Interpelacja nr 13900
Interpelacja w sprawie objęcia gawronów ochroną ścisłą na całym obszarze ich występowania
Zgłaszający:
•
Adresat:
Klimat, Energia i Środowisko (55%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie objęcia gawronów ochroną ścisłą na całym obszarze ich występowania
Interpelacja nr 13900
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie objęcia gawronów ochroną ścisłą na całym obszarze ich występowania
Zgłaszający: Małgorzata Tracz
Data wpływu: 28-11-2025
Szanowna Pani Minister!
Zwracam się z prośbą o informację o możliwości objęcia gawronów ochroną ścisłą na całym obszarze ich występowania.
Sytuacja gawrona Corvus frugilegus w Polsce budzi coraz większy niepokój. Dane Monitoringu Ptaków Polski, prowadzonego w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, wskazują, że w ciągu ostatnich 15 lat liczebność tego gatunku spadła o 57%. Tak znaczący regres sprawił, że w „Czerwonej liście ptaków Polski” (Wilk i in. 2020) krajową populację gawrona uznano za gatunek narażony na wyginięcie (VU – vulnerable). Również Czerwona lista gatunków zagrożonych w Europie z 2021 r. klasyfikuje gawrona jako gatunek narażony (VU). Negatywne tendencje potwierdzają także opracowania regionalne, wskazujące na spadki lokalnych populacji w różnych częściach kraju.
Jednym z głównych zagrożeń dla tego gatunku jest postępująca utrata miejsc lęgowych, wynikająca m.in. z niszczenia kolonii oraz usuwania bądź przycinania drzew, na których gawrony zakładają gniazda. Dlatego wśród kluczowych działań niezbędnych do odbudowy krajowej populacji wymienia się ochronę miejsc lęgowych i ograniczenie presji antropogenicznej.
Obecnie gawron jest w Polsce objęty ochroną ścisłą poza obszarami administracyjnymi miast oraz ochroną częściową na terenach miejskich. Zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt, w miastach dopuszcza się usuwanie gniazd gawronów z obiektów budowlanych lub terenów zieleni w okresie od 16 października do końca lutego – bez obowiązku uzyskania zgody – jeżeli przemawiają za tym względy bezpieczeństwa lub sanitarne. W praktyce przepis ten umożliwia masowe usuwanie gniazd poza jakąkolwiek kontrolą specjalistów, a jego ogólna konstrukcja pozostawia pole do nadużyć.
Równolegle coraz częściej obserwuje się składanie przez jednostki samorządów terytorialnych wniosków do regionalnych dyrekcji ochrony środowiska o zezwolenia na niszczenie siedlisk gawrona, płoszenie ptaków oraz usuwanie gniazd, również poza okresem wskazanym w rozporządzeniu. Argumentem przywoływanym przez wnioskodawców jest możliwość „skutecznego uniemożliwienia ptakom gniazdowania” w danym miejscu.
Z badań Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków przeprowadzonych w 2023 r. wynika, że w latach 2020-2022 regionalne dyrekcje ochrony środowiska w całym kraju wydały łącznie 400 decyzji dotyczących odstępstw od ustawowych zakazów związanych z gawronem, w tym aż 348 decyzji zezwalających na płoszenie ptaków, usuwanie gniazd lub niszczenie siedlisk. Skala ta pokazuje, że obecny system ochrony gatunkowej nie zapewnia realnej ochrony gawrona, zwłaszcza w środowisku miejskim, w którym gatunek ten tradycyjnie zakłada kolonie. Objęcie gawrona ochroną ścisłą na całym obszarze kraju mogłoby istotnie ograniczyć presję na kolonie lęgowe, eliminując możliwość niekontrolowanego niszczenia gniazd w okresie od 16 października do końca lutego na terenach miejskich. Do czasu objęcia tegoż gatunku ochroną ścisłą konieczne jest znaczące ograniczenie wydawania derogacji zezwalających na ingerencje w kolonie gawronów, gdyż obecna praktyka administracyjna, polegająca na częstym wydawaniu zezwoleń na ingerencję w kolonie lęgowe, przyczynia się do dalszego spadku liczebności gatunku. Do Ministerstwa Klimatu i Środowiska wpłynęła również petycja Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków, podpisana przez 22 580 osób. Tak duża liczba sygnatariuszy i sygnatariuszek potwierdza, że problem ochrony gawronów budzi szerokie zainteresowanie społeczne i stanowi istotny element debaty publicznej.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje zmianę rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt w zakresie podniesienia statusu ochronnego gawrona i objęcia go ochroną ścisłą na obszarze całego kraju? Jeśli ministerstwo planuje taką zmianę - kiedy powinna zostać ona wprowadzona?
