Interpelacja nr 13888
Interpelacja w sprawie zaliczenia pracy kierowców autobusów wykonywanej w Wielkiej Brytanii do pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (75%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie zaliczenia pracy kierowców autobusów wykonywanej w Wielkiej Brytanii do pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze
Interpelacja nr 13888
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zaliczenia pracy kierowców autobusów wykonywanej w Wielkiej Brytanii do pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze
Zgłaszający: Jan Michał Dziedziczak, Jarosław Krajewski, Bartosz Józef Kownacki, Marcin Porzucek, Wojciech Michał Zubowski
Data wpływu: 28-11-2025
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z interpelacją w sprawie problemu, z jakim boryka się coraz większa liczba obywateli polskich, którzy przez wiele lat wykonywali pracę kierowców autobusów w Wielkiej Brytanii, a po powrocie do kraju nie mogą uzyskać uznania tego okresu zatrudnienia jako pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu polskiego prawa.
Zgodnie z polskimi przepisami, w szczególności z ustawą z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, praca kierowcy autobusu w transporcie publicznym jest kwalifikowana jako praca o szczególnym charakterze, uprawniająca do wcześniejszej emerytury pomostowej. Jednakże analogiczna praca wykonywana w państwach Unii Europejskiej – w tym w Wielkiej Brytanii (przed Brexitem) – nie jest uznawana za taki rodzaj zatrudnienia, nawet jeśli charakter obowiązków, warunki pracy oraz ryzyka zawodowe są w praktyce tożsame.
Wielu polskich obywateli, którzy po wstąpieniu Polski do UE podejmowali legalne zatrudnienie w Wielkiej Brytanii jako kierowcy autobusów, przez lata wykonywało tę samą pracę, często w systemie zmianowym, podlegając restrykcyjnym przepisom dotyczącym czasu prowadzenia pojazdów i obowiązkowych okresów odpoczynku. W świetle przepisów brytyjskich (m.in. Drivers’ Hours Rules), kierowcy zobowiązani są do zachowania co najmniej 10-godzinnego odpoczynku między zmianami oraz 24-godzinnego odpoczynku co dwa tygodnie, co potwierdza istnienie znacznych obciążeń psychofizycznych związanych z tą pracą.
Mimo to, w momencie ubiegania się o emeryturę w Polsce, ZUS nie zalicza okresów takiej pracy do stażu w szczególnych warunkach, argumentując, iż obowiązujące przepisy dotyczą wyłącznie prac wykonywanych na terytorium Polski. Powoduje to nierówne traktowanie osób, które wykonywały identyczną pracę, lecz w różnych krajach, oraz stoi w sprzeczności z duchem koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w Unii Europejskiej.
W związku z powyższym proszę Panią Minister o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej planuje podjęcie działań legislacyjnych mających na celu umożliwienie uznawania pracy w szczególnych warunkach wykonywanej w innych państwach, w tym w Wielkiej Brytanii, za równoważną z pracą wykonywaną w Polsce w kontekście prawa do emerytury pomostowej?
2. Czy resort rozważa wprowadzenie mechanizmu indywidualnego potwierdzania charakteru pracy za granicą (na podstawie dokumentacji od pracodawcy lub zagranicznych przepisów prawa pracy)?
3. Jakie działania planuje ministerstwo w celu zapewnienia równego traktowania obywateli polskich, którzy po akcesji do Unii Europejskiej wykonywali zawody w warunkach identycznych z uznawanymi w Polsce za szczególne?
Interpelacja nr 13888
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zaliczenia pracy kierowców autobusów wykonywanej w Wielkiej Brytanii do pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze
Zgłaszający: Jan Michał Dziedziczak, Jarosław Krajewski, Bartosz Józef Kownacki, Marcin Porzucek, Wojciech Michał Zubowski
Data wpływu: 28-11-2025
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z interpelacją w sprawie problemu, z jakim boryka się coraz większa liczba obywateli polskich, którzy przez wiele lat wykonywali pracę kierowców autobusów w Wielkiej Brytanii, a po powrocie do kraju nie mogą uzyskać uznania tego okresu zatrudnienia jako pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu polskiego prawa.
Zgodnie z polskimi przepisami, w szczególności z ustawą z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, praca kierowcy autobusu w transporcie publicznym jest kwalifikowana jako praca o szczególnym charakterze, uprawniająca do wcześniejszej emerytury pomostowej. Jednakże analogiczna praca wykonywana w państwach Unii Europejskiej – w tym w Wielkiej Brytanii (przed Brexitem) – nie jest uznawana za taki rodzaj zatrudnienia, nawet jeśli charakter obowiązków, warunki pracy oraz ryzyka zawodowe są w praktyce tożsame.
Wielu polskich obywateli, którzy po wstąpieniu Polski do UE podejmowali legalne zatrudnienie w Wielkiej Brytanii jako kierowcy autobusów, przez lata wykonywało tę samą pracę, często w systemie zmianowym, podlegając restrykcyjnym przepisom dotyczącym czasu prowadzenia pojazdów i obowiązkowych okresów odpoczynku. W świetle przepisów brytyjskich (m.in. Drivers’ Hours Rules), kierowcy zobowiązani są do zachowania co najmniej 10-godzinnego odpoczynku między zmianami oraz 24-godzinnego odpoczynku co dwa tygodnie, co potwierdza istnienie znacznych obciążeń psychofizycznych związanych z tą pracą.
Mimo to, w momencie ubiegania się o emeryturę w Polsce, ZUS nie zalicza okresów takiej pracy do stażu w szczególnych warunkach, argumentując, iż obowiązujące przepisy dotyczą wyłącznie prac wykonywanych na terytorium Polski. Powoduje to nierówne traktowanie osób, które wykonywały identyczną pracę, lecz w różnych krajach, oraz stoi w sprzeczności z duchem koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w Unii Europejskiej.
W związku z powyższym proszę Panią Minister o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej planuje podjęcie działań legislacyjnych mających na celu umożliwienie uznawania pracy w szczególnych warunkach wykonywanej w innych państwach, w tym w Wielkiej Brytanii, za równoważną z pracą wykonywaną w Polsce w kontekście prawa do emerytury pomostowej?
2. Czy resort rozważa wprowadzenie mechanizmu indywidualnego potwierdzania charakteru pracy za granicą (na podstawie dokumentacji od pracodawcy lub zagranicznych przepisów prawa pracy)?
3. Jakie działania planuje ministerstwo w celu zapewnienia równego traktowania obywateli polskich, którzy po akcesji do Unii Europejskiej wykonywali zawody w warunkach identycznych z uznawanymi w Polsce za szczególne?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
40%
Konkretność
60%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
9
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
2.9 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
14632 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.624.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 13888 Pana Posła Jana Michała Dziedziczaka wraz z grupą
posłów w sprawie zaliczenia pracy kierowców autobusów wykonywanej w Wielkiej Brytanii
do pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Podstawę prawną do przyznania wnioskodawcy prawa do emerytury pomostowej stanowią
przepisy polskiego prawa wewnętrznego, tj. postanowienia ustawy z dnia 19 grudnia 2008
r. o emeryturach pomostowych1. Uzyskanie prawa do emerytury pomostowej jest zależne
od spełnienia wszystkich warunków określonych tą ustawą. Jednakże w odniesieniu do
osób, które ubiegają się o emeryturę pomostową, a które oprócz polskich okresów
ubezpieczenia mają także zagraniczne okresy ubezpieczenia przebyte w państwach
członkowskich Unii Europejskiej (UE) lub Wielkiej Brytanii, poza powołaną ustawą, mają
zastosowanie także postanowienia aktów prawnych, które gwarantują stosowanie przy
ustalaniu prawa
do świadczeń unijnej zasady sumowania okresów ubezpieczenia. Tymi aktami prawnymi są:
– Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia
2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego2;
– Umowa z dnia 24 stycznia 2020 r. o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej
Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii
Atomowej3;
– Umowa o handlu i współpracy między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii
Atomowej, z jednej strony, a Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii
Północnej, z drugiej strony4.
Zasada sumowania okresów ubezpieczenia, wyrażona w art. 6 rozporządzenia nr 883/2004,
ułatwia spełnienie warunku posiadania wymaganego stażu pracy, czyli określonego
przepisami prawa wewnętrznego, okresu ubezpieczenia, jaki jest konieczny do nabycia
prawa do danego świadczenia. Zgodnie z art. 51 ust. 1 Rozporządzenia nr 883/2004 zasada
sumowania okresów znajduje zastosowanie także przy sumowaniu okresów pracy
wykonywanej w szczególnym zatrudnieniu lub zawodzie. Zgodnie z tym artykułem jeżeli
ustawodawstwo państwa członkowskiego uzależnia przyznanie pewnych świadczeń
od spełnienia okresów ubezpieczenia wyłącznie w odniesieniu do określonej pracy najemnej
lub na własny rachunek lub w zawodzie, który podlega szczególnemu systemowi
dotyczącemu osób zatrudnionych lub pracujących na własny rachunek, to instytucja
1 Dz. U. z 2024 r. poz. 1696 z późn. zm.
2 Dz. Urz. WE L 166 z 30.04.2004 r., str. 1, z późn. zm. (polskie wydanie specjalne: rozdz. 5, tom 5, str. 72, z późn.
zm.).
3 Dz. Urz. UE C 144 I z 25.04.2019 r. str. 1.
4 Dz. Urz. UE L 149 z 30.04.2021, str. 10.
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
właściwa tego państwa członkowskiego uwzględnia okresy spełnione na podstawie
ustawodawstwa pozostałych państw członkowskich jeżeli zostały one spełnione
na podstawie podobnego systemu lub w tym samym zawodzie lub przy tej samej pracy
najemnej lub na własny rachunek. Jeżeli, przy uwzględnieniu tak spełnionych okresów,
zainteresowany nie spełnia warunków do otrzymania świadczeń wynikających
ze szczególnego systemu, okresy te są uwzględniane w celu udzielenia świadczeń w ramach
systemu ogólnego lub systemu dotyczącego pracowników fizycznych lub umysłowych,
w zależności od przypadku, pod warunkiem że zainteresowany przystąpił do jednego z tych
systemów5.
Powyższe oznacza, że unijna zasada sumowania okresów ubezpieczenia ma zastosowanie
przy ustalaniu prawa do polskich świadczeń emerytalno-rentowych, w tym tzw. emerytur
powszechnych (z ogólnego stażu ubezpieczenia), emerytur za pracę w górnictwie6, emerytur
dla nauczycieli,7 a także emerytur pomostowych8 przyznawanych za pracę w szczególnych
warunkach i o szczególnym charakterze.
Mając powyższe na uwadze, nie sposób zgodzić się z twierdzeniem, że Zakład Ubezpieczeń
Społecznych (ZUS) nie zalicza okresów pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze do stażu ubezpieczeniowego „argumentując, iż obowiązujące przepisy dotyczą
wyłącznie prac wykonywanych na terytorium Polski”. Przeciwnie, ZUS ustalając prawo
do emerytur pomostowych, w oparciu o obowiązujące podstawy prawne:
– sumuje polskie okresy ubezpieczenia z okresami ubezpieczenia przebytymi
w państwach członkowskich UE oraz Wielkiej Brytanii, w celu spełnienia warunku
posiadania ogólnego stażu pracy w wymiarze 20 lat dla kobiet, 25 lat dla mężczyzn,
– sumuje polskie okresy pracy w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze
z okresami pracy w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, które zostały
przebyte w państwach członkowskich UE oraz Wielkiej Brytanii, w celu spełnienia
warunku posiadania określonego okresu pracy w szczególnych warunkach
i o szczególnym charakterze (najczęściej wymagane jest 15 lat).
Warto jednak zauważyć, że okresy pracy uwzględniane do prawa do polskich świadczeń
emerytalnych muszą być potwierdzone odpowiednimi dokumentami, zaświadczeniami,
zapisami na koncie ubezpieczonego lub poświadczone przez zagraniczne instytucje.
Obowiązek ten dotyczy także okresów pracy zaliczanych do prawa do emerytur
pomostowych, w tym okresów pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze, które były wykonywane w państwach członkowskich UE oraz Wielkiej Brytanii.
Dlatego osoby, które ubiegają się o emeryturę pomostową do wniosku o to świadczenie
powinny załączyć dowody uzasadniające prawo do emerytury pomostowej, w tym
np. świadectwa pracy lub zaświadczenia wystawione przez pracodawców poświadczające,
że wykonywana praca była pracą w szczególnych warunkach lub pracą o szczególnym
charakterze. Obowiązek odpowiedniego udokumentowania wykonywanej pracy spoczywa
również na osobach, które ją wykonywały w państwach członkowskich UE oraz Wielkiej
Brytanii. Osoby te muszą wykazać, że wykonywały pracę w analogicznych warunkach
5 W relacjach z Wielką Brytanią odpowiednikiem art. 51 ust. 1 Rozporządzenia nr 883/2004 jest art. SSC 46
Protokołu w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego stanowiącego integralną część Umowy
o handlu i współpracy między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej, z jednej strony,
a Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, z drugiej strony.
6 Artykuł 50a oraz art. 50e ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1749).
7 Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986, z późn. zm.).
