Interpelacja nr 13589
Interpelacja w sprawie kompetencji dyrektora Narodowego Centrum Nauki wynikających z ustawy o Narodowym Centrum Nauki w zakresie dotyczącym prowadzonych postępowań kontrolnych, w szczególności podstaw prawnych wydanego zarządzenia nr 5/2023 w przedmiocie procedury postępowania wyjaśniającego w sprawie podejrzenia naruszenia zasad rzetelności naukowej i ubiegania się o fundusze na badania z dnia 5.01.2023 r.
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (80%)
Obrona i Bezpieczeństwo (35%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Podatki i Finanse (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie kompetencji dyrektora Narodowego Centrum Nauki wynikających z ustawy o Narodowym Centrum Nauki w zakresie dotyczącym prowadzonych postępowań kontrolnych, w szczególności podstaw prawnych wydanego zarządzenia nr 5/2023 w przedmiocie procedury postępowania wyjaśniającego w sprawie podejrzenia naruszenia zasad rzetelności naukowej i ubiegania się o fundusze na badania z dnia 5.01.2023 r.
Interpelacja nr 13589
do ministra nauki i szkolnictwa wyższego
w sprawie kompetencji dyrektora Narodowego Centrum Nauki wynikających z ustawy o Narodowym Centrum Nauki w zakresie dotyczącym prowadzonych postępowań kontrolnych, w szczególności podstaw prawnych wydanego zarządzenia nr 5/2023 w przedmiocie procedury postępowania wyjaśniającego w sprawie podejrzenia naruszenia zasad rzetelności naukowej i ubiegania się o fundusze na badania z dnia 5.01.2023 r.
Zgłaszający: Izabela Bodnar, Marcin Józefaciuk
Data wpływu: 17-11-2025
Zgodnie z ustawą o Narodowym Centrum Nauki z dnia 30 kwietnia 2010 roku do kompetencji Centrum należy finansowanie badań naukowych oraz nadzór nad ich realizacją (art. 20 ust. 1 pkt 1-3 ustawy o NCN). Do zadań Rady NCN należy m.in. wybór spośród wybitnych naukowców polskich i zagranicznych Zespołów Ekspertów odpowiedzialnych za ocenę wniosków złożonych w konkursach oraz wybór Zespołów Ekspertów odpowiedzialnych za ocenę merytoryczną związaną z rozliczeniem przyznanych środków (art. 18 pkt 7 ustawy o NCN). Z kolei dyrektor – na wniosek Rady – powołuje Zespoły Ekspertów, przy czym jest także uprawniony do wyznaczenia ekspertów zewnętrznych, w tym ekspertów zagranicznych. Zgodnie z art. 34 ust. 3 ustawy o NCN, dyrektor nadzoruje realizację projektów badawczych poprzez kontrolę w siedzibie podmiotu, który uzyskał finansowanie przez tzw. zespół kontrolujący.
Z powyższego wynika, że na gruncie ustawy o NCN organy Centrum powołują Zespoły Ekspertów do przeprowadzenia kontroli wstępnej (oceny wniosków złożonych w konkursach) jak i następczej (oceny merytorycznej związanej z rozliczeniem przyznanych środków). Ustawa o NCN nie przewiduje jednak szczegółowych unormowań w zakresie sposobu prowadzenia kontroli, w szczególności nie precyzuje procedury prowadzenia postępowań kontrolnych oraz środków ochronnych przysługujących podmiotowi kontrolowanemu. Ponadto, w dniu 5 stycznia 2023 r. zostało zmienione zarządzenie Dyrektora Narodowego Centrum Nauki nr 66/2022 z dnia 26 października 2022 r. w przedmiocie procedury postępowania wyjaśniającego w sprawie podejrzenia naruszenia zasad rzetelności naukowej i ubiegania się o fundusze na badania, które stanowi formę kontroli prowadzonej przez NCN, przy czym obowiązujące przepisy prawne nie przyznają uprawnień do wprowadzenia tak restrykcyjnego środka i nie można z nich wywieźć kompetencji dyrektora do wydania zarządzenia nr 5/2023.
W związku z brakiem szczegółowych unormowań prawnych, zwracam się do ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Z jakich powodów może być prowadzona kontrola podmiotu w rozumieniu art. 34 ust. 3 pkt 2 ustawy o NCN?
2. Czy istnieją ograniczenia w zakresie liczby prowadzonych w danym podmiocie kontroli projektów badawczych?
3. Czy przepisy prawne lub praktyka przewidują krzyżowe prowadzenie kontroli w jednym podmiocie? Jeżeli tak, to proszę o wskazanie, ile było takich przypadków w okresie ostatnich 5 lat?
4. W jakim terminie może być zarządzona kontrola projektu badawczego?
5. Czy kontrola projektu badawczego może mieć miejsce po jego ukończeniu i pozytywnym rozliczeniu? Jeśli tak, ile było takich przypadków w ostatnich 5 latach?
6. Jak dokładnie wygląda procedura wyboru ekspertów naukowych?
7. Jaka jest przyjmowana przez Centrum definicja eksperta?
8. Jaka jest procedura zmiany eksperta naukowego w trakcie kontroli? Czy podmiot kontrolowany może zgłosić żądanie zmiany eksperta naukowego? Jeżeli tak, to ile było przypadków zmiany eksperta naukowego na żądanie kontrolowanego w okresie ostatnich 5 lat?
9. Ile projektów zwrócono z uwagi na podejrzenie popełnienia nierzetelności naukowej w okresie ostatnich 5 lat?
10. W ilu przypadkach zwrot projektu skutkował wszczęciem procedury wyjaśniającej na podstawie zarządzenia nr 5/2023?
11. W ilu przypadkach podczas kontroli uznano, że doszło do naruszenia zasad etyki podczas realizacji projektu badawczego i czy każdorazowo projekt taki został zwrócony?
12. Jakie są możliwe sankcje za popełnienie nierzetelności naukowej, o której mowa w zarządzeniu nr 5/2023?
13. Jaka jest podstawa prawna wydania zarządzenia nr 5/2023 zmieniającego zarządzenie Dyrektora Narodowego Centrum Nauki nr 66/2022 z dnia 26 października 2022 r.?
14. W ilu przypadkach, w związku ze zwrotem projektu naukowego, doszło do złożenia zawiadomienia karnego przez NCN? W ilu takich przypadkach zawiadomienie karne skutkowało skazaniem lub przedstawieniem zarzutów karnych?
15. Czy dozwoloną praktyką jest kierowanie przez eksperta naukowego określonych żądań wobec Krajowej i Lokalnej Komisji Etycznej w celu uzyskania informacji na temat kontrolowanego?
16. Czy ekspert naukowy jest obowiązany do zachowania poufności danych podmiotu kontrolowanego?
17. W jaki sposób prowadzona jest kontrola podmiotu, którego kierownik projektu przebywa na stażu naukowym za granicą? Czy osobie przebywającej za granicą przysługują jakieś środki ochronne?
18. Czy były przypadki w okresie ostatnich 5 lat prowadzenia kontroli wobec kierownika projektu, który przebywał na stażu zagranicznym? W jakich porach i w jakich terminach zawiadamia się takie osoby o czynnościach eksperta?
19. W ilu projektach, które nie zostały zwrócone, stwierdzono prowadzenie badań bez wymaganej zgody LKE lub złamanie zasad etycznych?
20. Kto i w jakiej procedurze wybiera ekspertów do przeprowadzenia kontroli konkretnego projektu naukowego?
21. Czy Centrum posiada ekspertów naukowych z każdej możliwej dziedziny nauki? Jeżeli tak, to jakie są to dziedziny? Jeżeli nie, jaka jest procedura wyznaczenia eksperta, jeżeli żaden z powołanych przez Centrum ekspertów nie posiada dostatecznej wiedzy specjalnej do oceny projektu naukowego? W ilu przypadkach w ostatnich 5 latach został wyznaczony ekspert zewnętrzny lub zagraniczny?
22. W jaki sposób Centrum weryfikuje posiadanie wiedzy specjalnej przez poszczególnych ekspertów? Jakie są wytyczne i wymogi stawiane ekspertom?
23. Czy zatrudnieni w Centrum eksperci mogą otrzymywać finansowanie na projekty badawcze przyznawane w ramach NCN? Jeżeli tak, to ile było takich przypadków w ostatnich 5 latach? Kto dokonuje oceny wniosku konkursowego oraz oceny merytorycznej w takim przypadku?
24. Kto wybiera oraz w jakim trybie poszczególnych ekspertów do oceny wniosków złożonych w konkursach oraz do oceny merytorycznej związanej z rozliczeniem przyznanych środków?
25. Czy przepisy prawne wprowadzają jakieś ograniczenia w wyborze poszczególnych ekspertów do oceny wniosków konkursowych oraz oceny merytorycznej związanej z rozliczeniem środków?
26. Czy ten sam ekspert może jednocześnie dokonywać kontroli kilku projektów naukowych w danym podmiocie? Ile było takich przypadków w ostatnich 5 latach?
27. Czy § 3 ust. 1 zarządzenia nr 5/2023 jest zgodny z obowiązującymi przepisami prawa w zakresie w jakim wyłącza udział osób zewnętrznych w komisji (w skład komisji na mocy tego unormowania mogą wchodzić wyłącznie osoby zatrudnione w NCN lub pełniące funkcję w Radzie Narodowej NCN)?
28. Czy komisja powołana na mocy zarządzenia 5/2023 jest organem powielającym kompetencje Krajowej lub Lokalnej Komisji Etycznej? Jaki jest rozdział kompetencji pomiędzy komisją powołaną na mocy zarządzenia 5/2023 a Krajową i Lokalną Komisją Etyczną?
29. Dlaczego § 3 ust. 4 zarządzenia nr 5/2023 nie przewiduje możliwości odwołania od decyzji dyrektora?
30. Dlaczego § 5 ust. 8, 11 i 12 zarządzenia nr 5/2023 nie precyzuje katalogu sankcji, jakie mogą być nałożone w przypadku stwierdzenia nierzetelności naukowej, a także nie przewiduje procedury odwoławczej od decyzji dyrektora? Jakie sankcje są nakładane w toku tej procedury i jaka jest ich podstawa prawna o randze ustawy?
31. Czy w toku postępowania wyjaśniającego na mocy zarządzenia nr 5/2023 przysługuje stronie prawo do informacji oraz prawo do działania za pośrednictwem pełnomocnika?
Mając na uwadze brak szczegółowych unormowań w powyższym zakresie, a także podejrzenie, że zarządzenie nr 5/2023 zostało wydane bez upoważnienia ustawowego – w tym nie realizuje podstawowych zasad państwa demokratycznego (m.in. zasady zaufania obywateli do państwa, zasady przejrzystości działania, zasady dwuinstancyjności, zasady legalizmu), zwracam się do ministra z prośbą o szczegółowe udzielenie odpowiedzi na powyższe pytania.
