Tomaszewski