Interpelacja nr 13699
Interpelacja w sprawie działań Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz przyjęcia i wsparcia amerykańskich badaczy, naukowców i studentów dotkniętych represjami ze strony administracji Donalda Trumpa
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (63%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie działań Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz przyjęcia i wsparcia amerykańskich badaczy, naukowców i studentów dotkniętych represjami ze strony administracji Donalda Trumpa
Interpelacja nr 13699
do ministra nauki i szkolnictwa wyższego
w sprawie działań Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz przyjęcia i wsparcia amerykańskich badaczy, naukowców i studentów dotkniętych represjami ze strony administracji Donalda Trumpa
Zgłaszający: Marta Stożek
Data wpływu: 21-11-2025
Szanowny Panie Ministrze,
z rosnącym niepokojem obserwujemy nasilające się procesy erozji wolności akademickiej w Stanach Zjednoczonych. Coraz liczniejsze przypadki represji wobec środowisk naukowych – w tym ograniczenia finansowania badań, represje za działalność obywatelską, demontaż programów równościowych oraz polityczne ataki na uczelnie – skłaniają amerykańskich naukowców, doktorantów i studentów do poszukiwania bezpiecznych warunków do prowadzenia działalności naukowej poza granicami swojego kraju. W sytuacji, w której instytucje odpowiedzialne za rozwój nauki i edukacji są systematycznie podważane lub demontowane, wielu przedstawicieli świata akademickiego staje przed koniecznością podjęcia trudnej decyzji o emigracji.
Jak argumentuje Bartosz Rydliński w artykule opublikowanym w „Social Europe”, ten dramatyczny kryzys w jednym z dotąd wiodących światowych centrów nauki powinien być przez Europę, w tym Polskę, nie tylko zauważony, ale przede wszystkim wykorzystany jako strategiczna szansa. Polska, jako członek Unii Europejskiej i kraj opowiadający się za poszanowaniem praw człowieka i swobód obywatelskich, ma obecnie niepowtarzalną okazję, aby stać się bezpiecznym i atrakcyjnym miejscem dla wybitnych naukowców zza Atlantyku. Przyjęcie uczonych, którzy stanowią elitę intelektualną zagrożoną przez autorytarną politykę, może wzmocnić nasz potencjał badawczy, dydaktyczny oraz instytucjonalny w sposób głęboki i długofalowy. To również szansa na przekształcenie polskich uczelni w ośrodki nowoczesnej refleksji i innowacji, otwarte na globalne procesy i dynamiczne środowiska akademickie.
Sprowadzenie do Polski amerykańskich uczonych, którzy z powodu represji zmuszeni są opuścić swoje dotychczasowe miejsca pracy, niesie ze sobą szereg korzyści dla naszego kraju – zarówno w wymiarze intelektualnym, jak i gospodarczym, technologicznym oraz wizerunkowym. Uczeni ci, nierzadko z doświadczeniem zdobytym na najbardziej prestiżowych uniwersytetach świata, mogą wnieść do polskiego systemu akademickiego nowe spojrzenie, najnowsze metody badawcze oraz innowacyjne podejścia dydaktyczne. Ich obecność na polskich uczelniach może przyczynić się do intensyfikacji międzynarodowych projektów badawczych, zwiększenia liczby publikacji w renomowanych czasopismach oraz wzrostu konkurencyjności polskiej nauki na arenie międzynarodowej. Dodatkowo ich zaangażowanie w życie akademickie może inspirować polskich studentów i pracowników naukowych do większej odwagi w podejmowaniu tematów interdyscyplinarnych i przełomowych, które często nie mieszczą się w sztywnych ramach krajowych programów badawczych.
Równie istotnym aspektem jest tworzenie i rozwijanie międzynarodowych sieci współpracy. Przyjęcie zagranicznych badaczy wiąże się z naturalnym wzrostem liczby wspólnych projektów, partnerstw i konsorcjów naukowych, które mogą skutecznie konkurować o prestiżowe granty europejskie i globalne. Ich obecność może otworzyć nowe drogi współpracy między uczelniami, zarówno poprzez partnerstwa instytucjonalne, jak i dzięki indywidualnym kontaktom i inicjatywom, które z czasem przekształcają się w trwałe relacje akademickie. Polska może stać się ważnym węzłem w globalnych sieciach wiedzy, stanowiąc pomost między europejską, północnoamerykańską i globalną nauką. Taka rola nie tylko zwiększa prestiż, ale również przekłada się na konkretne inwestycje, dostęp do nowoczesnej infrastruktury badawczej i większy wpływ na międzynarodowe procesy decyzyjne w dziedzinie nauki. Z czasem mogłoby to również doprowadzić do powstania wyspecjalizowanych centrów doskonałości, których marka i osiągnięcia promieniowałyby na cały region Europy Środkowo-Wschodniej.
To również szansa na umacnianie pozycji Polski jako regionalnego lidera w dziedzinie innowacji i transferu technologii. Inwestycja w kadry naukowe o międzynarodowym profilu przekłada się bezpośrednio na poprawę jakości badań stosowanych, rozwój start-upów technologicznych oraz wzrost atrakcyjności Polski jako lokalizacji dla centrów badawczo-rozwojowych międzynarodowych firm. Wzmacnia to również lokalne ekosystemy innowacji, szczególnie w miastach uniwersyteckich, gdzie obecność zagranicznych badaczy i studentów napędza rozwój społeczny, ekonomiczny i kulturowy. Tego rodzaju rozwój może przyczynić się do dywersyfikacji gospodarki i zmniejszenia jej zależności od przemysłu niskich technologii oraz taniej siły roboczej. Długofalowo może również skutkować zwiększeniem odporności gospodarki na zewnętrzne szoki, dzięki budowie silnego zaplecza intelektualnego i technologicznego, zdolnego do reagowania na zmienne warunki rynkowe i społeczne.
Warto także podkreślić wpływ na jakość kształcenia przyszłych pokoleń. Amerykańscy naukowcy, znani z innowacyjnego podejścia do dydaktyki i pracy ze studentami, mogą wzmocnić kulturę akademicką opartą na otwartym dialogu, interdyscyplinarności oraz krytycznym myśleniu. Ich udział w kształtowaniu nowych kierunków studiów, programów dydaktycznych, projektów badawczo-edukacyjnych czy prowadzeniu zajęć w języku angielskim znacząco podniesie poziom umiędzynarodowienia polskiego szkolnictwa wyższego. To z kolei zwiększy jego atrakcyjność dla studentów z całego świata oraz dla samych Polek i Polaków, którzy coraz częściej decydują się na edukację za granicą. Dzięki takim działaniom możemy zatrzymać odpływ młodych talentów, a jednocześnie budować wizerunek Polski jako kraju otwartego na świat, innowacyjnego i nowoczesnego. Co więcej, pojawienie się na polskich uczelniach naukowców z międzynarodowym dorobkiem może prowadzić do podniesienia ogólnych standardów nauczania, przyspieszenia wdrażania cyfrowych narzędzi dydaktycznych oraz rozwoju metod opartych na aktywnym uczestnictwie studentów.
Wreszcie działania te mają również głęboki wymiar moralny, polityczny i symboliczny. Polska może i powinna stać się państwem, które w obliczu globalnych kryzysów politycznych staje po stronie wolności akademickiej, rzetelności naukowej i praw człowieka. Taka postawa nie tylko wzmocni nasz wizerunek jako kraju odpowiedzialnego i otwartego, lecz także przyczyni się do budowania długofalowych relacji międzynarodowych opartych na zaufaniu i wzajemnym szacunku. Pokazując, że potrafimy reagować na zagrożenia dla wolności akademickiej w innych częściach świata, zyskujemy reputację partnera godnego zaufania, którego zaangażowanie w obronę wartości demokratycznych nie kończy się na deklaracjach. W dobie nasilających się tendencji autorytarnych odważna postawa Polski może być źródłem inspiracji także dla innych państw regionu, pokazując, że możliwe jest prowadzenie polityki naukowej w duchu otwartości, odwagi i odpowiedzialności.
