tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.605.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację 13655 Pana Posła Roberta Warwasa wraz z grupą posłów,
w sprawie sytuacji seniorów z rocznika 1961 i starszych, otrzymujących niskie świadczenia
emerytalne i prowadzących jednoosobowe gospodarstwo domowe, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
W niniejszej interpelacji postawiono tezę, jakoby emerytury osób urodzonych w roku 1961
i starszych były znacząco zaniżone, a problem ten dotykał w szczególności tych z nich, które
samotnie prowadzą gospodarstwo domowe. Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej przeanalizowało dane dotyczące wysokości emerytur wypłacanych
przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) wg stanu na listopad 2025 r. Mając na uwadze
fakt, że osoby urodzone w 1961 r. i młodsze, a także starsze, urodzone po 1948 r., objęte
są zasadniczo nowym systemem emerytalnym, przedstawione informacje dotyczą
emerytów, którym ZUS wypłaca emerytury wyliczone wg nowych zasad1 2. W tym miejscu
należy też zastrzec, że wypłacane w listopadzie 2025 r. emerytury osób urodzonych w 1961
r. i młodszych to emerytury kobiet, gdyż mężczyźni urodzeni w roku 1961 lub młodsi nie
osiągnęli jeszcze powszechnego wieku emerytalnego, który wynosi w ich przypadku 65 lat.
Tym samym w analizach uwzględniać można rocznik 1960 i roczniki starsze.
Informuję, że przeciętna wysokość tak zdefiniowanego świadczenia osób, urodzonych po
1948 r., wyliczanego wg nowych zasad, wypłacanego przez ZUS w listopadzie 2025 r.
wyniosła ogółem 4 099 zł (5 054 zł w przypadku mężczyzn i 3 503 zł w przypadku kobiet),
zaś dla urodzonych w roku 1960 ogółem 4 108 zł (4 785 zł w przypadku mężczyzn i 3 728
zł dla kobiet). Przeciętne świadczenia osób urodzonych w latach 1949 – 1959, w zależności
od roku urodzenia, wynoszą od 4 029 zł (w przypadku urodzonych w 1952 r.) do 4 637 zł
(w przypadku urodzonych w 1957 r.). Przeciętne świadczenia mężczyzn urodzonych w
latach 1949 – 1959, w zależności od roku urodzenia, wynoszą od 4 818 zł (w przypadku
urodzonych w 1959 r.) do 5 501 zł (w przypadku urodzonych w 1957 r.). Przeciętne
świadczenia kobiet urodzonych w latach 1949 – 1959, w zależności od roku urodzenia
wynoszą od 2 988 zł (w przypadku urodzonych w 1952 r.) do 3 936 zł (w przypadku
urodzonych w 1956 r.).
Przywołane dane nie potwierdzają postawionej przez interpelatorów tezy. Również dane
dotyczące wysokości przeciętnych świadczeń kobiet urodzonych w 1961 r., które wynoszą
1 Dane nie obejmują świadczeń realizowanych na mocy umów międzynarodowych oraz bez świadczeń
pobieranych łącznie ze świadczeniami rolniczymi; bez emerytur pomostowych oraz bez emerytur zbiegowych.
Wysokość świadczeń jest prezentowana bez wypłat wyrównawczych oraz bez dodatków pielęgnacyjnych dla
świadczeniobiorcy.
2 Dane te obejmują wysokość pobieranych okresowych emerytur kapitałowych oraz, co ważne dla osób
samotnych, kwoty rent rodzinnych (15%), pobieranych w ramach tzw. renty wdowiej

-- 1 of 6 --

tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
3 372 zł, a także kobiet młodszych (3 149 zł dla rocznika 1962 i młodszych) nie odbiegają
znacząco od wysokości przeciętnego świadczenia dla kobiet urodzonych po 1948 r.
Należy wyjaśnić, że w zreformowanym systemie emerytalnym wysokość emerytury
uzależniona jest od liczby lat pracy i wysokości wynagrodzenia osiąganego w trakcie
aktywności zawodowej, co podkreśla indywidualny charakter tego świadczenia. Im bardziej
ubezpieczony uczestniczył w tworzeniu dochodów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
w tym większym stopniu ma prawo z nich korzystać pobierając emeryturę lub rentę.
Długość okresu pracy, wysokość wynagrodzenia otrzymywanego w czasie aktywności
zawodowej czy forma zatrudnienia – wszystkie te czynniki mają wpływ na wysokość
emerytury. Wysokość świadczenia jest zatem wynikiem przebiegu ścieżki zawodowej
ubezpieczonego. Osoby, które pracowały krótko lub osiągały niskie przychody z pracy
nabywają prawo do emerytury w kwocie proporcjonalnej do wymiaru swojej aktywności
ekonomicznej, czego konsekwencją może być niska wysokość świadczenia emerytalnego.
W skrajnych sytuacjach prowadzić to może do powstawania zjawiska tzw. emerytur
groszowych. Do jego głównych przyczyn należy zaliczyć m.in. trudności w znalezieniu pracy
- szczególnie dotkliwe w okresie transformacji ustrojowej z przełomu lat osiemdziesiątych i
dziewięćdziesiątych XX w. oraz początku XXI w. – pogłębione przez peryferyjność miejsca
zamieszkania i wykluczenie komunikacyjne, utrudniające dostęp do większych ośrodków
miejskich. Duże znaczenie miała też sytuacja na lokalnych rynkach pracy, skłaniająca
niektóre osoby do podejmowania pracy na czarno, na postawie umów cywilnoprawnych
niestanowiących tytułu do ubezpieczeń społecznych czy przyjmowania ofert pracy za
granicą, w ramach istniejących formalnie i nieformalnie sieci migracyjnych warunkujących
pracę poza Polską. Inne przyczyny mogą wynikać z tradycyjnego postrzegania ról
rodzinnych i związanego z tym podziału obowiązków między partnerami, niepodejmowania
pracy przez osoby zajmujące się dziećmi czy dorosłymi potrzebującymi, a także
pozostawanie na utrzymaniu członków rodziny lub utrzymywanie się z posiadanego z
majątku.
Podstawą ustalenia emerytury jest suma środków zewidencjonowanych na koncie
i subkoncie w ZUS. Wysokość emerytury zależy od zwaloryzowanych kwot na obu kontach
oraz od średniego dalszego trwania życia wyliczonego na dany rok dla osób w wieku,
w którym ubezpieczony przechodzi na emeryturę. Zapewnia to dożywotnią wypłatę
świadczeń z FUS, gwarantując wypłatę minimalnego świadczenia pod warunkiem
posiadania określonego stażu ubezpieczeniowego. Aby uzyskać prawo do najniższej
emerytury trzeba posiadać, w przypadku odpowiednio kobiet i mężczyzn, co najmniej 20 i
25 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Długość stażu pracy ma więc znaczenie w
sytuacji, gdy wyliczona kwota świadczenia jest niższa od obowiązującej kwoty minimalnej
emerytury - w takim przypadku świadczenie podnoszone jest do tej wysokości.
Należy podkreślić, że najniższa emerytura, uwzględniając stałe elementy dochodu
emerytów (ustawowo zagwarantowane dodatkowe roczne świadczenia pieniężne), w I
kwartale 2025 r. przekroczyła minimum socjalne3, które dla 1-osobowego gospodarstwa
emeryckiego wynosi 1869,94 zł. Trzeba też zaznaczyć, że emerytury i renty, w tym najniższe
świadczenia, podlegają corocznej waloryzacji, której celem jest urealnienie ich wartości w
3 Minimum socjalne to poziom zaspokajania potrzeb konsumpcyjnych, który uważa się za minimalny, ale
wystarczający, aby uniknąć ubóstwa. Obejmuje koszty utrzymania związane z zapewnieniem sobie żywności,
mieszkania i odzieży, a także wydatki na kulturę i rekreację.

-- 2 of 6 --

tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
odniesieniu do wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych. W sytuacji trwałego wzrostu
gospodarczego uzasadnione jest zwiększanie wskaźnika waloryzacji o część realnego
wzrostu wynagrodzeń. Zakres ochrony realnej wartości świadczeń określają zasady
waloryzacji, które z jednej strony powinny odpowiadać oczekiwaniom emerytów i
rencistów, z drugiej zaś uwzględniać finansowe możliwości Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych i budżetu państwa, który jest gwarantem jego wypłacalności. Zgodnie z
przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1749) waloryzacja przeprowadzana jest
corocznie od 1 marca, przy zastosowaniu procentowego wskaźnika, który odpowiada
średniorocznemu wskaźnikowi cen towarów i usług konsumpcyjnych w poprzednim roku
kalendarzowym, zwiększonemu o co najmniej 20% realnego wzrostu przeciętnego
wynagrodzenia w poprzednim roku kalendarzowym. Oznacza to, że świadczenia nie tylko
nie tracą siły nabywczej w relacji do kosztów utrzymania, ale rosną powyżej wskaźnika
inflacji (poprzez udział realnego wzrostu wynagrodzeń), korzystnie wpływając na udział
populacji osób już nieaktywnych zawodowo we wzroście gospodarczym.
Waloryzacja świadczeń emerytalno-rentowych jest kwestią istotną społecznie i ważną
zarówno dla Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, jak i Rządu. Świadczy o tym m.in.
fakt podjęcia na posiedzeniu Rady Ministrów 10 września 2024 r. tematu zapobiegania
niskim waloryzacjom świadczeń emerytalno-rentowych w przyszłości. Wypracowaną w tej
sprawie informację rozpatrywał Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów, na którym 26 marca
2025 r. ustalono, że preferowanym sposobem realizacji tego celu jest ustalenie na
odpowiednim poziomie (w zależności od sytuacji społeczno-gospodarczej) elementu
płacowego wskaźnika waloryzacji. Mechanizm ten nie wymaga zmian ustawowych i
pozwala na szybkie dostosowywanie wskaźnika waloryzacji (w zakresie udziału realnego
wzrostu wynagrodzeń) do aktualnych warunków społeczno-gospodarczych.
Odnośnie do postulatu wprowadzenia nowych dodatków do emerytur należy wskazać, że
w zreformowanym systemie emerytalnym źródłem finansowania świadczeń emerytalno-
rentowych jest fundusz tworzony ze składek ubezpieczonych i płatników. Z systemu
usunięto większość elementów nieubezpieczeniowych i socjalnych, tak aby powiązać
wysokość przyszłego świadczenia z sumą składek odprowadzanych od przychodów
ubezpieczonego w całym okresie jego aktywności zawodowej. Obecnie na gruncie
przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
wypłacane są jedynie dwa rodzaje dodatków – dodatek pielęgnacyjny oraz dodatek dla
sierot zupełnych. Obydwa są świadczeniami o charakterze ubezpieczeniowym, związanymi
z ryzykiem ubezpieczeniowym w postaci niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji
oraz utraty żywiciela. Ich wypłata ma miejsce w sytuacji spełnienia się wskazanych ryzyk i
wiąże się z obowiązkiem opłacania składki ubezpieczeniowej. Funkcjonujące dodatki do
świadczeń emerytalno-rentowych są zatem powiązane z innymi świadczeniami, odrębnym
ryzykiem i odrębnymi warunkami nabycia prawa do świadczenia.
Informuję, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie trwają prace nad
wprowadzeniem nowych dodatków, co nie oznacza, że nie zostaną one podjęte w
przyszłości. Niemniej trzeba mieć świadomość, że takie działania mają w systemie
ubezpieczeń społecznych szczególny i wyjątkowy charakter.
Podstawą właściwego przygotowania odpowiednich programów jest prowadzenie
monitoringu i analiza bieżącej sytuacji świadczeniobiorców. Kierownictwo Ministerstwa
Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przywiązuje szczególną wagę do tych działań, które

-- 3 of 6 --

tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
realizuje współpracując z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), gromadzącym dane
statystyczne dotyczące systemu ubezpieczeń społecznych, a także opracowującym
prognozy dla tego obszaru.
Już dziś, w sposób niełamiący zasad i zobowiązań będących częścią dzisiejszego systemu
emerytalnego, w ramach prowadzonej polityki społecznej podejmowane są inicjatywy
mające na celu pomoc grupom szczególnie wrażliwym, w tym osobom uprawnionym do
pobierania świadczeń w niskiej wysokości. Do działań takich należy np. wypłata
dodatkowych rocznych świadczeń pieniężnych dla emerytów i rencistów.
Ważnym działaniem na rzecz samotnych emerytów pobierających niskie świadczenia było
też umożliwienie w ub.r. pobierania tzw. renty wdowiej w ramach nowej reguły zbiegu
prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku z prawem do własnego świadczenia o
charakterze emerytalno-rentowym. W przypadku zbiegu prawa do tych świadczeń,
w sytuacji gdy nie przekraczają one łącznie poziomu trzykrotności najniższej emerytury
(wynoszącej od marca 2025 r. 1878,91 zł), tj. 5 636,73 zł, począwszy od 1 lipca 2025 r.,
jedno świadczenie wypłacane jest wdowie lub wdowcowi w całości, a drugie w wysokości
25% (w okresie przejściowym, tj. od 1 lipca 2025 r. do 31 grudnia 2026 r. będzie to 15%).
W lipcu 2025 r. średnia wysokość renty wdowiej wyniosła w ZUS 353,94 zł, w KRUS 278,18
zł, w Biurze Emerytalnym Służby Więziennej 480,15 zł, a w Zakładzie Emerytalno-
Rentowym MSWiA 434,89 zł (Ministerstwo Obrony Narodowej - ze względu na prace nad
zmianą sprawozdawczości analitycznej - przekazało pierwsze dane za wrzesień 2025 r.,
zgodnie z którymi kwota ta wyniosła 468 zł).
Trzeba zaznaczyć, że świadczenia z systemu ubezpieczeń społecznych nie są jedynym
źródłem wsparcia dla świadczeniobiorców otrzymujących niskie świadczenia emerytalno-
rentowe. Osoby i rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej i dochodowej mogą
również korzystać ze wsparcia w ramach systemu pomocy społecznej, która jest instytucją
polityki społecznej państwa, mającą na celu wspomożenie ich w przezwyciężenia trudności,
którym nie są one w stanie sprostać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i
możliwości. Zasady i tryb przyznawania tych świadczeń reguluje ustawa z dnia 12 marca
2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1214, z późn. zm.).
Rolą pomocy społecznej jest zatem w pierwszej kolejności wspieranie osób i rodzin
w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia ich podstawowych potrzeb bytowych, tak by
stały się samowystarczalne. Rodzaj, forma i wymiar świadczenia powinny odpowiadać
okolicznościom uzasadniającym udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób z niej korzystających
winny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach
pomocy społecznej. Wśród przesłanek umożliwiających uzyskanie pomocy wymienić należy
m.in. niepełnosprawność oraz długotrwałą lub ciężką chorobę.
Świadczeń z systemu pomocy społecznej udziela się na wniosek osoby zainteresowanej.
Położenie każdej osoby lub rodziny wymagającej wsparcia rozpatrywane jest indywidualnie,
a pomoc winna odpowiadać zdiagnozowanym potrzebom wynikającym z ich trudnej
sytuacji. O tym, czy dana osoba lub rodzina kwalifikuje się do otrzymania świadczeń z
pomocy społecznej, a także o ich zakresie i formie, decyduje dyrektor (kierownik) ośrodka
pomocy społecznej właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osób ubiegających się
o świadczenia, na podstawie informacji zebranych podczas rodzinnego wywiadu
środowiskowego, przeprowadzanego przez pracownika socjalnego. Prawo do świadczeń
pieniężnych z pomocy społecznej uzależnione jest od wysokości dochodu. Od 1 stycznia

-- 4 of 6 --

tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
2025 r. kryterium dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 1010 zł, a dla osoby w rodzinie
823 zł. Obok kryterium dochodowego winien zostać stwierdzony co najmniej jeden
z powodów udzielenia pomocy wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy
społecznej, np. niepełnosprawność, ubóstwo, ciężka choroba i inne.
Do wskazanych w przepisach ustawy o pomocy społecznej świadczeń pieniężnych należą
m.in. zasiłek stały (przysługujący osobom pełnoletnim, niezdolnym do pracy z powodu
wieku lub całkowicie niezdolnym do pracy), zasiłek okresowy (przysługujący w
szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie,
możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień z innych systemów zabezpieczenia
społecznego) i zasiłek celowy (który może być przyznany w szczególności na pokrycie części
lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego
przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału,
odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w
mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu), o które mogą ubiegać się osoby i rodziny, jeżeli ich
dochód jest niższy od odpowiedniego kryterium dochodowego.
Podkreślić przy tym trzeba, że przekroczenie kryterium dochodowego przez osobę
pobierającą lub ubiegającą się o świadczenie z pomocy społecznej nie przekreśla w sposób
automatyczny możliwości otrzymania wsparcia. W szczególnie uzasadnionych przypadkach
osobom i rodzinom, których dochody przekraczają kryteria dochodowe, możliwe jest
przyznanie pomocy finansowej w formie bezzwrotnego specjalnego zasiłku celowego lub
zasiłku okresowego, celowego lub pomocy rzeczowej pod warunkiem zwrotu części lub
całości kwoty zasiłku albo wydatków na pomoc rzeczową.
Ośrodki pomocy społecznej świadczą też pomoc w postaci usług opiekuńczych
i specjalistycznych usług opiekuńczych. Wsparcie w tej formie przyznawane jest osobom,
które ze względu na wiek, choroby lub z innych przyczyn wymagają pomocy osób trzecich,
a są jej pozbawione - kierowane jest przede wszystkim do osób samotnych, ale również tych
w rodzinie, którym najbliżsi nie są w stanie zapewnić odpowiedniej opieki. Usługi
opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę
higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie
kontaktów z otoczeniem. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są dostosowane do
szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności. Świadczą
je osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym, np. pielęgniarki, rehabilitanci,
fizjoterapeuci.
Informuję też, że jednym z zadań pracownika socjalnego jest praca socjalna, prowadzona
z osobami i rodzinami bez względu na osiągany przez nie dochód, polegająca m.in. na
udzielaniu im pomocy w uzyskaniu odpowiedniego poradnictwa (prawnego,
psychologicznego, rodzinnego), załatwianiu ich spraw urzędowych w różnych urzędach
i instytucjach oraz innych spraw, które mogą przyczynić się do poprawy ich sytuacji.
Osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej mogą również ubiegać się o wsparcie
w ramach wieloletniego rządowego programu „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2024-
2028. Program skierowany jest do dzieci oraz osób dorosłych - w szczególności samotnych,
w podeszłym wieku, chorych lub niepełnosprawnych - w formie posiłku, świadczenia
pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci
produktów żywnościowych. Z programu dofinansowywany jest też dowóz posiłków
osobom niewychodzącym z domu ze względu na podeszły wiek czy niepełnosprawność,

-- 5 of 6 --

tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
które same nie są w stanie posiłku przygotować. Z uwagi na podwyższenie kryterium
dochodowego uprawniającego do korzystania ze wsparcia w ramach programu, pomoc
otrzymają osoby o dochodach nieprzekraczających 200 % kryterium dochodowego, o
którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.
Pragnę poinformować, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nad
projektem zmiany przepisów ustawy o pomocy społecznej pracuje Zespół do Spraw
Reformy Systemu Pomocy Społecznej, powołany jako organ opiniodawczo-doradczy
Ministra. W jego skład wchodzą eksperci, praktycy i naukowcy, których zadaniem jest
dokonanie gruntownego przeglądu funkcjonujących w ramach systemu pomocy społecznej
rozwiązań prawnych i organizacyjnych. Celem podejmowanych działań jest weryfikacja
dostępności świadczeń i usług społecznych, przeanalizowanie sytuacji pracowników
systemu pomocy społecznej oraz dokonanie oceny funkcjonowania i finansowania instytucji
pomocowych świadczących usługi całodobowe, by na tej podstawie opracować propozycje
zmian prawnych i innych rekomendacji. Podejmowane przez członków zespołu wysiłki
doprowadzą do integracji różnych form wsparcia i zacieśnienia współpracy między
instytucjami państwowymi, samorządami, organizacjami pozarządowymi oraz lokalnymi
społecznościami, co przyczyni się do zwiększenia skuteczności realizowanych działań
pomocowych.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/

-- 6 of 6 --