2. Czy ministerstwo planuje działania zmierzające do ograniczenia wydawania przez regionalne dyrekcje ochrony środowiska zezwoleń na płoszenie gawronów, usuwanie ich gniazd oraz niszczenie siedlisk, w celu powstrzymania dalszego spadku liczebności tego gatunku?
3. Czy ministerstwo planuje działania informacyjne, skierowane przede wszystkim do przedstawicieli urzędów gmin, wskazujące na zagrożenie wyginięciem tego gatunku w Polsce?
Z wyrazami szacunku Małgorzata Tracz
Posłanka na Sejm RP
Interpelacja nr 13900
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie objęcia gawronów ochroną ścisłą na całym obszarze ich występowania
Zgłaszający: Małgorzata Tracz
Data wpływu: 28-11-2025
Szanowna Pani Minister!
Zwracam się z prośbą o informację o możliwości objęcia gawronów ochroną ścisłą na całym obszarze ich występowania.
Sytuacja gawrona Corvus frugilegus w Polsce budzi coraz większy niepokój. Dane Monitoringu Ptaków Polski, prowadzonego w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, wskazują, że w ciągu ostatnich 15 lat liczebność tego gatunku spadła o 57%. Tak znaczący regres sprawił, że w „Czerwonej liście ptaków Polski” (Wilk i in. 2020) krajową populację gawrona uznano za gatunek narażony na wyginięcie (VU – vulnerable). Również Czerwona lista gatunków zagrożonych w Europie z 2021 r. klasyfikuje gawrona jako gatunek narażony (VU). Negatywne tendencje potwierdzają także opracowania regionalne, wskazujące na spadki lokalnych populacji w różnych częściach kraju.
Jednym z głównych zagrożeń dla tego gatunku jest postępująca utrata miejsc lęgowych, wynikająca m.in. z niszczenia kolonii oraz usuwania bądź przycinania drzew, na których gawrony zakładają gniazda. Dlatego wśród kluczowych działań niezbędnych do odbudowy krajowej populacji wymienia się ochronę miejsc lęgowych i ograniczenie presji antropogenicznej.
Obecnie gawron jest w Polsce objęty ochroną ścisłą poza obszarami administracyjnymi miast oraz ochroną częściową na terenach miejskich. Zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt, w miastach dopuszcza się usuwanie gniazd gawronów z obiektów budowlanych lub terenów zieleni w okresie od 16 października do końca lutego – bez obowiązku uzyskania zgody – jeżeli przemawiają za tym względy bezpieczeństwa lub sanitarne. W praktyce przepis ten umożliwia masowe usuwanie gniazd poza jakąkolwiek kontrolą specjalistów, a jego ogólna konstrukcja pozostawia pole do nadużyć.
Równolegle coraz częściej obserwuje się składanie przez jednostki samorządów terytorialnych wniosków do regionalnych dyrekcji ochrony środowiska o zezwolenia na niszczenie siedlisk gawrona, płoszenie ptaków oraz usuwanie gniazd, również poza okresem wskazanym w rozporządzeniu. Argumentem przywoływanym przez wnioskodawców jest możliwość „skutecznego uniemożliwienia ptakom gniazdowania” w danym miejscu.
