Interpelacja nr 13827
Interpelacja w sprawie możliwości wyłączenia części gruntów rolnych z dzierżawy
Zgłaszający:
•
Adresat:
Rolnictwo i Rozwój Wsi (100%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie możliwości wyłączenia części gruntów rolnych z dzierżawy
Interpelacja nr 13827
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie możliwości wyłączenia części gruntów rolnych z dzierżawy
Zgłaszający: Karolina Pawliczak
Data wpływu: 26-11-2025
Szanowny Panie Ministrze,
na wniosek Rady Powiatowej Wielkopolskiej Izby Rolniczej w Jarocinie oraz w związku ze zgłoszeniami rolników indywidualnych z terenu powiatu jarocińskiego, pragnę zwrócić uwagę na problem ograniczonego dostępu do gruntów rolnych należących do Skarbu Państwa, które obecnie pozostają w długoterminowej dzierżawie dużych podmiotów gospodarczych.
Z informacji przekazanych mi przez Wielkopolską Izbę Rolniczą wynika, że znaczny obszar nieruchomości rolnych, którymi dysponuje Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR), pozostaje w użytkowaniu Gospodarstwa Rolnego Rusko sp. z o.o. Spółka ta gospodaruje obecnie na powierzchni 3 855,73 ha, z czego 110,76 ha stanowił aport byłej Agencji Nieruchomości Rolnych, natomiast 3 519,82 ha to grunty dzierżawione na podstawie umowy nr 578/R/D/96, zawartej na okres 30 lat, której ważność wygasa w 2026 roku.
Wielkopolska Izba Rolnicza zwraca się z postulatem o rozważenie rozpoczęcia procedury zmierzającej do wyłączenia 30% gruntów rolnych będących w dzierżawie wskazanego podmiotu, celem rozdysponowania ich na rzecz rolników indywidualnych w drodze określonych przepisami prawa przetargów.
Zgodnie z art. 38 ust. 1a ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 826), w umowie dzierżawy zawieranej na czas oznaczony powinno znajdować się postanowienie umożliwiające agencji (obecnie KOWR) wypowiedzenie dzierżawy w zakresie obejmującym wyłączenie do 30% powierzchni użytków rolnych będących jej przedmiotem. Intencją ustawodawcy było w tym przypadku wspieranie poprawy struktury agrarnej gospodarstw rolnych oraz zwiększanie dostępu rolników indywidualnych do gruntów rolnych Skarbu Państwa.
W regionie jarocińskim, podobnie jak w wielu innych częściach kraju, obserwuje się znaczną dysproporcję między popytem a podażą gruntów rolnych. W konsekwencji rosną ceny ziemi oraz czynsze dzierżawne, co w istotny sposób utrudnia rozwój rodzinnych gospodarstw rolnych.
W świetle powyższego, oraz mając na uwadze konstytucyjną zasadę wspierania rozwoju gospodarstw rodzinnych jako podstawowej formy ustroju rolnego w Polsce, zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:
1. Czy Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozważeniu podniesionych argumentów planuje podjęcie działań w niniejszym zakresie?
2. Czy resort zamierza opracować wytyczne lub procedury ułatwiające KOWR wdrażanie zapisów ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa w zakresie wyłączania części gruntów z wielkoobszarowych dzierżaw?
3. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie rozwiązań systemowych, które umożliwią skuteczniejsze wykorzystanie wygasających umów dzierżawy jako instrumentu wspierającego rozwój gospodarstw rodzinnych?
Mając na względzie potrzebę wzmocnienia lokalnej społeczności rolniczej, uprzejmie proszę o rozważenie przedstawionych postulatów i podjęcie działań, które pozwolą na zwiększenie dostępności gruntów rolnych dla rolników indywidualnych.
Z poważaniem Karolina Pawliczak
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Interpelacja nr 13827
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie możliwości wyłączenia części gruntów rolnych z dzierżawy
Zgłaszający: Karolina Pawliczak
Data wpływu: 26-11-2025
Szanowny Panie Ministrze,
na wniosek Rady Powiatowej Wielkopolskiej Izby Rolniczej w Jarocinie oraz w związku ze zgłoszeniami rolników indywidualnych z terenu powiatu jarocińskiego, pragnę zwrócić uwagę na problem ograniczonego dostępu do gruntów rolnych należących do Skarbu Państwa, które obecnie pozostają w długoterminowej dzierżawie dużych podmiotów gospodarczych.
Z informacji przekazanych mi przez Wielkopolską Izbę Rolniczą wynika, że znaczny obszar nieruchomości rolnych, którymi dysponuje Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR), pozostaje w użytkowaniu Gospodarstwa Rolnego Rusko sp. z o.o. Spółka ta gospodaruje obecnie na powierzchni 3 855,73 ha, z czego 110,76 ha stanowił aport byłej Agencji Nieruchomości Rolnych, natomiast 3 519,82 ha to grunty dzierżawione na podstawie umowy nr 578/R/D/96, zawartej na okres 30 lat, której ważność wygasa w 2026 roku.
Wielkopolska Izba Rolnicza zwraca się z postulatem o rozważenie rozpoczęcia procedury zmierzającej do wyłączenia 30% gruntów rolnych będących w dzierżawie wskazanego podmiotu, celem rozdysponowania ich na rzecz rolników indywidualnych w drodze określonych przepisami prawa przetargów.
Zgodnie z art. 38 ust. 1a ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 826), w umowie dzierżawy zawieranej na czas oznaczony powinno znajdować się postanowienie umożliwiające agencji (obecnie KOWR) wypowiedzenie dzierżawy w zakresie obejmującym wyłączenie do 30% powierzchni użytków rolnych będących jej przedmiotem. Intencją ustawodawcy było w tym przypadku wspieranie poprawy struktury agrarnej gospodarstw rolnych oraz zwiększanie dostępu rolników indywidualnych do gruntów rolnych Skarbu Państwa.
W regionie jarocińskim, podobnie jak w wielu innych częściach kraju, obserwuje się znaczną dysproporcję między popytem a podażą gruntów rolnych. W konsekwencji rosną ceny ziemi oraz czynsze dzierżawne, co w istotny sposób utrudnia rozwój rodzinnych gospodarstw rolnych.
W świetle powyższego, oraz mając na uwadze konstytucyjną zasadę wspierania rozwoju gospodarstw rodzinnych jako podstawowej formy ustroju rolnego w Polsce, zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:
1. Czy Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozważeniu podniesionych argumentów planuje podjęcie działań w niniejszym zakresie?
2. Czy resort zamierza opracować wytyczne lub procedury ułatwiające KOWR wdrażanie zapisów ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa w zakresie wyłączania części gruntów z wielkoobszarowych dzierżaw?
3. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie rozwiązań systemowych, które umożliwią skuteczniejsze wykorzystanie wygasających umów dzierżawy jako instrumentu wspierającego rozwój gospodarstw rodzinnych?
Mając na względzie potrzebę wzmocnienia lokalnej społeczności rolniczej, uprzejmie proszę o rozważenie przedstawionych postulatów i podjęcie działań, które pozwolą na zwiększenie dostępności gruntów rolnych dla rolników indywidualnych.
Z poważaniem Karolina Pawliczak
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Jacek Czerniak
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 6 %
Precyzyjne daty
13
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
5.4 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (6)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (13)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12523 znaków
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi kancelaria@minrol.gov.pl
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Warszawa, 16 grudnia 2025 r.
znak sprawy: DNI.mr.058.32.2025
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 13827 Pani Poseł Karoliny Pawliczak
„w sprawie możliwości wyłączenia części gruntów rolnych z dzierżawy.”
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na ww. interpelację, uprzejmie informuję, co następuje.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu
nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 826), Skarb
Państwa powierzył Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa (powoływanemu
dalej jako „KOWR”), wykonywanie prawa własności i innych praw rzeczowych na
jego rzecz w stosunku do mienia, o którym mowa w art. 1 i 2 tej ustawy. Zgodnie zaś
z art. 5 ust. 2 ww. ustawy, KOWR, obejmując we władanie powierzone składniki
mienia Skarbu Państwa, wykonuje we własnym imieniu prawa i obowiązki z nimi
związane w stosunku do osób trzecich, jak również we własnym imieniu wykonuje
związane z tymi składnikami obowiązki publicznoprawne. Podmiotem uprawnionym
do reprezentowania Skarbu Państwa w zakresie m.in. sposobu zagospodarowania
mienia wchodzącego w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa
(powoływanego dalej jako „ZWRSP”), jest zatem KOWR.
KOWR, na podstawie art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r.
o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, gospodaruje ZWRSP
w pierwszej kolejności w drodze wydzierżawienia albo sprzedaży nieruchomości
rolnych na powiększenie lub utworzenie gospodarstw rodzinnych. Zgodnie
-- 1 of 6 --
z art. 39 ust. 1 przywołanej ustawy, wydzierżawienie nieruchomości rolnych
wchodzących w skład ZWRSP co do zasady następuje w drodze przetargu ofert
pisemnych lub publicznego przetargu ustnego. Zatem, co do zasady, głównym
kierunkiem rozdysponowania przez KOWR gruntów rolnych ZWRSP są przetargi
ograniczone do rolników indywidualnych.
Należy mieć na uwadze, iż KOWR powołany został do wspierania działalności
wytwórczej w rolnictwie i jego działania muszą wpisywać się w ramy obowiązującego
ustawodawstwa w tym zakresie. Nie budzi wątpliwości, iż rolnicy indywidualni w
rozumieniu ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego
(Dz. U. z 2025 r. poz. 1653), znajdują się obecnie na preferowanej pozycji w procesie
rozdysponowania gruntów rolnych ZWRSP. W myśl art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 19
października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
osoba prawna nie może przystąpić do pierwszego przetargu na dzierżawę gruntu
rolnego o powierzchni przekraczającej 1 ha użytków rolnych. KOWR dokonuje też
szeregu interwencji na rynku prywatnym w przypadku transakcji, których stronami
nie są rolnicy indywidualni.
W celu udzielenia odpowiedzi w sprawie będącej przedmiotem interpelacji
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi wystąpiło do Centrali KOWR o przekazanie
szczegółowych informacji. Jak wynika z informacji przekazanych przez KOWR
umowa dzierżawy z dnia 12 lipca 1996 r. obowiązuje do dnia 1 lipca 2026 r. Obecnie
obejmuje nieruchomości o powierzchni 2 321,9503 ha. Dzierżawca prowadzi
produkcję roślinno-zwierzęcą, w tym produkcję bydła na wysoką skalę i zatrudnia
ponad 100 pracowników.
Przy określaniu nowych warunków, na jakich umowa miałaby być kontynuowana,
KOWR analizuje zarówno oczekiwania rolników indywidualnych, jak też sytuację
dzierżawcy. Jednakże działania KOWR, w odpowiedzi na zapotrzebowanie
okolicznych rolników na grunty ZWRSP, co do zasady, nie powinny prowadzić
do likwidacji działalności dotychczasowego dzierżawcy. KOWR w każdym przypadku
rozpatruje szereg innych kwestii, wiążących się z wykonywaniem danej umowy,
w szczególności: rodzaj i profil prowadzonej działalności rolniczej, wyniki kontroli
weryfikujące należyte wywiązywanie się dzierżawcy z obowiązków wynikających
z umowy, poziom zatrudnienia, nakłady poniesione w ramach prowadzonej
-- 2 of 6 --
działalności rolniczej, udział w programach finansowanych albo współfinansowanych
ze środków pomocowych, dla których wymagany jest okres „związania celem”.
Ustalenia w tym zakresie powinny stanowić kryterium ewentualnego wyłączenia
z umowy gruntów w chwili wydłużenia okresu dzierżawy, czy też zamieszczenia
w umowie zastrzeżenia, które umożliwiłoby wyłączenie w przyszłości gruntów,
w zależności od zgłaszanego przez rolników zapotrzebowania na grunty.
W tym miejscu należy zaznaczyć, że kwestie dotyczące procedury wydłużania umów
dzierżawy i wyłączania z przedmiotu dzierżawy gruntów do tzw. „odrębnego
zagospodarowania” obecnie reguluje zarządzenie Nr 54/2024/Z Dyrektora
Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa z dnia 3 października 2024 r.
zmieniające zarządzenie w sprawie wprowadzenia „Wytycznych w sprawie
wykonywania umowy dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu
Państwa”.
Pierwotna umowa dzierżawy zawarta ze spółką obejmowała nieruchomości o
powierzchni 4 116,8489 ha. Biorąc zatem pod uwagę to, że w trakcie trwania umowy
dzierżawy dokonano wyłączenia gruntów z przedmiotu dzierżawy do odrębnego
zagospodarowania o łącznej powierzchni 1 041 ha (tj. 25% powierzchni pierwotnej;
ponadto, w trakcie trwania umowy dzierżawy, spółka nabyła w drodze
pierwszeństwa 753,3289 ha), przy wydłużaniu umowy dzierżawy, zgodnie z
postanowieniami ww. zarządzenia, możliwe jest wyłączenie gruntów o powierzchni
łącznej 420,411 ha, tj. 193,4849 ha (5% powierzchni pierwotnej) i 226,9261 ha (10%
użytków rolnych znajdujących się aktualnie w dzierżawie). Dodatkowo należy
wskazać, że spółka nie podlegała wyłączeniom 30% powierzchni użytków rolnych
będących przedmiotem dzierżawy na podstawie przepisów ustawy z dnia 16
września 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi
Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1382).
