Interpelacja w sprawie systemowych zaniedbań w ochronie dzieci przed przemocą
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 13600
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie systemowych zaniedbań w ochronie dzieci przed przemocą
Zgłaszający: Agnieszka Ścigaj
Data wpływu: 17-11-2025
Szanowna Pani Minister,
tragiczne historie ośmioletniego Kamila z Częstochowy oraz kilkuletniego Szymona z Będzina wstrząsnęły opinią publiczną, obnażając rażące słabości instytucjonalnej ochrony dzieci w Polsce. W przypadku Kamila z Częstochowy, chłopca torturowanego przez ojczyma i pozostającego pod „opiekuńczym nadzorem” służb społecznych, sąd zdecydował o wyłączeniu jawności postępowania, a prokuratura – jak poinformowały media – umorzyła postępowanie wobec urzędników odpowiedzialnych za nadzór nad rodziną, nie dopatrując się ich winy. Ta decyzja wstrząsnęła opinią publiczną, ponieważ trudno zrozumieć, jak to możliwe, że dziecko – bite, przypalane, głodzone, mające liczne złamania – przez wiele miesięcy pozostawało w polu widzenia szkoły, opieki społecznej, sądu rodzinnego i lekarzy, a jednak nikt nie zauważył, że coś jest nie w porządku, nikt nie podjął skutecznej interwencji, w efekcie czego dziecko – w tragicznych okolicznościach – zostało zamordowane.
Tragiczna historia Kamila nie jest jednak odosobniona. Przypomina ona sprawę sprzed blisko dekady Szymona z Będzina – chłopca, który również zginął w wyniku wielomiesięcznej przemocy domowej, mimo iż – podobnie jak w przypadku Kamila z Częstochowy – nad rodziną Szymona ciążył nadzór instytucji państwowych. Te dwa przypadki niestety nie są odosobnione i pokazują, że problem nie polega wyłącznie na błędzie jednostki, lecz na głębokiej niewydolności systemowej.
W skierowanej do mojego biura prośbie o podjęcie interwencji w tej sprawie pracownik socjalny wskazał, iż „w wielu rodzinach, jakie odwiedzałem, byłem pierwszym pracownikiem socjalnym, który w ogóle przekroczył próg ich domu. W innych przypadkach wizyty ograniczały się do kilku słów i podpisu, a czasem nie odbywały się wcale, choć w papierach wszystko się zgadzało. Zorganizowany przez państwo system nie daje nam realnych narzędzi, czasu i wsparcia, by działać skutecznie”.
To dramatyczne świadectwo potwierdza, że urzędnicy niejednokrotnie funkcjonują w systemie pozornej kontroli, w którym najważniejsze jest „uzupełnienie dokumentacji”, a nie faktyczna pomoc rodzinie. Nie sposób również pominąć roli szkoły i nauczycieli, którzy – z braku odpowiednich procedur, szkoleń lub wsparcia – często nie potrafią właściwie zareagować na objawy przemocy.
W 2023 roku Sejm przyjął ustawę znaną jako tzw. lex Kamilek, która zwiększyła odpowiedzialność urzędników za zaniedbania w ochronie dzieci. Jednak wprowadzenie przepisów nie wystarczy, jeśli nie idą za nimi praktyczne narzędzia, standardy i realne wsparcie dla pracowników socjalnych oraz nauczycieli po to, aby z jednej strony mogli działać skutecznie, z drugiej natomiast – aby otrzymywali ochronę od państwa w sytuacji, gdy podejmując interwencję, zostają narażeni na konflikt z rodzicami/opiekunami dzieci, które doświadczają przemocy.
Zaniedbania, które doprowadziły do śmierci dzieci takich jak Kamil i Szymon, pokazują, że problem tkwi nie tylko w jednostkowych błędach, lecz także w strukturze państwowego systemu ochrony dzieci. To system, w którym często brakuje czasu na realną pracę z rodziną, szkoleń i wsparcia psychologicznego, współpracy między szkołą, pomocą społeczną i sądami oraz odpowiedzialności instytucjonalnej za brak reakcji. Urzędnikom trzeba stworzyć warunki do działania – realne, a nie pozorne. Bez tego każde kolejne „lex Kamilek” pozostanie jedynie symboliczną odpowiedzią na tragedię, a nie skutecznym narzędziem ochrony życia dzieci.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy w ślad za przyjęciem ustawy „lex Kamilek” opracowano i wdrożono nowe standardy pracy służb społecznych w zakresie interwencji wobec rodzin z dziećmi, w których istnieje podejrzenie przemocy?