Przyjęcie i wsparcie amerykańskich naukowców uciekających przed represjami to nie tylko gest solidarności – to realna inwestycja w przyszłość europejskiego, a także polskiego świata nauki, który może zyskać na tym doświadczeniu nową jakość, energię i kierunek rozwoju. Dodatkowo takie zaangażowanie może wzmocnić pozycję Polski w polityce unijnej jako kraju inicjującego ambitne i wartościowe projekty akademickie, a tym samym otwierającego nowe pola współpracy między instytucjami europejskimi. W dobie nasilających się napięć geopolitycznych i rosnącej rywalizacji o zasoby intelektualne Polska ma szansę wyprzedzić inne kraje regionu i stać się centrum napływu globalnego talentu – pod warunkiem że podejmie działania już teraz. Rzeczywista zmiana wymaga jednak konkretnych narzędzi, takich jak programy wsparcia migracyjnego, uproszczone procedury uznawania kwalifikacji, elastyczne modele zatrudnienia akademickiego oraz aktywna promocja Polski jako destynacji naukowej.
W związku z powyższym proszę Pana Ministra o odpowiedź na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego monitoruje sytuację amerykańskich naukowców i studentów dotkniętych represjami?
Czy Polska planuje – samodzielnie lub w ramach unijnych instrumentów – uruchomienie programu wsparcia (stypendialnego, grantowego, instytucjonalnego) dla naukowców z USA?
Czy rozważane są zmiany w przepisach wizowych i imigracyjnych, które mogłyby ułatwić amerykańskim badaczom szybkie podjęcie pracy w polskich uczelniach i instytutach badawczych?
Czy Polska planuje zaproponować na forum UE inicjatywę mającą na celu przyjęcie szerokiego programu relokacyjnego dla osób z sektora nauki w USA?
Jakie środki finansowe są obecnie przeznaczane na internacjonalizację polskiego szkolnictwa wyższego i czy możliwe jest ich zwiększenie w odpowiedzi na bieżący kryzys?
Z wyrazami szacunku Marta Stożek
Interpelacja nr 13699
do ministra nauki i szkolnictwa wyższego
w sprawie działań Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz przyjęcia i wsparcia amerykańskich badaczy, naukowców i studentów dotkniętych represjami ze strony administracji Donalda Trumpa
Zgłaszający: Marta Stożek
Data wpływu: 21-11-2025
Szanowny Panie Ministrze,
z rosnącym niepokojem obserwujemy nasilające się procesy erozji wolności akademickiej w Stanach Zjednoczonych. Coraz liczniejsze przypadki represji wobec środowisk naukowych – w tym ograniczenia finansowania badań, represje za działalność obywatelską, demontaż programów równościowych oraz polityczne ataki na uczelnie – skłaniają amerykańskich naukowców, doktorantów i studentów do poszukiwania bezpiecznych warunków do prowadzenia działalności naukowej poza granicami swojego kraju. W sytuacji, w której instytucje odpowiedzialne za rozwój nauki i edukacji są systematycznie podważane lub demontowane, wielu przedstawicieli świata akademickiego staje przed koniecznością podjęcia trudnej decyzji o emigracji.
Jak argumentuje Bartosz Rydliński w artykule opublikowanym w „Social Europe”, ten dramatyczny kryzys w jednym z dotąd wiodących światowych centrów nauki powinien być przez Europę, w tym Polskę, nie tylko zauważony, ale przede wszystkim wykorzystany jako strategiczna szansa. Polska, jako członek Unii Europejskiej i kraj opowiadający się za poszanowaniem praw człowieka i swobód obywatelskich, ma obecnie niepowtarzalną okazję, aby stać się bezpiecznym i atrakcyjnym miejscem dla wybitnych naukowców zza Atlantyku. Przyjęcie uczonych, którzy stanowią elitę intelektualną zagrożoną przez autorytarną politykę, może wzmocnić nasz potencjał badawczy, dydaktyczny oraz instytucjonalny w sposób głęboki i długofalowy. To również szansa na przekształcenie polskich uczelni w ośrodki nowoczesnej refleksji i innowacji, otwarte na globalne procesy i dynamiczne środowiska akademickie.
Sprowadzenie do Polski amerykańskich uczonych, którzy z powodu represji zmuszeni są opuścić swoje dotychczasowe miejsca pracy, niesie ze sobą szereg korzyści dla naszego kraju – zarówno w wymiarze intelektualnym, jak i gospodarczym, technologicznym oraz wizerunkowym. Uczeni ci, nierzadko z doświadczeniem zdobytym na najbardziej prestiżowych uniwersytetach świata, mogą wnieść do polskiego systemu akademickiego nowe spojrzenie, najnowsze metody badawcze oraz innowacyjne podejścia dydaktyczne. Ich obecność na polskich uczelniach może przyczynić się do intensyfikacji międzynarodowych projektów badawczych, zwiększenia liczby publikacji w renomowanych czasopismach oraz wzrostu konkurencyjności polskiej nauki na arenie międzynarodowej. Dodatkowo ich zaangażowanie w życie akademickie może inspirować polskich studentów i pracowników naukowych do większej odwagi w podejmowaniu tematów interdyscyplinarnych i przełomowych, które często nie mieszczą się w sztywnych ramach krajowych programów badawczych.
Równie istotnym aspektem jest tworzenie i rozwijanie międzynarodowych sieci współpracy. Przyjęcie zagranicznych badaczy wiąże się z naturalnym wzrostem liczby wspólnych projektów, partnerstw i konsorcjów naukowych, które mogą skutecznie konkurować o prestiżowe granty europejskie i globalne. Ich obecność może otworzyć nowe drogi współpracy między uczelniami, zarówno poprzez partnerstwa instytucjonalne, jak i dzięki indywidualnym kontaktom i inicjatywom, które z czasem przekształcają się w trwałe relacje akademickie. Polska może stać się ważnym węzłem w globalnych sieciach wiedzy, stanowiąc pomost między europejską, północnoamerykańską i globalną nauką. Taka rola nie tylko zwiększa prestiż, ale również przekłada się na konkretne inwestycje, dostęp do nowoczesnej infrastruktury badawczej i większy wpływ na międzynarodowe procesy decyzyjne w dziedzinie nauki. Z czasem mogłoby to również doprowadzić do powstania wyspecjalizowanych centrów doskonałości, których marka i osiągnięcia promieniowałyby na cały region Europy Środkowo-Wschodniej.
To również szansa na umacnianie pozycji Polski jako regionalnego lidera w dziedzinie innowacji i transferu technologii. Inwestycja w kadry naukowe o międzynarodowym profilu przekłada się bezpośrednio na poprawę jakości badań stosowanych, rozwój start-upów technologicznych oraz wzrost atrakcyjności Polski jako lokalizacji dla centrów badawczo-rozwojowych międzynarodowych firm. Wzmacnia to również lokalne ekosystemy innowacji, szczególnie w miastach uniwersyteckich, gdzie obecność zagranicznych badaczy i studentów napędza rozwój społeczny, ekonomiczny i kulturowy. Tego rodzaju rozwój może przyczynić się do dywersyfikacji gospodarki i zmniejszenia jej zależności od przemysłu niskich technologii oraz taniej siły roboczej. Długofalowo może również skutkować zwiększeniem odporności gospodarki na zewnętrzne szoki, dzięki budowie silnego zaplecza intelektualnego i technologicznego, zdolnego do reagowania na zmienne warunki rynkowe i społeczne.
Warto także podkreślić wpływ na jakość kształcenia przyszłych pokoleń. Amerykańscy naukowcy, znani z innowacyjnego podejścia do dydaktyki i pracy ze studentami, mogą wzmocnić kulturę akademicką opartą na otwartym dialogu, interdyscyplinarności oraz krytycznym myśleniu. Ich udział w kształtowaniu nowych kierunków studiów, programów dydaktycznych, projektów badawczo-edukacyjnych czy prowadzeniu zajęć w języku angielskim znacząco podniesie poziom umiędzynarodowienia polskiego szkolnictwa wyższego. To z kolei zwiększy jego atrakcyjność dla studentów z całego świata oraz dla samych Polek i Polaków, którzy coraz częściej decydują się na edukację za granicą. Dzięki takim działaniom możemy zatrzymać odpływ młodych talentów, a jednocześnie budować wizerunek Polski jako kraju otwartego na świat, innowacyjnego i nowoczesnego. Co więcej, pojawienie się na polskich uczelniach naukowców z międzynarodowym dorobkiem może prowadzić do podniesienia ogólnych standardów nauczania, przyspieszenia wdrażania cyfrowych narzędzi dydaktycznych oraz rozwoju metod opartych na aktywnym uczestnictwie studentów.
Wreszcie działania te mają również głęboki wymiar moralny, polityczny i symboliczny. Polska może i powinna stać się państwem, które w obliczu globalnych kryzysów politycznych staje po stronie wolności akademickiej, rzetelności naukowej i praw człowieka. Taka postawa nie tylko wzmocni nasz wizerunek jako kraju odpowiedzialnego i otwartego, lecz także przyczyni się do budowania długofalowych relacji międzynarodowych opartych na zaufaniu i wzajemnym szacunku. Pokazując, że potrafimy reagować na zagrożenia dla wolności akademickiej w innych częściach świata, zyskujemy reputację partnera godnego zaufania, którego zaangażowanie w obronę wartości demokratycznych nie kończy się na deklaracjach. W dobie nasilających się tendencji autorytarnych odważna postawa Polski może być źródłem inspiracji także dla innych państw regionu, pokazując, że możliwe jest prowadzenie polityki naukowej w duchu otwartości, odwagi i odpowiedzialności.
Przyjęcie i wsparcie amerykańskich naukowców uciekających przed represjami to nie tylko gest solidarności – to realna inwestycja w przyszłość europejskiego, a także polskiego świata nauki, który może zyskać na tym doświadczeniu nową jakość, energię i kierunek rozwoju. Dodatkowo takie zaangażowanie może wzmocnić pozycję Polski w polityce unijnej jako kraju inicjującego ambitne i wartościowe projekty akademickie, a tym samym otwierającego nowe pola współpracy między instytucjami europejskimi. W dobie nasilających się napięć geopolitycznych i rosnącej rywalizacji o zasoby intelektualne Polska ma szansę wyprzedzić inne kraje regionu i stać się centrum napływu globalnego talentu – pod warunkiem że podejmie działania już teraz. Rzeczywista zmiana wymaga jednak konkretnych narzędzi, takich jak programy wsparcia migracyjnego, uproszczone procedury uznawania kwalifikacji, elastyczne modele zatrudnienia akademickiego oraz aktywna promocja Polski jako destynacji naukowej.
W związku z powyższym proszę Pana Ministra o odpowiedź na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego monitoruje sytuację amerykańskich naukowców i studentów dotkniętych represjami?
Czy Polska planuje – samodzielnie lub w ramach unijnych instrumentów – uruchomienie programu wsparcia (stypendialnego, grantowego, instytucjonalnego) dla naukowców z USA?
Czy rozważane są zmiany w przepisach wizowych i imigracyjnych, które mogłyby ułatwić amerykańskim badaczom szybkie podjęcie pracy w polskich uczelniach i instytutach badawczych?
Czy Polska planuje zaproponować na forum UE inicjatywę mającą na celu przyjęcie szerokiego programu relokacyjnego dla osób z sektora nauki w USA?
Jakie środki finansowe są obecnie przeznaczane na internacjonalizację polskiego szkolnictwa wyższego i czy możliwe jest ich zwiększenie w odpowiedzi na bieżący kryzys?
Z wyrazami szacunku Marta Stożek
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Andrzej Szeptycki
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
14 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
5
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.4 / 1k zn.
- Zawiera 14 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
20397 znaków
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
DWM-WUM.055.8.2025.PP
Warszawa, 20 stycznia 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 13699
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Poseł na Sejm RP, Pani Marty Stożek
w sprawie działań Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz przyjęcia i wsparcia amerykańskich badaczy,
naukowców i studentów dotkniętych represjami ze strony administracji Donalda Trumpa.
Szanowna Pani Poseł,
w odpowiedzi na Pani interpelację w sprawie działań Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz
przyjęcia i wsparcia amerykańskich badaczy, naukowców i studentów dotkniętych
represjami ze strony administracji Donalda Trumpa, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych
informacji.
1. Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego monitoruje sytuację amerykańskich
naukowców i studentów dotkniętych represjami?
Stany Zjednoczone należą do kluczowych partnerów zagranicznych Polski w zakresie badań
naukowych. Polsko-amerykańska współpraca naukowa ma charakter wielowątkowy
i obejmuje szerokie spektrum inicjatyw począwszy od wymiany naukowców do realizacji
wspólnych projektów badawczych. Współpraca ze Stanami Zjednoczonymi cieszy się
znaczącym zainteresowaniem jednostek naukowych uczestniczących w krajowych
konkursach na międzynarodowe projekty badawcze.
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego jest świadome dynamicznie zmieniającej się
sytuacji amerykańskich studentów i naukowców. Resort monitoruje pojawiające się
informacje dotyczące sytuacji sektora nauki i szkolnictwa wyższego w Stanach
Zjednoczonych. Regularne informacje do resortu przekazuje również Ambasada RP
w Waszyngtonie.
2. Czy Polska planuje – samodzielnie lub w ramach unijnych instrumentów –
uruchomienie programu wsparcia (stypendialnego, grantowego, instytucjonalnego)
dla naukowców z USA?
Z myślą o zmieniającej się sytuacji geopolitycznej na świecie, 12 listopada 2025 r. Narodowa
Agencja Wymiany Akademickiej (NAWA) ogłosiła nabór do nowego programu TOP200
im. Weigla, który ma na celu wzmocnienie potencjału polskiego szkolnictwa wyższego i nauki
poprzez przyciąganie do Polski wybitnych talentów naukowych z uczelni zajmujących
-- 1 of 6 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
miejsca od 1 do 200 w światowych rankingach (Academic Ranking of World Universities,
QS World University Rankings i Times Higher Education World University Rankings).
Choć impulsem do stworzenia Programu TOP200 im. Weigla były wydarzenia w USA to jego
ostateczny kształt ma szerszy, globalny zasięg.
Program TOP200 im. Weigla skierowany jest do naukowców – w tym obywateli USA – którzy
wyróżniają się dorobkiem naukowym w kontekście swojej dyscypliny i etapu kariery
i przyjeżdżają do Polski z zagranicznych ośrodków o wysokim poziomie doskonałości
naukowej. Obejmuje on 2 ścieżki, w zależności od etapu kariery naukowej przyjeżdżającego
naukowca: Junior Fellow (dla młodszych badaczy z doktoratem uzyskanym nie wcześniej
niż 7 lat przed złożeniem wniosku) oraz Senior Fellow (dla doświadczonych naukowców
z co najmniej 3-letnim doświadczeniem kierowania zespołami badawczymi za granicą).
Program umożliwia zatrudnienie zagranicznych naukowców na okres od dwóch do czterech
lat, z możliwością utworzenia przez nich własnych grup projektowych i prowadzenia badań
o kluczowym znaczeniu dla nauki i gospodarki.
Całkowity budżet naboru wynosi 22,6 mln zł1. Program realizowany jest na zlecenie
Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Oprócz finansowania podstawowego
zapewnianego przez NAWA (17 mln zł), uczestnicy mogą skorzystać z dodatkowych
komponentów: komponentu badawczego finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki
(NCN) i przeznaczonego na badania podstawowe (4 mln zł) albo komponentu aplikacyjnego
Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (NCBR) wspierającego badania przemysłowe i prace
rozwojowe (1,6 mln zł).
Ponadto amerykańscy naukowcy mają możliwość skorzystania z szerokiej oferty
programowej NAWA skierowanej zarówno do studentów jak i naukowców.
Program Ulam NAWA umożliwia polskim jednostkom goszczenie uznanych oraz
obiecujących naukowców z całego świata, w tym ze Stanów Zjednoczonych, którzy posiadają
co najmniej stopień doktora. Program pozwala na zapraszanie badaczy niezależnie od wieku,
dziedziny czy kraju pochodzenia, w tym polskich naukowców pracujących na stałe za granicą.
Uczestnicy programu mogą prowadzić badania naukowe, odbywać staż podoktorski,
pozyskiwać materiały do badań lub publikacji, a także prowadzić zajęcia dydaktyczne.
Pobyty zagranicznych naukowców w Polsce mogą trwać od 6 do 24 miesięcy. Program
wspiera również naukowców posiadających certyfikat MSCA Seal of Excellence w ramach
Działania „Maria Skłodowska-Curie” Postdoctoral Fellowships, co potwierdza wysoką jakość
projektów naukowych. W 2026 r. NAWA planuje również uznanie równoważnych
certyfikatów w ramach innych europejskich inicjatyw (np. MSCA4Ukraine).
Program w 2026 r. zmieni swoją formułę z programu indywidualnego na instytucjonalny –
zmiana ta wynika z zaleceń Rady UE w sprawie europejskich ram mających na celu
przyciąganie i zatrzymywanie talentów w obszarze badań naukowych w zakresie
zatrudniania naukowców na umowach o pracę.
Ponadto naukowcy polskiego pochodzenia pracujący za granicą mogą skorzystać z programu
Polskie Powroty NAWA. Program ten stwarza możliwość rozwoju kariery naukowców
polskiego pochodzenia, którzy wyróżniają się osiągnięciami naukowymi i mogą powrócić
do Polski po okresie zatrudnienia za granicą. Uczestnicy mają szansę na utworzenie
zespołów projektowych realizujących badania naukowe lub prace rozwojowe. Program
przewiduje dwie ścieżki kariery: Junior Fellow (projekty trwające od 24 do 36 miesięcy) oraz
Senior Fellow (projekty 36–48-miesięczne). W ramach realizacji projektów dodatkowo
istnieje możliwość pozyskania środków na komponent badawczy z NCN lub aplikacyjny
1 Pierwszy nabór ma charakter pilotażowy a decyzja o kontynuowaniu programu zostanie podjęta przez MNiSW
po zakończeniu naboru i dokonaniu oceny zainteresowania wśród potencjalnych wnioskodawców.
-- 2 of 6 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
z NCBR. Finansowanie obejmuje wynagrodzenia dla naukowca, członków zespołu oraz
osoby zapraszającej. Laureaci programu będą mogli również wziąć udział w konkursie
organizowanym przez Agencję Badań Medycznych (ABM), ubiegając się o wsparcie
dla projektów obejmujących eksperymenty medyczne lub niekomercyjne badania kliniczne.
NCN oraz NCBR również oferują programy badawczo-rozwojowe dostępne dla naukowców
z całego świata, w tym dla obywateli Stanów Zjednoczonych. W ramach programów
NCN amerykańscy naukowcy mogą aplikować jako partnerzy w międzynarodowych
projektach badawczych realizowanych we współpracy z polskimi zespołami. NCBR realizuje
programy, które promują m.in. współpracę nauki z przemysłem, również w wymiarze
międzynarodowym, co otwiera możliwości finansowania dla podmiotów i naukowców
ze Stanów Zjednoczonych zainteresowanych komercjalizacją wyników badań.
Program „Stypendia na studia i badania naukowe w Polsce” (The Studies and Research
in Poland Scholarship), realizowany przez Fundację Kościuszkowską i opłacany ze środków
NAWA, to program, który wspiera studiowanie oraz prace badawcze prowadzone
w placówkach akademickich w Polsce na poziomie studiów licencjackich i magisterskich.
Projekty badawcze mogą być realizowane w trakcie trwania roku akademickiego, od 3 do 9
miesięcy. O stypendium mogą ubiegać się obywatele amerykańscy. W 2024 r. sfinansowano
5 stypendiów w programie.
Z kolei w ramach instrumentów unijnych, jednym z kluczowych programów Horyzontu
Europa, przez które przepływają środki inicjatywy „Choose Europe for Science”, jest
Europejska Rada ds. Badań Naukowych (European Research Council – ERC). Inicjatywa
ta przewiduje przeznaczenie 500 mln euro w ciągu trzech lat na wsparcie badaczy z całego
świata, ze szczególnym uwzględnieniem naukowców z USA.
Standardowe finansowanie grantów ERC wynosi: 1,5 mln euro dla Starting Grants, 2 mln euro
dla Consolidator Grants, 2,5 mln euro dla Advanced Grants.
Dzięki dodatkowemu mechanizmowi finansowemu możliwe jest zwiększenie każdego z tych
grantów o dodatkowe 2 mln euro dla naukowców przenoszących się do Europy z krajów
trzecich. W przypadku badaczy już przebywających w Europie lub krajach stowarzyszonych
z programem Horyzont Europa dodatkowa kwota może wynieść maksymalnie 1 mln euro.
Środki te mogą zostać przeznaczone m.in. na stworzenie laboratorium, finansowanie zespołu
badawczego oraz zakup specjalistycznej aparatury. Mechanizm został uruchomiony
począwszy od konkursu ERC Advanced Grant 2025 (zamkniętego w sierpniu 2025 r.) do końca
obecnego programu Horyzont Europa i nie jest powiązany z narodowością badacza – dotyczy
także europejskich naukowców obecnie pracujących np. w USA.
Ponadto ERC planuje wprowadzenie grantów „ERC Plus” o wartości do 7 mln euro
na maksymalnie 7 lat dla szczególnie wybitnych naukowców. Rozwiązanie to ma wyraźny
wymiar geopolityczny i stanowi bezpośredni sygnał zachęty wobec badaczy pracujących
w USA.
W ramach innego programu pracy Horyzontu Europa – WIDERA, a konkretnie jego
komponentu Widening – również funkcjonują instrumenty umożliwiające relokację
wybitnych zagranicznych naukowców do Polski i innych krajów wideningowych:
Teaming for Excellence – projekty tworzące lub rozwijające centra doskonałości
naukowej, z obowiązkowym udziałem wybitnych naukowców zarówno z kraju
goszczącego, jak i z zagranicy. Budżet rzędu 30 mln euro pozwala oferować
zagranicznym badaczom wynagrodzenia na poziomie konkurencyjnym globalnie;
ERA Chairs – projekty nastawione bezpośrednio na zatrudnienie wybitnego naukowca
z zagranicy, który przenosi się do Polski, tworzy własny zespół, kupuje niezbędną
-- 3 of 6 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
aparaturę badawczą i otrzymuje środki na wysokie wynagrodzenia dla siebie i członków
zespołu;
ERA Research Manager – nowy konkurs w programie pracy WIDERA 2026–2027,
przeznaczony na zatrudnienie wybitnego menedżera nauki z zagranicy,
odpowiedzialnego za profesjonalne zarządzanie badaniami oraz strategiczny rozwój
instytucji.
Konkurs ERA Chairs jest obecnie dodatkowo współfinansowany w ramach inicjatywy „Choose
Europe for Science”, natomiast ERA Research Manager został zaprojektowany z myślą
o relokacji naukowców oraz specjalistów ds. zarządzania nauką – w szczególności z USA –
do krajów takich jak Polska.
3. Czy rozważane są zmiany w przepisach wizowych i imigracyjnych, które mogłyby
ułatwić amerykańskim badaczom szybkie podjęcie pracy w polskich uczelniach
i instytutach badawczych?
Ewentualne zmiany przepisów wizowych i imigracyjnych, które mogłyby ułatwić
amerykańskim badaczom szybkie podjęcie pracy w polskich uczelniach i instytutach
badawczych leżą w zakresie właściwości odpowiednio Ministerstwa Spraw Zagranicznych
(przepisy wizowe) oraz Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (przepisy
imigracyjne).
Jednocześnie pragnę zwrócić uwagę, że zgodnie z dokumentem „Strategia Migracyjna Polski
na lata 2025-2030”, w dziale „Migracje edukacyjne” w pkt. 5.6, zostało zaproponowane
następujące działanie: uproszczenie postępowania w sprawie wydania wizy krajowej oraz
uproszczenie postępowania w sprawie wydania zezwolenia na pobyt czasowy
cudzoziemcom przyjętym do szkoły doktorskiej albo uczestniczącym w prowadzeniu
działalności naukowej w uczelniach akademickich, instytutach naukowych Polskiej Akademii
Nauk lub instytutach badawczych.
W zakresie dotyczącym postępowań w sprawie wydania wizy krajowej – Minister Spraw
Zagranicznych zaproponował w ustawie z dnia 4 kwietnia 2025 r. o zmianie niektórych ustaw
w celu wyeliminowania nieprawidłowości w systemie wizowym Rzeczypospolitej Polskiej
(Dz. U. poz. 622) zmianę w ustawie z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2024 r.
poz. 769, 1222 i 1688 oraz z 2025 r. poz. 619 i 621) polegającą na dodaniu w art. 77 ust. 13
w brzmieniu: „Wnioski o wydanie wizy krajowej w celu, o którym mowa w art. 60 ust. 1 pkt 9,
12 i 13, są rozpatrywane z uwzględnieniem pierwszeństwa cudzoziemców przyjętych
do szkoły doktorskiej albo uczestniczących w prowadzeniu działalności naukowej
w uczelniach akademickich, instytutach naukowych Polskiej Akademii Nauk lub instytutach
badawczych, jeżeli uczestnictwo to wiąże się z koniecznością wykonywania prac badawczych
na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej”. Analogiczne rozwiązania prawne dotyczące
pierwszeństwa rozpatrywania wniosków w sprawie wydania zezwolenia na pobyt czasowy
cudzoziemcom przyjętym do szkoły doktorskiej albo uczestniczącym w prowadzeniu
działalności naukowej zostały uwzględnione w ustawie z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie
ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2025 poz. 1794).
4. Czy Polska planuje zaproponować na forum UE inicjatywę mającą na celu przyjęcie
szerokiego programu relokacyjnego dla osób z sektora nauki w USA?
Polska nie prowadzi bezpośrednio działań mających na celu przyjęcie programu
relokacyjnego dla osób z sektora nauki w USA, ale dąży do wzmacniania i rozwoju programu
na rzecz badań i innowacji, tak by UE była atrakcyjnym miejscem pracy i rozwoju dla
naukowców z całego świata. Przekładem tego typu działań była Deklaracja Warszawska,
zaproponowana przez Polskę i przejęta przez wszystkie państwa członkowskie w 2025 roku
(podczas polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej). W dokumencie tym ministrowie
-- 4 of 6 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
domagają się ambitnego europejskiego budżetu dla nauki oraz zapewnienia stabilnego
i przewidywalnego systemu wsparcia dla europejskich badaczy i innowatorów. Przypomnieli
również, że program ramowy dla badań i innowacji jest umocowany w unijnych traktatach.
Stany Zjednoczone mogą jako kraj trzeci uczestniczyć w niektórych projektach i działaniach
w ramach programu ramowego UE Horyzont Europa, choć zazwyczaj w mniejszym stopniu
i na innych warunkach niż państwa członkowskie czy stowarzyszone, co wynika z celów
programu dotyczących wzmocnienia autonomii UE.
Relokacja badaczy ze Stanów Zjednoczonych do Polski jest aktualnie możliwa w ramach
klasycznych projektów programu Działania "Maria Skłodowska-Curie" (MSCA). Program ten
wspiera naukowców na różnych etapach kariery zawodowej, finansując prace badawcze oraz
szkolenia prowadzone zarówno w Europie, jak i krajach pozaeuropejskich. Program
umożliwia instytucjom biorącym udział w projektach MSCA rozwój ich kadry poprzez
zatrudnianie badaczy z zagranicy i udział pracowników w międzynarodowych projektach
badawczych i szkoleniowych.
Projekty MSCA mogą być realizowane w każdej dyscyplinie naukowej oraz dotyczyć badań
podstawowych jak i wdrożeniowych. Podstawowym wymogiem jest rozwój kariery
naukowej poprzez międzynarodową mobilność naukowców.
W ramach MSCA Postdoctoral Fellowships (MSCA PF) NAWA oferuje wsparcie polskim
instytucjom, które zapraszają naukowców z USA w ramach MSCA Postdoctoral Fellowship.
Taka możliwość jest promowana także bezpośrednio w USA, m.in. podczas webinariów
organizowanych wspólnie z siecią EURAXESS (oddział USA–Kanada) oraz Ambasadą RP
w Waszyngtonie. NAWA wspiera przygotowanie wniosku o grant MSCA PF (budżet UE – HE
MSCA).
Projekty planowane do realizacji w Polsce – kraju typu widening – mogą dodatkowo liczyć
na ERA Fellowship finansowane z części WIDERA (HE WIDERA).
Równolegle NAWA oferuje dofinansowanie dla instytucji, które aplikowały o MSCA PF,
otrzymały wysokie oceny, lecz nie uzyskały finansowania z powodu ograniczonego budżetu
programu. Projekty z MSCA Seal of Excellence mogą być realizowane (na polskich zasadach)
w ramach programu Ulam NAWA, również wtedy, gdy dotyczą naukowców z USA. W efekcie
amerykański badacz, składając jeden wniosek projektowy, ma faktycznie potrójną szansę
na finansowanie (MSCA PF, ERA Fellowship, Ulam/Seal of Excellence), bez konieczności
każdorazowego przeredagowywania wniosku.
NAWA wspiera także polskie instytucje aplikujące w konkursach konsorcjalnych typu:
MSCA Doctoral Networks (MSCA DN) – umożliwiających pozyskanie środków
na zatrudnienie doktorantów z zagranicy, w tym z USA;
MSCA COFUND – pozwalających na tworzenie programów szkoleniowych na poziomie
doktorskim lub podoktorskim, w których mogą uczestniczyć również naukowcy z USA;
MSCA Staff Exchanges (SE) – nastawionych na globalną współpracę, w ramach których
do konsorcjum można zaprosić instytucję z USA, a następnie organizować
dwukierunkową wymianę pracowników między Polską a partnerem amerykańskim
(finansowanie z budżetu UE).
Polska koncentruje się obecnie przede wszystkim na realizacji programów europejskich,
które wspierają relokację naukowców z USA do Europy, w tym do Polski. Dział Krajowego
Punktu Kontaktowego (DKPK) NCBR oraz Krajowy Punkt Kontaktowy ds. MSCA przy
NAWA nie planują uruchamiania odrębnego, dedykowanego programu wsparcia – byłoby
to poza zakresem ich funkcji i pełnomocnictw. Oferują natomiast pomoc naukowcom z USA
w ramach już istniejących instrumentów.
-- 5 of 6 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
5. Jakie środki finansowe są obecnie przeznaczane na internacjonalizację polskiego
szkolnictwa wyższego i czy możliwe jest ich zwiększenie w odpowiedzi na bieżący
kryzys?
Środki pochodzące z budżetu państwa przeznaczane są na internacjonalizację polskiego
szkolnictwa wyższego w ramach różnych strumieni finansowania.
W 2025 r. budżet NAWA – agencji utworzonej w celu prowadzenia działa na rzecz
umiędzynarodowienia polskiej nauki poprzez wspieranie i stymulowanie międzynarodowej
współpracy badawczej i wymiany akademickiej – wyniósł 308 mln zł.
Ponadto, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego przyznaje uczelniom publicznym
subwencję na utrzymanie i rozwój potencjału dydaktycznego oraz badawczego.
W algorytmie podziału środków uwzględnia się również liczbę studentów i doktorantów –
będących cudzoziemcami – kształcących się w danej uczelni, a w przypadku uczelni
akademickich również przyjeżdżających w ramach krótkookresowej wymiany
międzynarodowej (trwającej co najmniej 3 miesiące) – w ramach tzw. składnika
umiędzynarodowienia. Należy jednak podkreślić, że liczba cudzoziemców jest jednym z wielu
parametrów służących określaniu kwoty subwencji, a jej ostateczna wysokość zależy
również od czynników ilościowych i jakościowych charakteryzujących daną jednostkę
naukową na tle pozostałych podmiotów w grupie oraz tzw. tunelu – granicy maksymalnego
spadku i wzrostu subwencji rok do roku w warunkach porównywalnych. Warto dodać,
że algorytm podziału subwencji jest instrumentem dystrybucyjnym, a nie kreacyjnym.
Oznacza to, że w ramach określonej kwoty środków do podziału podmioty konkurują miedzy
sobą wartością parametrów. W związku z tym nie ma zależności liniowej pomiędzy
którymkolwiek z parametrów, a kwotą przyznawanej subwencji, a więc wysokość środków
stawianych do dyspozycji podmiotu nie wzrasta wprost proporcjonalnie np. do liczby
cudzoziemców, a jedynie (poprzez iteracyjny charakter algorytmu) strukturyzuje podmioty
pod względem udziału w puli środków, jaka została wyasygnowana na potrzeby podziału.
Oznacza to, że nie jest możliwe określenie jaka kwota subwencji przypada na studenta
lub doktoranta będącego cudzoziemcem.
Uczelnie (zarówno publiczne jak i niepubliczne) otrzymują również środki na pomoc
materialną dla studentów, w tym cudzoziemców.
Warto dodać, że w planie budżetu na rok 2025 w cz. 28 – Szkolnictwo wyższe i nauka
uwzględniono działanie pn. "Wspieranie współpracy z zagranicą" na które zaplanowano
583 mln zł.
Mając na uwadze obecne zainteresowanie studiowaniem i prowadzeniem badań naukowych
w Polsce przez cudzoziemców, w opinii resortu obecnie przeznaczone środki są
wystarczające. W razie konieczności MNiSW rozważy zwiększenie środków finansowych
na umiędzynarodowienie polskiego szkolnictwa wyższego.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Andrzej Szeptycki
Podsekretarz Stanu
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.
-- 6 of 6 --
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
DWM-WUM.055.8.2025.PP
Warszawa, 20 stycznia 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 13699
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Poseł na Sejm RP, Pani Marty Stożek
w sprawie działań Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz przyjęcia i wsparcia amerykańskich badaczy,
naukowców i studentów dotkniętych represjami ze strony administracji Donalda Trumpa.
Szanowna Pani Poseł,
w odpowiedzi na Pani interpelację w sprawie działań Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz
przyjęcia i wsparcia amerykańskich badaczy, naukowców i studentów dotkniętych
represjami ze strony administracji Donalda Trumpa, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych
informacji.
1. Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego monitoruje sytuację amerykańskich
naukowców i studentów dotkniętych represjami?
Stany Zjednoczone należą do kluczowych partnerów zagranicznych Polski w zakresie badań
naukowych. Polsko-amerykańska współpraca naukowa ma charakter wielowątkowy
i obejmuje szerokie spektrum inicjatyw począwszy od wymiany naukowców do realizacji
wspólnych projektów badawczych. Współpraca ze Stanami Zjednoczonymi cieszy się
znaczącym zainteresowaniem jednostek naukowych uczestniczących w krajowych
konkursach na międzynarodowe projekty badawcze.
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego jest świadome dynamicznie zmieniającej się
sytuacji amerykańskich studentów i naukowców. Resort monitoruje pojawiające się
informacje dotyczące sytuacji sektora nauki i szkolnictwa wyższego w Stanach
Zjednoczonych. Regularne informacje do resortu przekazuje również Ambasada RP
w Waszyngtonie.
2. Czy Polska planuje – samodzielnie lub w ramach unijnych instrumentów –
uruchomienie programu wsparcia (stypendialnego, grantowego, instytucjonalnego)
dla naukowców z USA?
Z myślą o zmieniającej się sytuacji geopolitycznej na świecie, 12 listopada 2025 r. Narodowa
Agencja Wymiany Akademickiej (NAWA) ogłosiła nabór do nowego programu TOP200
im. Weigla, który ma na celu wzmocnienie potencjału polskiego szkolnictwa wyższego i nauki
poprzez przyciąganie do Polski wybitnych talentów naukowych z uczelni zajmujących
-- 1 of 6 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
miejsca od 1 do 200 w światowych rankingach (Academic Ranking of World Universities,
QS World University Rankings i Times Higher Education World University Rankings).
Choć impulsem do stworzenia Programu TOP200 im. Weigla były wydarzenia w USA to jego
ostateczny kształt ma szerszy, globalny zasięg.
Program TOP200 im. Weigla skierowany jest do naukowców – w tym obywateli USA – którzy
wyróżniają się dorobkiem naukowym w kontekście swojej dyscypliny i etapu kariery
i przyjeżdżają do Polski z zagranicznych ośrodków o wysokim poziomie doskonałości
naukowej. Obejmuje on 2 ścieżki, w zależności od etapu kariery naukowej przyjeżdżającego
naukowca: Junior Fellow (dla młodszych badaczy z doktoratem uzyskanym nie wcześniej
niż 7 lat przed złożeniem wniosku) oraz Senior Fellow (dla doświadczonych naukowców
z co najmniej 3-letnim doświadczeniem kierowania zespołami badawczymi za granicą).
Program umożliwia zatrudnienie zagranicznych naukowców na okres od dwóch do czterech
lat, z możliwością utworzenia przez nich własnych grup projektowych i prowadzenia badań
o kluczowym znaczeniu dla nauki i gospodarki.
Całkowity budżet naboru wynosi 22,6 mln zł1. Program realizowany jest na zlecenie
Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Oprócz finansowania podstawowego
zapewnianego przez NAWA (17 mln zł), uczestnicy mogą skorzystać z dodatkowych
komponentów: komponentu badawczego finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki
(NCN) i przeznaczonego na badania podstawowe (4 mln zł) albo komponentu aplikacyjnego
Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (NCBR) wspierającego badania przemysłowe i prace
rozwojowe (1,6 mln zł).
Ponadto amerykańscy naukowcy mają możliwość skorzystania z szerokiej oferty
programowej NAWA skierowanej zarówno do studentów jak i naukowców.
Program Ulam NAWA umożliwia polskim jednostkom goszczenie uznanych oraz
obiecujących naukowców z całego świata, w tym ze Stanów Zjednoczonych, którzy posiadają
co najmniej stopień doktora. Program pozwala na zapraszanie badaczy niezależnie od wieku,
dziedziny czy kraju pochodzenia, w tym polskich naukowców pracujących na stałe za granicą.
Uczestnicy programu mogą prowadzić badania naukowe, odbywać staż podoktorski,
pozyskiwać materiały do badań lub publikacji, a także prowadzić zajęcia dydaktyczne.
Pobyty zagranicznych naukowców w Polsce mogą trwać od 6 do 24 miesięcy. Program
wspiera również naukowców posiadających certyfikat MSCA Seal of Excellence w ramach
Działania „Maria Skłodowska-Curie” Postdoctoral Fellowships, co potwierdza wysoką jakość
projektów naukowych. W 2026 r. NAWA planuje również uznanie równoważnych
certyfikatów w ramach innych europejskich inicjatyw (np. MSCA4Ukraine).
Program w 2026 r. zmieni swoją formułę z programu indywidualnego na instytucjonalny –
zmiana ta wynika z zaleceń Rady UE w sprawie europejskich ram mających na celu
przyciąganie i zatrzymywanie talentów w obszarze badań naukowych w zakresie
zatrudniania naukowców na umowach o pracę.
Ponadto naukowcy polskiego pochodzenia pracujący za granicą mogą skorzystać z programu
Polskie Powroty NAWA. Program ten stwarza możliwość rozwoju kariery naukowców
polskiego pochodzenia, którzy wyróżniają się osiągnięciami naukowymi i mogą powrócić
do Polski po okresie zatrudnienia za granicą. Uczestnicy mają szansę na utworzenie
zespołów projektowych realizujących badania naukowe lub prace rozwojowe. Program
przewiduje dwie ścieżki kariery: Junior Fellow (projekty trwające od 24 do 36 miesięcy) oraz
Senior Fellow (projekty 36–48-miesięczne). W ramach realizacji projektów dodatkowo
istnieje możliwość pozyskania środków na komponent badawczy z NCN lub aplikacyjny
1 Pierwszy nabór ma charakter pilotażowy a decyzja o kontynuowaniu programu zostanie podjęta przez MNiSW
po zakończeniu naboru i dokonaniu oceny zainteresowania wśród potencjalnych wnioskodawców.
-- 2 of 6 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
z NCBR. Finansowanie obejmuje wynagrodzenia dla naukowca, członków zespołu oraz
osoby zapraszającej. Laureaci programu będą mogli również wziąć udział w konkursie
organizowanym przez Agencję Badań Medycznych (ABM), ubiegając się o wsparcie
dla projektów obejmujących eksperymenty medyczne lub niekomercyjne badania kliniczne.
NCN oraz NCBR również oferują programy badawczo-rozwojowe dostępne dla naukowców
z całego świata, w tym dla obywateli Stanów Zjednoczonych. W ramach programów
NCN amerykańscy naukowcy mogą aplikować jako partnerzy w międzynarodowych
projektach badawczych realizowanych we współpracy z polskimi zespołami. NCBR realizuje
programy, które promują m.in. współpracę nauki z przemysłem, również w wymiarze
międzynarodowym, co otwiera możliwości finansowania dla podmiotów i naukowców
ze Stanów Zjednoczonych zainteresowanych komercjalizacją wyników badań.
Program „Stypendia na studia i badania naukowe w Polsce” (The Studies and Research
in Poland Scholarship), realizowany przez Fundację Kościuszkowską i opłacany ze środków
NAWA, to program, który wspiera studiowanie oraz prace badawcze prowadzone
w placówkach akademickich w Polsce na poziomie studiów licencjackich i magisterskich.
Projekty badawcze mogą być realizowane w trakcie trwania roku akademickiego, od 3 do 9
miesięcy. O stypendium mogą ubiegać się obywatele amerykańscy. W 2024 r. sfinansowano
5 stypendiów w programie.
Z kolei w ramach instrumentów unijnych, jednym z kluczowych programów Horyzontu
Europa, przez które przepływają środki inicjatywy „Choose Europe for Science”, jest
Europejska Rada ds. Badań Naukowych (European Research Council – ERC). Inicjatywa
ta przewiduje przeznaczenie 500 mln euro w ciągu trzech lat na wsparcie badaczy z całego
świata, ze szczególnym uwzględnieniem naukowców z USA.
Standardowe finansowanie grantów ERC wynosi: 1,5 mln euro dla Starting Grants, 2 mln euro
dla Consolidator Grants, 2,5 mln euro dla Advanced Grants.
Dzięki dodatkowemu mechanizmowi finansowemu możliwe jest zwiększenie każdego z tych
grantów o dodatkowe 2 mln euro dla naukowców przenoszących się do Europy z krajów
trzecich. W przypadku badaczy już przebywających w Europie lub krajach stowarzyszonych
z programem Horyzont Europa dodatkowa kwota może wynieść maksymalnie 1 mln euro.
Środki te mogą zostać przeznaczone m.in. na stworzenie laboratorium, finansowanie zespołu
badawczego oraz zakup specjalistycznej aparatury. Mechanizm został uruchomiony
począwszy od konkursu ERC Advanced Grant 2025 (zamkniętego w sierpniu 2025 r.) do końca
obecnego programu Horyzont Europa i nie jest powiązany z narodowością badacza – dotyczy
także europejskich naukowców obecnie pracujących np. w USA.
Ponadto ERC planuje wprowadzenie grantów „ERC Plus” o wartości do 7 mln euro
na maksymalnie 7 lat dla szczególnie wybitnych naukowców. Rozwiązanie to ma wyraźny
wymiar geopolityczny i stanowi bezpośredni sygnał zachęty wobec badaczy pracujących
w USA.
W ramach innego programu pracy Horyzontu Europa – WIDERA, a konkretnie jego
komponentu Widening – również funkcjonują instrumenty umożliwiające relokację
wybitnych zagranicznych naukowców do Polski i innych krajów wideningowych:
Teaming for Excellence – projekty tworzące lub rozwijające centra doskonałości
naukowej, z obowiązkowym udziałem wybitnych naukowców zarówno z kraju
goszczącego, jak i z zagranicy. Budżet rzędu 30 mln euro pozwala oferować
zagranicznym badaczom wynagrodzenia na poziomie konkurencyjnym globalnie;
ERA Chairs – projekty nastawione bezpośrednio na zatrudnienie wybitnego naukowca
z zagranicy, który przenosi się do Polski, tworzy własny zespół, kupuje niezbędną
-- 3 of 6 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
aparaturę badawczą i otrzymuje środki na wysokie wynagrodzenia dla siebie i członków
zespołu;
ERA Research Manager – nowy konkurs w programie pracy WIDERA 2026–2027,
przeznaczony na zatrudnienie wybitnego menedżera nauki z zagranicy,
odpowiedzialnego za profesjonalne zarządzanie badaniami oraz strategiczny rozwój
instytucji.
Konkurs ERA Chairs jest obecnie dodatkowo współfinansowany w ramach inicjatywy „Choose
Europe for Science”, natomiast ERA Research Manager został zaprojektowany z myślą
o relokacji naukowców oraz specjalistów ds. zarządzania nauką – w szczególności z USA –
do krajów takich jak Polska.
3. Czy rozważane są zmiany w przepisach wizowych i imigracyjnych, które mogłyby
ułatwić amerykańskim badaczom szybkie podjęcie pracy w polskich uczelniach
i instytutach badawczych?
Ewentualne zmiany przepisów wizowych i imigracyjnych, które mogłyby ułatwić
amerykańskim badaczom szybkie podjęcie pracy w polskich uczelniach i instytutach
badawczych leżą w zakresie właściwości odpowiednio Ministerstwa Spraw Zagranicznych
(przepisy wizowe) oraz Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (przepisy
imigracyjne).
Jednocześnie pragnę zwrócić uwagę, że zgodnie z dokumentem „Strategia Migracyjna Polski
na lata 2025-2030”, w dziale „Migracje edukacyjne” w pkt. 5.6, zostało zaproponowane
następujące działanie: uproszczenie postępowania w sprawie wydania wizy krajowej oraz
uproszczenie postępowania w sprawie wydania zezwolenia na pobyt czasowy
cudzoziemcom przyjętym do szkoły doktorskiej albo uczestniczącym w prowadzeniu
działalności naukowej w uczelniach akademickich, instytutach naukowych Polskiej Akademii
Nauk lub instytutach badawczych.
W zakresie dotyczącym postępowań w sprawie wydania wizy krajowej – Minister Spraw
Zagranicznych zaproponował w ustawie z dnia 4 kwietnia 2025 r. o zmianie niektórych ustaw
w celu wyeliminowania nieprawidłowości w systemie wizowym Rzeczypospolitej Polskiej
(Dz. U. poz. 622) zmianę w ustawie z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2024 r.
poz. 769, 1222 i 1688 oraz z 2025 r. poz. 619 i 621) polegającą na dodaniu w art. 77 ust. 13
w brzmieniu: „Wnioski o wydanie wizy krajowej w celu, o którym mowa w art. 60 ust. 1 pkt 9,
12 i 13, są rozpatrywane z uwzględnieniem pierwszeństwa cudzoziemców przyjętych
do szkoły doktorskiej albo uczestniczących w prowadzeniu działalności naukowej
w uczelniach akademickich, instytutach naukowych Polskiej Akademii Nauk lub instytutach
badawczych, jeżeli uczestnictwo to wiąże się z koniecznością wykonywania prac badawczych
na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej”. Analogiczne rozwiązania prawne dotyczące
pierwszeństwa rozpatrywania wniosków w sprawie wydania zezwolenia na pobyt czasowy
cudzoziemcom przyjętym do szkoły doktorskiej albo uczestniczącym w prowadzeniu
działalności naukowej zostały uwzględnione w ustawie z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie
ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2025 poz. 1794).
4. Czy Polska planuje zaproponować na forum UE inicjatywę mającą na celu przyjęcie
szerokiego programu relokacyjnego dla osób z sektora nauki w USA?
Polska nie prowadzi bezpośrednio działań mających na celu przyjęcie programu
relokacyjnego dla osób z sektora nauki w USA, ale dąży do wzmacniania i rozwoju programu
na rzecz badań i innowacji, tak by UE była atrakcyjnym miejscem pracy i rozwoju dla
naukowców z całego świata. Przekładem tego typu działań była Deklaracja Warszawska,
zaproponowana przez Polskę i przejęta przez wszystkie państwa członkowskie w 2025 roku
(podczas polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej). W dokumencie tym ministrowie
-- 4 of 6 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
domagają się ambitnego europejskiego budżetu dla nauki oraz zapewnienia stabilnego
i przewidywalnego systemu wsparcia dla europejskich badaczy i innowatorów. Przypomnieli
również, że program ramowy dla badań i innowacji jest umocowany w unijnych traktatach.
Stany Zjednoczone mogą jako kraj trzeci uczestniczyć w niektórych projektach i działaniach
w ramach programu ramowego UE Horyzont Europa, choć zazwyczaj w mniejszym stopniu
i na innych warunkach niż państwa członkowskie czy stowarzyszone, co wynika z celów
programu dotyczących wzmocnienia autonomii UE.
Relokacja badaczy ze Stanów Zjednoczonych do Polski jest aktualnie możliwa w ramach
klasycznych projektów programu Działania "Maria Skłodowska-Curie" (MSCA). Program ten
wspiera naukowców na różnych etapach kariery zawodowej, finansując prace badawcze oraz
szkolenia prowadzone zarówno w Europie, jak i krajach pozaeuropejskich. Program
umożliwia instytucjom biorącym udział w projektach MSCA rozwój ich kadry poprzez
zatrudnianie badaczy z zagranicy i udział pracowników w międzynarodowych projektach
badawczych i szkoleniowych.
Projekty MSCA mogą być realizowane w każdej dyscyplinie naukowej oraz dotyczyć badań
podstawowych jak i wdrożeniowych. Podstawowym wymogiem jest rozwój kariery
naukowej poprzez międzynarodową mobilność naukowców.
W ramach MSCA Postdoctoral Fellowships (MSCA PF) NAWA oferuje wsparcie polskim
instytucjom, które zapraszają naukowców z USA w ramach MSCA Postdoctoral Fellowship.
Taka możliwość jest promowana także bezpośrednio w USA, m.in. podczas webinariów
organizowanych wspólnie z siecią EURAXESS (oddział USA–Kanada) oraz Ambasadą RP
w Waszyngtonie. NAWA wspiera przygotowanie wniosku o grant MSCA PF (budżet UE – HE
MSCA).
Projekty planowane do realizacji w Polsce – kraju typu widening – mogą dodatkowo liczyć
na ERA Fellowship finansowane z części WIDERA (HE WIDERA).
Równolegle NAWA oferuje dofinansowanie dla instytucji, które aplikowały o MSCA PF,
otrzymały wysokie oceny, lecz nie uzyskały finansowania z powodu ograniczonego budżetu
programu. Projekty z MSCA Seal of Excellence mogą być realizowane (na polskich zasadach)
w ramach programu Ulam NAWA, również wtedy, gdy dotyczą naukowców z USA. W efekcie
amerykański badacz, składając jeden wniosek projektowy, ma faktycznie potrójną szansę
na finansowanie (MSCA PF, ERA Fellowship, Ulam/Seal of Excellence), bez konieczności
każdorazowego przeredagowywania wniosku.
NAWA wspiera także polskie instytucje aplikujące w konkursach konsorcjalnych typu:
MSCA Doctoral Networks (MSCA DN) – umożliwiających pozyskanie środków
na zatrudnienie doktorantów z zagranicy, w tym z USA;
MSCA COFUND – pozwalających na tworzenie programów szkoleniowych na poziomie
doktorskim lub podoktorskim, w których mogą uczestniczyć również naukowcy z USA;
MSCA Staff Exchanges (SE) – nastawionych na globalną współpracę, w ramach których
do konsorcjum można zaprosić instytucję z USA, a następnie organizować
dwukierunkową wymianę pracowników między Polską a partnerem amerykańskim
(finansowanie z budżetu UE).
Polska koncentruje się obecnie przede wszystkim na realizacji programów europejskich,
które wspierają relokację naukowców z USA do Europy, w tym do Polski. Dział Krajowego
Punktu Kontaktowego (DKPK) NCBR oraz Krajowy Punkt Kontaktowy ds. MSCA przy
NAWA nie planują uruchamiania odrębnego, dedykowanego programu wsparcia – byłoby
to poza zakresem ich funkcji i pełnomocnictw. Oferują natomiast pomoc naukowcom z USA
w ramach już istniejących instrumentów.
-- 5 of 6 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
5. Jakie środki finansowe są obecnie przeznaczane na internacjonalizację polskiego
szkolnictwa wyższego i czy możliwe jest ich zwiększenie w odpowiedzi na bieżący
kryzys?
Środki pochodzące z budżetu państwa przeznaczane są na internacjonalizację polskiego
szkolnictwa wyższego w ramach różnych strumieni finansowania.
W 2025 r. budżet NAWA – agencji utworzonej w celu prowadzenia działa na rzecz
umiędzynarodowienia polskiej nauki poprzez wspieranie i stymulowanie międzynarodowej
współpracy badawczej i wymiany akademickiej – wyniósł 308 mln zł.
Ponadto, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego przyznaje uczelniom publicznym
subwencję na utrzymanie i rozwój potencjału dydaktycznego oraz badawczego.
W algorytmie podziału środków uwzględnia się również liczbę studentów i doktorantów –
będących cudzoziemcami – kształcących się w danej uczelni, a w przypadku uczelni
akademickich również przyjeżdżających w ramach krótkookresowej wymiany
międzynarodowej (trwającej co najmniej 3 miesiące) – w ramach tzw. składnika
umiędzynarodowienia. Należy jednak podkreślić, że liczba cudzoziemców jest jednym z wielu
parametrów służących określaniu kwoty subwencji, a jej ostateczna wysokość zależy
również od czynników ilościowych i jakościowych charakteryzujących daną jednostkę
naukową na tle pozostałych podmiotów w grupie oraz tzw. tunelu – granicy maksymalnego
spadku i wzrostu subwencji rok do roku w warunkach porównywalnych. Warto dodać,
że algorytm podziału subwencji jest instrumentem dystrybucyjnym, a nie kreacyjnym.
Oznacza to, że w ramach określonej kwoty środków do podziału podmioty konkurują miedzy
sobą wartością parametrów. W związku z tym nie ma zależności liniowej pomiędzy
którymkolwiek z parametrów, a kwotą przyznawanej subwencji, a więc wysokość środków
stawianych do dyspozycji podmiotu nie wzrasta wprost proporcjonalnie np. do liczby
cudzoziemców, a jedynie (poprzez iteracyjny charakter algorytmu) strukturyzuje podmioty
pod względem udziału w puli środków, jaka została wyasygnowana na potrzeby podziału.
Oznacza to, że nie jest możliwe określenie jaka kwota subwencji przypada na studenta
lub doktoranta będącego cudzoziemcem.
Uczelnie (zarówno publiczne jak i niepubliczne) otrzymują również środki na pomoc
materialną dla studentów, w tym cudzoziemców.
Warto dodać, że w planie budżetu na rok 2025 w cz. 28 – Szkolnictwo wyższe i nauka
uwzględniono działanie pn. "Wspieranie współpracy z zagranicą" na które zaplanowano
583 mln zł.
Mając na uwadze obecne zainteresowanie studiowaniem i prowadzeniem badań naukowych
w Polsce przez cudzoziemców, w opinii resortu obecnie przeznaczone środki są
wystarczające. W razie konieczności MNiSW rozważy zwiększenie środków finansowych
na umiędzynarodowienie polskiego szkolnictwa wyższego.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Andrzej Szeptycki
Podsekretarz Stanu
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.
-- 6 of 6 --