Izabela Bodnar
Interpelacja nr 13589
do ministra nauki i szkolnictwa wyższego
w sprawie kompetencji dyrektora Narodowego Centrum Nauki wynikających z ustawy o Narodowym Centrum Nauki w zakresie dotyczącym prowadzonych postępowań kontrolnych, w szczególności podstaw prawnych wydanego zarządzenia nr 5/2023 w przedmiocie procedury postępowania wyjaśniającego w sprawie podejrzenia naruszenia zasad rzetelności naukowej i ubiegania się o fundusze na badania z dnia 5.01.2023 r.
Zgłaszający: Izabela Bodnar, Marcin Józefaciuk
Data wpływu: 17-11-2025
Zgodnie z ustawą o Narodowym Centrum Nauki z dnia 30 kwietnia 2010 roku do kompetencji Centrum należy finansowanie badań naukowych oraz nadzór nad ich realizacją (art. 20 ust. 1 pkt 1-3 ustawy o NCN). Do zadań Rady NCN należy m.in. wybór spośród wybitnych naukowców polskich i zagranicznych Zespołów Ekspertów odpowiedzialnych za ocenę wniosków złożonych w konkursach oraz wybór Zespołów Ekspertów odpowiedzialnych za ocenę merytoryczną związaną z rozliczeniem przyznanych środków (art. 18 pkt 7 ustawy o NCN). Z kolei dyrektor – na wniosek Rady – powołuje Zespoły Ekspertów, przy czym jest także uprawniony do wyznaczenia ekspertów zewnętrznych, w tym ekspertów zagranicznych. Zgodnie z art. 34 ust. 3 ustawy o NCN, dyrektor nadzoruje realizację projektów badawczych poprzez kontrolę w siedzibie podmiotu, który uzyskał finansowanie przez tzw. zespół kontrolujący.
Z powyższego wynika, że na gruncie ustawy o NCN organy Centrum powołują Zespoły Ekspertów do przeprowadzenia kontroli wstępnej (oceny wniosków złożonych w konkursach) jak i następczej (oceny merytorycznej związanej z rozliczeniem przyznanych środków). Ustawa o NCN nie przewiduje jednak szczegółowych unormowań w zakresie sposobu prowadzenia kontroli, w szczególności nie precyzuje procedury prowadzenia postępowań kontrolnych oraz środków ochronnych przysługujących podmiotowi kontrolowanemu. Ponadto, w dniu 5 stycznia 2023 r. zostało zmienione zarządzenie Dyrektora Narodowego Centrum Nauki nr 66/2022 z dnia 26 października 2022 r. w przedmiocie procedury postępowania wyjaśniającego w sprawie podejrzenia naruszenia zasad rzetelności naukowej i ubiegania się o fundusze na badania, które stanowi formę kontroli prowadzonej przez NCN, przy czym obowiązujące przepisy prawne nie przyznają uprawnień do wprowadzenia tak restrykcyjnego środka i nie można z nich wywieźć kompetencji dyrektora do wydania zarządzenia nr 5/2023.
W związku z brakiem szczegółowych unormowań prawnych, zwracam się do ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Z jakich powodów może być prowadzona kontrola podmiotu w rozumieniu art. 34 ust. 3 pkt 2 ustawy o NCN?
2. Czy istnieją ograniczenia w zakresie liczby prowadzonych w danym podmiocie kontroli projektów badawczych?
3. Czy przepisy prawne lub praktyka przewidują krzyżowe prowadzenie kontroli w jednym podmiocie? Jeżeli tak, to proszę o wskazanie, ile było takich przypadków w okresie ostatnich 5 lat?
4. W jakim terminie może być zarządzona kontrola projektu badawczego?
5. Czy kontrola projektu badawczego może mieć miejsce po jego ukończeniu i pozytywnym rozliczeniu? Jeśli tak, ile było takich przypadków w ostatnich 5 latach?
6. Jak dokładnie wygląda procedura wyboru ekspertów naukowych?
7. Jaka jest przyjmowana przez Centrum definicja eksperta?
8. Jaka jest procedura zmiany eksperta naukowego w trakcie kontroli? Czy podmiot kontrolowany może zgłosić żądanie zmiany eksperta naukowego? Jeżeli tak, to ile było przypadków zmiany eksperta naukowego na żądanie kontrolowanego w okresie ostatnich 5 lat?
9. Ile projektów zwrócono z uwagi na podejrzenie popełnienia nierzetelności naukowej w okresie ostatnich 5 lat?
10. W ilu przypadkach zwrot projektu skutkował wszczęciem procedury wyjaśniającej na podstawie zarządzenia nr 5/2023?
11. W ilu przypadkach podczas kontroli uznano, że doszło do naruszenia zasad etyki podczas realizacji projektu badawczego i czy każdorazowo projekt taki został zwrócony?
12. Jakie są możliwe sankcje za popełnienie nierzetelności naukowej, o której mowa w zarządzeniu nr 5/2023?
13. Jaka jest podstawa prawna wydania zarządzenia nr 5/2023 zmieniającego zarządzenie Dyrektora Narodowego Centrum Nauki nr 66/2022 z dnia 26 października 2022 r.?
14. W ilu przypadkach, w związku ze zwrotem projektu naukowego, doszło do złożenia zawiadomienia karnego przez NCN? W ilu takich przypadkach zawiadomienie karne skutkowało skazaniem lub przedstawieniem zarzutów karnych?
15. Czy dozwoloną praktyką jest kierowanie przez eksperta naukowego określonych żądań wobec Krajowej i Lokalnej Komisji Etycznej w celu uzyskania informacji na temat kontrolowanego?
16. Czy ekspert naukowy jest obowiązany do zachowania poufności danych podmiotu kontrolowanego?
17. W jaki sposób prowadzona jest kontrola podmiotu, którego kierownik projektu przebywa na stażu naukowym za granicą? Czy osobie przebywającej za granicą przysługują jakieś środki ochronne?
18. Czy były przypadki w okresie ostatnich 5 lat prowadzenia kontroli wobec kierownika projektu, który przebywał na stażu zagranicznym? W jakich porach i w jakich terminach zawiadamia się takie osoby o czynnościach eksperta?
19. W ilu projektach, które nie zostały zwrócone, stwierdzono prowadzenie badań bez wymaganej zgody LKE lub złamanie zasad etycznych?
20. Kto i w jakiej procedurze wybiera ekspertów do przeprowadzenia kontroli konkretnego projektu naukowego?
21. Czy Centrum posiada ekspertów naukowych z każdej możliwej dziedziny nauki? Jeżeli tak, to jakie są to dziedziny? Jeżeli nie, jaka jest procedura wyznaczenia eksperta, jeżeli żaden z powołanych przez Centrum ekspertów nie posiada dostatecznej wiedzy specjalnej do oceny projektu naukowego? W ilu przypadkach w ostatnich 5 latach został wyznaczony ekspert zewnętrzny lub zagraniczny?
22. W jaki sposób Centrum weryfikuje posiadanie wiedzy specjalnej przez poszczególnych ekspertów? Jakie są wytyczne i wymogi stawiane ekspertom?
23. Czy zatrudnieni w Centrum eksperci mogą otrzymywać finansowanie na projekty badawcze przyznawane w ramach NCN? Jeżeli tak, to ile było takich przypadków w ostatnich 5 latach? Kto dokonuje oceny wniosku konkursowego oraz oceny merytorycznej w takim przypadku?
24. Kto wybiera oraz w jakim trybie poszczególnych ekspertów do oceny wniosków złożonych w konkursach oraz do oceny merytorycznej związanej z rozliczeniem przyznanych środków?
25. Czy przepisy prawne wprowadzają jakieś ograniczenia w wyborze poszczególnych ekspertów do oceny wniosków konkursowych oraz oceny merytorycznej związanej z rozliczeniem środków?
26. Czy ten sam ekspert może jednocześnie dokonywać kontroli kilku projektów naukowych w danym podmiocie? Ile było takich przypadków w ostatnich 5 latach?
27. Czy § 3 ust. 1 zarządzenia nr 5/2023 jest zgodny z obowiązującymi przepisami prawa w zakresie w jakim wyłącza udział osób zewnętrznych w komisji (w skład komisji na mocy tego unormowania mogą wchodzić wyłącznie osoby zatrudnione w NCN lub pełniące funkcję w Radzie Narodowej NCN)?
28. Czy komisja powołana na mocy zarządzenia 5/2023 jest organem powielającym kompetencje Krajowej lub Lokalnej Komisji Etycznej? Jaki jest rozdział kompetencji pomiędzy komisją powołaną na mocy zarządzenia 5/2023 a Krajową i Lokalną Komisją Etyczną?
29. Dlaczego § 3 ust. 4 zarządzenia nr 5/2023 nie przewiduje możliwości odwołania od decyzji dyrektora?
30. Dlaczego § 5 ust. 8, 11 i 12 zarządzenia nr 5/2023 nie precyzuje katalogu sankcji, jakie mogą być nałożone w przypadku stwierdzenia nierzetelności naukowej, a także nie przewiduje procedury odwoławczej od decyzji dyrektora? Jakie sankcje są nakładane w toku tej procedury i jaka jest ich podstawa prawna o randze ustawy?
31. Czy w toku postępowania wyjaśniającego na mocy zarządzenia nr 5/2023 przysługuje stronie prawo do informacji oraz prawo do działania za pośrednictwem pełnomocnika?
Mając na uwadze brak szczegółowych unormowań w powyższym zakresie, a także podejrzenie, że zarządzenie nr 5/2023 zostało wydane bez upoważnienia ustawowego – w tym nie realizuje podstawowych zasad państwa demokratycznego (m.in. zasady zaufania obywateli do państwa, zasady przejrzystości działania, zasady dwuinstancyjności, zasady legalizmu), zwracam się do ministra z prośbą o szczegółowe udzielenie odpowiedzi na powyższe pytania.
Izabela Bodnar
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Karolina Zioło-Pużuk
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
25%
Konkretność
75%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
21
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.2 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (21)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
29884 znaków
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
DN-WN.055.6.2025.KW
Warszawa, 18 grudnia 2025 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 13589
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posłów na Sejm RP, Pani Izabeli Bodnar
i Pana Marcina Józefaciuka w sprawie kompetencji dyrektora Narodowego Centrum Nauki
wynikających z ustawy o Narodowym Centrum Nauki w zakresie dotyczącym prowadzonych
postępowań kontrolnych, w szczególności podstaw prawnych wydanego zarządzenia nr 5/2023
w przedmiocie procedury postępowania wyjaśniającego w sprawie podejrzenia naruszenia zasad
rzetelności naukowej i ubiegania się o fundusze na badania z dnia 5.01.2023 r.
Szanowna Pani Poseł, Szanowny Panie Pośle,
w odpowiedzi na interpelację z 20 listopada 2025 r. uprzejmie informuję, że część pytań
została sformułowana przy użyciu terminologii nieznanej w obrocie prawnym (m.in. „projekt
zwrócony”, „środki ochronne”), co uniemożliwiło udzielenie odpowiedzi w pełnym zakresie.
W przypadku doprecyzowania tych pojęć, pozostajemy w dyspozycji do uzupełnienia
informacji. Pytania zostały rozpatrzone w sposób chronologiczny, z odpowiednią adnotacją
przy pytaniach niezrozumiałych.
Uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
1. Z jakich powodów może być prowadzona kontrola podmiotu w rozumieniu art. 34
ust. 3 pkt 2) ustawy o NCN?
Kontrola projektu badawczego może zostać przeprowadzona z następujących powodów:
1) rekomendacji pracowników odpowiedzialnych za obsługę administracyjną
i finansową Projektów, a także Koordynatorów Dyscyplin oraz pracownika/ów
Zespołu ds. Kontroli i Audytu, Zespołu ds. Analiz i Ewaluacji – wskazanie Projektów
wrażliwych i obarczonych ryzykiem nieprawidłowej realizacji;
2) informacji pozyskanych od osób trzecich informujących o nieprawidłowościach
na podstawie m.in. zapisów umowy o realizację i finansowanie Projektu, uchwały
Rady Narodowego Centrum Nauki nr 39/2016 r. z dnia 11 maja 2016 r. w sprawie
przyjęcia zasad rzetelności badań naukowych, której załącznik stanowi Kodeks
Narodowego Centrum Nauki dotyczący rzetelności badań naukowych i starania
o fundusze na badania (dalej: Kodeks dot. rzetelności badań), rozpatrywanych skarg
i wniosków;
3) doboru losowego.
-- 1 of 10 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
2. Czy istnieją ograniczenia w zakresie ilości prowadzonych w danym podmiocie kontroli
projektów badawczych?
Nie istnieją proceduralne ograniczenia dotyczące liczby prowadzonych kontroli projektów
w danym podmiocie. Kontrole projektów badawczych są przeprowadzane w przypadku
powzięcia informacji o potencjalnych zastrzeżeniach do sposobu realizacji projektu
badawczego, w szczególności wskazanych w §1 ust 3 pkt 1-2 Procedury organizacji kontroli,
stanowiącej załącznik nr 1 do zarządzenia nr 49/2023 Dyrektora Narodowego Centrum
Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie wprowadzenia zmiany do procedury organizacji
kontroli przedsięwzięć wyłonionych w konkursach finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki.
3. Czy przepisy prawne lub praktyka przewidują krzyżowe prowadzenie kontroli
w jednym podmiocie? Jeżeli tak, to proszę o wskazanie ile było takich przypadków
w okresie ostatnich 5 lat?
Regulacje Narodowego Centrum Nauki nie definiują pojęcia kontroli krzyżowej. Narodowe
Centrum Nauki nie przeprowadza kontroli krzyżowych w rozumieniu przepisów prawa
podatkowego. Jeżeli chodzi o równolegle prowadzone kontrole projektów realizowanych
przez tego samego kierownika projektu, wewnętrzne regulacje tego nie zabraniają.
W roku 2024 Narodowe Centrum Nauki przeprowadziło, dwie kontrole w Uniwersytecie
im. Adama Mickiewicza w Poznaniu projektów badawczych realizowanych przez tego
samego kierownika projektu oraz dwie kontrole w Międzynarodowym Instytucie
Mechanizmów i Maszyn Molekularnych Polskiej Akademii Nauk w Warszawie projektów
badawczych realizowanych przez tego samego kierownika projektu.
W 2022 r. Narodowe Centrum Nauki przeprowadziło cztery powiązane ze sobą kontrole
projektów badawczych w Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu realizowanych przez
tego samego kierownika projektu, dwie powiązane ze sobą kontrole projektów badawczych
w Instytucie Biochemii i Biofizyki PAN w Warszawie realizowanych przez tego samego
kierownika projektu.
W 2021 r. Narodowe Centrum Nauki przeprowadziło dwie powiązane ze sobą kontrole
projektów badawczych w Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu realizowanych przez tego
samego kierownika projektu;
W 2020 r. Narodowe Centrum Nauki przeprowadziło dwie powiązane ze sobą kontrole
projektów badawczych realizowanych przez tego samego kierownika projektu.
4. W jakim terminie może być zarządzona kontrola projektu badawczego?
Kontrola projektu badawczego może zostać przeprowadzona do 5 lat po zakończeniu
realizacji projektu badawczego.
5. Czy kontrola projektu badawczego może mieć miejsce po jego ukończeniu
i pozytywnym rozliczeniu? Jeśli tak, ile było takich przypadków w ostatnich 5 latach?
Kontrola projektu badawczego może mieć miejsce do 5 lat po jego ukończeniu i pozytywnym
rozliczeniu. Był tylko jeden taki przypadek w roku 2022.
6. Jak dokładnie wygląda procedura wyboru ekspertów naukowych?
Problematykę tą reguluje przepis art. 18 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym
Centrum Nauki (Dz. U. z 2023 r. poz. 153, z późn. zm.), dalej: „ustawa NCN”, w myśl którego
do zadań Rady należy m.in. wybór spośród wybitnych naukowców polskich i zagranicznych
Zespołów Ekspertów odpowiedzialnych za ocenę wniosków złożonych w konkursach.
Zespoły Ekspertów są wybierane zgodnie z zasadami zawartymi w dokumencie Rady, który
-- 2 of 10 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
stanowi załącznik do uchwały Rady Narodowego Centrum Nauki nr 37/2025 z dnia
10 kwietnia 2025 r. w sprawie zmian w zasadach tworzenia i powoływania Zespołów Ekspertów
Narodowego Centrum Nauki. Zgodnie z treścią przywołanego dokumentu obowiązują
następujące reguły:
§ 3 Zespoły Ekspertów do oceny wniosków wybierane są w ramach dyscyplin lub grup
dyscyplin na każdy konkurs. Zespoły Ekspertów do oceny rozliczania środków
finansowych przyznanych na badania w ramach grantów, wybierane są
w poszczególnych działach nauki HS, ST, NZ na określone kadencje.
§ 8. Członkowie Rady wskazują kandydatów do Zespołów Ekspertów oraz kandydatów
na przewodniczących zespołów. W Zespołach Ekspertów oceniających wnioski
w konkursie na działania naukowe nie wskazuje się przewodniczącego.
§ 9. Koordynatorzy Dyscyplin, na podstawie wskazań członków Rady, kontaktują się
z kandydatami do Zespołów Ekspertów. Jeżeli kandydaci odmówią pracy w zespole,
członkowie Rady proponują kolejne kandydatury. Powyższe działania są podejmowane
do czasu skompletowania Zespołów Ekspertów.
§ 10. Koordynatorzy Dyscyplin przesyłają do akceptacji komisjom Rady list kandydatów
do Zespołów Ekspertów oraz kandydatów na przewodniczących Zespołów.
§ 11. Kancelaria Rady przekazuje Przewodniczącemu Rady zatwierdzone przez Komisje
listy kandydatów na członków Zespołów Ekspertów oraz ich przewodniczących.
§ 12. Rada wybiera w drodze uchwały Zespoły Ekspertów i ich przewodniczących.
§ 13. Po przyjęciu uchwały Przewodniczący Rady zwraca się do Dyrektor z wnioskiem
o powołanie wybranych przez Radę ekspertów oraz przewodniczących Zespołów
Ekspertów.
7. Jaka jest przyjmowana przez Centrum definicja eksperta?
Centrum w swej działalności dba w sposób szczególny o jakość ekspertów naukowych,
którzy dokonują ocen merytorycznych na zlecenie Centrum. Szczegółowo problematykę
tę reguluje przywołany wyżej załącznik do uchwały Rady Narodowego Centrum Nauki
nr 37/2025 z dnia 10 kwietnia 2025 r. W myśl zapisów przywołanego dokumentu
Członkowie Zespołów Ekspertów oceniają wnioski oraz przeprowadzają ocenę
prawidłowości rozliczenia środków finansowych przyznanych na badania w ramach grantów.
Ekspertami mogą być wybitni naukowcy, polscy lub zagraniczni, posiadający przynajmniej
stopień naukowy doktora, w tym laureaci konkursów Centrum.
8. Jaka jest procedura zmiany eksperta naukowego w trakcie kontroli ? Czy podmiot
kontrolowany może zgłosić żądanie zmiany eksperta naukowego? Jeżeli tak, to ile było
przypadków zmiany eksperta naukowego na żądanie kontrolowanego w okresie
ostatnich 5 lat?
Podmiot kontrolowany może zgłosić żądanie zmiany eksperta naukowego. Podmiot
kontrolowany powinien przekazać odpowiednie żądanie wraz z rzetelnym uzasadnieniem.
Każdy przypadek jest indywidualnie rozpatrywany przez Dyrektora. Zmiana eksperta
mogłaby zostać dokonana w przypadku naruszenia zapisów § 5 Regulaminu wykonywania
przez Ekspertów czynności zleconych przez Narodowe Centrum Nauki, stanowiącej
załącznik nr 1 do zarządzenia nr 44/2023 Dyrektora Narodowego Centrum Nauki z dnia
18 sierpnia 2023 r. w sprawie wprowadzenia zmian do zarządzenia nr 102/2020 w sprawie
wprowadzenia regulaminu wykonywania przez Ekspertów czynności zleconych przez Narodowe
Centrum Nauki. W okresie ostatnich pięciu lat miał miejsce jeden przypadek złożenia
przez podmiot prośby o powołanie i rozważenie zasięgnięcia opinii dwóch dodatkowych
ekspertów naukowych, który nie został uwzględniony przez Dyrektora Centrum.
-- 3 of 10 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
9. Ile projektów zwrócono z uwagi na podejrzenie popełnienia nierzetelności naukowej
w okresie ostatnich 5 lat?
Brak możliwości udzielenia odpowiedzi ze względu na użyte w pytaniu niezrozumiałe
i niefunkcjonujące w obrocie prawnym sformułowanie „projekt zwrócony”.
10. W ilu przypadkach zwrot projektu skutkował wszczęciem procedury wyjaśniającej
na podstawie zarządzenia nr 5/2023?
Brak możliwości udzielenia odpowiedzi ze względu na użyte w pytaniu niezrozumiałe
i niefunkcjonujące w obrocie prawnym sformułowanie „projekt zwrócony” .
11. W ilu przypadkach podczas kontroli uznano, że doszło do naruszenia zasad etyki
podczas realizacji projektu badawczego i czy każdorazowo projekt taki został
zwrócony?
Narodowe Centrum Nauki nie prowadzi statystyk, w których uchybienia albo
nieprawidłowości stwierdzone w trakcie postepowań kontrolnych kwalifikuje pod kątem
etycznym.
W pozostałym zakresie, tak jak wyżej zaznaczono, brak jest możliwości udzielenia
odpowiedzi na pytania zawierające niefunkcjonujące w obrocie prawnym sformułowanie
dotyczące „zwróconych projektów”.
12. Jakie są możliwe sankcje za popełnienie nierzetelności naukowej, o której mowa
w zarządzeniu nr 5/2023?
Wydano zarządzenie nr 5/2023 Dyrektora Narodowego Centrum Nauki z dnia 5 stycznia
2023 r. w sprawie procedury postępowania wyjaśniającego w sprawie podejrzenia naruszenia
zasad rzetelności naukowej i ubiegania się o fundusze na badania. Powyższe zarządzenie
wprowadziło dodatkowe regulacje do procedury postępowania wyjaśniającego w sprawie
podejrzenia naruszenia zasad rzetelności naukowej i ubiegania się o fundusze na badania
stanowiącej załącznik nr 1 do niniejszego zarządzenia. Regulacje wprowadzane dotyczyły
uszczegółowienia nakładanych sankcji oraz naruszenia zasad rzetelności naukowej.
Przepisy o charakterze materialnym zawarte są w Kodeksie dot. rzetelności badań. Sankcje
określone zostały w pkt. 3.1 i dzielą się na 3 grupy.
grupa I:
a) odrzucenie wniosku z przyczyn formalnych na każdym etapie oceny;
b) list upominający wysłany do kierownika projektu;
c) wymóg częstszego składania raportów o wynikach;
d) wymóg doprowadzenia do stanu zgodnego z zapisami Kodeksu dot. rzetelności
badań.
grupa II:
a) dodatkowy nadzór nad wydatkowanymi środkami;
b) czasowe wstrzymanie finansowania bez możliwości przywrócenia
kwalifikowalności środków w tym okresie;
c) wymóg doprowadzenia do stanu zgodnego z zapisami Kodeksu dot. rzetelności
badań.
grupa III:
a) przerwanie finansowania projektu badawczego;
-- 4 of 10 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
b) zakaz pełnienia funkcji członka zespołu ekspertów i eksperta zewnętrznego
Centrum;
c) pozbawienie osoby lub jednostki możliwości ubiegania się o środki finansowe
na projekty naukowe w Centrum przez wskazany okres.
13. Jaka jest podstawa prawna wydania zarządzenia nr 5/2023 zmieniającego zarządzenie
Dyrektora Narodowego Centrum Nauki nr 66/2022 z dnia 26 października 2022 r.?
Podstawą dla Dyrektora Narodowego Centrum Nauki do wydawania zarządzeń stanowi
Regulamin organizacyjny Biura Narodowego Centrum Nauki a konkretnie § 2 ust. 3 tegoż
dokumentu. Wskazać należy, że ustawową podstawą do wydawania przez Dyrektora
Centrum zarządzeń jest art. 11 ust. 1 ustawy NCN.
14. W ilu przypadkach, w związku ze zwrotem projektu naukowego, doszło do złożenia
zawiadomienia karnego przez NCN? W ilu takich przypadkach zawiadomienie karne
skutkowało skazaniem lub przedstawieniem zarzutów karnych?
Narodowe Centrum Nauki zawiadamia o możliwości popełnienia przestępstwa ściganego
z urzędu w każdej sprawie, w której zachodzi uzasadnione podejrzenie jego popełnienia.
Centrum złożyło kilka zawiadomień do organów ścigania. Dotyczyły one chociażby
przestępstw związanych z naruszeniem przepisów o wprowadzeniu w błąd co do autorstwa
określonych publikacji. W sprawach związanych z nieprawidłowym wykorzystaniem
środków publicznych przeznaczonych na finansowanie projektów badawczych toczyły się
we Wrocławiu i w Krakowie postępowania karne.
W 3 sprawach, w których Centrum zawiadomiło organy ścigania w latach 2024-2025 r.
o możliwości popełnienia przestępstwa, do dnia dzisiejszego nie otrzymało informacji
o podjętych przez Prokuraturę rozstrzygnięciach. Warto przypomnieć, że zgodnie z treścią
art. 304 § 2 Kodeksu postępowania karnego instytucje państwowe i samorządowe, które
w związku ze swą działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego
z urzędu, są obowiązane niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub Policję oraz
przedsięwziąć niezbędne czynności do czasu przybycia organu powołanego do ścigania
przestępstw lub do czasu wydania przez ten organ stosownego zarządzenia, aby nie dopuścić
do zatarcia śladów i dowodów przestępstwa.
15. Czy dozwoloną praktyką jest kierowanie przez eksperta naukowego określonych
żądań wobec Krajowej i Lokalnej Komisji Etycznej w celu uzyskania informacji
na temat kontrolowanego?
Pytanie to nie jest w pełni zrozumiałe, co uniemożliwia udzielenie odpowiedzi bez podania
w treści interpelacji szczegółów sytuacji stanowiącej genezę niniejszego pytania.
16. Czy ekspert naukowy jest obowiązany do zachowania poufności danych podmiotu
kontrolowanego?
Ekspert naukowy jest obowiązany do zachowania poufności danych podmiotu
kontrolowanego, co wynika z zasad etycznych ekspertów Narodowego Centrum Nauki,
wprowadzonych załącznikiem nr 1 do zarządzenia nr 104/2020 Dyrektora Narodowego
Centrum Nauki z dnia 30 grudnia 2020 r. w sprawie wprowadzenia zasad etycznych Ekspertów
Narodowego Centrum Nauki, w szczególności zapisów § 2.
17. W jaki sposób prowadzona jest kontrola podmiotu, którego kierownik projektu
przebywa na stażu naukowym za granicą? Czy osobie przebywającej za granicą
przysługują jakieś środki ochronne?
-- 5 of 10 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
W przypadku, jeżeli kierownik projektu przebywa na stażu naukowym za granicą, kontrola
projektu jest przeprowadzana w formie zdalnej. Spotkania odbywają się za pośrednictwem
platformy Microsoft Teams, zgodnie zapisami §5 ust. 3 procedury przeprowadzania kontroli
przedsięwzięć wyłonionych w ramach konkursów finansowanych przez Narodowe Centrum
Nauki, stanowiącej załącznik nr 1 do zarządzenia nr 15/2021 Dyrektora Narodowego
Centrum Nauki z dnia 24 lutego 2021 r w sprawie wprowadzenia procedury przeprowadzania
kontroli przedsięwzięć wyłonionych w ramach konkursów finansowanych przez Narodowe
Centrum Nauki.
Dodatkowo należy wskazać, że termin „środki ochronne” nie został zdefiniowany w treści
interpelacji, nie jest również terminem funkcjonującym w ustawie NCN czy dokumentacji
grantowej, w związku z powyższym w tym zakresie trudno jest udzielić jednoznacznej
odpowiedzi.
18. Czy były przypadki w okresie ostatnich 5 lat prowadzenia kontroli wobec kierownika
projektu, który przebywał na stażu zagranicznym? W jakich porach i w jakich
terminach zawiadamia się takie osoby o czynnościach eksperta?
W okresie ostatnich 5 lat były przypadki prowadzenia kontroli wobec kierowników
projektów, którzy przebywali na stażu zagranicznym. Warto także dodać, że w okresie
pandemii Covid-19 wszystkie kontrole przeprowadzane były w formie zdalnej. Termin
przeprowadzenia spotkania kontrolnego w formie zdalnej jest każdorazowo uzgadniany
przez kontrolera kierującego kontrolą z kierownikiem projektu. Termin przeprowadzenia
spotkania kontrolnego nigdy nie jest narzucany, zawsze jest konsultowany i akceptowany
przez kierownika projektu. Spotkania odbywały się w godzinach uwzględniających różnicę
czasową w kraju, w którym przebywał Kierownik projektu.
19. W ilu projektach, które nie zostały zwrócone, stwierdzono prowadzenie badań bez
wymaganej zgody LKE lub złamanie zasad etycznych?
Brak możliwości udzielenia odpowiedzi wynikający z uwagi na niezrozumiały i nieprecyzyjnie
użyty w interpretacji termin „projekty zwrócone”.
20. Kto i w jakiej procedurze wybiera ekspertów do przeprowadzenia kontroli
konkretnego projektu naukowego?
Zasady wyboru ekspertów do przeprowadzenia kontroli merytorycznej projektu
badawczego określone zostały w odpowiednich procedurach organizacji kontroli:
procedura organizowania i przeprowadzania kontroli projektów badawczych oraz staży
po uzyskaniu stopnia naukowego stopnia doktora finansowych przez Narodowego
Centrum Nauki, załącznik nr 1 do zarządzenia nr 23/2012 Dyrektora Narodowego
Centrum Nauki z dnia 16 maja 2012 r. w sprawie ustalenia procedur organizowania
i przeprowadzania kontroli projektów badawczych finansowanych przez Narodowe Centrum
Nauki;
procedura przeprowadzania kontroli w siedzibie Jednostki, załącznik nr 1
do zarządzenia nr 12/2015 Dyrektora Narodowego Centrum Nauki z dnia 23 lutego
2015 r. w sprawie wprowadzenia procedury przeprowadzania kontroli w siedzibie jednostki;
procedura przeprowadzania kontroli w siedzibie Jednostki, załącznik nr 1
do zarządzenia nr 1/2016 Dyrektora Narodowego Centrum Nauki z dnia 8 stycznia
2016 r. w sprawie wprowadzenia procedury przeprowadzania kontroli w siedzibie jednostki;
procedura przeprowadzania kontroli w siedzibie Podmiotu, załącznik nr 1
do zarządzenia nr 83/2019 Dyrektora Narodowego Centrum Nauki z dnia 16 grudnia
2019 r. w sprawie wprowadzenia procedury przeprowadzania kontroli w siedzibie Podmiotu;
-- 6 of 10 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
procedura przeprowadzania kontroli przedsięwzięć wyłonionych w ramach konkursów
finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki, załącznik nr 1 do zarządzenia
nr 15/2021 Dyrektora Narodowego Centrum Nauki z dnia 24 lutego 2021 r. w sprawie
wprowadzenia procedury przeprowadzania kontroli przedsięwzięć wyłonionych w ramach
konkursów finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki;
procedura organizacji kontroli, załącznik nr 1 do zarządzenia nr 49/2023 Dyrektora
Narodowego Centrum Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie wprowadzenia zmiany
do procedury organizacji kontroli przedsięwzięć wyłonionych w konkursach finansowanych
przez Narodowe Centrum Nauki.
Odpowiednie procedury przeprowadzania kontroli wskazywane są w zawieranych umowach
o realizację i finansowanie projektu badawczego.
21. Czy Centrum posiada ekspertów naukowych z każdej możliwej dziedziny nauki ? Jeżeli
tak, to jakie są to dziedziny ? Jeżeli nie – jaka jest procedura wyznaczenia eksperta,
jeżeli żaden z powołanych prze Centrum ekspertów nie posiada dostatecznej wiedzy
specjalnej do oceny projektu naukowego ? W ilu przypadkach w ostatnich 5 latach
został wyznaczony ekspert zewnętrzny lub zagraniczny?
Tak, eksperci powoływani są w każdej dziedzinie która wymagana jest przez tematykę
wniosków grantowych. Zespoły Ekspertów do oceny wniosków wybierane są w ramach
dyscyplin lub grup dyscyplin na każdy konkurs. Jeżeli będzie to konieczne Rada może
zdecydować o wyborze dodatkowych członków Zespołów Ekspertów w trakcie trwania
konkursów lub kadencji Zespołów Ekspertów. Eksperci zagraniczni stanowią istotny procent
składów Zespołów Ekspertów.
22. W jaki sposób Centrum weryfikuje posiadanie wiedzy specjalnej przez poszczególnych
ekspertów ? Jakie są wytyczne i wymogi stawiane ekspertom?
Ekspertami mogą być wybitni naukowcy, polscy lub zagraniczni, posiadający przynajmniej
stopień naukowy doktora, w tym laureaci konkursów Centrum. Centrum poprzez członków
Rady NCN będących wiodącymi czynnymi badaczami weryfikuje osiągnięcia naukowe
w danej dziedzinie potencjalnych ekspertów przed zaproszeniem ich do prac w Zespole
Ekspertów.
23. Czy zatrudnieni w Centrum eksperci mogą otrzymywać finansowanie na projekty
badawcze przyznawane w ramach NCN ? Jeżeli tak, to ile było takich przypadków
w ostatnich 5 latach ? Kto dokonuje oceny wniosku konkursowego oraz oceny
merytorycznej w takim przypadku?
Eksperci nie są zatrudnieni przez Centrum w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. Eksperci
są w pełni niezależni, pomiędzy NCN a Ekspertami nie występuje stosunek zależności
służbowej. Eksperci za wykonywane czynności zlecone otrzymują stosowne wynagrodzenie.
Członkiem Zespołu Ekspertów nie może być osoba, która jest wskazana we wniosku jako
kierownik projektu, członek zespołu badawczego, osoba realizująca działanie naukowe,
Mentor NCN osoby realizującej działanie naukowe w konkursie, w którym ma pełnić rolę
eksperta. Członkiem Zespołu Ekspertów nie może być również osoba, której relacja
z członkiem Rady, Dyrektorem lub Koordynatorami Dyscyplin może powodować konflikt
interesów. Powyższe zapisy wynikają z treści dokumentu stanowiącego załącznik nr 1
do zarządzenia nr 56/2025 Dyrektora Narodowego Centrum Nauki z dnia 14 września
2025 r. w sprawie zmiany szczegółowego trybu oceny wniosków w konkursach krajowych.
W przypadku wystąpienia konfliktu interesów Ekspert jest wyłączany z udziału
w Posiedzeniu – stacjonarnym lub w panelu zdalnym – na czas omawiania wniosku, którego
-- 7 of 10 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
konflikt dotyczy. W tym czasie Ekspert nie bierze udziału w dyskusji ani w głosowaniach
dotyczących tego wniosku. Kwestie konfliktu interesu reguluje także art. 32 ustawy NCN.
24. Kto wybiera oraz w jakim trybie poszczególnych ekspertów do oceny wniosków
złożonych w konkursach oraz do oceny merytorycznej związanej z rozliczeniem
przyznanych środków?
Przepisy ustawy NCN wskazują, który organ NCN jest odpowiedzialny za wybór, a który
za powołanie Ekspertów do Zespołu Ekspertów. Zgodnie z art. 18 pkt 7 ustawy NCN, Rada
NCN wybiera, a Dyrektor Centrum na Jej wniosek na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy NCN
powołuje Zespoły Ekspertów do oceny wniosków grantowych oraz dokonywania ocen
związanych z rozliczaniem środków finansowych przyznanych na badania w ramach
grantów.
25. Czy przepisy prawne wprowadzają jakieś ograniczenia w wyborze poszczególnych
ekspertów do oceny wniosków konkursowych oraz oceny merytorycznej związanej
z rozliczeniem środków?
Nie ma przepisów powszechnie obowiązujących w tym zakresie. Jednakże Centrum w trosce
o zapewnienie możliwie najwyższych standardów, transparentności i w celu
zminimalizowania ewentualnego ryzyka tworzenia się niepożądanych relacji wprowadziło
wewnętrzne regulacje, w myśl których członkiem Zespołu Ekspertów oceniającego raporty
końcowe można być najwyżej w trzech następujących po sobie dwuletnich okresach
(kadencja), na które dany Zespół Ekspertów został powołany i po przerwie trwającej
co najmniej jeden kolejny okres (kadencję).
Zespoły Ekspertów do oceny wniosków grantowych są wybierane i powoływane
po zamknięciu naboru w konkursie w celu najlepszego doboru ekspertów (tj. ich kompetencji
naukowych) z uwagi na tematykę złożonych projektów do każdego z paneli. Członkiem
Zespołu Ekspertów oceniającym wnioski można być maksymalnie w trzech następujących
po sobie edycjach.
Dodatkowo, należy również zaznaczyć, o czym była już mowa, że w przypadku konfliktu
interesów, dany Ekspert jest wyłączany z dyskusji nad danym wnioskiem, którego konflikt
dotyczy.
26. Czy ten sam ekspert może jednocześnie dokonywać kontroli kilku projektów
naukowych w danym podmiocie? Ile było takich przypadków w ostatnich 5 latach?
Ten sam ekspert może jednocześnie dokonywać kontroli kilku projektów naukowych
w danym podmiocie jeżeli jego kwalifikacje i kompetencje naukowe pokrywają się z tematyką
kontrolowanego projektu badawczego. W przypadku ostatnich pięciu lat miały miejsce
cztery tego rodzaju przypadki.
27. Czy § 3 ust. 1 Zarządzenia nr 5/2023 jest zgodny z obowiązującymi przepisami prawa
w zakresie w jakim wyłącza udział osób zewnętrznych w Komisji (w skład komisji
na mocy tego unormowania mogą wchodzić wyłącznie osoby zatrudnione w NCN
lub pełniące funkcję w Radzie Narodowej NCN)?
Przepis § 3 ust. 1 Zarządzenia Dyrektora NCN nr 5/2023 wskazujący na skład osobowy
organu pomocniczego tj. Komisji jest zgodny z przepisami prawa.
28. Czy komisja powołana na mocy zarządzenia 5/2023 jest organem powielającym
kompetencje Krajowej lub Lokalnej Komisji Etycznej ? Jaki jest rozdział kompetencji
pomiędzy Komisją powołaną na mocy zarządzenia 5/2023 a Krajową i Lokalną Komisją
Etyczną?
-- 8 of 10 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Odpowiedź na to pytanie jest negatywna. Komisja jest organem pomocniczym Dyrektora
Centrum, która dokonuje oceny zgłoszenia w zakresie podejrzenia popełnienia
nierzetelności naukowej przez badaczy albo ekspertów naukowych w oparciu o przepisy
przywołanego wyżej Kodeksu dot. rzetelności badań i rekomendacja w tym przedmiocie
rozstrzygnięcia Dyrektorowi NCN. W sytuacjach wymagających wiadomości specjalnych
Dyrektor Centrum powołuje eksperta/ekspertów na podstawie art. 11 ust. 11 ustawy NCN.
Działalność Komisji i Dyrektora NCN w zakresie rzetelności naukowej ogranicza się
z przyczyn oczywistych do projektów badawczych i wniosków grantowych, które są lub mają
być finansowane ze środków NCN.
29. Dlaczego § 3 ust. 4 Zarządzenia nr 5/2023 nie przewiduje możliwości odwołania
od decyzji Dyrektora ?
Wskazana regulacja jest analogiczna do ustawowego zapisu dotyczącego ekspertów
w postępowaniu konkursowym. Zgodnie z art. 32 ustawy NCN także nie jest przewidziany
środek zaskarżenia w sytuacji, w której Koordynator Dyscyplin wyłącza eksperta z uwagi
na istniejący konflikt interesów. Eksperci, powoływani przez Dyrektora Centrum, zgodnie
z opisanymi już wyżej procedurami obowiązującymi w Centrum, będący czynnymi i uznanymi
naukowcami w swej dziedzinie, składają stosowne oświadczenie w zakresie braku konfliktu
interesu.
30. Dlaczego § 5 ust. 8, 11 i 12 Zarządzenia nr 5/2023 nie precyzuje katalogu sankcji, jakie
mogą być nałożone w przypadku stwierdzenia nierzetelności naukowej, a także
nie przewiduje procedury odwoławczej od decyzji Dyrektora ? Jakie sankcje są
nakładane w toku tej procedury i jaka jest ich podstawa prawna o randze ustawy
Odpowiedź na to pytanie zawarta jest już w odpowiedzi na pytanie nr 12. Sankcje określone
są w innym dokumencie, stanowiącym uchwałę Rady Narodowego Centrum Nauki
nr 39/2016 z dnia 11 maja 2016 r. w sprawie przyjęcia zasad rzetelności badań naukowych,
której załącznikiem jest Kodeks Narodowego Centrum Nauki dotyczący rzetelności badań
naukowych i starania o fundusze na badania.
W § 5 ust. 11 Stronie, której doręczono Rozstrzygnięcie, przysługuje prawo do złożenia
zastrzeżeń, co stanowi środek odwoławczy i zobowiązuje Dyrektora do ponownego
rozpatrzenia sprawy.
31. Czy w toku postępowania wyjaśniającego na mocy zarządzenia nr 5/2023 stronie
przysługuje prawo do informacji oraz prawo do działania za pośrednictwem
pełnomocnika?
Tak, Stronie, wobec której toczy się postępowanie przysługuje prawo do informacji.
Wszelkie dokumenty wytworzone w ramach postępowania, które mają znaczenie
dla wypracowania rekomendowanego rozstrzygnięcia takie jak np. opinie ekspertów
są udostępniane (przesyłane) Stronie, wobec której toczy się postępowanie.
Z uwagi na poufny i specyficzny charakter postępowania toczącego się w oparciu
o przywołane dokumenty, Komisja uznała w trosce o zapewnienie pełnej poufności tegoż
postępowania, że Strona powinna kontaktować się z Komisją osobiście. Jeżeli Strona uznaje
za zasadne i korzystne dla własnego interesu informowanie osób trzecich o szczegółach
sprawy może to uczynić. Jednakże wyjaśnienia, pisma powinny być podpisane przez Stronę
podobnie jak korespondencja ze strony NCN kierowana jest bezpośrednio do strony.
W świetle powyższego należy stanowczo podkreślić, że Narodowe Centrum Nauki prowadzi
swoją działalność zgodnie z najwyższymi standardami, zasadą transparentności oraz
obowiązującymi przepisami prawa. W związku z tym nie możemy zgodzić się
z przedstawioną opinią dotyczącej braku poszanowania wartości demokratycznego państwa
-- 9 of 10 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
prawa. Narodowe Centrum Nauki realizuje swoje zadania w sposób rzetelny, etyczny,
co znajduje potwierdzenie w wynikach wszystkich kontroli i audytów zewnętrznych
przeprowadzonych w ciągu 15 lat działalności – każdorazowo zakończonych oceną
pozytywną.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Karolina Zioło-Pużuk
Sekretarz Stanu
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.
-- 10 of 10 --
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
DN-WN.055.6.2025.KW
Warszawa, 18 grudnia 2025 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 13589
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posłów na Sejm RP, Pani Izabeli Bodnar
i Pana Marcina Józefaciuka w sprawie kompetencji dyrektora Narodowego Centrum Nauki
wynikających z ustawy o Narodowym Centrum Nauki w zakresie dotyczącym prowadzonych
postępowań kontrolnych, w szczególności podstaw prawnych wydanego zarządzenia nr 5/2023
w przedmiocie procedury postępowania wyjaśniającego w sprawie podejrzenia naruszenia zasad
rzetelności naukowej i ubiegania się o fundusze na badania z dnia 5.01.2023 r.
Szanowna Pani Poseł, Szanowny Panie Pośle,
w odpowiedzi na interpelację z 20 listopada 2025 r. uprzejmie informuję, że część pytań
została sformułowana przy użyciu terminologii nieznanej w obrocie prawnym (m.in. „projekt
zwrócony”, „środki ochronne”), co uniemożliwiło udzielenie odpowiedzi w pełnym zakresie.
W przypadku doprecyzowania tych pojęć, pozostajemy w dyspozycji do uzupełnienia
informacji. Pytania zostały rozpatrzone w sposób chronologiczny, z odpowiednią adnotacją
przy pytaniach niezrozumiałych.
Uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
1. Z jakich powodów może być prowadzona kontrola podmiotu w rozumieniu art. 34
ust. 3 pkt 2) ustawy o NCN?
Kontrola projektu badawczego może zostać przeprowadzona z następujących powodów:
1) rekomendacji pracowników odpowiedzialnych za obsługę administracyjną
i finansową Projektów, a także Koordynatorów Dyscyplin oraz pracownika/ów
Zespołu ds. Kontroli i Audytu, Zespołu ds. Analiz i Ewaluacji – wskazanie Projektów
wrażliwych i obarczonych ryzykiem nieprawidłowej realizacji;
2) informacji pozyskanych od osób trzecich informujących o nieprawidłowościach
na podstawie m.in. zapisów umowy o realizację i finansowanie Projektu, uchwały
Rady Narodowego Centrum Nauki nr 39/2016 r. z dnia 11 maja 2016 r. w sprawie
przyjęcia zasad rzetelności badań naukowych, której załącznik stanowi Kodeks
Narodowego Centrum Nauki dotyczący rzetelności badań naukowych i starania
o fundusze na badania (dalej: Kodeks dot. rzetelności badań), rozpatrywanych skarg
i wniosków;
3) doboru losowego.
-- 1 of 10 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
2. Czy istnieją ograniczenia w zakresie ilości prowadzonych w danym podmiocie kontroli
projektów badawczych?
Nie istnieją proceduralne ograniczenia dotyczące liczby prowadzonych kontroli projektów
w danym podmiocie. Kontrole projektów badawczych są przeprowadzane w przypadku
powzięcia informacji o potencjalnych zastrzeżeniach do sposobu realizacji projektu
badawczego, w szczególności wskazanych w §1 ust 3 pkt 1-2 Procedury organizacji kontroli,
stanowiącej załącznik nr 1 do zarządzenia nr 49/2023 Dyrektora Narodowego Centrum
Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie wprowadzenia zmiany do procedury organizacji
kontroli przedsięwzięć wyłonionych w konkursach finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki.
3. Czy przepisy prawne lub praktyka przewidują krzyżowe prowadzenie kontroli
w jednym podmiocie? Jeżeli tak, to proszę o wskazanie ile było takich przypadków
w okresie ostatnich 5 lat?
Regulacje Narodowego Centrum Nauki nie definiują pojęcia kontroli krzyżowej. Narodowe
Centrum Nauki nie przeprowadza kontroli krzyżowych w rozumieniu przepisów prawa
podatkowego. Jeżeli chodzi o równolegle prowadzone kontrole projektów realizowanych
przez tego samego kierownika projektu, wewnętrzne regulacje tego nie zabraniają.
W roku 2024 Narodowe Centrum Nauki przeprowadziło, dwie kontrole w Uniwersytecie
im. Adama Mickiewicza w Poznaniu projektów badawczych realizowanych przez tego
samego kierownika projektu oraz dwie kontrole w Międzynarodowym Instytucie
Mechanizmów i Maszyn Molekularnych Polskiej Akademii Nauk w Warszawie projektów
badawczych realizowanych przez tego samego kierownika projektu.
W 2022 r. Narodowe Centrum Nauki przeprowadziło cztery powiązane ze sobą kontrole
projektów badawczych w Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu realizowanych przez
tego samego kierownika projektu, dwie powiązane ze sobą kontrole projektów badawczych
w Instytucie Biochemii i Biofizyki PAN w Warszawie realizowanych przez tego samego
kierownika projektu.
W 2021 r. Narodowe Centrum Nauki przeprowadziło dwie powiązane ze sobą kontrole
projektów badawczych w Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu realizowanych przez tego
samego kierownika projektu;
W 2020 r. Narodowe Centrum Nauki przeprowadziło dwie powiązane ze sobą kontrole
projektów badawczych realizowanych przez tego samego kierownika projektu.
4. W jakim terminie może być zarządzona kontrola projektu badawczego?
Kontrola projektu badawczego może zostać przeprowadzona do 5 lat po zakończeniu
realizacji projektu badawczego.
5. Czy kontrola projektu badawczego może mieć miejsce po jego ukończeniu
i pozytywnym rozliczeniu? Jeśli tak, ile było takich przypadków w ostatnich 5 latach?
Kontrola projektu badawczego może mieć miejsce do 5 lat po jego ukończeniu i pozytywnym
rozliczeniu. Był tylko jeden taki przypadek w roku 2022.
6. Jak dokładnie wygląda procedura wyboru ekspertów naukowych?
Problematykę tą reguluje przepis art. 18 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym
Centrum Nauki (Dz. U. z 2023 r. poz. 153, z późn. zm.), dalej: „ustawa NCN”, w myśl którego
do zadań Rady należy m.in. wybór spośród wybitnych naukowców polskich i zagranicznych
Zespołów Ekspertów odpowiedzialnych za ocenę wniosków złożonych w konkursach.
Zespoły Ekspertów są wybierane zgodnie z zasadami zawartymi w dokumencie Rady, który
-- 2 of 10 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
stanowi załącznik do uchwały Rady Narodowego Centrum Nauki nr 37/2025 z dnia
10 kwietnia 2025 r. w sprawie zmian w zasadach tworzenia i powoływania Zespołów Ekspertów
Narodowego Centrum Nauki. Zgodnie z treścią przywołanego dokumentu obowiązują
następujące reguły:
§ 3 Zespoły Ekspertów do oceny wniosków wybierane są w ramach dyscyplin lub grup
dyscyplin na każdy konkurs. Zespoły Ekspertów do oceny rozliczania środków
finansowych przyznanych na badania w ramach grantów, wybierane są
w poszczególnych działach nauki HS, ST, NZ na określone kadencje.
§ 8. Członkowie Rady wskazują kandydatów do Zespołów Ekspertów oraz kandydatów
na przewodniczących zespołów. W Zespołach Ekspertów oceniających wnioski
w konkursie na działania naukowe nie wskazuje się przewodniczącego.
§ 9. Koordynatorzy Dyscyplin, na podstawie wskazań członków Rady, kontaktują się
z kandydatami do Zespołów Ekspertów. Jeżeli kandydaci odmówią pracy w zespole,
członkowie Rady proponują kolejne kandydatury. Powyższe działania są podejmowane
do czasu skompletowania Zespołów Ekspertów.
§ 10. Koordynatorzy Dyscyplin przesyłają do akceptacji komisjom Rady list kandydatów
do Zespołów Ekspertów oraz kandydatów na przewodniczących Zespołów.
§ 11. Kancelaria Rady przekazuje Przewodniczącemu Rady zatwierdzone przez Komisje
listy kandydatów na członków Zespołów Ekspertów oraz ich przewodniczących.
§ 12. Rada wybiera w drodze uchwały Zespoły Ekspertów i ich przewodniczących.
§ 13. Po przyjęciu uchwały Przewodniczący Rady zwraca się do Dyrektor z wnioskiem
o powołanie wybranych przez Radę ekspertów oraz przewodniczących Zespołów
Ekspertów.
7. Jaka jest przyjmowana przez Centrum definicja eksperta?
Centrum w swej działalności dba w sposób szczególny o jakość ekspertów naukowych,
którzy dokonują ocen merytorycznych na zlecenie Centrum. Szczegółowo problematykę
tę reguluje przywołany wyżej załącznik do uchwały Rady Narodowego Centrum Nauki
nr 37/2025 z dnia 10 kwietnia 2025 r. W myśl zapisów przywołanego dokumentu
Członkowie Zespołów Ekspertów oceniają wnioski oraz przeprowadzają ocenę
prawidłowości rozliczenia środków finansowych przyznanych na badania w ramach grantów.
Ekspertami mogą być wybitni naukowcy, polscy lub zagraniczni, posiadający przynajmniej
stopień naukowy doktora, w tym laureaci konkursów Centrum.
8. Jaka jest procedura zmiany eksperta naukowego w trakcie kontroli ? Czy podmiot
kontrolowany może zgłosić żądanie zmiany eksperta naukowego? Jeżeli tak, to ile było
przypadków zmiany eksperta naukowego na żądanie kontrolowanego w okresie
ostatnich 5 lat?
Podmiot kontrolowany może zgłosić żądanie zmiany eksperta naukowego. Podmiot
kontrolowany powinien przekazać odpowiednie żądanie wraz z rzetelnym uzasadnieniem.
Każdy przypadek jest indywidualnie rozpatrywany przez Dyrektora. Zmiana eksperta
mogłaby zostać dokonana w przypadku naruszenia zapisów § 5 Regulaminu wykonywania
przez Ekspertów czynności zleconych przez Narodowe Centrum Nauki, stanowiącej
załącznik nr 1 do zarządzenia nr 44/2023 Dyrektora Narodowego Centrum Nauki z dnia
18 sierpnia 2023 r. w sprawie wprowadzenia zmian do zarządzenia nr 102/2020 w sprawie
wprowadzenia regulaminu wykonywania przez Ekspertów czynności zleconych przez Narodowe
Centrum Nauki. W okresie ostatnich pięciu lat miał miejsce jeden przypadek złożenia
przez podmiot prośby o powołanie i rozważenie zasięgnięcia opinii dwóch dodatkowych
ekspertów naukowych, który nie został uwzględniony przez Dyrektora Centrum.
-- 3 of 10 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
9. Ile projektów zwrócono z uwagi na podejrzenie popełnienia nierzetelności naukowej
w okresie ostatnich 5 lat?
Brak możliwości udzielenia odpowiedzi ze względu na użyte w pytaniu niezrozumiałe
i niefunkcjonujące w obrocie prawnym sformułowanie „projekt zwrócony”.
10. W ilu przypadkach zwrot projektu skutkował wszczęciem procedury wyjaśniającej
na podstawie zarządzenia nr 5/2023?
Brak możliwości udzielenia odpowiedzi ze względu na użyte w pytaniu niezrozumiałe
i niefunkcjonujące w obrocie prawnym sformułowanie „projekt zwrócony” .
11. W ilu przypadkach podczas kontroli uznano, że doszło do naruszenia zasad etyki
podczas realizacji projektu badawczego i czy każdorazowo projekt taki został
zwrócony?
Narodowe Centrum Nauki nie prowadzi statystyk, w których uchybienia albo
nieprawidłowości stwierdzone w trakcie postepowań kontrolnych kwalifikuje pod kątem
etycznym.
W pozostałym zakresie, tak jak wyżej zaznaczono, brak jest możliwości udzielenia
odpowiedzi na pytania zawierające niefunkcjonujące w obrocie prawnym sformułowanie
dotyczące „zwróconych projektów”.
12. Jakie są możliwe sankcje za popełnienie nierzetelności naukowej, o której mowa
w zarządzeniu nr 5/2023?
Wydano zarządzenie nr 5/2023 Dyrektora Narodowego Centrum Nauki z dnia 5 stycznia
2023 r. w sprawie procedury postępowania wyjaśniającego w sprawie podejrzenia naruszenia
zasad rzetelności naukowej i ubiegania się o fundusze na badania. Powyższe zarządzenie
wprowadziło dodatkowe regulacje do procedury postępowania wyjaśniającego w sprawie
podejrzenia naruszenia zasad rzetelności naukowej i ubiegania się o fundusze na badania
stanowiącej załącznik nr 1 do niniejszego zarządzenia. Regulacje wprowadzane dotyczyły
uszczegółowienia nakładanych sankcji oraz naruszenia zasad rzetelności naukowej.
Przepisy o charakterze materialnym zawarte są w Kodeksie dot. rzetelności badań. Sankcje
określone zostały w pkt. 3.1 i dzielą się na 3 grupy.
grupa I:
a) odrzucenie wniosku z przyczyn formalnych na każdym etapie oceny;
b) list upominający wysłany do kierownika projektu;
c) wymóg częstszego składania raportów o wynikach;
d) wymóg doprowadzenia do stanu zgodnego z zapisami Kodeksu dot. rzetelności
badań.
grupa II:
a) dodatkowy nadzór nad wydatkowanymi środkami;
b) czasowe wstrzymanie finansowania bez możliwości przywrócenia
kwalifikowalności środków w tym okresie;
c) wymóg doprowadzenia do stanu zgodnego z zapisami Kodeksu dot. rzetelności
badań.
grupa III:
a) przerwanie finansowania projektu badawczego;
-- 4 of 10 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
b) zakaz pełnienia funkcji członka zespołu ekspertów i eksperta zewnętrznego
Centrum;
c) pozbawienie osoby lub jednostki możliwości ubiegania się o środki finansowe
na projekty naukowe w Centrum przez wskazany okres.
13. Jaka jest podstawa prawna wydania zarządzenia nr 5/2023 zmieniającego zarządzenie
Dyrektora Narodowego Centrum Nauki nr 66/2022 z dnia 26 października 2022 r.?
Podstawą dla Dyrektora Narodowego Centrum Nauki do wydawania zarządzeń stanowi
Regulamin organizacyjny Biura Narodowego Centrum Nauki a konkretnie § 2 ust. 3 tegoż
dokumentu. Wskazać należy, że ustawową podstawą do wydawania przez Dyrektora
Centrum zarządzeń jest art. 11 ust. 1 ustawy NCN.
14. W ilu przypadkach, w związku ze zwrotem projektu naukowego, doszło do złożenia
zawiadomienia karnego przez NCN? W ilu takich przypadkach zawiadomienie karne
skutkowało skazaniem lub przedstawieniem zarzutów karnych?
Narodowe Centrum Nauki zawiadamia o możliwości popełnienia przestępstwa ściganego
z urzędu w każdej sprawie, w której zachodzi uzasadnione podejrzenie jego popełnienia.
Centrum złożyło kilka zawiadomień do organów ścigania. Dotyczyły one chociażby
przestępstw związanych z naruszeniem przepisów o wprowadzeniu w błąd co do autorstwa
określonych publikacji. W sprawach związanych z nieprawidłowym wykorzystaniem
środków publicznych przeznaczonych na finansowanie projektów badawczych toczyły się
we Wrocławiu i w Krakowie postępowania karne.
W 3 sprawach, w których Centrum zawiadomiło organy ścigania w latach 2024-2025 r.
o możliwości popełnienia przestępstwa, do dnia dzisiejszego nie otrzymało informacji
o podjętych przez Prokuraturę rozstrzygnięciach. Warto przypomnieć, że zgodnie z treścią
art. 304 § 2 Kodeksu postępowania karnego instytucje państwowe i samorządowe, które
w związku ze swą działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego
z urzędu, są obowiązane niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub Policję oraz
przedsięwziąć niezbędne czynności do czasu przybycia organu powołanego do ścigania
przestępstw lub do czasu wydania przez ten organ stosownego zarządzenia, aby nie dopuścić
do zatarcia śladów i dowodów przestępstwa.
15. Czy dozwoloną praktyką jest kierowanie przez eksperta naukowego określonych
żądań wobec Krajowej i Lokalnej Komisji Etycznej w celu uzyskania informacji
na temat kontrolowanego?
Pytanie to nie jest w pełni zrozumiałe, co uniemożliwia udzielenie odpowiedzi bez podania
w treści interpelacji szczegółów sytuacji stanowiącej genezę niniejszego pytania.
16. Czy ekspert naukowy jest obowiązany do zachowania poufności danych podmiotu
kontrolowanego?
Ekspert naukowy jest obowiązany do zachowania poufności danych podmiotu
kontrolowanego, co wynika z zasad etycznych ekspertów Narodowego Centrum Nauki,
wprowadzonych załącznikiem nr 1 do zarządzenia nr 104/2020 Dyrektora Narodowego
Centrum Nauki z dnia 30 grudnia 2020 r. w sprawie wprowadzenia zasad etycznych Ekspertów
Narodowego Centrum Nauki, w szczególności zapisów § 2.
17. W jaki sposób prowadzona jest kontrola podmiotu, którego kierownik projektu
przebywa na stażu naukowym za granicą? Czy osobie przebywającej za granicą
przysługują jakieś środki ochronne?
-- 5 of 10 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
W przypadku, jeżeli kierownik projektu przebywa na stażu naukowym za granicą, kontrola
projektu jest przeprowadzana w formie zdalnej. Spotkania odbywają się za pośrednictwem
platformy Microsoft Teams, zgodnie zapisami §5 ust. 3 procedury przeprowadzania kontroli
przedsięwzięć wyłonionych w ramach konkursów finansowanych przez Narodowe Centrum
Nauki, stanowiącej załącznik nr 1 do zarządzenia nr 15/2021 Dyrektora Narodowego
Centrum Nauki z dnia 24 lutego 2021 r w sprawie wprowadzenia procedury przeprowadzania
kontroli przedsięwzięć wyłonionych w ramach konkursów finansowanych przez Narodowe
Centrum Nauki.
Dodatkowo należy wskazać, że termin „środki ochronne” nie został zdefiniowany w treści
interpelacji, nie jest również terminem funkcjonującym w ustawie NCN czy dokumentacji
grantowej, w związku z powyższym w tym zakresie trudno jest udzielić jednoznacznej
odpowiedzi.
18. Czy były przypadki w okresie ostatnich 5 lat prowadzenia kontroli wobec kierownika
projektu, który przebywał na stażu zagranicznym? W jakich porach i w jakich
terminach zawiadamia się takie osoby o czynnościach eksperta?
W okresie ostatnich 5 lat były przypadki prowadzenia kontroli wobec kierowników
projektów, którzy przebywali na stażu zagranicznym. Warto także dodać, że w okresie
pandemii Covid-19 wszystkie kontrole przeprowadzane były w formie zdalnej. Termin
przeprowadzenia spotkania kontrolnego w formie zdalnej jest każdorazowo uzgadniany
przez kontrolera kierującego kontrolą z kierownikiem projektu. Termin przeprowadzenia
spotkania kontrolnego nigdy nie jest narzucany, zawsze jest konsultowany i akceptowany
przez kierownika projektu. Spotkania odbywały się w godzinach uwzględniających różnicę
czasową w kraju, w którym przebywał Kierownik projektu.
19. W ilu projektach, które nie zostały zwrócone, stwierdzono prowadzenie badań bez
wymaganej zgody LKE lub złamanie zasad etycznych?
Brak możliwości udzielenia odpowiedzi wynikający z uwagi na niezrozumiały i nieprecyzyjnie
użyty w interpretacji termin „projekty zwrócone”.
20. Kto i w jakiej procedurze wybiera ekspertów do przeprowadzenia kontroli
konkretnego projektu naukowego?
Zasady wyboru ekspertów do przeprowadzenia kontroli merytorycznej projektu
badawczego określone zostały w odpowiednich procedurach organizacji kontroli:
procedura organizowania i przeprowadzania kontroli projektów badawczych oraz staży
po uzyskaniu stopnia naukowego stopnia doktora finansowych przez Narodowego
Centrum Nauki, załącznik nr 1 do zarządzenia nr 23/2012 Dyrektora Narodowego
Centrum Nauki z dnia 16 maja 2012 r. w sprawie ustalenia procedur organizowania
i przeprowadzania kontroli projektów badawczych finansowanych przez Narodowe Centrum
Nauki;
procedura przeprowadzania kontroli w siedzibie Jednostki, załącznik nr 1
do zarządzenia nr 12/2015 Dyrektora Narodowego Centrum Nauki z dnia 23 lutego
2015 r. w sprawie wprowadzenia procedury przeprowadzania kontroli w siedzibie jednostki;
procedura przeprowadzania kontroli w siedzibie Jednostki, załącznik nr 1
do zarządzenia nr 1/2016 Dyrektora Narodowego Centrum Nauki z dnia 8 stycznia
2016 r. w sprawie wprowadzenia procedury przeprowadzania kontroli w siedzibie jednostki;
procedura przeprowadzania kontroli w siedzibie Podmiotu, załącznik nr 1
do zarządzenia nr 83/2019 Dyrektora Narodowego Centrum Nauki z dnia 16 grudnia
2019 r. w sprawie wprowadzenia procedury przeprowadzania kontroli w siedzibie Podmiotu;
-- 6 of 10 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
procedura przeprowadzania kontroli przedsięwzięć wyłonionych w ramach konkursów
finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki, załącznik nr 1 do zarządzenia
nr 15/2021 Dyrektora Narodowego Centrum Nauki z dnia 24 lutego 2021 r. w sprawie
wprowadzenia procedury przeprowadzania kontroli przedsięwzięć wyłonionych w ramach
konkursów finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki;
procedura organizacji kontroli, załącznik nr 1 do zarządzenia nr 49/2023 Dyrektora
Narodowego Centrum Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie wprowadzenia zmiany
do procedury organizacji kontroli przedsięwzięć wyłonionych w konkursach finansowanych
przez Narodowe Centrum Nauki.
Odpowiednie procedury przeprowadzania kontroli wskazywane są w zawieranych umowach
o realizację i finansowanie projektu badawczego.
21. Czy Centrum posiada ekspertów naukowych z każdej możliwej dziedziny nauki ? Jeżeli
tak, to jakie są to dziedziny ? Jeżeli nie – jaka jest procedura wyznaczenia eksperta,
jeżeli żaden z powołanych prze Centrum ekspertów nie posiada dostatecznej wiedzy
specjalnej do oceny projektu naukowego ? W ilu przypadkach w ostatnich 5 latach
został wyznaczony ekspert zewnętrzny lub zagraniczny?
Tak, eksperci powoływani są w każdej dziedzinie która wymagana jest przez tematykę
wniosków grantowych. Zespoły Ekspertów do oceny wniosków wybierane są w ramach
dyscyplin lub grup dyscyplin na każdy konkurs. Jeżeli będzie to konieczne Rada może
zdecydować o wyborze dodatkowych członków Zespołów Ekspertów w trakcie trwania
konkursów lub kadencji Zespołów Ekspertów. Eksperci zagraniczni stanowią istotny procent
składów Zespołów Ekspertów.
22. W jaki sposób Centrum weryfikuje posiadanie wiedzy specjalnej przez poszczególnych
ekspertów ? Jakie są wytyczne i wymogi stawiane ekspertom?
Ekspertami mogą być wybitni naukowcy, polscy lub zagraniczni, posiadający przynajmniej
stopień naukowy doktora, w tym laureaci konkursów Centrum. Centrum poprzez członków
Rady NCN będących wiodącymi czynnymi badaczami weryfikuje osiągnięcia naukowe
w danej dziedzinie potencjalnych ekspertów przed zaproszeniem ich do prac w Zespole
Ekspertów.
23. Czy zatrudnieni w Centrum eksperci mogą otrzymywać finansowanie na projekty
badawcze przyznawane w ramach NCN ? Jeżeli tak, to ile było takich przypadków
w ostatnich 5 latach ? Kto dokonuje oceny wniosku konkursowego oraz oceny
merytorycznej w takim przypadku?
Eksperci nie są zatrudnieni przez Centrum w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. Eksperci
są w pełni niezależni, pomiędzy NCN a Ekspertami nie występuje stosunek zależności
służbowej. Eksperci za wykonywane czynności zlecone otrzymują stosowne wynagrodzenie.
Członkiem Zespołu Ekspertów nie może być osoba, która jest wskazana we wniosku jako
kierownik projektu, członek zespołu badawczego, osoba realizująca działanie naukowe,
Mentor NCN osoby realizującej działanie naukowe w konkursie, w którym ma pełnić rolę
eksperta. Członkiem Zespołu Ekspertów nie może być również osoba, której relacja
z członkiem Rady, Dyrektorem lub Koordynatorami Dyscyplin może powodować konflikt
interesów. Powyższe zapisy wynikają z treści dokumentu stanowiącego załącznik nr 1
do zarządzenia nr 56/2025 Dyrektora Narodowego Centrum Nauki z dnia 14 września
2025 r. w sprawie zmiany szczegółowego trybu oceny wniosków w konkursach krajowych.
W przypadku wystąpienia konfliktu interesów Ekspert jest wyłączany z udziału
w Posiedzeniu – stacjonarnym lub w panelu zdalnym – na czas omawiania wniosku, którego
-- 7 of 10 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
konflikt dotyczy. W tym czasie Ekspert nie bierze udziału w dyskusji ani w głosowaniach
dotyczących tego wniosku. Kwestie konfliktu interesu reguluje także art. 32 ustawy NCN.
24. Kto wybiera oraz w jakim trybie poszczególnych ekspertów do oceny wniosków
złożonych w konkursach oraz do oceny merytorycznej związanej z rozliczeniem
przyznanych środków?
Przepisy ustawy NCN wskazują, który organ NCN jest odpowiedzialny za wybór, a który
za powołanie Ekspertów do Zespołu Ekspertów. Zgodnie z art. 18 pkt 7 ustawy NCN, Rada
NCN wybiera, a Dyrektor Centrum na Jej wniosek na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy NCN
powołuje Zespoły Ekspertów do oceny wniosków grantowych oraz dokonywania ocen
związanych z rozliczaniem środków finansowych przyznanych na badania w ramach
grantów.
25. Czy przepisy prawne wprowadzają jakieś ograniczenia w wyborze poszczególnych
ekspertów do oceny wniosków konkursowych oraz oceny merytorycznej związanej
z rozliczeniem środków?
Nie ma przepisów powszechnie obowiązujących w tym zakresie. Jednakże Centrum w trosce
o zapewnienie możliwie najwyższych standardów, transparentności i w celu
zminimalizowania ewentualnego ryzyka tworzenia się niepożądanych relacji wprowadziło
wewnętrzne regulacje, w myśl których członkiem Zespołu Ekspertów oceniającego raporty
końcowe można być najwyżej w trzech następujących po sobie dwuletnich okresach
(kadencja), na które dany Zespół Ekspertów został powołany i po przerwie trwającej
co najmniej jeden kolejny okres (kadencję).
Zespoły Ekspertów do oceny wniosków grantowych są wybierane i powoływane
po zamknięciu naboru w konkursie w celu najlepszego doboru ekspertów (tj. ich kompetencji
naukowych) z uwagi na tematykę złożonych projektów do każdego z paneli. Członkiem
Zespołu Ekspertów oceniającym wnioski można być maksymalnie w trzech następujących
po sobie edycjach.
Dodatkowo, należy również zaznaczyć, o czym była już mowa, że w przypadku konfliktu
interesów, dany Ekspert jest wyłączany z dyskusji nad danym wnioskiem, którego konflikt
dotyczy.
26. Czy ten sam ekspert może jednocześnie dokonywać kontroli kilku projektów
naukowych w danym podmiocie? Ile było takich przypadków w ostatnich 5 latach?
Ten sam ekspert może jednocześnie dokonywać kontroli kilku projektów naukowych
w danym podmiocie jeżeli jego kwalifikacje i kompetencje naukowe pokrywają się z tematyką
kontrolowanego projektu badawczego. W przypadku ostatnich pięciu lat miały miejsce
cztery tego rodzaju przypadki.
27. Czy § 3 ust. 1 Zarządzenia nr 5/2023 jest zgodny z obowiązującymi przepisami prawa
w zakresie w jakim wyłącza udział osób zewnętrznych w Komisji (w skład komisji
na mocy tego unormowania mogą wchodzić wyłącznie osoby zatrudnione w NCN
lub pełniące funkcję w Radzie Narodowej NCN)?
Przepis § 3 ust. 1 Zarządzenia Dyrektora NCN nr 5/2023 wskazujący na skład osobowy
organu pomocniczego tj. Komisji jest zgodny z przepisami prawa.
28. Czy komisja powołana na mocy zarządzenia 5/2023 jest organem powielającym
kompetencje Krajowej lub Lokalnej Komisji Etycznej ? Jaki jest rozdział kompetencji
pomiędzy Komisją powołaną na mocy zarządzenia 5/2023 a Krajową i Lokalną Komisją
Etyczną?
-- 8 of 10 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Odpowiedź na to pytanie jest negatywna. Komisja jest organem pomocniczym Dyrektora
Centrum, która dokonuje oceny zgłoszenia w zakresie podejrzenia popełnienia
nierzetelności naukowej przez badaczy albo ekspertów naukowych w oparciu o przepisy
przywołanego wyżej Kodeksu dot. rzetelności badań i rekomendacja w tym przedmiocie
rozstrzygnięcia Dyrektorowi NCN. W sytuacjach wymagających wiadomości specjalnych
Dyrektor Centrum powołuje eksperta/ekspertów na podstawie art. 11 ust. 11 ustawy NCN.
Działalność Komisji i Dyrektora NCN w zakresie rzetelności naukowej ogranicza się
z przyczyn oczywistych do projektów badawczych i wniosków grantowych, które są lub mają
być finansowane ze środków NCN.
29. Dlaczego § 3 ust. 4 Zarządzenia nr 5/2023 nie przewiduje możliwości odwołania
od decyzji Dyrektora ?
Wskazana regulacja jest analogiczna do ustawowego zapisu dotyczącego ekspertów
w postępowaniu konkursowym. Zgodnie z art. 32 ustawy NCN także nie jest przewidziany
środek zaskarżenia w sytuacji, w której Koordynator Dyscyplin wyłącza eksperta z uwagi
na istniejący konflikt interesów. Eksperci, powoływani przez Dyrektora Centrum, zgodnie
z opisanymi już wyżej procedurami obowiązującymi w Centrum, będący czynnymi i uznanymi
naukowcami w swej dziedzinie, składają stosowne oświadczenie w zakresie braku konfliktu
interesu.
30. Dlaczego § 5 ust. 8, 11 i 12 Zarządzenia nr 5/2023 nie precyzuje katalogu sankcji, jakie
mogą być nałożone w przypadku stwierdzenia nierzetelności naukowej, a także
nie przewiduje procedury odwoławczej od decyzji Dyrektora ? Jakie sankcje są
nakładane w toku tej procedury i jaka jest ich podstawa prawna o randze ustawy
Odpowiedź na to pytanie zawarta jest już w odpowiedzi na pytanie nr 12. Sankcje określone
są w innym dokumencie, stanowiącym uchwałę Rady Narodowego Centrum Nauki
nr 39/2016 z dnia 11 maja 2016 r. w sprawie przyjęcia zasad rzetelności badań naukowych,
której załącznikiem jest Kodeks Narodowego Centrum Nauki dotyczący rzetelności badań
naukowych i starania o fundusze na badania.
W § 5 ust. 11 Stronie, której doręczono Rozstrzygnięcie, przysługuje prawo do złożenia
zastrzeżeń, co stanowi środek odwoławczy i zobowiązuje Dyrektora do ponownego
rozpatrzenia sprawy.
31. Czy w toku postępowania wyjaśniającego na mocy zarządzenia nr 5/2023 stronie
przysługuje prawo do informacji oraz prawo do działania za pośrednictwem
pełnomocnika?
Tak, Stronie, wobec której toczy się postępowanie przysługuje prawo do informacji.
Wszelkie dokumenty wytworzone w ramach postępowania, które mają znaczenie
dla wypracowania rekomendowanego rozstrzygnięcia takie jak np. opinie ekspertów
są udostępniane (przesyłane) Stronie, wobec której toczy się postępowanie.
Z uwagi na poufny i specyficzny charakter postępowania toczącego się w oparciu
o przywołane dokumenty, Komisja uznała w trosce o zapewnienie pełnej poufności tegoż
postępowania, że Strona powinna kontaktować się z Komisją osobiście. Jeżeli Strona uznaje
za zasadne i korzystne dla własnego interesu informowanie osób trzecich o szczegółach
sprawy może to uczynić. Jednakże wyjaśnienia, pisma powinny być podpisane przez Stronę
podobnie jak korespondencja ze strony NCN kierowana jest bezpośrednio do strony.
W świetle powyższego należy stanowczo podkreślić, że Narodowe Centrum Nauki prowadzi
swoją działalność zgodnie z najwyższymi standardami, zasadą transparentności oraz
obowiązującymi przepisami prawa. W związku z tym nie możemy zgodzić się
z przedstawioną opinią dotyczącej braku poszanowania wartości demokratycznego państwa
-- 9 of 10 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
prawa. Narodowe Centrum Nauki realizuje swoje zadania w sposób rzetelny, etyczny,
co znajduje potwierdzenie w wynikach wszystkich kontroli i audytów zewnętrznych
przeprowadzonych w ciągu 15 lat działalności – każdorazowo zakończonych oceną
pozytywną.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Karolina Zioło-Pużuk
Sekretarz Stanu
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.
-- 10 of 10 --