Z badań Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków przeprowadzonych w 2023 r. wynika, że w latach 2020-2022 regionalne dyrekcje ochrony środowiska w całym kraju wydały łącznie 400 decyzji dotyczących odstępstw od ustawowych zakazów związanych z gawronem, w tym aż 348 decyzji zezwalających na płoszenie ptaków, usuwanie gniazd lub niszczenie siedlisk. Skala ta pokazuje, że obecny system ochrony gatunkowej nie zapewnia realnej ochrony gawrona, zwłaszcza w środowisku miejskim, w którym gatunek ten tradycyjnie zakłada kolonie. Objęcie gawrona ochroną ścisłą na całym obszarze kraju mogłoby istotnie ograniczyć presję na kolonie lęgowe, eliminując możliwość niekontrolowanego niszczenia gniazd w okresie od 16 października do końca lutego na terenach miejskich. Do czasu objęcia tegoż gatunku ochroną ścisłą konieczne jest znaczące ograniczenie wydawania derogacji zezwalających na ingerencje w kolonie gawronów, gdyż obecna praktyka administracyjna, polegająca na częstym wydawaniu zezwoleń na ingerencję w kolonie lęgowe, przyczynia się do dalszego spadku liczebności gatunku. Do Ministerstwa Klimatu i Środowiska wpłynęła również petycja Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków, podpisana przez 22 580 osób. Tak duża liczba sygnatariuszy i sygnatariuszek potwierdza, że problem ochrony gawronów budzi szerokie zainteresowanie społeczne i stanowi istotny element debaty publicznej.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje zmianę rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt w zakresie podniesienia statusu ochronnego gawrona i objęcia go ochroną ścisłą na obszarze całego kraju? Jeśli ministerstwo planuje taką zmianę - kiedy powinna zostać ona wprowadzona?
2. Czy ministerstwo planuje działania zmierzające do ograniczenia wydawania przez regionalne dyrekcje ochrony środowiska zezwoleń na płoszenie gawronów, usuwanie ich gniazd oraz niszczenie siedlisk, w celu powstrzymania dalszego spadku liczebności tego gatunku?
3. Czy ministerstwo planuje działania informacyjne, skierowane przede wszystkim do przedstawicieli urzędów gmin, wskazujące na zagrożenie wyginięciem tego gatunku w Polsce?
Z wyrazami szacunku Małgorzata Tracz
Posłanka na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Mikołaj Dorożała
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
6
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.1 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8853 znaków
Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DOP-WŚ.050.97.2025.AS
4114074.16717110.13619305
Warszawa, 23-12-2025
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację Posłanki Małgorzaty Tracz (znak: K10INT13900).
Temat: objęcie gawronów ochroną ścisłą na całym obszarze ich występowania.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr K10INT13900 Posłanki Małgorzaty Tracz przesyłam
następujące informacje.
Na wstępie należy zaznaczyć, iż zgodnie z szacunkami opartym na danych Monitoringu
Flagowych Gatunków Ptaków, wykonywanego w ramach Monitoringu Ptaków Polski przez
Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, trend liczebności populacji lęgowej gawrona
Corvus frugilegus w Polsce w l. 2001-2024 został określony jako umiarkowanie spadkowy1.
Długotrwały spadek liczebności populacji lęgowej gawrona wykazany w monitoringu
wystarczył do uznania go w 2020 r. za gatunek narażony na wyginięcie (kategoria VU), choć
jego krajowa populacja jest jeszcze stosunkowo liczna. Niemniej z uwagi na zachodzące w
środowisku zmiany, w ciągu ostatnich lat gawron stał się powszechny i liczny w granicach
administracyjnych miast, gdzie często znajduje się wiele kolonii lęgowych tego ptaka.
Przenoszenie się ptaków z terenów wiejskich do miast możemy zaobserwować też u innych
gatunków chronionych, np. pustułki Falco tinnunculus.
Gawron jest chroniony prawem wspólnotowym - na podstawie art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady
2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (tzw.
Dyrektywy Ptasiej), a na szczeblu krajowym - na podstawie rozporządzenia Ministra
Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt2, zgodnie z
którym został objęty ochroną ścisłą na terenie poza obszarem administracyjnym miast,
natomiast ochroną częściową w miastach.
Ad. 1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje zmianę rozporządzenia Ministra
Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt w zakresie
podniesienia statusu ochronnego gawrona i objęcia go ochroną ścisłą na obszarze całego kraju?
Jeśli Ministerstwo planuje taką zmianę — kiedy powinna zostać ona wprowadzona?
Odnośnie do samego statusu ochronnego gawrona oraz innych ptaków w Polsce należy
wyjaśnić, że w stosunku do gatunków zwierząt objętych zarówno ochroną ścisłą, jaki
i częściową obowiązują wszystkie zakazy wymienione w § 6-8 ww. rozporządzenia. Są to
m.in. zakazy: umyślnego zabijania, umyślnego niszczenia jaj, niszczenia siedlisk lub ostoi,
będących ich obszarem rozrodu, wychowu młodych, odpoczynku, migracji lub żerowania
oraz niszczenia, usuwania lub uszkadzania gniazd. W celu zapewnienia równowagi pomiędzy
ochroną interesów ludzkich a środowiska, ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie
1 źródło: https://monitoringptakow.gios.gov.pl/strona-glowna.html
2 Dz. U. z 2022 r., poz. 2380
-- 1 of 3 --
przyrody3 (dalej: „UoP”) przewiduje możliwość uzyskania odstępstwa od ww. zakazów
w wyjątkowych przypadkach, pod warunkiem wystąpienia ściśle określonych okoliczności.
W przypadku zakazu umyślnego płoszenia lub niepokojenia w miejscach noclegu, w okresie
lęgowym w miejscach rozrodu lub wychowu młodych, lub w miejscach żerowania
zgrupowań ptaków migrujących lub zimujących w stosunku do osobników gatunków
ptaków objętych zarówno ochroną ścisłą, jak i częściową, zezwolenie może być wydane
tylko po spełnieniu dwóch przesłanek łącznie: przy braku rozwiązań alternatywnych oraz
jeżeli czynności te nie są szkodliwe dla zachowania we właściwym stanie ochrony4 dziko
występujących populacji chronionych gatunków zwierząt (art. 56 ust. 4c UoP). Jeśli zaś
chodzi o czynności takie jak umyślne niszczenie, usuwanie lub uszkadzanie gniazd,
niszczenie jaj i niszczenie siedlisk lub ostoi, w stosunku do osobników gatunków ptaków
objętych zarówno ochroną ścisłą, jak i częściową, zezwolenie może być wydane tylko po
spełnieniu trzech przesłanek łącznie: przy braku rozwiązań alternatywnych, jeżeli czynności
te nie są szkodliwe dla zachowania we właściwym stanie ochrony dziko występujących
populacji chronionych gatunków zwierząt oraz gdy zachodzi jedna z okoliczności określona
w art. 56 ust. 4 pkt 1-5 UoP, lub w przypadku zakazu dotyczącego niszczenia siedlisk lub
ostoi również okoliczności określonej w art. 56 ust. 4 pkt 6 UoP. Niezależnie zatem od faktu,
czy gawrony występują na obszarze administracyjnym miast (ochrona częściowa), czy też
poza nimi (ochrona ścisła), obowiązują wobec nich te same zakazy i muszą zostać spełnione
te same warunki w przypadku wydania zezwolenia na odstępstwa od czynności zakazanych.
Duże znaczenie w kontekście ochrony gawrona ma obecny charakter brzmienia ogólnego
odstępstwa od zakazu usuwania gniazd, o którym mowa w § 9 ust. 2 ww. rozporządzenia.
Odstępstwo to umożliwia legalne usuwanie gniazd ptasich bez konieczności uzyskiwania
zezwoleń lub zgłaszania tego faktu po łącznym spełnieniu trzech przesłanek: gdy czynność
ta będzie realizowana między 16 października a końcem lutego, gdy gniazdo będzie
posadowione na obiekcie budowlanym lub w terenie zieleni (np. na drzewie, krzewie) oraz
gdy wymagają tego względy sanitarne lub bezpieczeństwa. O ile dla większości gatunków
niewykorzystujących ponownie swoich gniazd w przyszłych sezonach lęgowych praktyczne
zastosowanie tego odstępstwa pozostaje bez wpływu na nie, to w przypadku gawrona jako
gniazdującego kolonijnie, często na terenach zieleni urządzonej (parki miejskie, cmentarze,
zadrzewienia przydrożne) i mogącego wykorzystywać ponownie gniazda z zeszłych
sezonów może ono istotnie wpływać na ten gatunek. Należy tu podkreślić, że możliwość
stosowania ww. odstępstwa nie jest zależna od statusu ochronnego gatunku i może być
realizowana w tej samej formie wobec gatunków objętych zarówno ochroną ścisłą, jaki
i częściową.
Wobec powyższego, w opinii tut. organu zasadne może wydawać się wyłączenie gawrona
z odstępstwa, o którym mowa w § 9 ust. 2 ww. rozporządzenia („zakaz usuwania gniazd (…)
nie dotyczy usuwania od dnia 16 października do końca lutego gniazd ptasich z obiektów
budowlanych lub terenów zieleni, jeżeli wymagają tego względy bezpieczeństwa lub
sanitarne”) i tym samym danie regionalnym dyrektorom ochrony środowiska możliwości
kontrolowania takich działań wobec tego gatunku. Taka zmiana zlikwiduje możliwość
obecnie legalnego usuwania gniazd ptasich bez konieczności uzyskiwania zezwoleń lub
zgłaszania tego faktu.
3 Dz. U. z 2024 r. poz. 1478, z późn. zm.
4 Wg art. 5 pkt 24 UoP pojęcie to oznacza „sumę oddziaływań na gatunek, mogąca w dającej się przewidzieć
przyszłości wpływać na rozmieszczenie i liczebność jego populacji na terenie kraju lub państw członkowskich Unii
Europejskiej lub naturalnego zasięgu tego gatunku, przy której dane o dynamice liczebności populacji tego gatunku
wskazują, że gatunek jest trwałym składnikiem właściwego dla niego siedliska, naturalny zasięg gatunku nie
zmniejsza się ani nie ulegnie zmniejszeniu w dającej się przewidzieć przyszłości oraz odpowiednio duże siedlisko
dla utrzymania się populacji tego gatunku istnieje i prawdopodobnie nadal będzie istniało.”
-- 2 of 3 --
2. Czy Ministerstwo planuje działania zmierzające do ograniczenia wydawania przez Regionalne
Dyrekcje Ochrony Środowiska zezwoleń na płoszenie gawronów, usuwanie ich gniazd oraz
niszczenie siedlisk, w celu powstrzymania dalszego spadku liczebności tego gatunku?
Mając na względzie status zagrożenia gawrona w Polsce oraz spadkowy trend populacji
krajowej, Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska (organ nadzorowany właściwy
w przedmiocie ochrony gatunkowej) zwrócił się regionalnych dyrektorów ochrony
środowiska pismem z dnia 22 kwietnia 2022 r., znak: DZP-WG.600.49.2022.WW.2,
z prośbą o szczególną ostrożność przy udzielaniu tego typu derogacji od zakazów
w stosunku do gawrona oraz o wyznaczenie w tym kontekście bezpiecznych obszarów dla
tego gatunku na podstawie wiedzy o uwarunkowaniach lokalnych. W ramach reakcji na
pismo część z regionalnych dyrektorów ochrony środowiska zleciło wykonanie
inwentaryzacji lub ekspertyz w zakresie występowania gawrona na wybranych obszarach
miejskich celem skuteczniejszego zarządzania i ochrony ich populacji.
3. Czy Ministerstwo planuje działania informacyjne, skierowane przede wszystkim do
przedstawicieli urzędów gmin, wskazujące na zagrożenie wyginięciem tego gatunku w Polsce?
Obecnie Ministerstwo nie ma zaplanowanego takiego działania, niemniej nie oznacza to, że
nie były i nie będą one realizowane przez regionalnych dyrektorów ochrony środowiska.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych, KPRM
-- 3 of 3 --
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DOP-WŚ.050.97.2025.AS
4114074.16717110.13619305
Warszawa, 23-12-2025
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację Posłanki Małgorzaty Tracz (znak: K10INT13900).
Temat: objęcie gawronów ochroną ścisłą na całym obszarze ich występowania.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr K10INT13900 Posłanki Małgorzaty Tracz przesyłam
następujące informacje.
Na wstępie należy zaznaczyć, iż zgodnie z szacunkami opartym na danych Monitoringu
Flagowych Gatunków Ptaków, wykonywanego w ramach Monitoringu Ptaków Polski przez
Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, trend liczebności populacji lęgowej gawrona
Corvus frugilegus w Polsce w l. 2001-2024 został określony jako umiarkowanie spadkowy1.
Długotrwały spadek liczebności populacji lęgowej gawrona wykazany w monitoringu
wystarczył do uznania go w 2020 r. za gatunek narażony na wyginięcie (kategoria VU), choć
jego krajowa populacja jest jeszcze stosunkowo liczna. Niemniej z uwagi na zachodzące w
środowisku zmiany, w ciągu ostatnich lat gawron stał się powszechny i liczny w granicach
administracyjnych miast, gdzie często znajduje się wiele kolonii lęgowych tego ptaka.
Przenoszenie się ptaków z terenów wiejskich do miast możemy zaobserwować też u innych
gatunków chronionych, np. pustułki Falco tinnunculus.
Gawron jest chroniony prawem wspólnotowym - na podstawie art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady
2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (tzw.
Dyrektywy Ptasiej), a na szczeblu krajowym - na podstawie rozporządzenia Ministra
Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt2, zgodnie z
którym został objęty ochroną ścisłą na terenie poza obszarem administracyjnym miast,
natomiast ochroną częściową w miastach.
Ad. 1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje zmianę rozporządzenia Ministra
Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt w zakresie
podniesienia statusu ochronnego gawrona i objęcia go ochroną ścisłą na obszarze całego kraju?
Jeśli Ministerstwo planuje taką zmianę — kiedy powinna zostać ona wprowadzona?
Odnośnie do samego statusu ochronnego gawrona oraz innych ptaków w Polsce należy
wyjaśnić, że w stosunku do gatunków zwierząt objętych zarówno ochroną ścisłą, jaki
i częściową obowiązują wszystkie zakazy wymienione w § 6-8 ww. rozporządzenia. Są to
m.in. zakazy: umyślnego zabijania, umyślnego niszczenia jaj, niszczenia siedlisk lub ostoi,
będących ich obszarem rozrodu, wychowu młodych, odpoczynku, migracji lub żerowania
oraz niszczenia, usuwania lub uszkadzania gniazd. W celu zapewnienia równowagi pomiędzy
ochroną interesów ludzkich a środowiska, ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie
1 źródło: https://monitoringptakow.gios.gov.pl/strona-glowna.html
2 Dz. U. z 2022 r., poz. 2380
-- 1 of 3 --
przyrody3 (dalej: „UoP”) przewiduje możliwość uzyskania odstępstwa od ww. zakazów
w wyjątkowych przypadkach, pod warunkiem wystąpienia ściśle określonych okoliczności.
W przypadku zakazu umyślnego płoszenia lub niepokojenia w miejscach noclegu, w okresie
lęgowym w miejscach rozrodu lub wychowu młodych, lub w miejscach żerowania
zgrupowań ptaków migrujących lub zimujących w stosunku do osobników gatunków
ptaków objętych zarówno ochroną ścisłą, jak i częściową, zezwolenie może być wydane
tylko po spełnieniu dwóch przesłanek łącznie: przy braku rozwiązań alternatywnych oraz
jeżeli czynności te nie są szkodliwe dla zachowania we właściwym stanie ochrony4 dziko
występujących populacji chronionych gatunków zwierząt (art. 56 ust. 4c UoP). Jeśli zaś
chodzi o czynności takie jak umyślne niszczenie, usuwanie lub uszkadzanie gniazd,
niszczenie jaj i niszczenie siedlisk lub ostoi, w stosunku do osobników gatunków ptaków
objętych zarówno ochroną ścisłą, jak i częściową, zezwolenie może być wydane tylko po
spełnieniu trzech przesłanek łącznie: przy braku rozwiązań alternatywnych, jeżeli czynności
te nie są szkodliwe dla zachowania we właściwym stanie ochrony dziko występujących
populacji chronionych gatunków zwierząt oraz gdy zachodzi jedna z okoliczności określona
w art. 56 ust. 4 pkt 1-5 UoP, lub w przypadku zakazu dotyczącego niszczenia siedlisk lub
ostoi również okoliczności określonej w art. 56 ust. 4 pkt 6 UoP. Niezależnie zatem od faktu,
czy gawrony występują na obszarze administracyjnym miast (ochrona częściowa), czy też
poza nimi (ochrona ścisła), obowiązują wobec nich te same zakazy i muszą zostać spełnione
te same warunki w przypadku wydania zezwolenia na odstępstwa od czynności zakazanych.
Duże znaczenie w kontekście ochrony gawrona ma obecny charakter brzmienia ogólnego
odstępstwa od zakazu usuwania gniazd, o którym mowa w § 9 ust. 2 ww. rozporządzenia.
Odstępstwo to umożliwia legalne usuwanie gniazd ptasich bez konieczności uzyskiwania
zezwoleń lub zgłaszania tego faktu po łącznym spełnieniu trzech przesłanek: gdy czynność
ta będzie realizowana między 16 października a końcem lutego, gdy gniazdo będzie
posadowione na obiekcie budowlanym lub w terenie zieleni (np. na drzewie, krzewie) oraz
gdy wymagają tego względy sanitarne lub bezpieczeństwa. O ile dla większości gatunków
niewykorzystujących ponownie swoich gniazd w przyszłych sezonach lęgowych praktyczne
zastosowanie tego odstępstwa pozostaje bez wpływu na nie, to w przypadku gawrona jako
gniazdującego kolonijnie, często na terenach zieleni urządzonej (parki miejskie, cmentarze,
zadrzewienia przydrożne) i mogącego wykorzystywać ponownie gniazda z zeszłych
sezonów może ono istotnie wpływać na ten gatunek. Należy tu podkreślić, że możliwość
stosowania ww. odstępstwa nie jest zależna od statusu ochronnego gatunku i może być
realizowana w tej samej formie wobec gatunków objętych zarówno ochroną ścisłą, jaki
i częściową.
Wobec powyższego, w opinii tut. organu zasadne może wydawać się wyłączenie gawrona
z odstępstwa, o którym mowa w § 9 ust. 2 ww. rozporządzenia („zakaz usuwania gniazd (…)
nie dotyczy usuwania od dnia 16 października do końca lutego gniazd ptasich z obiektów
budowlanych lub terenów zieleni, jeżeli wymagają tego względy bezpieczeństwa lub
sanitarne”) i tym samym danie regionalnym dyrektorom ochrony środowiska możliwości
kontrolowania takich działań wobec tego gatunku. Taka zmiana zlikwiduje możliwość
obecnie legalnego usuwania gniazd ptasich bez konieczności uzyskiwania zezwoleń lub
zgłaszania tego faktu.
3 Dz. U. z 2024 r. poz. 1478, z późn. zm.
4 Wg art. 5 pkt 24 UoP pojęcie to oznacza „sumę oddziaływań na gatunek, mogąca w dającej się przewidzieć
przyszłości wpływać na rozmieszczenie i liczebność jego populacji na terenie kraju lub państw członkowskich Unii
Europejskiej lub naturalnego zasięgu tego gatunku, przy której dane o dynamice liczebności populacji tego gatunku
wskazują, że gatunek jest trwałym składnikiem właściwego dla niego siedliska, naturalny zasięg gatunku nie
zmniejsza się ani nie ulegnie zmniejszeniu w dającej się przewidzieć przyszłości oraz odpowiednio duże siedlisko
dla utrzymania się populacji tego gatunku istnieje i prawdopodobnie nadal będzie istniało.”
-- 2 of 3 --
2. Czy Ministerstwo planuje działania zmierzające do ograniczenia wydawania przez Regionalne
Dyrekcje Ochrony Środowiska zezwoleń na płoszenie gawronów, usuwanie ich gniazd oraz
niszczenie siedlisk, w celu powstrzymania dalszego spadku liczebności tego gatunku?
Mając na względzie status zagrożenia gawrona w Polsce oraz spadkowy trend populacji
krajowej, Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska (organ nadzorowany właściwy
w przedmiocie ochrony gatunkowej) zwrócił się regionalnych dyrektorów ochrony
środowiska pismem z dnia 22 kwietnia 2022 r., znak: DZP-WG.600.49.2022.WW.2,
z prośbą o szczególną ostrożność przy udzielaniu tego typu derogacji od zakazów
w stosunku do gawrona oraz o wyznaczenie w tym kontekście bezpiecznych obszarów dla
tego gatunku na podstawie wiedzy o uwarunkowaniach lokalnych. W ramach reakcji na
pismo część z regionalnych dyrektorów ochrony środowiska zleciło wykonanie
inwentaryzacji lub ekspertyz w zakresie występowania gawrona na wybranych obszarach
miejskich celem skuteczniejszego zarządzania i ochrony ich populacji.
3. Czy Ministerstwo planuje działania informacyjne, skierowane przede wszystkim do
przedstawicieli urzędów gmin, wskazujące na zagrożenie wyginięciem tego gatunku w Polsce?
Obecnie Ministerstwo nie ma zaplanowanego takiego działania, niemniej nie oznacza to, że
nie były i nie będą one realizowane przez regionalnych dyrektorów ochrony środowiska.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych, KPRM
-- 3 of 3 --