8 Zgodnie z wyrokiem TSUE z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie C-517/16 Czerwiński.
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
do polskiego okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze
i spełniają wymogi określone polskimi przepisami w zakresie charakteru wykonywanej
pracy. Ubiegając się o emeryturę pomostową wnioskodawcy powinni załączyć
zaświadczenia wystawione przez pracodawców zagranicznych, potwierdzające
wykonywanie w tych państwach pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze. W „Informacji” do formularza „Wniosek o emeryturę pomostową dla osób,
które mają okresy ubezpieczenia/zamieszkania za granicą” (ZUS EPOZ) wyraźnie wskazano
konieczność załączenia do wniosku o emeryturę pomostową tego typu zaświadczeń.
Co istotne, zaświadczenie takie nie jest sformalizowane, ważne by z jego treści w sposób
niebudzący wątpliwości wynikało, jaki rodzaj pracy był wykonywany (charakter pracy),
w jakim okresie, w jakim wymiarze czasu pracy.
Zaświadczenie wystawione przez pracodawcę z państwa członkowskiego UE lub Wielkiej
Brytanii, zawierające precyzyjnie wyszczególnione wszystkie wymagane informacje,
stanowi podstawę do przyjęcia przez ZUS, że praca świadczona za granicą w danym
państwie była pracą w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,
wykonywaną w pełnym wymiarze czasu pracy, a tym samym podlega uwzględnieniu do
prawa do emerytury pomostowej ustalanej z uwzględnieniem unijnych przepisów
Rozporządzenia nr 883/2004 lub stosownej umowy zawartej z Wielką Brytanią.
W przypadku, gdy osoba, która wykazała we wniosku o emeryturę pomostową zagraniczny
okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, ale nie dołączyła
do wniosku stosownego zaświadczenia, jest wzywana przez ZUS do jego złożenia.
W wezwaniu do przedłożenia zaświadczenia ZUS wskazuje jakie informacje
to zaświadczenie powinno zawierać, tj.: okres zatrudnienia od-do, charakter wykonywanej
pracy, wymiar wykonywanej pracy (czy w pełnym wymiarze czasu pracy), a w przypadku
kierowców także informację, czy praca była wykonywana w transporcie publicznym. Jeżeli
ZUS nie otrzyma odpowiedniego zaświadczenia wystawionego przez zagranicznego
pracodawcę, wówczas ustalając prawo do emerytury pomostowej nie ma podstaw
do uwzględnienia zagranicznego okresu pracy jako pracy w szczególnych warunkach lub
o szczególnym charakterze, o których mowa w załącznikach nr 1 i 2 do ustawy o
emeryturach pomostowych. W takim przypadku dany okres oczywiście nie przepada, nadal
podlega sumowaniu, ale może być uwzględniony wyłącznie jako tzw. okres „zwykły”, tj.
zaliczony albo na prawo do emerytury pomostowej w celu spełnienia warunku ogólnego
stażu pracy ( 20 lat kobieta, 25 lat mężczyzna), albo w celu przyznania emerytury
powszechnej (za ogólny staż pracy, nie za pracę w szczególnych warunkach lub o
szczególnym charakterze).
Odnosząc powyższe wyjaśnienia do kwestii zaliczania do prawa do emerytury pomostowej
pracy wykonywanej w Wielkiej Brytanii jako kierowca autobusu należy wyraźnie podkreślić,
że nie ma przeszkód prawnych do uwzględnienia tych okresów do prawa do tej emerytury.
Warto też znaczyć, że w celu spełnienia wymogu lat pracy w szczególnych warunkach
i o szczególnym charakterze (np. 15 lat) sumowaniu podlegają okresy wykonywania tego
typu pracy różnego rodzaju, czyli warunek ten można uznać za spełniony zarówno wtedy,
gdy ubezpieczony w całym wskazanym 15-letnim okresie wykonywał tylko jedną z prac
uznawanych jako praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jak
i wtedy, gdy w tym okresie wykonywał kilka (kilkanaście) rodzajów takich prac. W efekcie
można mieszać/łączyć te okresy, co ułatwia spełnienie wymogu uzyskania odpowiedniego
stażu pracy w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze. Jednakże, ubiegając
się o zaliczenie do prawa do emerytury pomostowej okresu pracy jako kierowca autobusu
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
w Wielkiej Brytanii lub innego okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze należy pamiętać, że okres ten musi być odpowiednio udokumentowany, czyli
zaświadczenie musi zawierać wszystkie niezbędne informacje. Jeżeli, zgodnie z załącznikiem
nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, do prac o szczególnym charakterze zaliczana
jest praca „kierowców autobusów, trolejbusów oraz motorniczych tramwajów w transporcie
publicznym” (pkt 8 załącznika), a zgodnie z art. 3 ust. 5 ustawy, praca ta musi być
wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy, to informacje w tym zakresie są dla ZUS
kluczowe i muszą wprost wynikać z zaświadczenia wystawionego przez pracodawcę
i załączonego do wniosku o emeryturę pomostową.
Z informacji przekazanych przez ZUS wynika, że występują sprawy, w których dołączone
do wniosku o emeryturę pomostową zaświadczenia niestety nie zwierają danych
niezbędnych do zaliczenia wykonywanej pracy jako pracy w szczególnych warunkach lub
o szczególnym charakterze. W przypadku zaświadczeń o pracy jako kierowca autobusu
w Wielkiej Brytanii zazwyczaj brak jest informacji o wymiarze czasu pracy (czy była to praca
w pełnym wymiarze czasu pracy) lub też potwierdzenia, że praca była wykonywana
w transporcie publicznym (nie podlega zaliczeniu praca w transporcie prywatnym).
Są to najczęściej występujące przyczyny odmowy zaliczenia na prawo do emerytury
pomostowej brytyjskich okresów pracy jako kierowca autobusu.
Kolejny istotny aspekt w sprawie to fakt, że zagraniczne okresy pracy w szczególnych
warunkach lub o szczególnym charakterze przebyte w państwach członkowskich UE oraz
Wielkiej Brytanii są uwzględniane przez ZUS przy ustalaniu emerytury pomostowej pod
warunkiem, że wnioskodawca także w Polsce posiada jakikolwiek okres pracy
w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Jeżeli wnioskodawca w Polsce
nigdy nie wykonywał tego rodzaju pracy to brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia
(zsumowania) zagranicznych okresów pracy do nabycia prawa do emerytury pomostowej,
jako okresów pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Wówczas
zagraniczny okres pracy może być zsumowany z okresami polskimi, ale wyłącznie jako tzw.
okres „zwykły”, czyli zaliczany do prawa do emerytury powszechnej (za ogólny staż pracy,
nie za pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze).
Podsumowując powyższe wyjaśnienia należy stwierdzić, że obowiązujące w Polsce przepisy
prawne nie wykluczają możliwości zaliczania do prawa do emerytur pomostowych pracy
wykonywanej w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze poza granicami
Polski, w tym okresu pracy wykonywanej w Wielkiej Brytanii. Należy jednak pamiętać,
że każdy złożony w ZUS wniosek o emeryturę pomostową dotyczy konkretnej osoby,
a zatem musi być rozpatrywany z uwzględnieniem jej indywidualnej sytuacji prawnej
i faktycznej. Ewentualna odmowa uznania przez ZUS pewnych zagranicznych okresów
pracy jako okresów pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze może
wynikać wyłącznie z oceny indywidualnej sytuacji danej osoby (spełnienia wszystkich
warunków wymaganych do nabycia emerytury pomostowej, przedłożenia poprawnie
wystawionych zaświadczeń, dostarczenia dokumentów dowodowych). Z pewnością
odmowa zaliczenia okresów zagranicznych na prawo do emerytury pomostowej nie jest
podyktowana brakiem odpowiedniej podstawy prawnej do takiego zaliczenia, bądź
nieprzestrzeganiem zasady równego traktowania.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.624.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 13888 Pana Posła Jana Michała Dziedziczaka wraz z grupą
posłów w sprawie zaliczenia pracy kierowców autobusów wykonywanej w Wielkiej Brytanii
do pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Podstawę prawną do przyznania wnioskodawcy prawa do emerytury pomostowej stanowią
przepisy polskiego prawa wewnętrznego, tj. postanowienia ustawy z dnia 19 grudnia 2008
r. o emeryturach pomostowych1. Uzyskanie prawa do emerytury pomostowej jest zależne
od spełnienia wszystkich warunków określonych tą ustawą. Jednakże w odniesieniu do
osób, które ubiegają się o emeryturę pomostową, a które oprócz polskich okresów
ubezpieczenia mają także zagraniczne okresy ubezpieczenia przebyte w państwach
członkowskich Unii Europejskiej (UE) lub Wielkiej Brytanii, poza powołaną ustawą, mają
zastosowanie także postanowienia aktów prawnych, które gwarantują stosowanie przy
ustalaniu prawa
do świadczeń unijnej zasady sumowania okresów ubezpieczenia. Tymi aktami prawnymi są:
– Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia
2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego2;
– Umowa z dnia 24 stycznia 2020 r. o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej
Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii
Atomowej3;
– Umowa o handlu i współpracy między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii
Atomowej, z jednej strony, a Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii
Północnej, z drugiej strony4.
Zasada sumowania okresów ubezpieczenia, wyrażona w art. 6 rozporządzenia nr 883/2004,
ułatwia spełnienie warunku posiadania wymaganego stażu pracy, czyli określonego
przepisami prawa wewnętrznego, okresu ubezpieczenia, jaki jest konieczny do nabycia
prawa do danego świadczenia. Zgodnie z art. 51 ust. 1 Rozporządzenia nr 883/2004 zasada
sumowania okresów znajduje zastosowanie także przy sumowaniu okresów pracy
wykonywanej w szczególnym zatrudnieniu lub zawodzie. Zgodnie z tym artykułem jeżeli
ustawodawstwo państwa członkowskiego uzależnia przyznanie pewnych świadczeń
od spełnienia okresów ubezpieczenia wyłącznie w odniesieniu do określonej pracy najemnej
lub na własny rachunek lub w zawodzie, który podlega szczególnemu systemowi
dotyczącemu osób zatrudnionych lub pracujących na własny rachunek, to instytucja
1 Dz. U. z 2024 r. poz. 1696 z późn. zm.
2 Dz. Urz. WE L 166 z 30.04.2004 r., str. 1, z późn. zm. (polskie wydanie specjalne: rozdz. 5, tom 5, str. 72, z późn.
zm.).
3 Dz. Urz. UE C 144 I z 25.04.2019 r. str. 1.
4 Dz. Urz. UE L 149 z 30.04.2021, str. 10.
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
właściwa tego państwa członkowskiego uwzględnia okresy spełnione na podstawie
ustawodawstwa pozostałych państw członkowskich jeżeli zostały one spełnione
na podstawie podobnego systemu lub w tym samym zawodzie lub przy tej samej pracy
najemnej lub na własny rachunek. Jeżeli, przy uwzględnieniu tak spełnionych okresów,
zainteresowany nie spełnia warunków do otrzymania świadczeń wynikających
ze szczególnego systemu, okresy te są uwzględniane w celu udzielenia świadczeń w ramach
systemu ogólnego lub systemu dotyczącego pracowników fizycznych lub umysłowych,
w zależności od przypadku, pod warunkiem że zainteresowany przystąpił do jednego z tych
systemów5.
Powyższe oznacza, że unijna zasada sumowania okresów ubezpieczenia ma zastosowanie
przy ustalaniu prawa do polskich świadczeń emerytalno-rentowych, w tym tzw. emerytur
powszechnych (z ogólnego stażu ubezpieczenia), emerytur za pracę w górnictwie6, emerytur
dla nauczycieli,7 a także emerytur pomostowych8 przyznawanych za pracę w szczególnych
warunkach i o szczególnym charakterze.
Mając powyższe na uwadze, nie sposób zgodzić się z twierdzeniem, że Zakład Ubezpieczeń
Społecznych (ZUS) nie zalicza okresów pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze do stażu ubezpieczeniowego „argumentując, iż obowiązujące przepisy dotyczą
wyłącznie prac wykonywanych na terytorium Polski”. Przeciwnie, ZUS ustalając prawo
do emerytur pomostowych, w oparciu o obowiązujące podstawy prawne:
– sumuje polskie okresy ubezpieczenia z okresami ubezpieczenia przebytymi
w państwach członkowskich UE oraz Wielkiej Brytanii, w celu spełnienia warunku
posiadania ogólnego stażu pracy w wymiarze 20 lat dla kobiet, 25 lat dla mężczyzn,
– sumuje polskie okresy pracy w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze
z okresami pracy w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, które zostały
przebyte w państwach członkowskich UE oraz Wielkiej Brytanii, w celu spełnienia
warunku posiadania określonego okresu pracy w szczególnych warunkach
i o szczególnym charakterze (najczęściej wymagane jest 15 lat).
Warto jednak zauważyć, że okresy pracy uwzględniane do prawa do polskich świadczeń
emerytalnych muszą być potwierdzone odpowiednimi dokumentami, zaświadczeniami,
zapisami na koncie ubezpieczonego lub poświadczone przez zagraniczne instytucje.
Obowiązek ten dotyczy także okresów pracy zaliczanych do prawa do emerytur
pomostowych, w tym okresów pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze, które były wykonywane w państwach członkowskich UE oraz Wielkiej Brytanii.
Dlatego osoby, które ubiegają się o emeryturę pomostową do wniosku o to świadczenie
powinny załączyć dowody uzasadniające prawo do emerytury pomostowej, w tym
np. świadectwa pracy lub zaświadczenia wystawione przez pracodawców poświadczające,
że wykonywana praca była pracą w szczególnych warunkach lub pracą o szczególnym
charakterze. Obowiązek odpowiedniego udokumentowania wykonywanej pracy spoczywa
również na osobach, które ją wykonywały w państwach członkowskich UE oraz Wielkiej
Brytanii. Osoby te muszą wykazać, że wykonywały pracę w analogicznych warunkach
5 W relacjach z Wielką Brytanią odpowiednikiem art. 51 ust. 1 Rozporządzenia nr 883/2004 jest art. SSC 46
Protokołu w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego stanowiącego integralną część Umowy
o handlu i współpracy między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej, z jednej strony,
a Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, z drugiej strony.
6 Artykuł 50a oraz art. 50e ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1749).
7 Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986, z późn. zm.).
8 Zgodnie z wyrokiem TSUE z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie C-517/16 Czerwiński.
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
do polskiego okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze
i spełniają wymogi określone polskimi przepisami w zakresie charakteru wykonywanej
pracy. Ubiegając się o emeryturę pomostową wnioskodawcy powinni załączyć
zaświadczenia wystawione przez pracodawców zagranicznych, potwierdzające
wykonywanie w tych państwach pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze. W „Informacji” do formularza „Wniosek o emeryturę pomostową dla osób,
które mają okresy ubezpieczenia/zamieszkania za granicą” (ZUS EPOZ) wyraźnie wskazano
konieczność załączenia do wniosku o emeryturę pomostową tego typu zaświadczeń.
Co istotne, zaświadczenie takie nie jest sformalizowane, ważne by z jego treści w sposób
niebudzący wątpliwości wynikało, jaki rodzaj pracy był wykonywany (charakter pracy),
w jakim okresie, w jakim wymiarze czasu pracy.
Zaświadczenie wystawione przez pracodawcę z państwa członkowskiego UE lub Wielkiej
Brytanii, zawierające precyzyjnie wyszczególnione wszystkie wymagane informacje,
stanowi podstawę do przyjęcia przez ZUS, że praca świadczona za granicą w danym
państwie była pracą w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,
wykonywaną w pełnym wymiarze czasu pracy, a tym samym podlega uwzględnieniu do
prawa do emerytury pomostowej ustalanej z uwzględnieniem unijnych przepisów
Rozporządzenia nr 883/2004 lub stosownej umowy zawartej z Wielką Brytanią.
W przypadku, gdy osoba, która wykazała we wniosku o emeryturę pomostową zagraniczny
okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, ale nie dołączyła
do wniosku stosownego zaświadczenia, jest wzywana przez ZUS do jego złożenia.
W wezwaniu do przedłożenia zaświadczenia ZUS wskazuje jakie informacje
to zaświadczenie powinno zawierać, tj.: okres zatrudnienia od-do, charakter wykonywanej
pracy, wymiar wykonywanej pracy (czy w pełnym wymiarze czasu pracy), a w przypadku
kierowców także informację, czy praca była wykonywana w transporcie publicznym. Jeżeli
ZUS nie otrzyma odpowiedniego zaświadczenia wystawionego przez zagranicznego
pracodawcę, wówczas ustalając prawo do emerytury pomostowej nie ma podstaw
do uwzględnienia zagranicznego okresu pracy jako pracy w szczególnych warunkach lub
o szczególnym charakterze, o których mowa w załącznikach nr 1 i 2 do ustawy o
emeryturach pomostowych. W takim przypadku dany okres oczywiście nie przepada, nadal
podlega sumowaniu, ale może być uwzględniony wyłącznie jako tzw. okres „zwykły”, tj.
zaliczony albo na prawo do emerytury pomostowej w celu spełnienia warunku ogólnego
stażu pracy ( 20 lat kobieta, 25 lat mężczyzna), albo w celu przyznania emerytury
powszechnej (za ogólny staż pracy, nie za pracę w szczególnych warunkach lub o
szczególnym charakterze).
Odnosząc powyższe wyjaśnienia do kwestii zaliczania do prawa do emerytury pomostowej
pracy wykonywanej w Wielkiej Brytanii jako kierowca autobusu należy wyraźnie podkreślić,
że nie ma przeszkód prawnych do uwzględnienia tych okresów do prawa do tej emerytury.
Warto też znaczyć, że w celu spełnienia wymogu lat pracy w szczególnych warunkach
i o szczególnym charakterze (np. 15 lat) sumowaniu podlegają okresy wykonywania tego
typu pracy różnego rodzaju, czyli warunek ten można uznać za spełniony zarówno wtedy,
gdy ubezpieczony w całym wskazanym 15-letnim okresie wykonywał tylko jedną z prac
uznawanych jako praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jak
i wtedy, gdy w tym okresie wykonywał kilka (kilkanaście) rodzajów takich prac. W efekcie
można mieszać/łączyć te okresy, co ułatwia spełnienie wymogu uzyskania odpowiedniego
stażu pracy w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze. Jednakże, ubiegając
się o zaliczenie do prawa do emerytury pomostowej okresu pracy jako kierowca autobusu
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
w Wielkiej Brytanii lub innego okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze należy pamiętać, że okres ten musi być odpowiednio udokumentowany, czyli
zaświadczenie musi zawierać wszystkie niezbędne informacje. Jeżeli, zgodnie z załącznikiem
nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, do prac o szczególnym charakterze zaliczana
jest praca „kierowców autobusów, trolejbusów oraz motorniczych tramwajów w transporcie
publicznym” (pkt 8 załącznika), a zgodnie z art. 3 ust. 5 ustawy, praca ta musi być
wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy, to informacje w tym zakresie są dla ZUS
kluczowe i muszą wprost wynikać z zaświadczenia wystawionego przez pracodawcę
i załączonego do wniosku o emeryturę pomostową.
Z informacji przekazanych przez ZUS wynika, że występują sprawy, w których dołączone
do wniosku o emeryturę pomostową zaświadczenia niestety nie zwierają danych
niezbędnych do zaliczenia wykonywanej pracy jako pracy w szczególnych warunkach lub
o szczególnym charakterze. W przypadku zaświadczeń o pracy jako kierowca autobusu
w Wielkiej Brytanii zazwyczaj brak jest informacji o wymiarze czasu pracy (czy była to praca
w pełnym wymiarze czasu pracy) lub też potwierdzenia, że praca była wykonywana
w transporcie publicznym (nie podlega zaliczeniu praca w transporcie prywatnym).
Są to najczęściej występujące przyczyny odmowy zaliczenia na prawo do emerytury
pomostowej brytyjskich okresów pracy jako kierowca autobusu.
Kolejny istotny aspekt w sprawie to fakt, że zagraniczne okresy pracy w szczególnych
warunkach lub o szczególnym charakterze przebyte w państwach członkowskich UE oraz
Wielkiej Brytanii są uwzględniane przez ZUS przy ustalaniu emerytury pomostowej pod
warunkiem, że wnioskodawca także w Polsce posiada jakikolwiek okres pracy
w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Jeżeli wnioskodawca w Polsce
nigdy nie wykonywał tego rodzaju pracy to brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia
(zsumowania) zagranicznych okresów pracy do nabycia prawa do emerytury pomostowej,
jako okresów pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Wówczas
zagraniczny okres pracy może być zsumowany z okresami polskimi, ale wyłącznie jako tzw.
okres „zwykły”, czyli zaliczany do prawa do emerytury powszechnej (za ogólny staż pracy,
nie za pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze).
Podsumowując powyższe wyjaśnienia należy stwierdzić, że obowiązujące w Polsce przepisy
prawne nie wykluczają możliwości zaliczania do prawa do emerytur pomostowych pracy
wykonywanej w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze poza granicami
Polski, w tym okresu pracy wykonywanej w Wielkiej Brytanii. Należy jednak pamiętać,
że każdy złożony w ZUS wniosek o emeryturę pomostową dotyczy konkretnej osoby,
a zatem musi być rozpatrywany z uwzględnieniem jej indywidualnej sytuacji prawnej
i faktycznej. Ewentualna odmowa uznania przez ZUS pewnych zagranicznych okresów
pracy jako okresów pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze może
wynikać wyłącznie z oceny indywidualnej sytuacji danej osoby (spełnienia wszystkich
warunków wymaganych do nabycia emerytury pomostowej, przedłożenia poprawnie
wystawionych zaświadczeń, dostarczenia dokumentów dowodowych). Z pewnością
odmowa zaliczenia okresów zagranicznych na prawo do emerytury pomostowej nie jest
podyktowana brakiem odpowiedniej podstawy prawnej do takiego zaliczenia, bądź
nieprzestrzeganiem zasady równego traktowania.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --