tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.602.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 13595 Pana Posła Jacka Tomczaka, w sprawie zagrożeń
jakie płyną z proponowanych zmian w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy, proszę przyjąć
poniższe wyjaśnienia.
Ustawa o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw
realizuje dwa kamienie milowe1 w ramach reformy A.4.7 „Ograniczenie segmentacji rynku
pracy”, zawartej w Krajowym Planie Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). Przyjętą
przez Sejm 11 marca 2026 r. ustawę opublikowano w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej
Polskiej 7 kwietnia br. pod pozycją 473.
Wdrożone tym aktem rozwiązania służą zapewnieniu zgodności kwalifikacji prawnej
stosunku łączącego strony z rzeczywistymi warunkami wykonywania pracy, zwłaszcza
w przypadkach, w których praca jest wykonywana w warunkach charakterystycznych dla
stosunku pracy. Regulacje ustawowe opierają się na analizach skuteczności
dotychczasowych mechanizmów egzekucji prawa pracy, w szczególności art. 22 § 1 ustawy
z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy2, zwanej dalej „Kodeksem pracy”. W praktyce
stwierdzano, że postępowania sądowe w sprawach ustalenia istnienia stosunku pracy są
długotrwałe, a pracownik jest w czasie ich trwania pozbawiony odpowiedniej ochrony
prawnej właściwej dla stosunku pracy.
Ustawa przewiduje możliwość nadania decyzji okręgowego inspektora pracy rygoru
natychmiastowej wykonalności na zasadach określonych w art. 108 ustawy z dnia 14
czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego3. Rozwiązanie to znajduje
zastosowanie w sytuacjach wymagających niezwłocznego zabezpieczenia praw
pracowników objętych szczególną ochroną trwałości zatrudnienia. Nadanie rygoru wymaga
każdorazowo wykazania przesłanek takich jak ważny interes strony lub interes społeczny,
a także szczegółowego uzasadnienia potrzeby natychmiastowego wykonania decyzji.
Zgodnie z przyjętymi rozwiązaniami art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks
postępowania administracyjnego będzie stosowany wyłącznie wobec osób objętych
szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę. Dotyczy to
zwłaszcza kobiet w ciąży czy przebywających na urlopie macierzyńskim, pracowników
korzystających z urlopów rodzicielskich lub wychowawczych, działaczy związkowych,
społecznych inspektorów pracy oraz pracowników w wieku przedemerytalnym. Rygor
natychmiastowej wykonalności będzie zatem mógł zostać nadany wyłącznie w sytuacjach,
1 A71G „Reforma Państwowej Inspekcji Pracy” i A72G „Działania na rzecz budowania zdolności Państwowej
Inspekcji Pracy”.
2 (Dz. U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.).
3 (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691).

-- 1 of 5 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
w których brak natychmiastowego działania mógłby prowadzić do nieodwracalnego
naruszenia praw pracownika objętego szczególną ochroną.
W praktyce oznacza to, że zdecydowana większość decyzji stwierdzających istnienie
stosunku pracy będzie wykonywana dopiero po ich uprawomocnieniu, czyli po zakończeniu
postępowania odwoławczego. Samo wniesienie odwołania będzie wstrzymywało
wykonanie decyzji, chyba że zostanie jej nadany rygor natychmiastowej wykonalności.
Także w takim przypadku stronie będzie przysługiwało prawo zaskarżenia decyzji i
kwestionowania samego nadania rygoru natychmiastowej wykonalności.
Decyzja okręgowego inspektora pracy będzie stawała się wykonalna z dniem upływu
terminu wniesienia odwołania, a w razie jego wniesienia – z dniem prawomocnego
orzeczenia sądu i będzie wywoływała skutki prawne, jakie wiążą się ze stwierdzeniem
istnienia stosunku pracy na gruncie przepisów prawa pracy, prawa podatkowego,
ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz obowiązkowych wpłat na
fundusze, o których mowa w odrębnych przepisach, od dnia jej wydania.
Ustawa nie jest objęta przepisami prawa Unii Europejskiej. Uprawnienia organu
nadzorującego przestrzeganie prawa pracy w zakresie istnienia stosunku pracy, tak jak
wymiana informacji między organem nadzorującym przestrzeganie prawa pracy i organami
odpowiedzialnymi za kwestie podatkowe oraz ubezpieczeń społecznych, są
w poszczególnych krajach członkowskich UE zróżnicowane.
