Interpelacja nr 13859
Interpelacja w sprawie nadania polskim działaczom z państw byłego ZSRR statusu osób represjonowanych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Sprawiedliwość i Sądy (29%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie nadania polskim działaczom z państw byłego ZSRR statusu osób represjonowanych
Interpelacja nr 13859
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej, ministra spraw zagranicznych
w sprawie nadania polskim działaczom z państw byłego ZSRR statusu osób represjonowanych
Zgłaszający: Andrzej Tomasz Zapałowski
Data wpływu: 27-11-2025
Pani Minister, Panie Ministrze,
od wielu lat za wschodnią granicą, a obecnie głównie na Białorusi mamy do czynienia z represjami wobec działaczy polskich, którzy niejednokrotnie za pracę na rzecz utrzymania polskości trafiają do więzień, są zwalniani z pracy czy też prześladowani w inny sposób. Jaskrawym przykładem jest postać Andrzeja Poczobuta, który od miesięcy siedzi w więzieniu. Z tych względów wielu działaczy polskich musiało opuścić Białoruś, a po przeniesieniu się do Polski znalazło się w bardzo trudnej sytuacji – można by rzec, że drastycznie gorszej niż dziesiątki opozycyjnych działaczy politycznych z Białorusi przebywających w Polsce, którzy otrzymują wielomilionowe wsparcie od polskiego rządu.
Taka sytuacja jest wysoce demoralizująca nie tylko dla wszystkich Polaków mieszkających nie ze swojej winy za granicą, ale także dla polskiego społeczeństwa. Każdy Polak walczący o niepodległość Polski, ale także o zachowanie polskości na ziemiach rodzinnych winien mieć zapewnioną bezwzględną opiekę państwa. Piszę to jako osoba mająca status osoby represjonowanej, uhonorowana za tę działalność Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzyżem Wolności i Solidarności.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy ministerstwo planuje w trakcie obecnych prac nad senackim projektem ustawy o zmianie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych włączenie osób represjonowanych za granicą za utrzymanie polskości, a obecnie mieszkających w Polsce, do grona osób posiadających status osób represjonowanych?
W jaki sposób rząd RP zaopiekował się polskimi działaczami z Białorusi, obecnie mieszkającymi w Polsce, którzy muszą żyć na poziomie minimum egzystencjonalnego i zarabiają drastycznie poniżej swojego doświadczenia zawodowego i wykształcenia?
Czy rząd RP dysponuje mechanizmami wparcia dla Polaków, którzy przybyli do Polski w wyniku represji za polskość w kraju urodzenia?
Interpelacja nr 13859
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej, ministra spraw zagranicznych
w sprawie nadania polskim działaczom z państw byłego ZSRR statusu osób represjonowanych
Zgłaszający: Andrzej Tomasz Zapałowski
Data wpływu: 27-11-2025
Pani Minister, Panie Ministrze,
od wielu lat za wschodnią granicą, a obecnie głównie na Białorusi mamy do czynienia z represjami wobec działaczy polskich, którzy niejednokrotnie za pracę na rzecz utrzymania polskości trafiają do więzień, są zwalniani z pracy czy też prześladowani w inny sposób. Jaskrawym przykładem jest postać Andrzeja Poczobuta, który od miesięcy siedzi w więzieniu. Z tych względów wielu działaczy polskich musiało opuścić Białoruś, a po przeniesieniu się do Polski znalazło się w bardzo trudnej sytuacji – można by rzec, że drastycznie gorszej niż dziesiątki opozycyjnych działaczy politycznych z Białorusi przebywających w Polsce, którzy otrzymują wielomilionowe wsparcie od polskiego rządu.
Taka sytuacja jest wysoce demoralizująca nie tylko dla wszystkich Polaków mieszkających nie ze swojej winy za granicą, ale także dla polskiego społeczeństwa. Każdy Polak walczący o niepodległość Polski, ale także o zachowanie polskości na ziemiach rodzinnych winien mieć zapewnioną bezwzględną opiekę państwa. Piszę to jako osoba mająca status osoby represjonowanej, uhonorowana za tę działalność Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzyżem Wolności i Solidarności.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy ministerstwo planuje w trakcie obecnych prac nad senackim projektem ustawy o zmianie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych włączenie osób represjonowanych za granicą za utrzymanie polskości, a obecnie mieszkających w Polsce, do grona osób posiadających status osób represjonowanych?
W jaki sposób rząd RP zaopiekował się polskimi działaczami z Białorusi, obecnie mieszkającymi w Polsce, którzy muszą żyć na poziomie minimum egzystencjonalnego i zarabiają drastycznie poniżej swojego doświadczenia zawodowego i wykształcenia?
Czy rząd RP dysponuje mechanizmami wparcia dla Polaków, którzy przybyli do Polski w wyniku represji za polskość w kraju urodzenia?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Władysław Teofil Bartoszewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
11
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (11)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11626 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.625.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 13859 Pana Posła Andrzeja Tomasza Zapałowskiego,
w sprawie nadania polskim działaczom z państw byłego ZSRR statusu osób
represjonowanych, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Pragnę podkreślić, że Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
odnosi się z ogromnym uznaniem do zaangażowania i odwagi działaczy polskich w Białorusi,
doceniając ich rolę w podtrzymywaniu i krzewieniu kultury polskiej w warunkach
wyjątkowo niesprzyjających takiej działalności, podejmowanej ze świadomością grożących
za nią dotkliwych represji. Jest też otwarte na dyskusję w sprawie potrzeb osób, które po
przeniesieniu się do Polski znalazły się w trudnej sytuacji społecznej i materialnej.
Obowiązujące przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji
antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U.
z 2024 r. poz. 906) regulują uprawnienia przysługujące obywatelom polskim, którzy
z narażeniem życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność
antykomunistyczną, zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub
byli z tych powodów represjonowani w okresie od 1 stycznia 1956 do 4 czerwca 1989 r.
Ustawę uchwalono w uznaniu zasług konkretnej grupy osób, które łączy wyjątkowa
wspólnota losów i przeżyć.
Na podstawie przywołanego aktu osobom uprawnionym przysługuje m.in. świadczenie
pieniężne w wysokości najniższej emerytury (od 1 marca 2026 r. - 1.978,49 zł). Wypłacane
jest ono w jednakowej kwocie każdej osobie uprawnionej, nie podlega różnicowaniu ze
względu na sytuację materialną wnioskodawców i ma raczej charakter uzupełniający ich
zasadnicze dochody, otrzymywane z pracy bądź przysługującej im emerytury lub renty.
Nowelizacja ustawy polegająca na rozszerzeniu kręgu uprawnionych o osoby
represjonowane przez inny reżim, w innych okresach, okolicznościach historycznych
i z innych powodów, prowadziłaby do zmiany jej specyfiki. Wprowadzenie nowej kategorii
uprawnionych mogłoby stać się w przyszłości podstawą do wysuwania postulatów
w przedmiocie zastosowania analogicznych rozwiązań w stosunku do osób przybywających
do Polski z państw o ustroju totalitarnym.
Jednocześnie pragnę zwrócić uwagę, że na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia
1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz.
1749, z późn. zm.) Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może
przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie.
Świadczenia przyznawane w szczególnym trybie mają charakter uznaniowy, dzięki czemu
możliwe jest dostosowanie wsparcia do potrzeb danej osoby, zależnie od jej indywidualnej
sytuacji życiowej. Wsparcie to można ustalić na dowolnym poziomie, np. gwarantującym
zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
-- 1 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Zgodnie z przyjętymi zasadami, potwierdzonymi przez orzecznictwo administracyjne oraz
Trybunał Konstytucyjny (wyrok z 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05), świadczenia
w szczególnym trybie mogą zostać przyznane w związku z wybitnymi osiągnięciami w
jakiejś dziedzinie lub w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Z uwagi
na różnorodność, a często także nieporównywalność okoliczności, które mogą stanowić
podstawę przyznania świadczenia w szczególnym trybie, ustawodawca nie wymienił
enumeratywnie warunków, jakie muszą zostać spełnione, aby było to możliwe, posługując
się zamiast tego zwrotem „w szczególnie uzasadnionych przypadkach”. Każdy wniosek
o przyznanie świadczenia w szczególnym trybie jest zatem badany i oceniany indywidualnie,
pod kątem wystąpienia okoliczności, które można uznać za szczególne w rozumieniu
przepisu. Prezes Rady Ministrów ma prawo w sposób zindywidualizowany określić, czy
konkretny przypadek należy uznać za upoważniający do przyznania emerytury lub renty na
warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie.
Skorzystanie z dostępnej w polskim porządku prawnym możliwości przyznawania przez
Prezesa Rady Ministrów świadczeń w szczególnym trybie jest rozwiązaniem pozwalającym
na uwzględnienie sytuacji i realnych potrzeb każdego indywidualnego wnioskodawcy albo
określonej grupy osób. Przyznawanie uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych
w szczególnie uzasadnionych przypadkach następuje na gruncie samodzielnych decyzji
Prezesa Rady Ministrów.
W tej sprawie Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wystąpi do Szefa Kancelarii
Prezesa Rady Ministrów, aby omówić możliwe ramy rozwiązania problemu wskazanego w
interpelacji Pana Posła w drodze świadczeń przyznawanych na podstawie art. 82 ustawy z
dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Ponadto, na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych, również Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku
świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń emerytalno-
rentowych przewidzianych w ustawie. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku następuje
na wniosek osoby zainteresowanej, po uprzednim uprawomocnieniu się decyzji
o świadczenie przyznawane w trybie zwykłym i spełnieniu przez wnioskodawcę
następujących warunków:
— jest lub był on osobą ubezpieczoną albo członkiem rodziny pozostałym po osobie
ubezpieczonej;
— nie spełnia wymogów ustawowych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym
wskutek szczególnych okoliczności;
— nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek;
— nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Świadczenie w drodze wyjątku nie jest przyznawane automatycznie każdej osobie, która nie
spełnia warunków do nabycia emerytury lub renty w trybie zwykłym, lecz wyjątkowo tym
wnioskodawcom, którzy łącznie spełnią warunki wskazane wyżej. Niespełnienie nawet
jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Niezależnie od tego pragnę przypomnieć, że w obszarze zabezpieczenia społecznego
między Polską a Białorusią obowiązują następujące akty prawne:
— umowa między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Białorusi o zabezpieczeniu
społecznym, podpisana w Warszawie dnia 13 lutego 2019 r. (Dz. U. z 2022 r. poz. 575);
— Porozumienie Administracyjne w sprawie stosowania Umowy między Rzecząpospolitą
Polską a Republiką Białorusi o zabezpieczeniu społecznym z dnia 13 lutego 2019 r.,
podpisane w Mińsku dnia 2 czerwca 2020 r. (Dz. U. z 2022 r. poz. 577).
-- 2 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Na podstawie postanowień przywołanej umowy istnieje możliwość uzyskania prawa do
emerytury lub renty za okresy ubezpieczenia przebyte w Polsce i w Białorusi. O świadczenia
te mogą ubiegać się także Polacy, o których mowa w wystąpieniu Pana Posła. Osoby
zainteresowane, na podstawie postanowień polsko-białoruskiej umowy, mogą uzyskać
prawo do:
— polskiego świadczenia za okresy ubezpieczenia przebyte w Polsce i białoruskiego
świadczenia za okresy ubezpieczenia przebyte w Białorusi, o ile posiadają okresy
ubezpieczenia przebyte w obu państwach (w takim przypadku możliwe jest też
skorzystanie z zasady sumowania polskich i białoruskich okresów ubezpieczenia w celu
spełnienia warunku posiadania stażu ubezpieczeniowego wymaganego przepisami
wewnętrznymi każdego z państw);
— białoruskiego świadczenia za okresy ubezpieczenia przebyte w Białorusi, jeżeli
posiadają okresy ubezpieczenia przebyte wyłącznie w Białorusi, nawet jeżeli obecnie
mieszka w Polsce.
W obu przypadkach przyznane świadczenie białoruskie powinno być transferowane przez
białoruską instytucję ubezpieczeniową na konto bankowe osoby do niego uprawnionej,
zamieszkałej w Polsce. Problemy w tym zakresie dotyczą głównie uzyskania poświadczenia
okresów ubezpieczenia przebytych w Białorusi w celu ich zaliczenia na prawo do polskich
świadczeń emerytalno-rentowych.
Dodatkowo zdarza się, że władze Białorusi wszczynają postepowania karne w celu
uzyskania od władz polskich informacji o pobycie obywateli Białorusi na terytorium Polski,
co stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa osób zainteresowanych. W związku z tym ZUS
wdrożył szczególną procedurę, zgodnie z którą w każdej sprawie o emeryturę lub rentę
realizowaną na podstawie polsko-białoruskiej Umowy o zabezpieczeniu społecznym ZUS
przed wdrożeniem międzynarodowego postępowania emerytalno-rentowego we
współpracy z właściwą instytucją białoruską, musi poinformować wnioskodawcę lub jego
pełnomocnika o zamiarze wszczęcia takiego postępowania oraz jego skutkach. ZUS musi
także uzyskać od wnioskodawcy lub jego pełnomocnika zgodę na przekazanie do instytucji
białoruskiej wniosku o świadczenie wraz ze wszystkimi danymi osobowymi, adresowymi
oraz dowodami/dokumentami pracy. Także w przypadku, gdy wnioskodawca we wniosku
o ustalenie prawa do polskiej emerytury wykazał okresy ubezpieczenia w Białorusi, ale
wystąpił o odroczenie ustalenia prawa do emerytury białoruskiej, ZUS podejmuje realizację
wyłącznie wniosku o polską emeryturę. W razie konieczności uzyskania potwierdzenia
okresów ubezpieczenia przebytych w Białorusi w celu uzyskania polskiego świadczenia,
ZUS najpierw występuje o zgodę wnioskodawcy na przekazanie do instytucji białoruskiej
danych osobowych i adresowych oraz innych dokumentów (dowodów pracy). W sytuacji,
gdy wnioskodawca nie wyrazi zgody na takie przekazanie danych osobowych i adresowych
oraz dokumentów (dowodów pracy), ZUS nie wdraża międzynarodowego postępowania we
współpracy z białoruską instytucją.
Niestety, należy liczyć się z tym, że powyższe trudności dotkną także Polaków, którzy
w związku z represjami reżimu białoruskiego podjęli decyzję o opuszczeniu Białorusi
i przyjeździe do Polski.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzone są we współpracy
z Kierownictwem Ministerstwa Spraw Zagranicznych analizy mające na celu wypracowanie
rozwiązania umożliwiającego udzielenie pomocy obywatelom Białorusi objętym ochroną
międzynarodową w Polsce, wobec braku współpracy ze strony białoruskich organów
państwowych oraz instytucji ubezpieczeniowych przy potwierdzaniu stażu pracy
i przyznawaniu świadczeń.
-- 3 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Odnośnie do senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o działaczach opozycji
antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (druk nr
1651) należy zaznaczyć, że został on uchwalony przez Sejm RP na posiedzeniu 13 marca br.
Trzeba przy tym podkreślić, że Rada Ministrów nie włącza własnych propozycji rozwiązań
prawnych do senackich projektów ustaw, jako że przyjmowane są one przez Senat, a
następnie uchwalają je obie izby parlamentu. Uwadze nie może też umknąć fakt, że senacki
projekt ustawy dotyczył wyjątkowo wąskiego zagadnienia, rozszerzającego status osoby
represjonowanej z powodów politycznych na osoby nieletnie, wobec których zastosowano
ze względu na ich działalność opozycyjną środki poprawcze lub wychowawcze. Zagadnienie
to pozostaje całkowicie poza problematyką poruszoną w interpelacji.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.625.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 13859 Pana Posła Andrzeja Tomasza Zapałowskiego,
w sprawie nadania polskim działaczom z państw byłego ZSRR statusu osób
represjonowanych, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Pragnę podkreślić, że Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
odnosi się z ogromnym uznaniem do zaangażowania i odwagi działaczy polskich w Białorusi,
doceniając ich rolę w podtrzymywaniu i krzewieniu kultury polskiej w warunkach
wyjątkowo niesprzyjających takiej działalności, podejmowanej ze świadomością grożących
za nią dotkliwych represji. Jest też otwarte na dyskusję w sprawie potrzeb osób, które po
przeniesieniu się do Polski znalazły się w trudnej sytuacji społecznej i materialnej.
Obowiązujące przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji
antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U.
z 2024 r. poz. 906) regulują uprawnienia przysługujące obywatelom polskim, którzy
z narażeniem życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność
antykomunistyczną, zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub
byli z tych powodów represjonowani w okresie od 1 stycznia 1956 do 4 czerwca 1989 r.
Ustawę uchwalono w uznaniu zasług konkretnej grupy osób, które łączy wyjątkowa
wspólnota losów i przeżyć.
Na podstawie przywołanego aktu osobom uprawnionym przysługuje m.in. świadczenie
pieniężne w wysokości najniższej emerytury (od 1 marca 2026 r. - 1.978,49 zł). Wypłacane
jest ono w jednakowej kwocie każdej osobie uprawnionej, nie podlega różnicowaniu ze
względu na sytuację materialną wnioskodawców i ma raczej charakter uzupełniający ich
zasadnicze dochody, otrzymywane z pracy bądź przysługującej im emerytury lub renty.
Nowelizacja ustawy polegająca na rozszerzeniu kręgu uprawnionych o osoby
represjonowane przez inny reżim, w innych okresach, okolicznościach historycznych
i z innych powodów, prowadziłaby do zmiany jej specyfiki. Wprowadzenie nowej kategorii
uprawnionych mogłoby stać się w przyszłości podstawą do wysuwania postulatów
w przedmiocie zastosowania analogicznych rozwiązań w stosunku do osób przybywających
do Polski z państw o ustroju totalitarnym.
Jednocześnie pragnę zwrócić uwagę, że na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia
1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz.
1749, z późn. zm.) Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może
przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie.
Świadczenia przyznawane w szczególnym trybie mają charakter uznaniowy, dzięki czemu
możliwe jest dostosowanie wsparcia do potrzeb danej osoby, zależnie od jej indywidualnej
sytuacji życiowej. Wsparcie to można ustalić na dowolnym poziomie, np. gwarantującym
zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
-- 1 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Zgodnie z przyjętymi zasadami, potwierdzonymi przez orzecznictwo administracyjne oraz
Trybunał Konstytucyjny (wyrok z 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05), świadczenia
w szczególnym trybie mogą zostać przyznane w związku z wybitnymi osiągnięciami w
jakiejś dziedzinie lub w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Z uwagi
na różnorodność, a często także nieporównywalność okoliczności, które mogą stanowić
podstawę przyznania świadczenia w szczególnym trybie, ustawodawca nie wymienił
enumeratywnie warunków, jakie muszą zostać spełnione, aby było to możliwe, posługując
się zamiast tego zwrotem „w szczególnie uzasadnionych przypadkach”. Każdy wniosek
o przyznanie świadczenia w szczególnym trybie jest zatem badany i oceniany indywidualnie,
pod kątem wystąpienia okoliczności, które można uznać za szczególne w rozumieniu
przepisu. Prezes Rady Ministrów ma prawo w sposób zindywidualizowany określić, czy
konkretny przypadek należy uznać za upoważniający do przyznania emerytury lub renty na
warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie.
Skorzystanie z dostępnej w polskim porządku prawnym możliwości przyznawania przez
Prezesa Rady Ministrów świadczeń w szczególnym trybie jest rozwiązaniem pozwalającym
na uwzględnienie sytuacji i realnych potrzeb każdego indywidualnego wnioskodawcy albo
określonej grupy osób. Przyznawanie uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych
w szczególnie uzasadnionych przypadkach następuje na gruncie samodzielnych decyzji
Prezesa Rady Ministrów.
W tej sprawie Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wystąpi do Szefa Kancelarii
Prezesa Rady Ministrów, aby omówić możliwe ramy rozwiązania problemu wskazanego w
interpelacji Pana Posła w drodze świadczeń przyznawanych na podstawie art. 82 ustawy z
dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Ponadto, na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych, również Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku
świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń emerytalno-
rentowych przewidzianych w ustawie. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku następuje
na wniosek osoby zainteresowanej, po uprzednim uprawomocnieniu się decyzji
o świadczenie przyznawane w trybie zwykłym i spełnieniu przez wnioskodawcę
następujących warunków:
— jest lub był on osobą ubezpieczoną albo członkiem rodziny pozostałym po osobie
ubezpieczonej;
— nie spełnia wymogów ustawowych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym
wskutek szczególnych okoliczności;
— nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek;
— nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Świadczenie w drodze wyjątku nie jest przyznawane automatycznie każdej osobie, która nie
spełnia warunków do nabycia emerytury lub renty w trybie zwykłym, lecz wyjątkowo tym
wnioskodawcom, którzy łącznie spełnią warunki wskazane wyżej. Niespełnienie nawet
jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Niezależnie od tego pragnę przypomnieć, że w obszarze zabezpieczenia społecznego
między Polską a Białorusią obowiązują następujące akty prawne:
— umowa między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Białorusi o zabezpieczeniu
społecznym, podpisana w Warszawie dnia 13 lutego 2019 r. (Dz. U. z 2022 r. poz. 575);
— Porozumienie Administracyjne w sprawie stosowania Umowy między Rzecząpospolitą
Polską a Republiką Białorusi o zabezpieczeniu społecznym z dnia 13 lutego 2019 r.,
podpisane w Mińsku dnia 2 czerwca 2020 r. (Dz. U. z 2022 r. poz. 577).
-- 2 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Na podstawie postanowień przywołanej umowy istnieje możliwość uzyskania prawa do
emerytury lub renty za okresy ubezpieczenia przebyte w Polsce i w Białorusi. O świadczenia
te mogą ubiegać się także Polacy, o których mowa w wystąpieniu Pana Posła. Osoby
zainteresowane, na podstawie postanowień polsko-białoruskiej umowy, mogą uzyskać
prawo do:
— polskiego świadczenia za okresy ubezpieczenia przebyte w Polsce i białoruskiego
świadczenia za okresy ubezpieczenia przebyte w Białorusi, o ile posiadają okresy
ubezpieczenia przebyte w obu państwach (w takim przypadku możliwe jest też
skorzystanie z zasady sumowania polskich i białoruskich okresów ubezpieczenia w celu
spełnienia warunku posiadania stażu ubezpieczeniowego wymaganego przepisami
wewnętrznymi każdego z państw);
— białoruskiego świadczenia za okresy ubezpieczenia przebyte w Białorusi, jeżeli
posiadają okresy ubezpieczenia przebyte wyłącznie w Białorusi, nawet jeżeli obecnie
mieszka w Polsce.
W obu przypadkach przyznane świadczenie białoruskie powinno być transferowane przez
białoruską instytucję ubezpieczeniową na konto bankowe osoby do niego uprawnionej,
zamieszkałej w Polsce. Problemy w tym zakresie dotyczą głównie uzyskania poświadczenia
okresów ubezpieczenia przebytych w Białorusi w celu ich zaliczenia na prawo do polskich
świadczeń emerytalno-rentowych.
Dodatkowo zdarza się, że władze Białorusi wszczynają postepowania karne w celu
uzyskania od władz polskich informacji o pobycie obywateli Białorusi na terytorium Polski,
co stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa osób zainteresowanych. W związku z tym ZUS
wdrożył szczególną procedurę, zgodnie z którą w każdej sprawie o emeryturę lub rentę
realizowaną na podstawie polsko-białoruskiej Umowy o zabezpieczeniu społecznym ZUS
przed wdrożeniem międzynarodowego postępowania emerytalno-rentowego we
współpracy z właściwą instytucją białoruską, musi poinformować wnioskodawcę lub jego
pełnomocnika o zamiarze wszczęcia takiego postępowania oraz jego skutkach. ZUS musi
także uzyskać od wnioskodawcy lub jego pełnomocnika zgodę na przekazanie do instytucji
białoruskiej wniosku o świadczenie wraz ze wszystkimi danymi osobowymi, adresowymi
oraz dowodami/dokumentami pracy. Także w przypadku, gdy wnioskodawca we wniosku
o ustalenie prawa do polskiej emerytury wykazał okresy ubezpieczenia w Białorusi, ale
wystąpił o odroczenie ustalenia prawa do emerytury białoruskiej, ZUS podejmuje realizację
wyłącznie wniosku o polską emeryturę. W razie konieczności uzyskania potwierdzenia
okresów ubezpieczenia przebytych w Białorusi w celu uzyskania polskiego świadczenia,
ZUS najpierw występuje o zgodę wnioskodawcy na przekazanie do instytucji białoruskiej
danych osobowych i adresowych oraz innych dokumentów (dowodów pracy). W sytuacji,
gdy wnioskodawca nie wyrazi zgody na takie przekazanie danych osobowych i adresowych
oraz dokumentów (dowodów pracy), ZUS nie wdraża międzynarodowego postępowania we
współpracy z białoruską instytucją.
Niestety, należy liczyć się z tym, że powyższe trudności dotkną także Polaków, którzy
w związku z represjami reżimu białoruskiego podjęli decyzję o opuszczeniu Białorusi
i przyjeździe do Polski.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzone są we współpracy
z Kierownictwem Ministerstwa Spraw Zagranicznych analizy mające na celu wypracowanie
rozwiązania umożliwiającego udzielenie pomocy obywatelom Białorusi objętym ochroną
międzynarodową w Polsce, wobec braku współpracy ze strony białoruskich organów
państwowych oraz instytucji ubezpieczeniowych przy potwierdzaniu stażu pracy
i przyznawaniu świadczeń.
-- 3 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Odnośnie do senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o działaczach opozycji
antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (druk nr
1651) należy zaznaczyć, że został on uchwalony przez Sejm RP na posiedzeniu 13 marca br.
Trzeba przy tym podkreślić, że Rada Ministrów nie włącza własnych propozycji rozwiązań
prawnych do senackich projektów ustaw, jako że przyjmowane są one przez Senat, a
następnie uchwalają je obie izby parlamentu. Uwadze nie może też umknąć fakt, że senacki
projekt ustawy dotyczył wyjątkowo wąskiego zagadnienia, rozszerzającego status osoby
represjonowanej z powodów politycznych na osoby nieletnie, wobec których zastosowano
ze względu na ich działalność opozycyjną środki poprawcze lub wychowawcze. Zagadnienie
to pozostaje całkowicie poza problematyką poruszoną w interpelacji.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --