Interpelacja nr 13654
Interpelacja w sprawie zapewnienia konstytucyjnych i międzynarodowych standardów w zakresie kar dożywotniego pozbawienia wolności, zwłaszcza w odniesieniu do stosowania izolacji długoterminowej oraz dostępu do opieki psychologicznej w jednostkach penitencjarnych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (100%)
Sprawiedliwość i Sądy (99%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie zapewnienia konstytucyjnych i międzynarodowych standardów w zakresie kar dożywotniego pozbawienia wolności, zwłaszcza w odniesieniu do stosowania izolacji długoterminowej oraz dostępu do opieki psychologicznej w jednostkach penitencjarnych
Interpelacja nr 13654
do ministra sprawiedliwości
w sprawie zapewnienia konstytucyjnych i międzynarodowych standardów w zakresie kar dożywotniego pozbawienia wolności, zwłaszcza w odniesieniu do stosowania izolacji długoterminowej oraz dostępu do opieki psychologicznej w jednostkach penitencjarnych
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 19-11-2025
Szanowny Panie Premierze,
na podstawie art. 115 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zwracam się z interpelacją w sprawie warunków wykonywania kar dożywotniego pozbawienia wolności oraz długotrwałej izolacji więziennej, w kontekście obowiązywania:
- art. 30 Konstytucji RP (nienaruszalność godności człowieka),
- art. 40 Konstytucji RP (zakaz tortur i nieludzkiego traktowania),
- art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka,
- Reguł Mandeli ONZ dotyczących minimalnych standardów traktowania więźniów (Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ, 2015),
- zaleceń WHO dotyczących zdrowia psychicznego w jednostkach penitencjarnych,
- orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (m.in. Vinter i inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, 2013; Ramirez Sanchez przeciwko Francji, 2005).
W Polsce oraz wielu krajach europejskich są stosowane kary dożywotniego pozbawienia wolności, często połączone z wieloletnią izolacją więźnia w pojedynczej celi. Najnowsze badania naukowe jednoznacznie wskazują, że długotrwała izolacja (powyżej 15 dni) prowadzi do trwałej degradacji psychicznej i neurologicznej człowieka, co może stanowić formę nieludzkiego lub poniżającego traktowania. Według ONZ i WHO system penitencjarny nie może powodować śmierci psychicznej osoby pozbawionej wolności.
Izolacja pozbawiona funkcji terapeutycznej lub resocjalizacyjnej nie spełnia konstytucyjnej definicji kary – zamiast chronić społeczeństwo, prowadzi do degradacji zarówno jednostki, jak i wartości moralnych samego państwa.
Prawdziwa kara nie polega na zniszczeniu człowieczeństwa sprawcy, lecz na uznaniu jego odpowiedzialności w sposób zgodny z prawem, godnością i cywilizacją zachodnią.
W związku z powyższym uprzejmie proszę o odpowiedź na pytania:
1. Czy rząd RP prowadzi ocenę zgodności warunków izolacji więźniów długoterminowych z art. 30 i 40 Konstytucji RP, a także z Regułami Mandeli ONZ?
2. Czy obecnie istnieje mechanizm sądowej lub niezależnej kontroli decyzji o przedłużaniu izolacji całodobowej wobec więźniów dożywotnich? Jeżeli nie – czy rząd planuje wprowadzenie obowiązkowej kontroli sądowej takiej izolacji co najmniej raz na 12 miesięcy?
3. Jaki jest aktualny wskaźnik zatrudnienia lekarzy psychiatrów i psychologów klinicznych na liczbę osadzonych w zakładach karnych, w szczególności w oddziałach typu zamkniętego? Czy odpowiada to minimalnym normom WHO (1 etat psychiatry na 300 osadzonych)?
4. Czy więźniowie dożywotni mają zapewniony stały dostęp do terapii psychologicznej, a nie wyłącznie farmakoterapii, która stosowana długoterminowo może im szkodzić zamiast pomagać?
5. Czy rząd planuje wdrożenie obowiązku okresowej (np. co 5 lat) kompleksowej oceny stanu psychicznego oraz możliwości zmniejszenia rygoru izolacji wobec osób skazanych na dożywocie zgodnie ze standardami ETPCz?
6. Czy rząd rozważy stworzenie programu terapeutyczno-resocjalizacyjnego dla więźniów dożywotnich, umożliwiającego zachowanie podstawowych funkcji psychicznych oraz realizację celu kary określonego w art. 67 Kodeksu karnego wykonawczego („wzbudzenie w skazanym woli współżycia w społeczeństwie z poszanowaniem prawa“)?
Interpelacja nr 13654
do ministra sprawiedliwości
w sprawie zapewnienia konstytucyjnych i międzynarodowych standardów w zakresie kar dożywotniego pozbawienia wolności, zwłaszcza w odniesieniu do stosowania izolacji długoterminowej oraz dostępu do opieki psychologicznej w jednostkach penitencjarnych
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 19-11-2025
Szanowny Panie Premierze,
na podstawie art. 115 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zwracam się z interpelacją w sprawie warunków wykonywania kar dożywotniego pozbawienia wolności oraz długotrwałej izolacji więziennej, w kontekście obowiązywania:
- art. 30 Konstytucji RP (nienaruszalność godności człowieka),
- art. 40 Konstytucji RP (zakaz tortur i nieludzkiego traktowania),
- art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka,
- Reguł Mandeli ONZ dotyczących minimalnych standardów traktowania więźniów (Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ, 2015),
- zaleceń WHO dotyczących zdrowia psychicznego w jednostkach penitencjarnych,
- orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (m.in. Vinter i inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, 2013; Ramirez Sanchez przeciwko Francji, 2005).
W Polsce oraz wielu krajach europejskich są stosowane kary dożywotniego pozbawienia wolności, często połączone z wieloletnią izolacją więźnia w pojedynczej celi. Najnowsze badania naukowe jednoznacznie wskazują, że długotrwała izolacja (powyżej 15 dni) prowadzi do trwałej degradacji psychicznej i neurologicznej człowieka, co może stanowić formę nieludzkiego lub poniżającego traktowania. Według ONZ i WHO system penitencjarny nie może powodować śmierci psychicznej osoby pozbawionej wolności.
Izolacja pozbawiona funkcji terapeutycznej lub resocjalizacyjnej nie spełnia konstytucyjnej definicji kary – zamiast chronić społeczeństwo, prowadzi do degradacji zarówno jednostki, jak i wartości moralnych samego państwa.
Prawdziwa kara nie polega na zniszczeniu człowieczeństwa sprawcy, lecz na uznaniu jego odpowiedzialności w sposób zgodny z prawem, godnością i cywilizacją zachodnią.
W związku z powyższym uprzejmie proszę o odpowiedź na pytania:
1. Czy rząd RP prowadzi ocenę zgodności warunków izolacji więźniów długoterminowych z art. 30 i 40 Konstytucji RP, a także z Regułami Mandeli ONZ?
2. Czy obecnie istnieje mechanizm sądowej lub niezależnej kontroli decyzji o przedłużaniu izolacji całodobowej wobec więźniów dożywotnich? Jeżeli nie – czy rząd planuje wprowadzenie obowiązkowej kontroli sądowej takiej izolacji co najmniej raz na 12 miesięcy?
3. Jaki jest aktualny wskaźnik zatrudnienia lekarzy psychiatrów i psychologów klinicznych na liczbę osadzonych w zakładach karnych, w szczególności w oddziałach typu zamkniętego? Czy odpowiada to minimalnym normom WHO (1 etat psychiatry na 300 osadzonych)?
4. Czy więźniowie dożywotni mają zapewniony stały dostęp do terapii psychologicznej, a nie wyłącznie farmakoterapii, która stosowana długoterminowo może im szkodzić zamiast pomagać?
5. Czy rząd planuje wdrożenie obowiązku okresowej (np. co 5 lat) kompleksowej oceny stanu psychicznego oraz możliwości zmniejszenia rygoru izolacji wobec osób skazanych na dożywocie zgodnie ze standardami ETPCz?
6. Czy rząd rozważy stworzenie programu terapeutyczno-resocjalizacyjnego dla więźniów dożywotnich, umożliwiającego zachowanie podstawowych funkcji psychicznych oraz realizację celu kary określonego w art. 67 Kodeksu karnego wykonawczego („wzbudzenie w skazanym woli współżycia w społeczeństwie z poszanowaniem prawa“)?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
30%
Konkretność
70%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
4
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.1 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10419 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
Warszawa, 23 stycznia 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
uprzejmie przekazuję odpowiedź na interpelację nr 13654 Pana Posła Jarosława
Sachajko w sprawie zapewnienia konstytucyjnych i międzynarodowych standardów
w zakresie kar dożywotniego pozbawienia wolności, zwłaszcza w odniesieniu do
stosowania izolacji długoterminowej oraz dostępu do opieki psychologicznej w
jednostkach penitencjarnych.
PYTANIE 1. Czy Rząd RP prowadzi ocenę zgodności warunków izolacji więźniów
długoterminowych z art. 30 i 40 Konstytucji RP, a także z Regułami Mandeli ONZ?
Zasada humanitarnego wykonywania kar, z poszanowaniem godności ludzkiej
skazanego oraz zakazem stosowania tortur i nieludzkiego albo poniżającego
traktowania lub karania, wyrażona w art. 30 i art. 40 Konstytucji RP oraz w art. 4 §
1 k.k.w., stanowi podstawową dyrektywę wykonywania kary pozbawienia wolności.
Zasada ta obejmuje obowiązek zapewnienia skazanym godnych warunków
odbywania kary, poszanowania ich dóbr osobistych, ochrony przed nieludzkim lub
poniżającym traktowaniem oraz stworzenia realnej możliwości udziału w
oddziaływaniach resocjalizacyjnych, zgodnie z Regułami Nelsona Mandeli i
standardami wynikającymi z art. 3 EKPC. Zapewnieniu zgodności praktyki
penitencjarnej z tymi standardami służy w szczególności nadzór penitencjarny
sprawowany przez sędziego penitencjarnego, o którym mowa w art. 32–35 k.k.w.,
oraz kontrola sądu penitencjarnego nad wykonywaniem kary. Uzupełniająco
funkcjonują wewnętrzne mechanizmy kontrolno-nadzorcze w Służbie Więziennej,
obejmujące analizę decyzji pod kątem zgodności z prawem, formułowanie zaleceń
-- 1 of 5 --
pokontrolnych oraz prowadzenie konsultacji służących wyjaśnianiu wątpliwości
interpretacyjnych.
PYTANIE 2. Czy istnieje obecnie mechanizm sądowej lub niezależnej kontroli decyzji
o przedłużaniu izolacji całodobowej wobec więźniów dożywotnich? Jeżeli nie – czy
Rząd planuje wprowadzenie obowiązkowej kontroli sądowej takiej izolacji co
najmniej raz na 12 miesięcy?
Wykonywanie kary pozbawienia wolności, w tym kary dożywotniego pozbawienia
wolności, odbywa się w oparciu o model progresywny, polegający na stopniowym
dostosowywaniu warunków odbywania kary do postępów skazanego w procesie
resocjalizacji. W tym celu skazani poddawani są okresowym ocenom postępów w
resocjalizacji, dokonywanych przez komisje penitencjarne nie rzadziej niż co sześć
miesięcy, na podstawie przepisów wykonawczych. Decyzje komisji penitencjarnej
w przedmiocie klasyfikacji skazanego, w tym w zakresie skierowania do określonego
typu zakładu karnego oraz systemu odbywania kary, podlegają zarówno kontroli
służbowej (sprawowanej przez Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej oraz
Dyrektora Generalnego Służby Więziennej), jak i zewnętrznej kontroli sądu
penitencjarnego w razie stwierdzenia ich niezgodności z prawem. Nie ma
odrębnego mechanizmu ustawowego przewidującego obligatoryjną sądową
weryfikację decyzji o całodobowej izolacji skazanych na karę dożywotniego
pozbawienia wolności w stałych,12-miesięcznych odstępach czasu. Wprowadzenie
takiego rozwiązania wymagałoby zmian w przepisach ustawowych.
PYTANIE 3. Jaki jest aktualny wskaźnik zatrudnienia lekarzy psychiatrów i
psychologów klinicznych na liczbę osadzonych w zakładach karnych, w
szczególności w oddziałach typu zamkniętego? Czy odpowiada to minimalnym
normom WHO (1 etat psychiatry na 300 osadzonych)?
Według danych statystycznych Służby Więziennej, na koniec trzeciego kwartału
2025 r. świadczeń zdrowotnych osobom pozbawionym wolności w jednostkach
penitencjarnych udzielało 138 lekarzy psychiatrów. Przy populacji więziennej na
poziomie około 70 000 osadzonych oznacza to wskaźnik około jednego psychiatry
na 507 osadzonych, podczas gdy w populacji ogólnej (4 805 psychiatrów na ok. 37
400 000 mieszkańców) wskaźnik wynosi około 1:7784. W zakresie opieki
psychologicznej, na podstawie zarządzenia nr 103/24 Dyrektora Generalnego
Służby Więziennej z dnia 27 grudnia 2024 r., przyjęto standard, zgodnie z którym
jeden psycholog pionu penitencjarnego sprawuje opiekę nad grupą
nieprzekraczającą 200 osób pozbawionych wolności, niezależnie od typu i rodzaju
-- 2 of 5 --
zakładu. Na stanowiskach psychologów zatrudniane są osoby posiadające tytuł
magistra psychologii, często ze specjalizacją kliniczną, przy czym posiadanie takiej
specjalizacji nie stanowi warunku koniecznego wykonywania zadań w jednostkach
penitencjarnych. Służba Więzienna podkreśla, że osiągnięcie postulowanego przez
WHO wskaźnika 1 etat lekarza psychiatry na 300 osadzonych wymaga rozwiązań o
charakterze systemowym, gdyż niedobór kadry medycznej, w szczególności
psychiatrycznej, dotyczy całego systemu ochrony zdrowia, a nie tylko więziennej
służby zdrowia.
PYTANIE 4. Czy więźniowie dożywotni mają zapewniony stały dostęp do terapii
psychologicznej, a nie wyłącznie farmakoterapii, która stosowana długoterminowo
może im szkodzić zamiast pomagać?
Psychologowie w zakładach karnych i aresztach śledczych wykonują zadania w
działach penitencjarnych i terapeutycznych, w ośrodkach diagnostycznych,
oddziałach psychiatrii sądowej oraz domach dla matki i dziecka, prowadząc
indywidualne rozmowy i zajęcia grupowe z osobami pozbawionymi wolności.
Skazani, w tym odbywający karę dożywotniego pozbawienia wolności, mają
zapewnioną możliwość stałego, bieżącego kontaktu z psychologiem, zgodnie ze
zgłaszanym zapotrzebowaniem. Wobec tej kategorii skazanych nie wprowadza się
limitów godzin oddziaływań psychologicznych – indywidualnych ani grupowych.
W razie rozpoznania uzależnienia od alkoholu lub innych substancji
psychoaktywnych skazani kierowani są do odpowiednich oddziałów
terapeutycznych, w których prowadzone są programy leczenia trwające co do
zasady około trzech miesięcy w przypadku uzależnienia od alkoholu oraz około
sześciu miesięcy w przypadku uzależnienia od innych substancji, z możliwością
odpowiedniego skrócenia lub wydłużenia. Programy te obejmują terapię
indywidualną i grupową oraz działania podtrzymujące efekty leczenia, a ich
realizacja ma charakter zespołowy (psycholodzy, psychoterapeuci, terapeuci
uzależnień, pedagodzy, wychowawcy), co sprawia, że farmakoterapia stanowi
element szerszego, kompleksowego modelu oddziaływań wobec skazanych z
problemami natury psychicznej.
PYTANIE 5. Czy Rząd planuje wdrożenie obowiązku okresowej (np. co 5 lat)
kompleksowej oceny stanu psychicznego oraz możliwości zmniejszenia rygoru
izolacji wobec osób skazanych na dożywocie, zgodnie ze standardami ETPCz?
Okresowe oceny postępów skazanych w resocjalizacji, dokonywane przez komisje
penitencjarne co najmniej raz na sześć miesięcy, obejmują analizę przebiegu
-- 3 of 5 --
odbywania kary, zachowania skazanego, wyników badań psychologiczno-
penitencjarnych oraz wpływu ewentualnej zmiany warunków odbywania kary na
dalszy proces resocjalizacji. Mechanizmy te odnoszą się również do skazanych na
karę dożywotniego pozbawienia wolności i służą weryfikacji zasadności
utrzymywania określonego poziomu izolacji, z uwzględnieniem wymogów
bezpieczeństwa jednostki oraz celu resocjalizacyjnego. Obowiązujące przepisy nie
przewidują jednak odrębnej, wprost uregulowanej instytucji kompleksowej oceny
stanu psychicznego skazanych na karę dożywotniego pozbawienia wolności w
określonym, np. pięcioletnim, interwale, o której mowa w interpelacji. Ewentualne
wprowadzenie takiego jednolitego, ustawowego mechanizmu wymaga rozwiązań
legislacyjnych, przy uwzględnieniu standardów wynikających z orzecznictwa
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w szczególności wyroku z dnia 9 lipca
2013 r. w sprawie Vinter i inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (skargi nr
66069/09, 130/10 i 3896/10, HUDOC, https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-
122664; Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Ministerstwo
Sprawiedliwości, nr. Skargi 66069/09), w którym podkreślono obowiązek
zapewnienia skazanemu realnej perspektywy resocjalizacji i w przyszłości realnej
szansy na odzyskanie wolności, bez nakładania na państwo obowiązku
wprowadzenia określonych środków penitencjarnych w sztywnych ramach
czasowych.
PYTANIE 6. Czy Rząd rozważy stworzenie programu terapeutyczno-
resocjalizacyjnego dla więźniów dożywotnich, umożliwiającego zachowanie
podstawowych funkcji psychicznych oraz realizację celu kary określonego w art. 67
Kodeksu karnego wykonawczego („wzbudzenie w skazanym woli współżycia w
społeczeństwie z poszanowaniem prawa”)?
Cel wykonywania kary pozbawienia wolności, określony w art. 67 k.k.w. jako
wzbudzenie w skazanym woli współżycia w społeczeństwie z poszanowaniem
porządku prawnego, realizowany jest poprzez rozwijanie i wdrażanie programów
resocjalizacyjnych i terapeutycznych, w szczególności adresowanych do skazanych
odbywających kary długoterminowe. Służba Więzienna organizuje Ogólnopolski
Konkurs na Program Resocjalizacji Sprzyjający Readaptacji Społecznej Osób
Pozbawionych Wolności, którego ostatnie edycje koncentrowały się przede
wszystkim na programach przeznaczonych dla skazanych na karę dożywotniego
pozbawienia wolności oraz na karę 25 lat pozbawienia wolności. Wyłonione
programy tworzą bazę dobrych praktyk rekomendowanych do stosowania w
jednostkach penitencjarnych. W zakładach karnych realizowane są programy
-- 4 of 5 --
ukierunkowane m.in. na przeciwdziałanie agresji, rozwijanie kompetencji
społecznych, modyfikację schematów poznawczych oraz zapobieganie
negatywnym skutkom izolacji wobec skazanych odbywających długoterminowe
kary pozbawienia wolności. W programach dotyczących zapobiegania skutkom
izolacji uczestniczyło odpowiednio 1 238 skazanych w 2020 r., 1 598 w 2021 r., 1
637 w 2022 r., 1 528 w 2023 r. oraz 1 657 w 2024 r., zaś według stanu na dzień 15
grudnia 2025 r. – 2 363 osadzonych. Rozwój i upowszechnianie tych programów,
choć nie przyjmuje postaci jednego, odrębnie nazwanego ogólnokrajowego
programu dedykowanego wyłącznie skazanym na dożywocie, ma służyć realizacji
konstytucyjnych i międzynarodowych standardów w zakresie praw osób
pozbawionych wolności oraz zapewnieniu im realnych możliwości pracy nad
ograniczeniem ryzyka powrotu do przestępstwa, zgodnie z kierunkiem
orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 5 of 5 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
Warszawa, 23 stycznia 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
uprzejmie przekazuję odpowiedź na interpelację nr 13654 Pana Posła Jarosława
Sachajko w sprawie zapewnienia konstytucyjnych i międzynarodowych standardów
w zakresie kar dożywotniego pozbawienia wolności, zwłaszcza w odniesieniu do
stosowania izolacji długoterminowej oraz dostępu do opieki psychologicznej w
jednostkach penitencjarnych.
PYTANIE 1. Czy Rząd RP prowadzi ocenę zgodności warunków izolacji więźniów
długoterminowych z art. 30 i 40 Konstytucji RP, a także z Regułami Mandeli ONZ?
Zasada humanitarnego wykonywania kar, z poszanowaniem godności ludzkiej
skazanego oraz zakazem stosowania tortur i nieludzkiego albo poniżającego
traktowania lub karania, wyrażona w art. 30 i art. 40 Konstytucji RP oraz w art. 4 §
1 k.k.w., stanowi podstawową dyrektywę wykonywania kary pozbawienia wolności.
Zasada ta obejmuje obowiązek zapewnienia skazanym godnych warunków
odbywania kary, poszanowania ich dóbr osobistych, ochrony przed nieludzkim lub
poniżającym traktowaniem oraz stworzenia realnej możliwości udziału w
oddziaływaniach resocjalizacyjnych, zgodnie z Regułami Nelsona Mandeli i
standardami wynikającymi z art. 3 EKPC. Zapewnieniu zgodności praktyki
penitencjarnej z tymi standardami służy w szczególności nadzór penitencjarny
sprawowany przez sędziego penitencjarnego, o którym mowa w art. 32–35 k.k.w.,
oraz kontrola sądu penitencjarnego nad wykonywaniem kary. Uzupełniająco
funkcjonują wewnętrzne mechanizmy kontrolno-nadzorcze w Służbie Więziennej,
obejmujące analizę decyzji pod kątem zgodności z prawem, formułowanie zaleceń
-- 1 of 5 --
pokontrolnych oraz prowadzenie konsultacji służących wyjaśnianiu wątpliwości
interpretacyjnych.
PYTANIE 2. Czy istnieje obecnie mechanizm sądowej lub niezależnej kontroli decyzji
o przedłużaniu izolacji całodobowej wobec więźniów dożywotnich? Jeżeli nie – czy
Rząd planuje wprowadzenie obowiązkowej kontroli sądowej takiej izolacji co
najmniej raz na 12 miesięcy?
Wykonywanie kary pozbawienia wolności, w tym kary dożywotniego pozbawienia
wolności, odbywa się w oparciu o model progresywny, polegający na stopniowym
dostosowywaniu warunków odbywania kary do postępów skazanego w procesie
resocjalizacji. W tym celu skazani poddawani są okresowym ocenom postępów w
resocjalizacji, dokonywanych przez komisje penitencjarne nie rzadziej niż co sześć
miesięcy, na podstawie przepisów wykonawczych. Decyzje komisji penitencjarnej
w przedmiocie klasyfikacji skazanego, w tym w zakresie skierowania do określonego
typu zakładu karnego oraz systemu odbywania kary, podlegają zarówno kontroli
służbowej (sprawowanej przez Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej oraz
Dyrektora Generalnego Służby Więziennej), jak i zewnętrznej kontroli sądu
penitencjarnego w razie stwierdzenia ich niezgodności z prawem. Nie ma
odrębnego mechanizmu ustawowego przewidującego obligatoryjną sądową
weryfikację decyzji o całodobowej izolacji skazanych na karę dożywotniego
pozbawienia wolności w stałych,12-miesięcznych odstępach czasu. Wprowadzenie
takiego rozwiązania wymagałoby zmian w przepisach ustawowych.
PYTANIE 3. Jaki jest aktualny wskaźnik zatrudnienia lekarzy psychiatrów i
psychologów klinicznych na liczbę osadzonych w zakładach karnych, w
szczególności w oddziałach typu zamkniętego? Czy odpowiada to minimalnym
normom WHO (1 etat psychiatry na 300 osadzonych)?
Według danych statystycznych Służby Więziennej, na koniec trzeciego kwartału
2025 r. świadczeń zdrowotnych osobom pozbawionym wolności w jednostkach
penitencjarnych udzielało 138 lekarzy psychiatrów. Przy populacji więziennej na
poziomie około 70 000 osadzonych oznacza to wskaźnik około jednego psychiatry
na 507 osadzonych, podczas gdy w populacji ogólnej (4 805 psychiatrów na ok. 37
400 000 mieszkańców) wskaźnik wynosi około 1:7784. W zakresie opieki
psychologicznej, na podstawie zarządzenia nr 103/24 Dyrektora Generalnego
Służby Więziennej z dnia 27 grudnia 2024 r., przyjęto standard, zgodnie z którym
jeden psycholog pionu penitencjarnego sprawuje opiekę nad grupą
nieprzekraczającą 200 osób pozbawionych wolności, niezależnie od typu i rodzaju
-- 2 of 5 --
zakładu. Na stanowiskach psychologów zatrudniane są osoby posiadające tytuł
magistra psychologii, często ze specjalizacją kliniczną, przy czym posiadanie takiej
specjalizacji nie stanowi warunku koniecznego wykonywania zadań w jednostkach
penitencjarnych. Służba Więzienna podkreśla, że osiągnięcie postulowanego przez
WHO wskaźnika 1 etat lekarza psychiatry na 300 osadzonych wymaga rozwiązań o
charakterze systemowym, gdyż niedobór kadry medycznej, w szczególności
psychiatrycznej, dotyczy całego systemu ochrony zdrowia, a nie tylko więziennej
służby zdrowia.
PYTANIE 4. Czy więźniowie dożywotni mają zapewniony stały dostęp do terapii
psychologicznej, a nie wyłącznie farmakoterapii, która stosowana długoterminowo
może im szkodzić zamiast pomagać?
Psychologowie w zakładach karnych i aresztach śledczych wykonują zadania w
działach penitencjarnych i terapeutycznych, w ośrodkach diagnostycznych,
oddziałach psychiatrii sądowej oraz domach dla matki i dziecka, prowadząc
indywidualne rozmowy i zajęcia grupowe z osobami pozbawionymi wolności.
Skazani, w tym odbywający karę dożywotniego pozbawienia wolności, mają
zapewnioną możliwość stałego, bieżącego kontaktu z psychologiem, zgodnie ze
zgłaszanym zapotrzebowaniem. Wobec tej kategorii skazanych nie wprowadza się
limitów godzin oddziaływań psychologicznych – indywidualnych ani grupowych.
W razie rozpoznania uzależnienia od alkoholu lub innych substancji
psychoaktywnych skazani kierowani są do odpowiednich oddziałów
terapeutycznych, w których prowadzone są programy leczenia trwające co do
zasady około trzech miesięcy w przypadku uzależnienia od alkoholu oraz około
sześciu miesięcy w przypadku uzależnienia od innych substancji, z możliwością
odpowiedniego skrócenia lub wydłużenia. Programy te obejmują terapię
indywidualną i grupową oraz działania podtrzymujące efekty leczenia, a ich
realizacja ma charakter zespołowy (psycholodzy, psychoterapeuci, terapeuci
uzależnień, pedagodzy, wychowawcy), co sprawia, że farmakoterapia stanowi
element szerszego, kompleksowego modelu oddziaływań wobec skazanych z
problemami natury psychicznej.
PYTANIE 5. Czy Rząd planuje wdrożenie obowiązku okresowej (np. co 5 lat)
kompleksowej oceny stanu psychicznego oraz możliwości zmniejszenia rygoru
izolacji wobec osób skazanych na dożywocie, zgodnie ze standardami ETPCz?
Okresowe oceny postępów skazanych w resocjalizacji, dokonywane przez komisje
penitencjarne co najmniej raz na sześć miesięcy, obejmują analizę przebiegu
-- 3 of 5 --
odbywania kary, zachowania skazanego, wyników badań psychologiczno-
penitencjarnych oraz wpływu ewentualnej zmiany warunków odbywania kary na
dalszy proces resocjalizacji. Mechanizmy te odnoszą się również do skazanych na
karę dożywotniego pozbawienia wolności i służą weryfikacji zasadności
utrzymywania określonego poziomu izolacji, z uwzględnieniem wymogów
bezpieczeństwa jednostki oraz celu resocjalizacyjnego. Obowiązujące przepisy nie
przewidują jednak odrębnej, wprost uregulowanej instytucji kompleksowej oceny
stanu psychicznego skazanych na karę dożywotniego pozbawienia wolności w
określonym, np. pięcioletnim, interwale, o której mowa w interpelacji. Ewentualne
wprowadzenie takiego jednolitego, ustawowego mechanizmu wymaga rozwiązań
legislacyjnych, przy uwzględnieniu standardów wynikających z orzecznictwa
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w szczególności wyroku z dnia 9 lipca
2013 r. w sprawie Vinter i inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (skargi nr
66069/09, 130/10 i 3896/10, HUDOC, https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-
122664; Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Ministerstwo
Sprawiedliwości, nr. Skargi 66069/09), w którym podkreślono obowiązek
zapewnienia skazanemu realnej perspektywy resocjalizacji i w przyszłości realnej
szansy na odzyskanie wolności, bez nakładania na państwo obowiązku
wprowadzenia określonych środków penitencjarnych w sztywnych ramach
czasowych.
PYTANIE 6. Czy Rząd rozważy stworzenie programu terapeutyczno-
resocjalizacyjnego dla więźniów dożywotnich, umożliwiającego zachowanie
podstawowych funkcji psychicznych oraz realizację celu kary określonego w art. 67
Kodeksu karnego wykonawczego („wzbudzenie w skazanym woli współżycia w
społeczeństwie z poszanowaniem prawa”)?
Cel wykonywania kary pozbawienia wolności, określony w art. 67 k.k.w. jako
wzbudzenie w skazanym woli współżycia w społeczeństwie z poszanowaniem
porządku prawnego, realizowany jest poprzez rozwijanie i wdrażanie programów
resocjalizacyjnych i terapeutycznych, w szczególności adresowanych do skazanych
odbywających kary długoterminowe. Służba Więzienna organizuje Ogólnopolski
Konkurs na Program Resocjalizacji Sprzyjający Readaptacji Społecznej Osób
Pozbawionych Wolności, którego ostatnie edycje koncentrowały się przede
wszystkim na programach przeznaczonych dla skazanych na karę dożywotniego
pozbawienia wolności oraz na karę 25 lat pozbawienia wolności. Wyłonione
programy tworzą bazę dobrych praktyk rekomendowanych do stosowania w
jednostkach penitencjarnych. W zakładach karnych realizowane są programy
-- 4 of 5 --
ukierunkowane m.in. na przeciwdziałanie agresji, rozwijanie kompetencji
społecznych, modyfikację schematów poznawczych oraz zapobieganie
negatywnym skutkom izolacji wobec skazanych odbywających długoterminowe
kary pozbawienia wolności. W programach dotyczących zapobiegania skutkom
izolacji uczestniczyło odpowiednio 1 238 skazanych w 2020 r., 1 598 w 2021 r., 1
637 w 2022 r., 1 528 w 2023 r. oraz 1 657 w 2024 r., zaś według stanu na dzień 15
grudnia 2025 r. – 2 363 osadzonych. Rozwój i upowszechnianie tych programów,
choć nie przyjmuje postaci jednego, odrębnie nazwanego ogólnokrajowego
programu dedykowanego wyłącznie skazanym na dożywocie, ma służyć realizacji
konstytucyjnych i międzynarodowych standardów w zakresie praw osób
pozbawionych wolności oraz zapewnieniu im realnych możliwości pracy nad
ograniczeniem ryzyka powrotu do przestępstwa, zgodnie z kierunkiem
orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 5 of 5 --