Interpelacja nr 13697
Interpelacja w sprawie pilnych działań naprawczych w zakresie zapewnienia ciągłości i dostępności programów lekowych, ze szczególnym uwzględnieniem kategorycznego wyeliminowania dramatycznych przypadków niewłączenia nowych pacjentów do terapii pomimo spełnienia kryteriów
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (100%)
Infrastruktura i Transport (55%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie pilnych działań naprawczych w zakresie zapewnienia ciągłości i dostępności programów lekowych, ze szczególnym uwzględnieniem kategorycznego wyeliminowania dramatycznych przypadków niewłączenia nowych pacjentów do terapii pomimo spełnienia kryteriów
Interpelacja nr 13697
do ministra zdrowia
w sprawie pilnych działań naprawczych w zakresie zapewnienia ciągłości i dostępności programów lekowych, ze szczególnym uwzględnieniem kategorycznego wyeliminowania dramatycznych przypadków niewłączenia nowych pacjentów do terapii pomimo spełnienia kryteriów
Zgłaszający: Czesław Hoc, Marek Gróbarczyk, Marek Subocz
Data wpływu: 21-11-2025
Szanowna Pani Minister!
Ponad 30 organizacji pacjenckich alarmuje o pogarszającej się sytuacji w ochronie zdrowia. Pacjenci w całym kraju wyrażają rosnący niepokój dotyczący kondycji finansowej NFZ i obawiają się o własne bezpieczeństwo zdrowotne oraz życie swoich bliskich. Z całego kraju trafiają do nas informacje o trudnościach w realizacji programów lekowych, również dla pacjentów, którzy spełniają kryteria włączenia do leczenia. Jak wskazują w swoim apelu organizacje, pacjenci, którzy się do nich zgłaszają, potwierdzają doniesienia medialne o ograniczeniach w dostępie do świadczeń.
Programy lekowe obejmują refundację najbardziej innowacyjnych i najdroższych leków. Dostęp do nich jest jednak limitowany. Są przeznaczone głównie dla osób zmagających się z przewlekłymi, rzadkimi lub onkologicznymi schorzeniami, u których tradycyjne terapie nie są skuteczne. Do chorób objętych tymi programami należą m.in. nowotwory (np. rak piersi, rak płuca, czerniak, białaczki), choroby autoimmunologiczne (np. reumatoidalne zapalenie stawów, łuszczyca), choroby rzadkie (np. mukowiscydoza, choroba Fabry’ego), przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu C i B, stwardnienie rozsiane.
Choć programy lekowe wiążą się z dużymi nakładami finansowymi, w dłuższej perspektywie mogą przynieść oszczędności dla systemu ochrony zdrowia. Skuteczne leczenie zmniejsza potrzebę hospitalizacji, interwencji chirurgicznych i kosztownej opieki paliatywnej, np. leczenie wirusowego zapalenia wątroby typu C nowoczesnymi lekami przeciwwirusowymi (DAA, Direct-Acting Antiviral) pozwala uniknąć kosztów związanych z marskością wątroby czy przeszczepem narządu oraz rozwojem raka wewnątrzwątrobowego (a nade wszystko ratuje i przedłuża życie!).
Organizacje pacjenckie podkreślają, że priorytetowe programy lekowe, takie jak leczenie raka płuc czy stwardnienia rozsianego, cierpią na opóźnienia w płatnościach ze strony NFZ. Sytuacja ta jest szczególnie groźna dla onkologii, gdzie każdy dzień zwłoki może zadecydować o być albo nie być pacjenta.
Jedna z fundacji, w swoim oficjalnym komunikacie, podkreśla, że kolejki do poradni hematoonkologicznych - w tym na pierwszą wizytę - sięgają wielu miesięcy.
Programy lekowe wciąż są objęte limitami, a wypłaty środków z NFZ są opóźnione, co pogłębia obawy szpitali o pokrycie poniesionych kosztów i utrzymanie płynności.
Pacjenci ze Stowarzyszenia Park On (Stowarzyszenie dla Osób z Chorobą Parkinsona i Chorobami Zwyrodnieniowymi Mózgu oraz Opiekunów) napisali list, w którym informują, że już jesienią 2024 roku wstrzymano przyjęcia na niektóre oddziały neurologiczne nowych chorych do leczenia programem lekowym B.90. To są terapie infuzyjne, z których korzystają chorzy z zaawansowaną postacią choroby Parkinsona.
Dalej m.in. Pomorski Oddział Wojewódzki NFZ zapowiedział, że nie dysponuje funduszami na pokrycie kosztów pobytu chorego w szpitalu.
Z kolei w lekturze raportu „Dostępność programów lekowych w ocenie pacjentów”, przygotowanego przez Fundację „My Pacjenci”, zapisano takie oto zgłaszane obawy pacjentów: „Dyrekcja nie otrzymuje pieniędzy na leki”, „Placówka ma długi i nie stać jej już na kredytowanie NFZ”, „Pacjenci onkologiczni obawiają się bardzo, że będą problemy”.
Warto podkreślić, że zgodnie ze sprawozdaniem Narodowego Funduszu Zdrowia za pierwszy kwartał 2025 roku procent realizacji planu finansowego w części dotyczącej programów lekowych to 79,6%, czyli 9 punktów procentowych mniej aniżeli w analogicznym okresie roku poprzedniego. Zatem już w I kwartale 2025 r. była mniejsza realizacja programów lekowych.
Szanowna Pani Minister!
Organizacje pacjenckie wyrażają głęboki niepokój i sprzeciw wobec dramatycznej sytuacji, w której pacjenci onkologiczni zostaną pozostawieni sami sobie, pozbawieni dostępu do skutecznych, innowacyjnych terapii tylko dlatego, że obecny rząd nie poradził sobie z zabezpieczeniem finansowania. Życie ludzkie jest wartością najwyższą, a każde przesunięcie czy opóźnienie w diagnostyce i terapii realnie wpływa na stan zdrowia oraz długość życia chorych onkologicznie. Skoro już dziś środki finansowe nie odpowiadają na realne potrzeby pacjentów, rodzi się pytanie o to, co stanie się w nadchodzącym roku. Zatem zadają pytania, czy państwo - wobec wręcz tragicznej sytuacji budżetowej - planuje ograniczać refundację nowoczesnych terapii onkologicznych oraz jakie będą konsekwencje dla osób, które chcą żyć, walczyć z chorobą i nie będą miały prawa do leczenia zgodnego z aktualną wiedzą medyczną.
Zatem wraz z organizacjami pacjenckimi zadajemy następujące pytania:
1. Czy i w jaki sposób Ministerstwo Zdrowia planuje zwiększyć dostępność oraz zapewnić ciągłość programów lekowych?
2. Jakie jest stanowisko resortu wobec opóźnień w kwalifikacji do programów lekowych, tym samym pozbawienia szans kontynuacji terapii, bądź - co jest dramatem - wstrzymania pilnego rozpoczęcia terapii u nowych pacjentów?
3. Jakie konkretne kwoty i harmonogram wsparcia przewidziane są na uruchomienie nowych terapii onkologicznych?
4. Czy zostanie poszerzona liczba ośrodków realizujących programy lekowe, albowiem dotychczasowa mała liczba tych ośrodków utrudnia dostęp do leczenia, zwłaszcza pacjentom z mniejszych miejscowości?
5. Jakie są pomysły i strategia na usuwanie niektórych barier w dostępności programów lekowych w zakresie, m.in.: zbyt restrykcyjnych kryteriów kwalifikacji do programów czy też nadmiernej biurokracji i wydłużającego się czasu oczekiwania (co w przypadku chorób nowotworowych może mieć dramatyczne konsekwencje)?
Interpelacja nr 13697
do ministra zdrowia
w sprawie pilnych działań naprawczych w zakresie zapewnienia ciągłości i dostępności programów lekowych, ze szczególnym uwzględnieniem kategorycznego wyeliminowania dramatycznych przypadków niewłączenia nowych pacjentów do terapii pomimo spełnienia kryteriów
Zgłaszający: Czesław Hoc, Marek Gróbarczyk, Marek Subocz
Data wpływu: 21-11-2025
Szanowna Pani Minister!
Ponad 30 organizacji pacjenckich alarmuje o pogarszającej się sytuacji w ochronie zdrowia. Pacjenci w całym kraju wyrażają rosnący niepokój dotyczący kondycji finansowej NFZ i obawiają się o własne bezpieczeństwo zdrowotne oraz życie swoich bliskich. Z całego kraju trafiają do nas informacje o trudnościach w realizacji programów lekowych, również dla pacjentów, którzy spełniają kryteria włączenia do leczenia. Jak wskazują w swoim apelu organizacje, pacjenci, którzy się do nich zgłaszają, potwierdzają doniesienia medialne o ograniczeniach w dostępie do świadczeń.
Programy lekowe obejmują refundację najbardziej innowacyjnych i najdroższych leków. Dostęp do nich jest jednak limitowany. Są przeznaczone głównie dla osób zmagających się z przewlekłymi, rzadkimi lub onkologicznymi schorzeniami, u których tradycyjne terapie nie są skuteczne. Do chorób objętych tymi programami należą m.in. nowotwory (np. rak piersi, rak płuca, czerniak, białaczki), choroby autoimmunologiczne (np. reumatoidalne zapalenie stawów, łuszczyca), choroby rzadkie (np. mukowiscydoza, choroba Fabry’ego), przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu C i B, stwardnienie rozsiane.
Choć programy lekowe wiążą się z dużymi nakładami finansowymi, w dłuższej perspektywie mogą przynieść oszczędności dla systemu ochrony zdrowia. Skuteczne leczenie zmniejsza potrzebę hospitalizacji, interwencji chirurgicznych i kosztownej opieki paliatywnej, np. leczenie wirusowego zapalenia wątroby typu C nowoczesnymi lekami przeciwwirusowymi (DAA, Direct-Acting Antiviral) pozwala uniknąć kosztów związanych z marskością wątroby czy przeszczepem narządu oraz rozwojem raka wewnątrzwątrobowego (a nade wszystko ratuje i przedłuża życie!).
Organizacje pacjenckie podkreślają, że priorytetowe programy lekowe, takie jak leczenie raka płuc czy stwardnienia rozsianego, cierpią na opóźnienia w płatnościach ze strony NFZ. Sytuacja ta jest szczególnie groźna dla onkologii, gdzie każdy dzień zwłoki może zadecydować o być albo nie być pacjenta.
Jedna z fundacji, w swoim oficjalnym komunikacie, podkreśla, że kolejki do poradni hematoonkologicznych - w tym na pierwszą wizytę - sięgają wielu miesięcy.
Programy lekowe wciąż są objęte limitami, a wypłaty środków z NFZ są opóźnione, co pogłębia obawy szpitali o pokrycie poniesionych kosztów i utrzymanie płynności.
Pacjenci ze Stowarzyszenia Park On (Stowarzyszenie dla Osób z Chorobą Parkinsona i Chorobami Zwyrodnieniowymi Mózgu oraz Opiekunów) napisali list, w którym informują, że już jesienią 2024 roku wstrzymano przyjęcia na niektóre oddziały neurologiczne nowych chorych do leczenia programem lekowym B.90. To są terapie infuzyjne, z których korzystają chorzy z zaawansowaną postacią choroby Parkinsona.
Dalej m.in. Pomorski Oddział Wojewódzki NFZ zapowiedział, że nie dysponuje funduszami na pokrycie kosztów pobytu chorego w szpitalu.
Z kolei w lekturze raportu „Dostępność programów lekowych w ocenie pacjentów”, przygotowanego przez Fundację „My Pacjenci”, zapisano takie oto zgłaszane obawy pacjentów: „Dyrekcja nie otrzymuje pieniędzy na leki”, „Placówka ma długi i nie stać jej już na kredytowanie NFZ”, „Pacjenci onkologiczni obawiają się bardzo, że będą problemy”.
Warto podkreślić, że zgodnie ze sprawozdaniem Narodowego Funduszu Zdrowia za pierwszy kwartał 2025 roku procent realizacji planu finansowego w części dotyczącej programów lekowych to 79,6%, czyli 9 punktów procentowych mniej aniżeli w analogicznym okresie roku poprzedniego. Zatem już w I kwartale 2025 r. była mniejsza realizacja programów lekowych.
Szanowna Pani Minister!
Organizacje pacjenckie wyrażają głęboki niepokój i sprzeciw wobec dramatycznej sytuacji, w której pacjenci onkologiczni zostaną pozostawieni sami sobie, pozbawieni dostępu do skutecznych, innowacyjnych terapii tylko dlatego, że obecny rząd nie poradził sobie z zabezpieczeniem finansowania. Życie ludzkie jest wartością najwyższą, a każde przesunięcie czy opóźnienie w diagnostyce i terapii realnie wpływa na stan zdrowia oraz długość życia chorych onkologicznie. Skoro już dziś środki finansowe nie odpowiadają na realne potrzeby pacjentów, rodzi się pytanie o to, co stanie się w nadchodzącym roku. Zatem zadają pytania, czy państwo - wobec wręcz tragicznej sytuacji budżetowej - planuje ograniczać refundację nowoczesnych terapii onkologicznych oraz jakie będą konsekwencje dla osób, które chcą żyć, walczyć z chorobą i nie będą miały prawa do leczenia zgodnego z aktualną wiedzą medyczną.
Zatem wraz z organizacjami pacjenckimi zadajemy następujące pytania:
1. Czy i w jaki sposób Ministerstwo Zdrowia planuje zwiększyć dostępność oraz zapewnić ciągłość programów lekowych?
2. Jakie jest stanowisko resortu wobec opóźnień w kwalifikacji do programów lekowych, tym samym pozbawienia szans kontynuacji terapii, bądź - co jest dramatem - wstrzymania pilnego rozpoczęcia terapii u nowych pacjentów?
3. Jakie konkretne kwoty i harmonogram wsparcia przewidziane są na uruchomienie nowych terapii onkologicznych?
4. Czy zostanie poszerzona liczba ośrodków realizujących programy lekowe, albowiem dotychczasowa mała liczba tych ośrodków utrudnia dostęp do leczenia, zwłaszcza pacjentom z mniejszych miejscowości?
5. Jakie są pomysły i strategia na usuwanie niektórych barier w dostępności programów lekowych w zakresie, m.in.: zbyt restrykcyjnych kryteriów kwalifikacji do programów czy też nadmiernej biurokracji i wydłużającego się czasu oczekiwania (co w przypadku chorób nowotworowych może mieć dramatyczne konsekwencje)?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Katarzyna Anna Kacperczyk
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
28%
Konkretność
72%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 1 %
Precyzyjne daty
3
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.6 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9236 znaków
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
PLR2.050.71.2025.DG
Warszawa, 18 grudnia 2025
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 13697 Posła Czesława Hoca i grupy posłów, w sprawie
pilnych działań naprawczych w zakresie zapewnienia ciągłości i dostępności programów
lekowych, ze szczególnym uwzględnieniem kategorycznego wyeliminowania
dramatycznych przypadków niewłączenia nowych pacjentów do terapii pomimo spełnienia
kryteriów Minister Zdrowia informuje, jak poniżej.
Zgodnie z informacjami pozyskanymi z Centrali Narodowego Funduszu Zdrowia, Oddziały
Wojewódzkie Funduszu starają się zabezpieczać dostępność do świadczeń z zakresu
wszystkich programów lekowych na optymalnym poziomie, zgodnie z planem finansowym
Funduszu, sporządzonym zgodnie z uregulowaniami art. 120
i art. 121 ustawy o świadczeniach1. Wysokość środków finansowych będących w dyspozycji
płatnika publicznego wymusza wyznaczanie priorytetowych obszarów świadczeń
niezbędnych do zabezpieczenia ciągłości ich realizacji, w tym także na finansowanie
wszystkich zrealizowanych świadczeń nielimitowanych.
Programy lekowe, mimo iż traktowane są przez Dyrektorów Oddziałów Wojewódzkich
Funduszu priorytetowo, to zaliczane są do świadczeń limitowanych, zatem niemożliwe jest
zwiększanie wartości kontraktów w tym zakresie, do poziomu wynikającego z bieżącego
zapotrzebowania, gdyż Oddziały Wojewódzkie Funduszu zobowiązane są w pierwszej
kolejności do finansowania wszystkich zrealizowanych świadczeń nielimitowanych oraz
świadczeń wykonanych pacjentom do 18 roku życia, mając na uwadze konieczność ich
rozliczenia za cały okres rozliczeniowy. W związku z powyższym w miarę możliwości
finansowych, po każdym zakończonym kwartale, podejmowane są działania zmierzające do
zwiększenia nakładów finansowych na programy lekowe. W każdym przypadku decyzja
1 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2024 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków
publicznych (Dz.U. z 2025 r. poz. 1461; „ustawa o świadczeniach”)
-- 1 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
dotycząca zwiększenia finansowania świadczeń, poprzedzona jest szczegółowymi analizami,
w tym pod kątem wyboru priorytetowych świadczeń do sfinansowania i obowiązujących
zapisów umów zawartych ze świadczeniodawcami.
Odnosząc się do poruszonej kwestii poszerzenia liczby ośrodków realizujących programy
lekowe z uwagi na utrudnienia w dostępie do leczenia dla pacjentów z mniejszych
miejscowości, Minister Zdrowia wskazuje, iż programy lekowe należą do
wysokospecjalistycznych świadczeń, które winny być realizowane w referencyjnych
ośrodkach, zapewniających odpowiednie warunki ich realizacji, przy udziale personelu
medycznego posiadającego stosowne kompetencje do prowadzenia chorych z danymi
jednostkami chorobowymi. Podkreślenia wymaga fakt, że leczenie w ramach programów
odbywa się z zastosowaniem innowacyjnych, kosztownych substancji czynnych, które nie są
finansowane w ramach innych świadczeń gwarantowanych, stąd winny być one finansowane
w ośrodkach posiadających największe doświadczenie. Terapie te prowadzone są w
wybranych jednostkach chorobowych i obejmują ściśle zdefiniowaną grupę pacjentów.
Biorąc powyższe pod uwagę, rozproszenie realizatorów programów lekowych może mieć
wpływ na jakość udzielanych świadczeń i bezpieczeństwo pacjentów.
Nawiązując do zagadnień związanych z refundacją należy wskazać, iż istniejący w Polsce
system refundacyjny2 jest systemem wnioskowym, wobec czego to każdy z wnioskodawców3
może złożyć wniosek o objęcie refundacją danego leku, w danym wskazaniu czy w danej
kategorii dostępności refundacyjnej (np. w programie lekowym lub chemioterapii), w tym
również zwrócić się z wnioskiem o rozszerzenie możliwości stosowania leku. Minister
Zdrowia, działając w ramach obowiązujących przepisów prawa, uwzględniając kryteria
decyzji o objęciu refundacją opisane w art. 12 ustawy o refundacji podejmuje decyzje o
objęciu lub odmowie objęcia refundacją nowej terapii. Niezależnie od tego w jakiej dziedzinie
medycznej ma zastosowanie produkt leczniczy, jego finansowanie w trybie standardowym
jest prowadzone z Całkowitego Budżetu na Refundację, którego wielkość określa art. 3
ustawy o refundacji tj. nie więcej niż 17% sumy środków publicznych przeznaczonych na
finansowanie świadczeń gwarantowanych w planie finansowym Funduszu.
Analizując dane z ostatnich lat, zdecydowana większość nowych terapii w refundacji
systemowej dotyczy terapii najdroższymi substancjami czynnymi, które są finansowane w
ramach programów lekowych. Program lekowy w dokładniejszy sposób precyzuje kryteria
realizacji tego świadczenia w stosunku do pozostałych kategorii dostępności, tj. np. apteka
lub chemioterapia. Naturalnym jest więc, że wysokokosztowe terapie, których roczne koszty
2 kwestie związane z refundacją leków reguluje ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków
spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (
Dz.U. z 2025 r. poz. 907, z
późn.zm.), zwana „ustawą o refundacji”
3 wnioskodawcą jest podmiot odpowiedzialny leku (producent leku, jego przedstawiciel lub importer).
-- 2 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
na pacjenta często przekraczają kilkadziesiąt tysięcy złotych, muszą podlegać swego rodzaju
monitorowaniu. Z perspektywy dyscypliny finansów publicznych, uwzględniając
solidarnościowy charakter finansowania ze środków publicznych procesów
terapeutycznych w Polsce, nieracjonalnym i nieodpowiedzialnym byłoby udostępnianie
wysokokosztowych świadczeń z pominięciem dokładnie zdefiniowanych kryteriów
uprawniających do ich zastosowania.
Zapisy programów lekowych podlegają złożonemu procesowi opiniowania, który określa
m.in. ustawa o refundacji w art. 16a. Proces ten obejmuje opiniowanie przez odpowiedniego
Konsultanta Krajowego lub Konsultanta Wojewódzkiego, Prezesa Agencji Oceny
Technologii Medycznych i Taryfikacji, a w uzasadnionych przypadkach również medycznego
towarzystwa naukowego z danej dziedziny medycyny. Dodatkowo, każdorazowo w
procesach refundacyjnych dla nowych terapii finansowanych w programach występuje o
stanowisko Narodowego Funduszu Zdrowia w kwestii jego zapisów. Jednocześnie, za
zdefiniowanie wskazania refundacyjnego, a więc kryteriów kwalifikacji definiujących
populację docelową do danej terapii refundowanej w ramach programu lekowego,
odpowiedzialny jest przede wszystkim podmiot wnioskujący o objęcie refundacją. Ustawa
o refundacji w art. 25 określa wymagania formalno-prawne obowiązujące podczas składania
wniosków o objęcie refundacją i ustalenie ceny zbytu netto, zgodnie z którymi to
Wnioskodawca już na etapie przedkładania wniosku zobowiązany jest przedstawić
wnioskowane warunki objęcia refundacją, w szczególności:
a) wskazania, w których lek, środek spożywczy specjalnego przeznaczenia żywieniowego,
wyrób medyczny ma być refundowany,
b) proponowaną cenę zbytu netto,
c) kategorię dostępności refundacyjnej, o której mowa w art. 6 ust. 1,
d) poziom odpłatności,
e) instrumenty dzielenia ryzyka, o których mowa w art. 11 ust. 5,
f) okres obowiązywania decyzji o objęciu refundacją,
g) projekt opisu programu lekowego, jeżeli dotyczy, zawierający:
nazwę programu,
cel programu,
opis problemu medycznego,
opis programu obejmujący: kryteria włączenia do programu, dawkowanie
i sposób podawania, monitorowanie programu, w tym monitorowanie leczenia i
sposób przekazywania informacji sprawozdawczo-rozliczeniowych, a także
kryteria wyłączenia z programu.
-- 3 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
Z powyższego jednoznacznie wynika, że co do zasady to podmiot odpowiedzialny na etapie
przygotowywania wniosku refundacyjnego określa główny zakres wskazań klinicznych oraz
opis programu lekowego.
Mając na celu poprawę efektywności funkcjonowania programów lekowych, Minister
Zdrowia zaproponował w projekcie ustawy o zmianie ustawy o refundacji leków, środków
spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych oraz
niektórych innych ustaw (UD187) rozwiązanie zgodnie z którym, lek albo środek spożywczy
specjalnego przeznaczenia żywieniowego, który nie ma odpowiednika refundowanego w
danym wskazaniu, dla którego tworzony jest nowy program lekowych będzie dostępny dla
pacjenta od pierwszego dnia obowiązywania decyzji administracyjnej. Przedmiotowy
projekt zawiera zmiany w kierunku bardziej elastycznego, przejrzystego i przyjaznego
systemu refundacyjnego, który lepiej odpowiada na potrzeby wszystkich uczestników
systemu refundacyjnego. W projekcie przygotowano szereg korzyści w zakresie systemu
refundacyjnego:
szybsze postępowania administracyjne;
sprawniejsze negocjacje cenowe;
prostsze i czytelniejsze przepisy;
większa przejrzystość;
szybsza dostępność leków dla pacjentów.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Katarzyna Kacperczyk
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 4 of 4 --
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
PLR2.050.71.2025.DG
Warszawa, 18 grudnia 2025
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 13697 Posła Czesława Hoca i grupy posłów, w sprawie
pilnych działań naprawczych w zakresie zapewnienia ciągłości i dostępności programów
lekowych, ze szczególnym uwzględnieniem kategorycznego wyeliminowania
dramatycznych przypadków niewłączenia nowych pacjentów do terapii pomimo spełnienia
kryteriów Minister Zdrowia informuje, jak poniżej.
Zgodnie z informacjami pozyskanymi z Centrali Narodowego Funduszu Zdrowia, Oddziały
Wojewódzkie Funduszu starają się zabezpieczać dostępność do świadczeń z zakresu
wszystkich programów lekowych na optymalnym poziomie, zgodnie z planem finansowym
Funduszu, sporządzonym zgodnie z uregulowaniami art. 120
i art. 121 ustawy o świadczeniach1. Wysokość środków finansowych będących w dyspozycji
płatnika publicznego wymusza wyznaczanie priorytetowych obszarów świadczeń
niezbędnych do zabezpieczenia ciągłości ich realizacji, w tym także na finansowanie
wszystkich zrealizowanych świadczeń nielimitowanych.
Programy lekowe, mimo iż traktowane są przez Dyrektorów Oddziałów Wojewódzkich
Funduszu priorytetowo, to zaliczane są do świadczeń limitowanych, zatem niemożliwe jest
zwiększanie wartości kontraktów w tym zakresie, do poziomu wynikającego z bieżącego
zapotrzebowania, gdyż Oddziały Wojewódzkie Funduszu zobowiązane są w pierwszej
kolejności do finansowania wszystkich zrealizowanych świadczeń nielimitowanych oraz
świadczeń wykonanych pacjentom do 18 roku życia, mając na uwadze konieczność ich
rozliczenia za cały okres rozliczeniowy. W związku z powyższym w miarę możliwości
finansowych, po każdym zakończonym kwartale, podejmowane są działania zmierzające do
zwiększenia nakładów finansowych na programy lekowe. W każdym przypadku decyzja
1 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2024 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków
publicznych (Dz.U. z 2025 r. poz. 1461; „ustawa o świadczeniach”)
-- 1 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
dotycząca zwiększenia finansowania świadczeń, poprzedzona jest szczegółowymi analizami,
w tym pod kątem wyboru priorytetowych świadczeń do sfinansowania i obowiązujących
zapisów umów zawartych ze świadczeniodawcami.
Odnosząc się do poruszonej kwestii poszerzenia liczby ośrodków realizujących programy
lekowe z uwagi na utrudnienia w dostępie do leczenia dla pacjentów z mniejszych
miejscowości, Minister Zdrowia wskazuje, iż programy lekowe należą do
wysokospecjalistycznych świadczeń, które winny być realizowane w referencyjnych
ośrodkach, zapewniających odpowiednie warunki ich realizacji, przy udziale personelu
medycznego posiadającego stosowne kompetencje do prowadzenia chorych z danymi
jednostkami chorobowymi. Podkreślenia wymaga fakt, że leczenie w ramach programów
odbywa się z zastosowaniem innowacyjnych, kosztownych substancji czynnych, które nie są
finansowane w ramach innych świadczeń gwarantowanych, stąd winny być one finansowane
w ośrodkach posiadających największe doświadczenie. Terapie te prowadzone są w
wybranych jednostkach chorobowych i obejmują ściśle zdefiniowaną grupę pacjentów.
Biorąc powyższe pod uwagę, rozproszenie realizatorów programów lekowych może mieć
wpływ na jakość udzielanych świadczeń i bezpieczeństwo pacjentów.
Nawiązując do zagadnień związanych z refundacją należy wskazać, iż istniejący w Polsce
system refundacyjny2 jest systemem wnioskowym, wobec czego to każdy z wnioskodawców3
może złożyć wniosek o objęcie refundacją danego leku, w danym wskazaniu czy w danej
kategorii dostępności refundacyjnej (np. w programie lekowym lub chemioterapii), w tym
również zwrócić się z wnioskiem o rozszerzenie możliwości stosowania leku. Minister
Zdrowia, działając w ramach obowiązujących przepisów prawa, uwzględniając kryteria
decyzji o objęciu refundacją opisane w art. 12 ustawy o refundacji podejmuje decyzje o
objęciu lub odmowie objęcia refundacją nowej terapii. Niezależnie od tego w jakiej dziedzinie
medycznej ma zastosowanie produkt leczniczy, jego finansowanie w trybie standardowym
jest prowadzone z Całkowitego Budżetu na Refundację, którego wielkość określa art. 3
ustawy o refundacji tj. nie więcej niż 17% sumy środków publicznych przeznaczonych na
finansowanie świadczeń gwarantowanych w planie finansowym Funduszu.
Analizując dane z ostatnich lat, zdecydowana większość nowych terapii w refundacji
systemowej dotyczy terapii najdroższymi substancjami czynnymi, które są finansowane w
ramach programów lekowych. Program lekowy w dokładniejszy sposób precyzuje kryteria
realizacji tego świadczenia w stosunku do pozostałych kategorii dostępności, tj. np. apteka
lub chemioterapia. Naturalnym jest więc, że wysokokosztowe terapie, których roczne koszty
2 kwestie związane z refundacją leków reguluje ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków
spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (
Dz.U. z 2025 r. poz. 907, z
późn.zm.), zwana „ustawą o refundacji”
3 wnioskodawcą jest podmiot odpowiedzialny leku (producent leku, jego przedstawiciel lub importer).
-- 2 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
na pacjenta często przekraczają kilkadziesiąt tysięcy złotych, muszą podlegać swego rodzaju
monitorowaniu. Z perspektywy dyscypliny finansów publicznych, uwzględniając
solidarnościowy charakter finansowania ze środków publicznych procesów
terapeutycznych w Polsce, nieracjonalnym i nieodpowiedzialnym byłoby udostępnianie
wysokokosztowych świadczeń z pominięciem dokładnie zdefiniowanych kryteriów
uprawniających do ich zastosowania.
Zapisy programów lekowych podlegają złożonemu procesowi opiniowania, który określa
m.in. ustawa o refundacji w art. 16a. Proces ten obejmuje opiniowanie przez odpowiedniego
Konsultanta Krajowego lub Konsultanta Wojewódzkiego, Prezesa Agencji Oceny
Technologii Medycznych i Taryfikacji, a w uzasadnionych przypadkach również medycznego
towarzystwa naukowego z danej dziedziny medycyny. Dodatkowo, każdorazowo w
procesach refundacyjnych dla nowych terapii finansowanych w programach występuje o
stanowisko Narodowego Funduszu Zdrowia w kwestii jego zapisów. Jednocześnie, za
zdefiniowanie wskazania refundacyjnego, a więc kryteriów kwalifikacji definiujących
populację docelową do danej terapii refundowanej w ramach programu lekowego,
odpowiedzialny jest przede wszystkim podmiot wnioskujący o objęcie refundacją. Ustawa
o refundacji w art. 25 określa wymagania formalno-prawne obowiązujące podczas składania
wniosków o objęcie refundacją i ustalenie ceny zbytu netto, zgodnie z którymi to
Wnioskodawca już na etapie przedkładania wniosku zobowiązany jest przedstawić
wnioskowane warunki objęcia refundacją, w szczególności:
a) wskazania, w których lek, środek spożywczy specjalnego przeznaczenia żywieniowego,
wyrób medyczny ma być refundowany,
b) proponowaną cenę zbytu netto,
c) kategorię dostępności refundacyjnej, o której mowa w art. 6 ust. 1,
d) poziom odpłatności,
e) instrumenty dzielenia ryzyka, o których mowa w art. 11 ust. 5,
f) okres obowiązywania decyzji o objęciu refundacją,
g) projekt opisu programu lekowego, jeżeli dotyczy, zawierający:
nazwę programu,
cel programu,
opis problemu medycznego,
opis programu obejmujący: kryteria włączenia do programu, dawkowanie
i sposób podawania, monitorowanie programu, w tym monitorowanie leczenia i
sposób przekazywania informacji sprawozdawczo-rozliczeniowych, a także
kryteria wyłączenia z programu.
-- 3 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
Z powyższego jednoznacznie wynika, że co do zasady to podmiot odpowiedzialny na etapie
przygotowywania wniosku refundacyjnego określa główny zakres wskazań klinicznych oraz
opis programu lekowego.
Mając na celu poprawę efektywności funkcjonowania programów lekowych, Minister
Zdrowia zaproponował w projekcie ustawy o zmianie ustawy o refundacji leków, środków
spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych oraz
niektórych innych ustaw (UD187) rozwiązanie zgodnie z którym, lek albo środek spożywczy
specjalnego przeznaczenia żywieniowego, który nie ma odpowiednika refundowanego w
danym wskazaniu, dla którego tworzony jest nowy program lekowych będzie dostępny dla
pacjenta od pierwszego dnia obowiązywania decyzji administracyjnej. Przedmiotowy
projekt zawiera zmiany w kierunku bardziej elastycznego, przejrzystego i przyjaznego
systemu refundacyjnego, który lepiej odpowiada na potrzeby wszystkich uczestników
systemu refundacyjnego. W projekcie przygotowano szereg korzyści w zakresie systemu
refundacyjnego:
szybsze postępowania administracyjne;
sprawniejsze negocjacje cenowe;
prostsze i czytelniejsze przepisy;
większa przejrzystość;
szybsza dostępność leków dla pacjentów.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Katarzyna Kacperczyk
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 4 of 4 --