Należy przy tym zaznaczyć, że wzmocnienie roli Państwowej Inspekcji Pracy, jak i ogólny
kierunek omawianej reformy, są zgodne z trendami europejskimi. W większości krajów
przeprowadzana jest ocena materialna stosunku pracy i nawiązywana współpraca
instytucjonalna służąca m.in. wymianie danych. Przedstawione w ustawie sankcje za
nieprawidłowości sytuują się względem kar przewidzianych w innych krajach po środku skali
surowości. Polska należy do grona państw stosujących nowoczesne rozwiązania, np.
kontrole zdalne. Czerpiąc z doświadczeń innych krajów wprowadzono też kompleksowe
regulacje w zakresie uprawnienia PIP do kontroli poprawności zawieranych umów4. Przyjęty
model mieści się w europejskim standardzie wzmocnionej ochrony pracowniczej i nie
wykracza poza racjonalne granice administracyjnej ingerencji państwa.
Trzeba podkreślić, że decyzja okręgowego inspektora pracy nie kreuje stosunku pracy ex
nunc, lecz stwierdza istniejący od początku stan prawny, jeżeli fakty wskazują na
wykonywanie pracy w warunkach określonych w art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Tak samo
działają m.in. decyzje podatkowe czy wstrzymujące działalność powodującą pogorszenie
stanu środowiska w znacznych rozmiarach lub zagrażającą życiu lub zdrowiu ludzi.
Trzeba też podkreślić, że stosunek pracy nie powstaje z woli stron, lecz z faktu wykonywania
pracy pod kierownictwem i za wynagrodzeniem. Nazwa umowy nie ma znaczenia dla
rodzaju stosunku prawnego, więc stwierdzenie istnienia stosunku pracy ma charakter
deklaratywny i restytucyjny. Ustawa spełnia zatem standardy konstytucyjne i doktrynalne.
Omawiany akt przewiduje szereg mechanizmów gwarantujących pewność prawa i ochronę
uczestników obrotu gospodarczego, a wśród nich przepisy:
— stanowiące o braku obciążeń podatkowo-składkowych za okres sprzed wydania decyzji,
— wykluczające przeprowadzanie masowych kontroli (model oparty na analizie ryzyka),
— wprowadzające rozbudowaną ścieżkę odwoławczą,
4 Szczegółowe rozwiązania przyjęte w innych krajach, w szczególności krajach członkowskich OECD/UE znajdują
się w Ocenie Skutków Regulacji projektu ustawy.

-- 2 of 5 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
— zapewniające możliwość otrzymania z PIP wcześniejszej interpretacji danej sytuacji
(wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej).
Omawiane rozwiązanie nie narusza zasady lex retro non agit, realizując konstytucyjną
zasadę ochrony pracy5. Reforma nie ingeruje też w legalne i uzasadnione stosowanie umów
cywilnoprawnych.
Celem wprowadzonych regulacji jest, pragnę to ponownie podkreślić, eliminacja wyłącznie
takiego zatrudnienia cywilnoprawnego, które de facto spełnia wszystkie przesłanki
stosunku pracy, a więc nieuczciwej konkurencji, dumpingu pracowniczego, fikcyjnych umów
cywilnoprawnych i fikcyjnego samozatrudnienia.
Wprowadzone ustawą rozwiązania mają charakter powszechny, nie przewidują podziału na
branże i obejmą wszystkie sektory gospodarki, w tym IT, ochronę zdrowia, branżę
ochroniarską, sprzątającą, gastronomię, logistykę, usługi kurierskie i inne obszary, w których
ryzyko fikcyjnego samozatrudnienia lub pozornego outsourcingu jest szczególnie wysokie.
Branże, w których zachowanie elastyczności form zatrudnienia jest konieczne (IT, transport,
informacja i komunikacja), nie zostały poddane restrykcjom, o ile zawiązywane w ich ramach
relacje prawne pozostają zgodne ze stanem faktycznym. W żaden sposób nie zmienia się
też definicja stosunku pracy.6
W tym miejscu należy podkreślić wprowadzenie abolicji dla przedsiębiorcy, który w terminie
12 miesięcy od dnia wejścia w życie nowych przepisów dobrowolnie doprowadzi do stanu
zgodnego z prawem poprzez zawarcie umowy o pracę z osobą, z którą wcześniej zawarł
umowę cywilnoprawną, mimo że faktycznie łączący go z nią stosunek prawny spełniał
wszystkie cechy stosunku pracy, o których mowa w art. 22 § 1 Kodeksu pracy.
Zdecydowano też o wprowadzeniu instytucji interpretacji indywidualnej, celem
zminimalizowania ryzyka naruszeń prawa pracy i zwiększenia pewności prawa po stronie
pracodawców. Na wniosek podmiotu wskazanego w ustawie właściwy organ PIP będzie
wydawać interpretację indywidualną dotyczącą kwalifikacji danego stosunku prawnego jako
umowy o pracę w rozumieniu art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Interpretacja indywidualna
wydawana będzie w formie decyzji administracyjnej, podlegającej kontroli sądu. Nie będzie
wiążąca dla wnioskodawcy, ale będzie wiązała organy Państwowej Inspekcji Pracy, co ma
zapewnić ochronę przed sankcjami w takim zakresie, w jakim dany podmiot zastosuje się do
jej treści. Instytucja ta będzie pełniła funkcję prewencyjną, gwarancyjną i stabilizującą,
a publikowanie interpretacji w Biuletynie Informacji Publicznej zapewni jednolitość praktyki
stosowania prawa.
Informuję, że przed przyjęciem ustawy przez Sejm jej projekt przekazano do zaopiniowania
następującym partnerom społecznym:
— Ogólnopolskiemu Porozumieniu Związków Zawodowych, Forum Związków
Zawodowych, NSZZ „Solidarność” – na podstawie art. 19 ustawy z dnia 23 maja 1991
r. o związkach zawodowych7;
— Pracodawcom Rzeczypospolitej Polskiej, Konfederacji „Lewiatan”, Związkowi
Rzemiosła Polskiego, Związkowi Pracodawców Business Centre Club, Związkowi
Przedsiębiorców i Pracodawców, Federacji Przedsiębiorców Polskich, Polskiemu
Towarzystwu Gospodarczemu - na podstawie art. 16 ustawy z dnia 23 maja 1991 r.
o organizacjach pracodawców8.
5art. 24 Konstytucji RP.
6 art. 22 Kodeksu pracy
7(Dz. U. z 2026 r. poz 549, t. j.)
8 (Dz. U. z 2025 r. poz. 423 t.j.)

-- 3 of 5 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Projekt przekazano też do zaopiniowania Radzie Dialogu Społecznego (na podstawie art. 5
ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu
społecznego9) i poddano konsultacjom publicznym, w których uczestniczyły m.in:
— Stowarzyszenie Inspektorów Pracy Rzeczypospolitej Polskiej;
— Stowarzyszenie Prawa Pracy;
— Stowarzyszenie Praktyków HR;
— Krajowa Izba Gospodarcza;
— Polskie Forum HR;
— Stowarzyszenie Agencji Zatrudnienia;
— Polska Izba Handlu;
— Związek Liderów Usług Biznesowych w Polsce;
— Związek Zawodowy Pracowników Państwowej Inspekcji Pracy.
Zgodnie z § 52 ust. 1 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. –
Regulamin pracy Rady Ministrów10 projekt ustawy opublikowano – wraz ze zgłaszanymi
podczas uzgodnień, konsultacji publicznych i opiniowania uwagami wszystkich
zainteresowanych podmiotów oraz ze stanowiskiem projektodawcy – w Biuletynie
Informacji Publicznej na stronie Rządowego Centrum Legislacji, w serwisie Rządowy Proces
Legislacyjny (RPL) pod adresem: https://legislacja.gov.pl/projekt/12401602). W wyniku
przeprowadzonych konsultacji do projektu wprowadzono m.in.:
— art. 34 ust. 2j ustawy o PIP chroniący pracownika przed niekorzystnym traktowaniem,
— ograniczenie skutków wstecznych wydania decyzji,
— doprecyzowanie procedur odwoławczych,
— wzmocnienie gwarancji proceduralnych pracodawców.
W myśl kamienia milowego A71G wzmocnienie Państwowej Inspekcji Pracy nastąpi
poprzez:
— uprawnienie PIP do wydawania decyzji administracyjnych o przekształceniu
nieprawidłowo zawartych umów cywilnoprawnych w umowy o pracę;
— umożliwienie wymiany danych pomiędzy Państwową Inspekcją Pracy, Zakładem
Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administracją Skarbową;
— umożliwienie przeprowadzania przez Państwową Inspekcję Pracy kontroli zdalnych;
— wprowadzenie obowiązku sporządzania przez Państwową Inspekcje Pracy rocznych
i wieloletnich planów działań dla kontroli celowych na podstawie analizy ryzyka;
— co najmniej dwukrotne zwiększenie maksymalnej wysokości grzywny, jaką PIP może
nałożyć w postępowaniu mandatowym.
Z kolei, zgodnie z kamieniem milowym A72G, działanie na rzecz budowania zdolności PIP
stanowi:
— przyjęcie wieloletniej strategii budowania zdolności i poprawy warunków pracy, w
której przewiduje się: sprostanie wyzwaniu nieobsadzonych wakatów; wprowadzenie
narzędzi informatycznych na potrzeby skutecznych kontroli; plan szkoleń dla
pracowników z wdrażania nowych przepisów, standardów operacyjnych i narzędzi
informatycznych; opracowanie metod zarządzania i narzędzi oceny ryzyka, aby
kontrole były ukierunkowane i skuteczne;
— przyjęcie zwiększonego o co najmniej 10% w porównaniu z 2025 r. budżetu
Państwowej Inspekcji Pracy na 2026 r.;
9 (Dz. U. z 2026 r. poz. 836 t. j.)
10 (M.P. z 2026 r. poz, 404 t.j.)

-- 4 of 5 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
— utworzenie międzyinstytucjonalnego zespołu zadaniowego do spraw oceny ryzyka
z udziałem przedstawicieli PIP, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Krajowej
Administracji Skarbowej w celu zwiększenia skuteczności kontroli;
— uruchomienie kanału elektronicznej wymiany danych między Państwową Inspekcją
Pracy, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administracją Skarbową;
— przeprowadzenie audytu systemów bezpieczeństwa informatycznego w Państwowej
Inspekcji Pracy;
— przyjęcie zarządzenia Głównego Inspektora Pracy w sprawie metod i standardów
zarządzania kontrolą.
Należy podkreślić, że przyjęte w KPO i realizowane przepisami ustawy o zmianie ustawy
o Państwowej Inspekcji Pracy kamienie milowe wychodzą naprzeciw zgłaszanym przez
urzędników PIP postulatom zmiany przepisów, która przyczyniłaby się do poprawienia
skuteczności jej działania i podniesienia poziomu ochrony pracowników.
Trzeba zaznaczyć, że Polska posiadała swobodę doboru instrumentów, ale osiągnięcie
rezultatu zapewniającego realną skuteczność egzekwowania art. 22 Kodeksu pracy było
obligatoryjne. Opóźnienie lub niewdrożenie reformy groziłoby utratą części środków KPO,
niewywiązaniem się ze zobowiązań oraz osłabieniem wiarygodności międzynarodowej
Polski.
W związku z przyznaniem Państwowej Inspekcji Pracy nowych kompetencji i nałożeniem
na nią dodatkowych obowiązków planuje się:
— wzmocnienie kadrowe, eksperckie i szkoleniowe PIP;
— inwestycje w systemy IT i analitykę;
— zacieśnienie współpracy z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administracją
Skarbową (utworzenie zespołu ds. analizy ryzyka, złożonego z przedstawicieli tych
podmiotów) oraz utworzenie systemu wymiany danych i informacji między tymi
instytucjami;
— zabezpieczenie niezbędnych środków budżetowych. Zgodnie z ustawą budżetową na
2026 r. z dnia 20 stycznia 2026 r. (Dz. U. poz. 62) budżet Państwowej Inspekcji Pracy
zwiększono w stosunku do minionego roku o 11,9%. Maksymalny limit wydatków
z budżetu państwa dla części budżetowej – 12 Państwowa Inspekcja Pracy,
przeznaczonych na wykonywanie zadań wynikających z ustawy w poszczególnych
latach w okresie od 2026 do 2035, zawarto w art. 19 ustawy.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/

-- 5 of 5 --