Zgodnie z ww. zarządzeniem istnieje możliwość wydłużenia umów dzierżawy
na okres od 10 do 20 lat. Spółka złożyła stosowny wniosek o przedłużenie umowy
dzierżawy w wymaganym ustawowo terminie. KOWR przedstawił dzierżawcy
stanowisko odnośnie warunków dalszego dzierżawienia nieruchomości w terminie
miesiąca od dnia złożenia oświadczenia o zamiarze dalszego dzierżawienia
nieruchomości. Oddział terenowy KOWR zaproponował wyłączenie z przedmiotu
-- 3 of 6 --
umowy części gruntów rolnych w celu rozdysponowania ich na powiększenie
gospodarstw rodzinnych.
Należy także zauważyć, iż restrukturyzacja zorganizowanych, zabudowanych
nieruchomości rolnych ZWRSP prowadzona powinna być tak, aby gospodarstwa
rolne prowadzące działalność na tym majątku mogły prowadzić racjonalną
gospodarkę, w szczególności produkcję zwierzęcą. Obecnie kwestia wspierania
gospodarstw prowadzących produkcję zwierzęcą stała się szczególnie istotna.
Wynika to z obserwowanego w ostatnim czasie spadku tej produkcji. Według
posiadanych przez KOWR informacji, spółka Przedsiębiorstwo Rolne Rusko sp. z o.o.
prowadzi intensywną produkcję bydła.
KOWR, w oparciu o powszechnie obowiązuje przepisy prawa i zasady
gospodarowania mieniem Skarbu Państwa wynikające m.in. z ustawy z dnia 19
października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
oraz przepisów wykonawczych, podejmuje odpowiedzialne działania, w tym wydając
właściwe wytyczne regulujące zasady postępowania przez oddziały terenowe KOWR
w powyższym zakresie, z wysłuchaniem argumentów środowisk rolniczych, w tym na
płaszczyźnie Rad Społecznych działających przy oddziałach terenowych KOWR.
Konieczność zachowania należytej staranności przy gospodarowaniu mieniem Skarbu
Państwa, wymaga określenia, jasnych, proporcjonalnych, transparentnych oraz
słusznych warunków i trybu gospodarowania tym mieniem. Wytyczne określone
zarządzeniami Dyrektora Generalnego KOWR mają na celu ujednolicenie sposobu
postępowania oddziałów terenowych KOWR w procesie rozdysponowania
nieruchomości rolnych ZWRSP.
Wytyczne i zasady wprowadzone zarządzeniem nr 54/2024/Z Dyrektora
Generalnego KOWR (po uprzedniej ich akceptacji przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju
Wsi), ujednolicają i porządkują kwestie dotyczące procedury wydłużania umów
dzierżawy i wyłączania z przedmiotu dzierżawy gruntów do odrębnego
zagospodarowania w odniesieniu do tych umów, które podlegają przedłużeniu.
Jednocześnie tym samym zapewniają równe traktowanie przez KOWR wszystkich
swoich kontrahentów w procesie gospodarowania gruntami ZWRSP. Przedłużanie
umów dzierżawy na okresy wskazane w zarządzeniu nr 54/2024/Z Dyrektora
Generalnego KOWR stanowi generalną zasadę przy rozpatrywaniu przez oddziały
-- 4 of 6 --
terenowe KOWR wniosków dzierżawców. Umowy mogą być przedłużane zarówno
na okres krótszy niż 10 lat, jak i na okres dłuższy niż 20 lat. W praktyce, nie sposób
jednak przewidzieć wszystkich sytuacji i na ich podstawie opracować możliwe
scenariusze. W kwestii zaś wyłączania z przedmiotu dzierżawy kolejnych gruntów,
generalną zasadą jest stworzenie możliwości realizacji przez KOWR wyłączania
z umów dzierżawy gruntów do odrębnego zagospodarowania, o powierzchni co
najmniej 30% powierzchni, ale nie więcej niż 50% pierwotnie wydzierżawionej.
Wniosek dzierżawcy o przedłużenie umowy złożony w oparciu o art. 39 ust. 2
ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi
Skarbu Państwa stanowi dla KOWR informację, że jest on zainteresowany dalszym
dzierżawieniem nieruchomości. Przy określaniu warunków, na jakich umowa będzie
kontynuowana brane jest pod uwagę również zainteresowanie okolicznych rolników
indywidualnych gruntami na powiększenie gospodarstw rodzinnych. Nie oznacza to
jednak, że KOWR automatycznie powinien wygasić w każdym przypadku umowę
zawartą ze spółką prawa handlowego, a w przypadku rolnika indywidualnego ją
wydłużyć, nie rozpatrzywszy innych aspektów wiążących się z wykonywaniem danej
umowy dzierżawy. Niewątpliwie ustalenia w zakresie zapotrzebowania na grunty,
łącznie z innymi aspektami dotyczącymi aktualnej sytuacji dzierżawcy (m.in. profil
prowadzonej produkcji rolniczej, udział w programach finansowanych albo
współfinansowanych ze środków pomocowych, dla których wymagany jest okres
„związania celem”, poziom zatrudnienia, nakłady poniesione w ramach prowadzonej
działalności rolniczej) - powinny stanowić kryterium ewentualnego wyłączenia z
umowy gruntów, z uwzględnieniem zasad wprowadzonych zarządzeniem Dyrektora
Generalnego KOWR nr 54/2024/Z, w chwili wydłużenia okresu dzierżawy, czy też
zamieszczenia w umowie takiego zastrzeżenia, które umożliwiłoby wyłączenie
w przyszłości gruntów w zależności od zgłaszanego zapotrzebowania rolników.
Jednakże działania KOWR, w odpowiedzi na zapotrzebowanie okolicznych rolników
na grunty ZWRSP, co do zasady, nie mogą prowadzić do likwidacji działalności
gospodarczej dotychczasowego dzierżawcy. Każda więc umowa podlega odrębnej
analizie, w szczególności pod względem zasadności jej kontynuowania
w dotychczasowym lub zmienionym kształcie.
-- 5 of 6 --
KOWR poinformował, że Dyrektor Oddziału Terenowego KOWR w Poznaniu
wystąpił do Centrali KOWR z wnioskiem o udzielenie szczególnego pełnomocnictwa
przez Dyrektora Generalnego KOWR na przedłużenie umowy dzierżawy ze spółką
Gospodarstwo Rolne Rusko sp. z o.o. Z przesłanej dokumentacji wynika, że z uwagi
na duże zapotrzebowanie na grunty zgłaszane przez rolników i opinię Wielkopolskiej
Izby Rolniczej w tym zakresie, planowane jest wyłączenie z tej umowy gruntów do
odrębnego rozdysponowania na rzecz rolników indywidualnych o powierzchni
507,1824 ha, w tym 255,4185 ha – z dniem 31 października 2026 r. i 251,7639 ha
– z dniem 31 października 2027 r. Propozycja ww. Oddziału Terenowego zostanie
poddana przez Centralę KOWR szczegółowej analizie. Kwestia ewentualnego
wydłużenia umowy dzierżawy na warunkach przedstawionych dzierżawcy
przez ww. Oddział Terenowy nie została na chwilę obecną ostatecznie
rozstrzygnięta.
Ponadto należy zaznaczyć, że aktualna powierzchnia tzw. „wolnych gruntów” ZWRSP
na terenie gminy, w której położna jest dzierżawiona nieruchomość i gmin
graniczących, wynosi 43,77 ha, natomiast powierzchnia gruntów ZWRSP objętych
umowami dzierżawy, których ww. Oddział Terenowy nie zamierza wydłużyć albo nie
zostaną one przedłużone ze względów formalno-prawnych i powrócą do ponownego
rozdysponowania w latach 2025-2027 wynosi ok. 8 700 ha.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Jacek Czerniak
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 6 of 6 --
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Warszawa, 16 grudnia 2025 r.
znak sprawy: DNI.mr.058.32.2025
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 13827 Pani Poseł Karoliny Pawliczak
„w sprawie możliwości wyłączenia części gruntów rolnych z dzierżawy.”
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na ww. interpelację, uprzejmie informuję, co następuje.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu
nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 826), Skarb
Państwa powierzył Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa (powoływanemu
dalej jako „KOWR”), wykonywanie prawa własności i innych praw rzeczowych na
jego rzecz w stosunku do mienia, o którym mowa w art. 1 i 2 tej ustawy. Zgodnie zaś
z art. 5 ust. 2 ww. ustawy, KOWR, obejmując we władanie powierzone składniki
mienia Skarbu Państwa, wykonuje we własnym imieniu prawa i obowiązki z nimi
związane w stosunku do osób trzecich, jak również we własnym imieniu wykonuje
związane z tymi składnikami obowiązki publicznoprawne. Podmiotem uprawnionym
do reprezentowania Skarbu Państwa w zakresie m.in. sposobu zagospodarowania
mienia wchodzącego w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa
(powoływanego dalej jako „ZWRSP”), jest zatem KOWR.
KOWR, na podstawie art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r.
o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, gospodaruje ZWRSP
w pierwszej kolejności w drodze wydzierżawienia albo sprzedaży nieruchomości
rolnych na powiększenie lub utworzenie gospodarstw rodzinnych. Zgodnie
-- 1 of 6 --
z art. 39 ust. 1 przywołanej ustawy, wydzierżawienie nieruchomości rolnych
wchodzących w skład ZWRSP co do zasady następuje w drodze przetargu ofert
pisemnych lub publicznego przetargu ustnego. Zatem, co do zasady, głównym
kierunkiem rozdysponowania przez KOWR gruntów rolnych ZWRSP są przetargi
ograniczone do rolników indywidualnych.
Należy mieć na uwadze, iż KOWR powołany został do wspierania działalności
wytwórczej w rolnictwie i jego działania muszą wpisywać się w ramy obowiązującego
ustawodawstwa w tym zakresie. Nie budzi wątpliwości, iż rolnicy indywidualni w
rozumieniu ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego
(Dz. U. z 2025 r. poz. 1653), znajdują się obecnie na preferowanej pozycji w procesie
rozdysponowania gruntów rolnych ZWRSP. W myśl art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 19
października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
osoba prawna nie może przystąpić do pierwszego przetargu na dzierżawę gruntu
rolnego o powierzchni przekraczającej 1 ha użytków rolnych. KOWR dokonuje też
szeregu interwencji na rynku prywatnym w przypadku transakcji, których stronami
nie są rolnicy indywidualni.
W celu udzielenia odpowiedzi w sprawie będącej przedmiotem interpelacji
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi wystąpiło do Centrali KOWR o przekazanie
szczegółowych informacji. Jak wynika z informacji przekazanych przez KOWR
umowa dzierżawy z dnia 12 lipca 1996 r. obowiązuje do dnia 1 lipca 2026 r. Obecnie
obejmuje nieruchomości o powierzchni 2 321,9503 ha. Dzierżawca prowadzi
produkcję roślinno-zwierzęcą, w tym produkcję bydła na wysoką skalę i zatrudnia
ponad 100 pracowników.
Przy określaniu nowych warunków, na jakich umowa miałaby być kontynuowana,
KOWR analizuje zarówno oczekiwania rolników indywidualnych, jak też sytuację
dzierżawcy. Jednakże działania KOWR, w odpowiedzi na zapotrzebowanie
okolicznych rolników na grunty ZWRSP, co do zasady, nie powinny prowadzić
do likwidacji działalności dotychczasowego dzierżawcy. KOWR w każdym przypadku
rozpatruje szereg innych kwestii, wiążących się z wykonywaniem danej umowy,
w szczególności: rodzaj i profil prowadzonej działalności rolniczej, wyniki kontroli
weryfikujące należyte wywiązywanie się dzierżawcy z obowiązków wynikających
z umowy, poziom zatrudnienia, nakłady poniesione w ramach prowadzonej
-- 2 of 6 --
działalności rolniczej, udział w programach finansowanych albo współfinansowanych
ze środków pomocowych, dla których wymagany jest okres „związania celem”.
Ustalenia w tym zakresie powinny stanowić kryterium ewentualnego wyłączenia
z umowy gruntów w chwili wydłużenia okresu dzierżawy, czy też zamieszczenia
w umowie zastrzeżenia, które umożliwiłoby wyłączenie w przyszłości gruntów,
w zależności od zgłaszanego przez rolników zapotrzebowania na grunty.
W tym miejscu należy zaznaczyć, że kwestie dotyczące procedury wydłużania umów
dzierżawy i wyłączania z przedmiotu dzierżawy gruntów do tzw. „odrębnego
zagospodarowania” obecnie reguluje zarządzenie Nr 54/2024/Z Dyrektora
Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa z dnia 3 października 2024 r.
zmieniające zarządzenie w sprawie wprowadzenia „Wytycznych w sprawie
wykonywania umowy dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu
Państwa”.
Pierwotna umowa dzierżawy zawarta ze spółką obejmowała nieruchomości o
powierzchni 4 116,8489 ha. Biorąc zatem pod uwagę to, że w trakcie trwania umowy
dzierżawy dokonano wyłączenia gruntów z przedmiotu dzierżawy do odrębnego
zagospodarowania o łącznej powierzchni 1 041 ha (tj. 25% powierzchni pierwotnej;
ponadto, w trakcie trwania umowy dzierżawy, spółka nabyła w drodze
pierwszeństwa 753,3289 ha), przy wydłużaniu umowy dzierżawy, zgodnie z
postanowieniami ww. zarządzenia, możliwe jest wyłączenie gruntów o powierzchni
łącznej 420,411 ha, tj. 193,4849 ha (5% powierzchni pierwotnej) i 226,9261 ha (10%
użytków rolnych znajdujących się aktualnie w dzierżawie). Dodatkowo należy
wskazać, że spółka nie podlegała wyłączeniom 30% powierzchni użytków rolnych
będących przedmiotem dzierżawy na podstawie przepisów ustawy z dnia 16
września 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi
Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1382).
Zgodnie z ww. zarządzeniem istnieje możliwość wydłużenia umów dzierżawy
na okres od 10 do 20 lat. Spółka złożyła stosowny wniosek o przedłużenie umowy
dzierżawy w wymaganym ustawowo terminie. KOWR przedstawił dzierżawcy
stanowisko odnośnie warunków dalszego dzierżawienia nieruchomości w terminie
miesiąca od dnia złożenia oświadczenia o zamiarze dalszego dzierżawienia
nieruchomości. Oddział terenowy KOWR zaproponował wyłączenie z przedmiotu
-- 3 of 6 --
umowy części gruntów rolnych w celu rozdysponowania ich na powiększenie
gospodarstw rodzinnych.
Należy także zauważyć, iż restrukturyzacja zorganizowanych, zabudowanych
nieruchomości rolnych ZWRSP prowadzona powinna być tak, aby gospodarstwa
rolne prowadzące działalność na tym majątku mogły prowadzić racjonalną
gospodarkę, w szczególności produkcję zwierzęcą. Obecnie kwestia wspierania
gospodarstw prowadzących produkcję zwierzęcą stała się szczególnie istotna.
Wynika to z obserwowanego w ostatnim czasie spadku tej produkcji. Według
posiadanych przez KOWR informacji, spółka Przedsiębiorstwo Rolne Rusko sp. z o.o.
prowadzi intensywną produkcję bydła.
KOWR, w oparciu o powszechnie obowiązuje przepisy prawa i zasady
gospodarowania mieniem Skarbu Państwa wynikające m.in. z ustawy z dnia 19
października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
oraz przepisów wykonawczych, podejmuje odpowiedzialne działania, w tym wydając
właściwe wytyczne regulujące zasady postępowania przez oddziały terenowe KOWR
w powyższym zakresie, z wysłuchaniem argumentów środowisk rolniczych, w tym na
płaszczyźnie Rad Społecznych działających przy oddziałach terenowych KOWR.
Konieczność zachowania należytej staranności przy gospodarowaniu mieniem Skarbu
Państwa, wymaga określenia, jasnych, proporcjonalnych, transparentnych oraz
słusznych warunków i trybu gospodarowania tym mieniem. Wytyczne określone
zarządzeniami Dyrektora Generalnego KOWR mają na celu ujednolicenie sposobu
postępowania oddziałów terenowych KOWR w procesie rozdysponowania
nieruchomości rolnych ZWRSP.
Wytyczne i zasady wprowadzone zarządzeniem nr 54/2024/Z Dyrektora
Generalnego KOWR (po uprzedniej ich akceptacji przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju
Wsi), ujednolicają i porządkują kwestie dotyczące procedury wydłużania umów
dzierżawy i wyłączania z przedmiotu dzierżawy gruntów do odrębnego
zagospodarowania w odniesieniu do tych umów, które podlegają przedłużeniu.
Jednocześnie tym samym zapewniają równe traktowanie przez KOWR wszystkich
swoich kontrahentów w procesie gospodarowania gruntami ZWRSP. Przedłużanie
umów dzierżawy na okresy wskazane w zarządzeniu nr 54/2024/Z Dyrektora
Generalnego KOWR stanowi generalną zasadę przy rozpatrywaniu przez oddziały
-- 4 of 6 --
terenowe KOWR wniosków dzierżawców. Umowy mogą być przedłużane zarówno
na okres krótszy niż 10 lat, jak i na okres dłuższy niż 20 lat. W praktyce, nie sposób
jednak przewidzieć wszystkich sytuacji i na ich podstawie opracować możliwe
scenariusze. W kwestii zaś wyłączania z przedmiotu dzierżawy kolejnych gruntów,
generalną zasadą jest stworzenie możliwości realizacji przez KOWR wyłączania
z umów dzierżawy gruntów do odrębnego zagospodarowania, o powierzchni co
najmniej 30% powierzchni, ale nie więcej niż 50% pierwotnie wydzierżawionej.
Wniosek dzierżawcy o przedłużenie umowy złożony w oparciu o art. 39 ust. 2
ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi
Skarbu Państwa stanowi dla KOWR informację, że jest on zainteresowany dalszym
dzierżawieniem nieruchomości. Przy określaniu warunków, na jakich umowa będzie
kontynuowana brane jest pod uwagę również zainteresowanie okolicznych rolników
indywidualnych gruntami na powiększenie gospodarstw rodzinnych. Nie oznacza to
jednak, że KOWR automatycznie powinien wygasić w każdym przypadku umowę
zawartą ze spółką prawa handlowego, a w przypadku rolnika indywidualnego ją
wydłużyć, nie rozpatrzywszy innych aspektów wiążących się z wykonywaniem danej
umowy dzierżawy. Niewątpliwie ustalenia w zakresie zapotrzebowania na grunty,
łącznie z innymi aspektami dotyczącymi aktualnej sytuacji dzierżawcy (m.in. profil
prowadzonej produkcji rolniczej, udział w programach finansowanych albo
współfinansowanych ze środków pomocowych, dla których wymagany jest okres
„związania celem”, poziom zatrudnienia, nakłady poniesione w ramach prowadzonej
działalności rolniczej) - powinny stanowić kryterium ewentualnego wyłączenia z
umowy gruntów, z uwzględnieniem zasad wprowadzonych zarządzeniem Dyrektora
Generalnego KOWR nr 54/2024/Z, w chwili wydłużenia okresu dzierżawy, czy też
zamieszczenia w umowie takiego zastrzeżenia, które umożliwiłoby wyłączenie
w przyszłości gruntów w zależności od zgłaszanego zapotrzebowania rolników.
Jednakże działania KOWR, w odpowiedzi na zapotrzebowanie okolicznych rolników
na grunty ZWRSP, co do zasady, nie mogą prowadzić do likwidacji działalności
gospodarczej dotychczasowego dzierżawcy. Każda więc umowa podlega odrębnej
analizie, w szczególności pod względem zasadności jej kontynuowania
w dotychczasowym lub zmienionym kształcie.
-- 5 of 6 --
KOWR poinformował, że Dyrektor Oddziału Terenowego KOWR w Poznaniu
wystąpił do Centrali KOWR z wnioskiem o udzielenie szczególnego pełnomocnictwa
przez Dyrektora Generalnego KOWR na przedłużenie umowy dzierżawy ze spółką
Gospodarstwo Rolne Rusko sp. z o.o. Z przesłanej dokumentacji wynika, że z uwagi
na duże zapotrzebowanie na grunty zgłaszane przez rolników i opinię Wielkopolskiej
Izby Rolniczej w tym zakresie, planowane jest wyłączenie z tej umowy gruntów do
odrębnego rozdysponowania na rzecz rolników indywidualnych o powierzchni
507,1824 ha, w tym 255,4185 ha – z dniem 31 października 2026 r. i 251,7639 ha
– z dniem 31 października 2027 r. Propozycja ww. Oddziału Terenowego zostanie
poddana przez Centralę KOWR szczegółowej analizie. Kwestia ewentualnego
wydłużenia umowy dzierżawy na warunkach przedstawionych dzierżawcy
przez ww. Oddział Terenowy nie została na chwilę obecną ostatecznie
rozstrzygnięta.
Ponadto należy zaznaczyć, że aktualna powierzchnia tzw. „wolnych gruntów” ZWRSP
na terenie gminy, w której położna jest dzierżawiona nieruchomość i gmin
graniczących, wynosi 43,77 ha, natomiast powierzchnia gruntów ZWRSP objętych
umowami dzierżawy, których ww. Oddział Terenowy nie zamierza wydłużyć albo nie
zostaną one przedłużone ze względów formalno-prawnych i powrócą do ponownego
rozdysponowania w latach 2025-2027 wynosi ok. 8 700 ha.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Jacek Czerniak
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 6 of 6 --