Czy ministerstwo prowadzi monitoring faktycznej realizacji wizyt środowiskowych przez pracowników socjalnych – nie tylko na poziomie sprawozdań, ale rzeczywistego kontaktu z rodziną?
Czy pracownicy socjalni otrzymali dodatkowe narzędzia prawne, psychologiczne i finansowe umożliwiające skuteczną interwencję, w tym np. wsparcie Policji lub psychologa w czasie wizyt?
Jak ministerstwo ocenia obciążenie pracowników socjalnych – ilu podopiecznych przypada średnio na jednego pracownika i czy jest to zgodne z europejskimi standardami?
Czy planowane są zmiany w systemie nadzoru i rozliczania zadań, tak aby ocena pracy urzędników nie była oparta wyłącznie na dokumentacji, lecz również na efektywności rzeczywistych działań pomocowych?
Czy ministerstwo planuje zapewnienie pracownikom socjalnym dodatkowych mechanizmów ochrony prawnej i psychologicznej, aby nie bali się podejmować interwencji w trudnych środowiskach?
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
- Podaje wskaźniki procentowe (3)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
16201 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.601.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 13600 Pani Posłanki Agnieszki Ścigaj, w sprawie
systemowych zaniedbań w ochronie dzieci przed przemocą, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Pragnę podkreślić, że przeciwdziałanie przemocy domowej, zwłaszcza dotykającej dzieci,
należy do głównych priorytetów obecnego Rządu.
Do 30 czerwca 2024 r. to w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej odpowiadano
za koordynację zadań dotyczących przeciwdziałania przemocy domowej. W oparciu
o przepisy ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie niektórych ustaw związanych
z funkcjonowaniem administracji rządowej (Dz. U. poz. 834) 1 lipca 2024 r. zadania te
przekazano do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.
W 2025 r. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów dokonała modyfikacji treści Programu
Osłonowego pod nazwą „Wspieranie jednostek samorządu Terytorialnego w Tworzeniu
Systemu Przeciwdziałania Przemocy Domowej”, który obecnie nosi nazwę: „Wspieranie
jednostek samorządu terytorialnego w tworzeniu systemu przeciwdziałania przemocy
domowej jako przemocy ze względu na płeć” i wprowadziła do niego nowy priorytet pn.
„Superwizja zawodowa i wsparcie psychologiczne dla specjalistek i specjalistów
udzielających wsparcia osobom doznającym przemocy domowej i pracujących z osobami
stosującymi przemoc domową”. W jego ramach samorządy lokalne mogą aplikować o
wsparcie finansowe na realizację:
— superwizji zawodowej dla pracowniczek i pracowników socjalnych, ale też
przedstawicielek i przedstawicieli innych służb wchodzących w skład zespołów
interdyscyplinarnych i grup diagnostyczno-pomocowych, a także ich przełożonych;
— wsparcia psychologicznego dla pracowniczek i pracowników socjalnych oraz
przedstawicielek i przedstawicieli innych służb wchodzących w skład zespołów
interdyscyplinarnych i grup diagnostyczno-pomocowych, jak również ich przełożonych;
— szkolenia w obszarze radzenia sobie ze stresem i wypaleniem zawodowym
pracowniczek i pracowników socjalnych oraz przedstawicielek i przedstawicieli innych
służb wchodzących w skład zespołów interdyscyplinarnych i grup diagnostyczno-
pomocowych, a także ich przełożonych.
Wprowadzenie nowego priorytetu wychodzi naprzeciw zgłoszonym potrzebom
i postulatom wyrażonym przez Zespół ds. analizy zdarzeń działający przy Ministrze
Sprawiedliwości, dotyczącym konieczności prowadzenia superwizji zawodowej i wsparcia
psychologicznego przedstawicielek i przedstawicieli służb pracujących w obszarze
przeciwdziałania przemocy domowej. Potrzebę wdrożenia szkoleń dotyczących radzenia
sobie ze stresem i wypaleniem zawodowym, a ponadto superwizji zawodowej i wsparcia
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
psychologicznego wskazała też Najwyższa Izba Kontroli w Raporcie z kontroli
przeprowadzonej w 2021 r. pn. „Organizacja i warunki pracy pracowników socjalnych
w gminach”.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzone są też prace legislacyjne
mające na celu wprowadzenie zmian w rozporządzeniu w sprawie rodzinnego wywiadu
środowiskowego. Zmiany te polegać będą na rozszerzeniu diagnozy o sytuację dziecka,
badanie przez pracowników socjalnych stanu jego bezpieczeństwa i opisanie wyników tych
badań w rodzinnym wywiadzie środowiskowym. Rozszerzenie będzie też obejmować
uzasadnienie niemożności bezpośredniego sprawdzenia bezpieczeństwa dziecka. Zmiany
dotyczyć mają części I wywiadu i części IV rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Dodatkowo, we współpracy z Kancelarią Prezesa Rady Ministrów, planowane jest
opracowanie wytycznych dla pracowników socjalnych, które dotyczyłyby postępowania
w sytuacjach kontaktów z rodzinami wymagającymi wsparcia, w których są dzieci
potencjalnie zagrożone lub doznające przemocy domowej.
W Kancelarii Prezesa Rady Ministrów trwają ponadto zaawansowane prace nad konieczną
dla poprawy skuteczności przeciwdziałania przemocy domowej cyfryzacją procedury
„Niebieskie Karty”. Przedsięwzięcie odpowiada na zdiagnozowane problemy, wprowadza
nowoczesne narzędzia wspierające instytucje i bezpośrednio przekłada się na
bezpieczeństwo osób doznających przemocy. Jego realizacja pozwoli przejść od systemu
rozproszonego, do zintegrowanego, bezpiecznego i efektywnego rozwiązania
ogólnokrajowego. Projekt zakłada wdrożenie kompleksowego systemu
teleinformatycznego, obejmującego:
— centralny rejestr z elektronicznymi formularzami i walidacją danych;
— platformę współpracy interdyscyplinarnej dla Policji, OPS, sądów, kuratorów i ochrony
zdrowia oraz innych uprawnionych jednostek;
— system raportowania i analityki umożliwiający identyfikację trendów i wczesne
ostrzeganie o przypadkach wysokiego ryzyka.
W efekcie cyfryzacji procedury „Niebieskie Karty” zakłada się osiągniecie korzyści:
— operacyjnych: centralizację i standaryzację procedur w całym kraju, automatyzację
powiadomień, redukcję błędów i skrócenie czasu reakcji służb;
— systemowych: ujednolicenie raportowania i sprawozdawczości, lepszą koordynację
instytucji, umożliwienie automatycznego generowania danych dla NIK i ministerstw;
— społecznych: zwiększenie bezpieczeństwa osób doznających przemocy domowej,
zwłaszcza dzieci, szybszy dostęp do pomocy, profesjonalizację działań poprzez
zapewnienie dostępu do narzędzi i materiałów edukacyjnych.
Zastosowanie cyfrowego narzędzia ułatwi pracownikom socjalnym i przedstawicielom
innych instytucji i służb zajmujących się przeciwdziałaniem przemocy domowej wypełnianie
ich obowiązków służbowych.
Pracownicy socjalni odgrywają trudną do przecenienia rolę w przeciwdziałaniu przemocy
domowej. Jak wskazują prowadzone statystyki, to oni - po funkcjonariuszach Policji -
najczęściej wszczynają procedurę „Niebieskie Karty” i wielokrotnie narażeni
są na niebezpieczeństwo powodowane pracą w trudnym środowisku.
Zapewniam, że Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ma
świadomość codziennego trudu oraz licznych zagrożeń i obciążeń ponoszonych przez
pracowników socjalnych wykonujących pracę, która często wymaga mierzenia się
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
z niezadowoleniem, oporem, a czasem i agresją osób, którym udzielają wsparcia. Z tego
powodu ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2025 r. poz. 1214,
1302), w art. 121 przewiduje szczególne uprawnienia i przywileje, związane
z wykonywaniem przez pracowników socjalnych zadań służbowych. Należą do nich:
— ochrona prawna przewidziana dla funkcjonariuszy publicznych;
— pierwszeństwo przy wykonywaniu zadań w urzędach, instytucjach, podmiotach
wykonujących działalność leczniczą i innych placówkach;
— obowiązek udzielenia pomocy pracownikowi socjalnemu przez organy i instytucje
administracji publicznej, podmioty wykonujące działalność leczniczą i organizacje
pozarządowe przy wykonywaniu zadań służbowych;
— pomoc psychologiczna dla pracowników socjalnych zatrudnionych w ośrodku pomocy
społecznej, centrum usług społecznych i powiatowym centrum pomocy rodzinie, w
razie wystąpienia sytuacji bezpośrednio zagrażających życiu lub zdrowiu w związku
z wykonywanymi czynnościami służbowymi;
— prawo do szkoleń podnoszących poziom bezpieczeństwa osobistego podczas
wykonywania czynności zawodowych, przeprowadzanych przez pracodawcę co
najmniej raz na 2 lata;
— bezpłatna ochrona prawna dla pracownika socjalnego pokrzywdzonego przestępstwem
(lub zwrot 50% faktycznie poniesionych kosztów na jej zapewnienie) w postępowaniu
karnym, przy uczestnictwie pracownika w charakterze pokrzywdzonego lub
oskarżyciela posiłkowego;
— dodatkowy urlop wypoczynkowy przysługujący pracownikom socjalnym zatrudnionym
w ośrodku pomocy społecznej, centrum usług społecznych i powiatowym centrum
pomocy rodzinie, udzielany raz na 2 lata w wymiarze 10 dni roboczych po 3 latach
nieprzerwanie i faktycznie świadczonej pracy socjalnej lub przeprowadzaniu rodzinnych
wywiadów środowiskowych;
— dodatek do wynagrodzenia w wysokości 400 zł miesięcznie dla pracowników
socjalnych, których podstawowymi obowiązkami są praca socjalna lub przeprowadzanie
rodzinnych wywiadów środowiskowych poza siedzibą jednostki;
— zwrot kosztów uczestnictwa w szkoleniach w zakresie specjalizacji zawodowej
w zawodzie pracownika socjalnego (nie mniej niż 50%);
— zwrot kosztów przejazdów z miejsca pracy do miejsc wykonywania czynności
zawodowych w środowisku.
Ponadto, na mocy art. 121a ustawy o pomocy społecznej, każdy pracownik socjalny ma
prawo korzystać z superwizji pracy socjalnej, prowadzonej przez wykwalifikowanych
superwizorów pracy socjalnej. Polega ona na ustawicznym rozwoju zawodowym, służącym
utrzymaniu wysokiego poziomu świadczonych usług, zachowaniu i wzmacnianiu
kompetencji zawodowych, udzielaniu wsparcia, poszukiwaniu źródeł trudności w pracy
i możliwości ich pokonywania.
Wskazać przy tym trzeba, że zgodnie z art. 17 pkt 18 przywołanej ustawy do zadań
własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy utworzenie i utrzymanie ośrodka
pomocy społecznej, w tym zapewnienie środków na wynagrodzenia pracowników. W tym
kontekście podkreślić trzeba, że samorządy lokalne odpowiedzialne są za zapewnienie
określonych ustawowo wskaźników zatrudnienia w ośrodkach pomocy społecznej.
Sposób realizacji zadań zarówno o charakterze zleconym, jak i własnym oceniany jest przez
służby wojewodów w ramach prowadzonych czynności kontrolnych i nadzorczych, które
zgodnie z obowiązującymi przepisami nie dotyczą tylko i wyłącznie badania dokumentacji,
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
ale również oceny jakości świadczonych usług, w tym sposobu udzielania wsparcia i pomocy
rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ma pełną świadomość tego,
jak ważną rolę odgrywa kadra pomocy społecznej w realizacji zadań państwa i samorządów
na rzecz osób potrzebujących.
Zakres obowiązków pracowników jednostek organizacyjnych pomocy społecznej jest
niezwykle szeroki, tak jak wymagany od nich poziom kompetencji własnych i umiejętności
interpersonalnych. Znaczna część pracowników posiada wykształcenie wyższe, w tym
umiejętności specjalistyczne oraz kwalifikacje pozyskiwane w wieloletniej perspektywie
(tzw. specjalizacje w zawodach pomocowych).
Dane demograficzne wskazują jednoznacznie na konieczność zabezpieczenia interesów
obywateli przez przygotowanie profesjonalnego, dostępnego i odpowiadającego na
potrzeby społeczne systemu realizacji usług w pomocy społecznej, świadczonych przez
wykwalifikowanych specjalistów. Mając to na względzie, Rada Ministrów po raz pierwszy
postanowiła wesprzeć samorządy lokalne w realizacji ich zadań własnych poprzez
ustanowienie programu „Dofinansowanie wynagrodzeń pracowników jednostek
organizacyjnych pomocy społecznej w postaci dodatku motywacyjnego na lata 2024–
2027”.
W jego ramach kadra zatrudniona w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej,
prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego lub na ich zlecenie (na podstawie
art. 25 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej), realizująca zadania z zakresu
pomocy społecznej i uwzględniona w statystyce resortowej, otrzymuje comiesięczne
dodatki motywacyjne w wysokości 1000 zł brutto. Kwota przeznaczona na realizację
rządowego programu w całym okresie jego realizacji to 6 721 400 000 zł, z czego na rok
2024 przypadło 960 200 000 zł, a na lata 2025, 2026 i 2027 rokrocznie 1 920 400 000 zł.
Aby ograniczyć skutki finansowe przyszłych programów dla gmin przewidziano
dofinansowanie w wysokości do 100% z budżetu państwa.
Informuję, że Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej reaguje
na wzmożone zaangażowanie pracowników jednostek organizacyjnych pomocy społecznej
w sytuacjach trudnych, związanych np. z wystąpieniem zdarzenia losowego. Przykładowo,
we wrześniu 2024 r. 1 128 pracowników z 234 jednostek otrzymało dodatek w wysokości
2 000 zł z tytułu usuwania skutków kataklizmu na terenach nawiedzonych przez powódź.
W 2023 r. z inicjatywy Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, dokonano zmian w
systemie przeciwdziałania przemocy domowej celem poprawienia mechanizmów służących
wsparciu osób nią zagrożonych i będących jej ofiarami.
Obok metod i narzędzi kierowanych bezpośrednio do osób po 18 roku życia wprowadzono
szczególne rozwiązania opracowane z myślą o małoletnich, wobec których zachodzi
podejrzenie, że są ofiarami przemocy domowej, w tym:
— rozszerzono katalog osób doznających przemocy domowej o małoletnich będących jej
świadkami;
— zmodyfikowano procedurę „Niebieskie Karty”, tak aby w jej ramach prowadzone były
działania pomocowe i naprawcze o charakterze długofalowym, polegające przede
wszystkim na wsparciu psychologicznym, psychoterapeutycznym i terapeutycznym;
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
— wprowadzono mechanizm monitorowania rodziny, w której doszło do przemocy przez
grupę diagnostyczno-pomocową przez okres 9 miesięcy po zakończeniu procedury
„Niebieskie Karty”. Nadzór ten dotyczy zarówno osoby doznającej przemocy, jak i tej,
która przemoc stosowała. Umożliwia to podejmowanie niezbędnych działań, takich jak
wsparcie psychologiczne, terapeutyczne czy inne, które mogą być realizowane poza
procedurą „Niebieskie Karty”;
— zmodyfikowano przepisy art. 12 a wskazanej ustawy, które określają postępowanie
pracownika socjalnego przy udziale policjanta i przedstawiciela ochrony zdrowia
w przypadku zagrożenia życia lub zdrowia dziecka w związku z przemocą domową,
tak aby decyzja o umieszczeniu go u innej niezamieszkującej wspólnie osoby najbliższej,
w rodzinie zastępczej, w rodzinnym domu dziecka lub w instytucjonalnej pieczy
zastępczej podejmowana była w obecności i przy wsparciu psychologa. Wprowadzenie
i stosowanie tej regulacji ma ułatwić dziecku poradzenie sobie z tą sytuacją;
— rozszerzono dotychczasowy katalog form przemocy domowej (fizyczną, psychiczną
i wykorzystywanie seksualne) o dwie kolejne tj. o przemoc ekonomiczną i
cyberprzemoc. Jeśli małoletni będą doznawać którejkolwiek z tych form bezpośrednio
czy też jako jej świadkowie, będą mogli zostać objęci profesjonalną pomocą i wsparciem
służb;
— zmodyfikowano sposób prac dotychczasowych grup roboczych i zastąpiono
je grupami diagnostyczno-pomocowymi, co powinno podnieść jakość udzielanego
wsparcia i pomocy, a przede wszystkim uczynić ją bardziej zindywidualizowaną.
Konsekwencją zmian w ustawie o przeciwdziałaniu przemocy domowej było opracowanie
w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nowego Rządowego Programu
Przeciwdziałania Przemocy Domowej na lata 2024 – 2030, w którym przewidziano środki
finansowe na wsparcie samorządów gminnych w realizacji ich zadań własnych dotyczących
prowadzenia zespołów interdyscyplinarnych, a co za tym idzie również grup diagnostyczno–
pomocowych. Członkowie tych struktur mogą zatem, od
2024 r., otrzymywać środki finansowe na realizację zadań dotyczących przeciwdziałania
przemocy domowej.
Każdego roku realizowany jest też program osłonowy „Wspieranie jednostek samorządu
Terytorialnego w Tworzeniu Systemu Przeciwdziałania Przemocy Domowej”, dzięki
któremu samorządy lokalne w trybie konkursowym uzyskują wsparcie finansowe z budżetu
państwa w realizacji zadań własnych z obszaru przeciwdziałania przemocy domowej.
Aktualnie w Ministerstwie Rodziny, Pacy i Polityki Społecznej prowadzone są też prace nad
reformą systemu pomocy społecznej, w ramach której przewiduje się wiele zmian
dotyczących zarówno wdrożenia rozwiązań zwiększających bezpieczeństwo socjalne osób
i rodzin wymagających wsparcia, jak również mających na celu stworzenie optymalnych
warunków udzielania pomocy przez służby pomocy społecznej.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --