tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.595.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 13556 Pani Posłanki Agnieszki Marii Kłopotek, w sprawie
zbiegu uprawnień do pobierania emerytury z ZUS i KRUS, proszę przyjąć poniższe
informacje.
Od początku funkcjonowania systemu ubezpieczenia społecznego rolników, a więc od
1977 r. aż do roku 1989, istniał obowiązek podwójnego ubezpieczenia rolników
„dwuzawodowców", tj. osób, które pracę na roli łączyły z zatrudnieniem poza rolnictwem.
W związku z podwójnym ubezpieczeniem istniała możliwość pobierania świadczeń
emerytalno-rentowych zarówno z powszechnego, jak i rolniczego systemu ubezpieczenia
społecznego. W razie nabycia prawa do dwóch świadczeń uprawnionemu wypłacano
półtora świadczenia - świadczenie korzystniejsze w całości, a drugie w połowie.
Na podstawie ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu
społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o
podatku rolnym (Dz. U. poz. 53) zniesiono zarówno obowiązek podwójnego ubezpieczenia
rolników „dwuzawodowców", jak i możliwość pobierania dwóch świadczeń emerytalno-
rentowych, wprowadzając rozwiązanie polegające na wzajemnym zaliczaniu okresów
ubezpieczenia do uprawnień emerytalno-rentowych przy możliwości pobierania tylko
jednego świadczenia emerytalnego - z powszechnego albo rolniczego systemu
ubezpieczenia społecznego. Jeżeli osoba jest uprawniona do obu emerytur, to jest jej
wypłacana tylko jedna z nich - wyższa lub wybrana przez świadczeniobiorcę.
Obowiązujący stan prawny reguluje sytuację osób, które zmieniały rodzaj działalności
zarobkowej i w związku z tym były objęte różnymi systemami ubezpieczenia. Inne reguły
obowiązują jednak osoby urodzone po 1948 r., a inne urodzone przed 1949 r., co wynika
z reformy systemowej ubezpieczenia emerytalnego, wprowadzonej w 1999 r. Rozwiązanie
polegające na wzajemnym zaliczaniu okresów ubezpieczenia do uprawnień emerytalno-
rentowych uregulowano zarówno w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631, z późn. zm.),
od strony zagadnień związanych z powszechnym systemem emerytalnym, jak i w ustawie z
dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2025 r. poz. 197,
ze zm.), regulującej zagadnienie emerytur rolniczych, pozostających w wyłącznej
właściwości Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Z art. 33 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jednoznacznie wynika, że od
1 stycznia 1991 r., tj. od dnia wejścia tego aktu w życie, w razie zbiegu prawa do obu
emerytur osobie uprawnionej wypłaca się tylko jedno wybrane przez nią świadczenie.
Kwestię zaliczania okresów składkowych dla osób urodzonych przed 1949 r., w tym osób
urodzonych w 1946 roku, reguluje art. 20 ust. 1 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym
rolników. Zgodnie z tym przepisem do okresów ubezpieczenia niezbędnych do przyznania

-- 1 of 4 --

tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
emerytury rolniczej z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zalicza się m.in. okresy,
od których zależy prawo do emerytury pracowniczej wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń
Społecznych, pod warunkiem, że nie zostały one wcześniej zaliczone do okresów, od
których zależy prawo do emerytury lub renty na podstawie odrębnych przepisów.
Analogiczną regulację zawierają przepisy dotyczące powszechnego systemu emerytalnego,
ponieważ przyznanie emerytury na podstawie ustawy emerytalnej osobie urodzonej przed
1 stycznia 1949 r. uzależnione jest od udowodnienia wymaganego stażu pracy z uwagi na
to, że zgodnie z art. 27 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych prawo do emerytury przysługuje ubezpieczonym, jeżeli osiągnęli wiek
emerytalny (odpowiednio dla kobiet i mężczyzn 60 i 65 lat) oraz posiadają okres składkowy
i nieskładkowy (dla kobiet i mężczyzn odpowiednio co najmniej 20 i 25 lat). Jeśli osoba
ubezpieczona spełniła warunek posiadania odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego, to nie
zachodzi potrzeba uzupełniania okresów składkowych i nieskładkowych w celu ustalenia
prawa do świadczenia.
Przedstawione rozwiązania mają na celu uwzględnienie w wysokości świadczenia
wypłacanego urodzonym przed 1 stycznia 1949 r. faktu opłacania składek na dwa rodzaje
ubezpieczenia przez osoby zatrudnione na roli oraz pracujące poza rolnictwem.
Jeśli ww. okresów nie wykorzystano do uzupełnienia brakującego do nabycia uprawnień
emerytalnych stażu ubezpieczeniowego, świadczenie to - na wniosek osoby
zainteresowanej - ulega zwiększeniu: emerytura rolnicza na podstawie art. 25 ustawy
o ubezpieczeniu społecznym rolników, a emerytura pracownicza na podstawie art. 56
ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Należy podkreślić, że omówione przepisy regulujące możliwość zaliczania okresów innego
ubezpieczenia przy ustalaniu prawa do emerytury ubezpieczonym, którzy w okresie
aktywności zawodowej zmieniali system ubezpieczenia z powszechnego na rolniczy lub
odwrotnie, dotyczą tylko osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. Osoby urodzone po tej
dacie objęto bowiem reformą powszechnego systemu emerytalnego.
W przypadku osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. wprowadzono zasadę całkowitej
odrębności systemów ubezpieczeń. System ubezpieczenia społecznego rolników nie został
zreformowany i prawo do emerytury rolniczej nadal jest uzależnione nie tylko od osiągnięcia
wieku emerytalnego, ale także od posiadania wymaganego 25-letniego stażu
ubezpieczeniowego, przy czym prawo do emerytury rolniczej jest ustalane wyłącznie na
podstawie okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Oznacza to, że
rolnik, który nie posiada 25 lat ubezpieczenia rolniczego, mimo osiągnięcia wieku
emerytalnego, nie nabędzie prawa do emerytury rolniczej. Zniesienie możliwości
uzupełniania stażu rolniczego okresem ubezpieczenia w powszechnym systemie
emerytalnym jest konsekwencją zmiany zasad przyznawania emerytur z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych dla osób urodzonych po 1948 r., a także skutkiem wprowadzenia
możliwości pobierania przez te osoby emerytury rolniczej w zbiegu z emeryturą z systemu
powszechnego.
Zgodnie z art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z FUS świadczenie to przysługuje po
osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego każdej osobie, która podlegała
ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, niezależnie od długości stażu
ubezpieczeniowego. Ponieważ przy ustalaniu prawa do emerytury i obliczaniu jej wysokości
ZUS nie uwzględnia okresu ubezpieczenia z tytułu działalności rolniczej, osoba urodzona po

-- 2 of 4 --

tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
1948 r. oprócz emerytury z FUS może mieć też przyznaną i wypłacaną emeryturę z tytułu
ubezpieczenia w KRUS - o ile posiada okres ubezpieczenia rolniczego, który wystarcza do
jej przyznania.
Osobie uprawnionej do emerytury pracowniczej, która ze względu na zbyt krótki okres
ubezpieczenia w KRUS nie spełnia warunków do uzyskania emerytury rolniczej, wraz
z emeryturą z FUS wypłaca się tzw. zwiększenie rolnicze odzwierciedlające długość
opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Zwiększenie to ustala się według
zasad wymiaru części składkowej emerytury rolniczej, przewidzianych w przepisach
o ubezpieczeniu społecznym rolników, na podstawie zaświadczenia Kasy Rolniczego
Ubezpieczenia Społecznego o okresach opłacania składek. Emerytura ta wypłacana jest
z funduszu, z tym że koszty w części odpowiadającej zwiększeniu o część składkową
podlegają refundacji z funduszu emerytalno-rentowego, określonego w przepisach
o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zwiększenie to jednak nie przysługuje osobie
mającej ustalone prawo do emerytury na podstawie przepisów o ubezpieczeniu
społecznym rolników. Przyznaje się je ubezpieczonemu, który legitymuje się okresami
ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono składki, jeśli okresy te są krótsze
niż 25 lat, a więc w sytuacji braku prawa do emerytury z systemu rolniczego. Uprawnienia
tej grupy świadczeniobiorców do pobierania emerytur z systemu powszechnego i systemu
rolniczego wiąże się zatem ze znacznie większymi wymogami stawianymi im na gruncie
przepisów.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ma świadomość, iż
w odczuciu osób posiadających „mieszane okresy zatrudnienia”, urodzonych przed 1949
rokiem, uprawnienie polegające na umożliwieniu pobierania emerytur z systemu
powszechnego i rolniczego w zbiegu stawia w korzystniejszej sytuacji osoby urodzone
w latach późniejszych.
Mając to na uwadze i chcąc przeanalizować omawianą kwestię w sposób kompleksowy,
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zwrócił się we wrześniu 2024 r. m.in. do
Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Ministra Obrony Narodowej, a także do Prezesa Kasy
Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oraz Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
z prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie. W rzeczonym wystąpieniu, podobnie jak w piśmie
kierowanym do Pana Marszałka, nakreślono tło problemu i rozwiązania prawne dotyczące
tej materii. W związku z koniecznością przeprowadzenia analiz międzyresortowych i oceny
możliwości wprowadzenia zmian w przedmiocie ustalania wysokości tych świadczeń
zwrócono się o przekazanie danych dotyczących liczby osób urodzonych przed 1949 r.,
które przy obowiązujących regułach zbiegu nie mogą pobierać świadczeń z obu systemów,
oraz o przekazanie szacunkowego wyliczenia kosztów wprowadzenia omawianych zmian.
Prezes ZUS przekazał, że osób urodzonych przed 1949 r., które mają ustaloną, ale
zawieszoną emeryturę w ZUS ze względu na pobieranie emerytury wypłacanej przez KRUS,
jest ok. 3 tys. Przyjmując, że każda z nich spełnia warunki pobierania świadczeń z obu
systemów oraz ma ustaloną emeryturę z ZUS w wysokości emerytury minimalnej, roczny
koszt omawianych zmian dla Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w roku 2025 wyniósłby
67,2 mln zł.
Prezes KRUS poinformował, że nie dysponuje danymi o liczbie osób urodzonych przed 1949
r., które mają ustalone prawo do świadczeń z obu systemów, dlatego opierając się na
szacunkach uwzględniających strukturę wiekową tej grupy wyliczono, że 1728 osób spełnia
warunki do emerytury z ZUS i KRUS, zaś 62 958 osób posiada okres ubezpieczenia

-- 3 of 4 --

tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
w systemie powszechnym krótszy niż 20 lat, tj. spełnia warunki do emerytury w KRUS, ale
nie w ZUS. Szacunkowy koszt proponowanych zmian wyniósłby w świetle tych wyliczeń
około 163 mln zł. Prezes KRUS poinformował też, że liczba emerytur rolniczych
zawieszonych osobom urodzonym przed 1 stycznia 1949 r. wynosi 79 059, a koszt ich
wypłaty to około 2 034 mln zł.
Informuję, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzone są analizy
dotyczące możliwości uregulowania kwestii zbiegu świadczeń z powszechnego systemu
ubezpieczeń społecznych ze świadczeniami z systemu ubezpieczenia społecznego rolników
dla osób urodzonych przed 1949 r. Biorąc pod uwagę szacunkowe koszty omawianych
regulacji oraz pamiętając, że każda modyfikacja w systemie emerytalnym niesie ze sobą
poważne konsekwencje finansowe i dotyczy wielu osób, wszelkie propozycje zmian we
wskazanym obszarze winny być skrupulatnie analizowane. Kluczowe w tej kwestii pozostaje
stanowisko Ministra Finansów i Gospodarki oraz ocena możliwości budżetu państwa
w zakresie zwiększenia dotacji dla KRUS.
Pragnę również zauważyć, że kwestię zróżnicowania regulacji oraz naruszenia zasad
równego traktowania dotyczących osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. i po 31
grudnia 1948 r. podnoszono w orzecznictwie sądowym. Wyjaśniono, że nie można mówić
o nierównym traktowaniu tych dwóch grup w zakresie przyznawania uprawnień
emerytalnych. Uprawnieni urodzeni po 31 grudnia 1948 r. nie mają bowiem możliwości
uwzględniania przy ustalaniu prawa do emerytury rolniczej okresów ubezpieczenia innego
niż w KRUS. Z takiej możliwości mogą skorzystać jedynie uprawnieni urodzeni przed
1 stycznia 1949 r. Z kolei ubezpieczeni urodzeni później nie muszą wybierać jednego
świadczenia, z którego skorzystają, co rekompensuje im niemożność sumowania okresów
ubezpieczenia w systemie powszechnym i rolniczym. Sytuacja emerytów z tych dwóch grup
nie jest tożsama, a co za tym idzie nie można w tym przypadku stwierdzić naruszenia zasady
równości wynikającej z art. 32 ust. 2 Konstytucji RP.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/

-- 4 of 4 --