Interpelacja nr 13533
Interpelacja w sprawie działalności komisji ds. kierowania nieletnich do młodzieżowych ośrodków wychowawczych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (80%)
Podatki i Finanse (33%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie działalności komisji ds. kierowania nieletnich do młodzieżowych ośrodków wychowawczych
Interpelacja nr 13533
do prezesa Rady Ministrów
w sprawie działalności komisji ds. kierowania nieletnich do młodzieżowych ośrodków wychowawczych
Zgłaszający: Krzysztof Tchórzewski
Data wpływu: 17-11-2025
Szanowny Panie Premierze,
w związku z odpowiedzią ministra sprawiedliwości na interpelację nr 12302 składam do Pana interpelację poselską w sprawie nieprawidłowości związanych z działalnością komisji do spraw kierowania nieletnich do młodzieżowego ośrodka wychowawczego, którą nadzoruje Ministerstwo Sprawiedliwości.
30 maja bieżącego roku starosta siedlecki zwrócił się do przewodniczącej komisji do spraw kierowania nieletnich do młodzieżowego ośrodka wychowawczego, nadzorowanej i obsługiwanej przez ministra sprawiedliwości, z wnioskiem o udzielenie informacji w zakresie liczby nieletnich kierowanych do młodzieżowych ośrodków wychowawczych w całej Polsce w poszczególnych miesiącach w latach 2023, 2024 i w okresie od 1 stycznia do 31 maja 2025 r.
W odpowiedzi z dnia 6 czerwca Pani Przewodnicząca zamiast podać konkretne liczby skierowanych stwierdziła, że z uwagi na brak uregulowań prawnych określających jednoznacznie administratora ww. systemu na chwilę obecną wszelkie czynności związane z przekazywaniem danych zawartych w systemie zostały wstrzymane. Jednocześnie poinformowała starostę siedleckiego, że po ustaleniu stanu prawnego w tym zakresie kwestie dotyczące teleinformatycznego systemu kierowania oraz pozyskiwania z niego informacji będą realizowane.
W związku z nieuzyskaniem wnioskowanych informacji starosta siedlecki w dniu 3 lipca br. ponowił wniosek do przewodniczącej ww. komisji, zawężając zakres danych do wychowanków skierowanych do dwóch dotowanych przez powiat siedlecki, tj. MOW w Gostchorzy i MOW w Wojnowie, w poszczególnych miesiącach roku 2024 oraz w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca 2025 r. Wniosek starosty został umotywowany koniecznością weryfikacji prawidłowości informacji o rzeczywistej liczbie wychowanków kierowanych do danej placówki, która jest podstawą do naliczenia dotacji przekazywanej na każdego wychowanka z budżetu powiatu siedleckiego.
W odpowiedzi z dnia 28 lipca 2025 r. Pani Przewodnicząca komisji ponownie odmówiła podania konkretnych liczb wychowanków skierowanych do ww. placówek, stwierdzając, że z uwagi na brak porozumienia w zakresie, kto jest właścicielem ww. systemu, od lipca 2024 r. zawieszone zostało wydawanie upoważnień do systemu oraz przekazywanie innym podmiotom danych zawartych w systemie.
Uzyskałem także informacje, że w podobnym okresie z wnioskiem o udzielenie informacji publicznej w zakresie ogólnej liczby nieletnich kierowanych do MOW w latach 2023-2025 wystąpiła osoba fizyczna zainteresowana tematem dynamiki zmian w tym zakresie. Odpowiedź Ministerstwa Sprawiedliwości udzielona już po ustawowym 14-dniowym terminie zawierała taką samą argumentację jak w przypadku wniosków starosty siedleckiego.
W podobnym tonie minister sprawiedliwości odpowiedział na interpelację nr 12302 złożoną przeze mnie w związku z prośbą starosty siedleckiego o interwencję w tej sprawie.
Z odpowiedzi ministra możemy jedynie odczytać, że na przestrzeni ostatnich lat (2023-2025) nastąpił ogólny wzrost liczby wniosków o umieszczenie nieletnich w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, a co za tym idzie - wzrost liczby nieletnich kierowanych do wszystkich placówek na terenie całej Polski, również do niepublicznych młodzieżowych ośrodków wychowawczych, w tym położonych na terenie powiatu siedleckiego: Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w Wojnowie oraz Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w Gostchorzy.
Należy zauważyć, że system teleinformatyczny, za pośrednictwem którego nieletni są kierowani do młodzieżowych ośrodków wychowawczych, pomimo „braku administratora” cały czas jest użytkowany, a dostęp do niego posiadają m.in. placówki publiczne i niepubliczne, Ośrodek Rozwoju Edukacji oraz Ministerstwo Sprawiedliwości, które obsługuje pracę Komisji do spraw kierowania nieletnich do MOW.
Podkreślić należy także, że interpelacja nr 12302 nie dotyczyła dostępu do systemu kierowania, a jedynie podania konkretnych liczb skierowań, które można uzyskać, licząc ręcznie wytworzone w tej sprawie skierowania w postaci papierowej bądź elektronicznej. Tym bardziej niezrozumiałe jest używanie tej samej argumentacji o braku dostępu do systemu zarówno w odpowiedziach na wnioski starosty siedleckiego, osoby fizycznej występującej do komisji w trybie dostępu do informacji publicznej oraz interpelacji poselskiej, zamiast przekazania zestawienia konkretnych danych liczbowych.
Kwestia rosnącej liczby wychowanków kierowanych do młodzieżowych ośrodków wychowawczych dotowanych przez powiat siedlecki jest dla tego samorządu sporym problemem.
System finansowania niepublicznych MOW opiera się na dotacjach przekazywanych przez powiat, na terenie którego placówka jest zarejestrowana. Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych niepubliczne placówki, o których mowa w art. 2 pkt 7 i 8 ustawy Prawo oświatowe (MOW), otrzymują na każdego wychowanka dotację z budżetu powiatu w wysokości równej przewidzianej kwocie potrzeb oświatowych na takiego wychowanka dla powiatu. Dodatkowo niepubliczne młodzieżowe ośrodki wychowawcze (…) posiadające w swoich strukturach szkołę, (…) otrzymują, niezależnie od dotacji, o której mowa w ust. 1, na każdego ucznia tej szkoły, tego przedszkola lub tego oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej dotację z budżetu powiatu w wysokości, o której mowa w art. 17 ust. 5, art. 19 ust. 5 lub art. 26 ust. 1 tej ustawy.
Miesięczne kwoty dotacji na wychowanka MOW są obliczane na podstawie wag potrzeb oświatowych i wynoszą w powiecie siedleckim w bieżącym roku odpowiednio:
- 10 884,96 zł na wychowanka MOW przebywającego w placówce będącego jednocześnie uczniem szkoły podstawowej specjalnej w MOW,
- 10 688,25 zł na wychowanka MOW przebywającego w placówce będącego jednocześnie uczniem liceum specjalnego w MOW,
- 4 299,15 zł na wychowanka skierowanego, który nie został jeszcze doprowadzony do placówki (od dnia otrzymania skierowania z Komisji MOW rezerwuje miejsce dla wychowanka do czasu doprowadzenia nieletniego do placówki na okres miesiąca, otrzymując za to ww. kwotę dotacji).
W przypadku posiadania przez ucznia szkoły w MOW orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wydanego ze względu na zespół Aspergera, powiat wypłaca co miesiąc kwotę 19 483,26 zł na ucznia szkoły podstawowej lub 19 286,55 zł na ucznia liceum. Na koniec pierwszego półrocza 2025 r. w placówkach przebywało 12 uczniów z zespołem Aspergera.
Nieletnich, wobec których sąd postanowi o zastosowaniu środka wychowawczego w postaci umieszczenia w MOW, jest kierowany do placówki tego typu przez komisję do spraw kierowania nieletnich do młodzieżowego ośrodka wychowawczego, bez udziału i wpływu powiatu, na terenie którego znajduje się dany MOW, a który jest następnie zobligowany do wypłacania tej placówce dotacji na każdego wychowanka. Zgodnie z § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 grudnia 2022 r. w sprawie komisji do spraw kierowania nieletnich do młodzieżowego ośrodka wychowawczego oraz trybu kierowania, przenoszenia i zwalniania nieletnich z młodzieżowych ośrodków wychowawczych nieletniego kieruje się do ośrodka położonego najbliżej jego miejsca zamieszkania albo pobytu, chyba że ze względów wychowawczych lub organizacyjnych jest to niemożliwe. Z informacji uzyskanych w trakcie kontroli przeprowadzonej w MOW w Gostchorzy wynika jednak, że duża liczba wychowanków ww. placówki pochodzi z okolic Warszawy, ale nawet z województw śląskiego i pomorskiego. Ta sytuacja powoduje, że powiat siedlecki ponosi ogromne koszty związane z utrzymaniem w MOW wychowanków pochodzących praktycznie wyłącznie spoza powiatu.
Wysokie kwoty dotacji przypadające na wychowanka MOW powodują, że każdy przyrost liczby nieletnich skierowanych do dotowanej przez powiat siedlecki placówki powoduje znaczące obciążenie dla budżetu powiatu oraz konieczność wygospodarowania na ten cel dodatkowych środków własnych. Potrzeby oświatowe (wcześniej subwencja oświatowa) nie zapewniają wystarczających środków na niepubliczne MOW-y, a wzrosty wydatków na ich finansowanie, wynikające ze wzrostu liczby wychowanków w trakcie roku budżetowego, nie są uzupełniane z budżetu państwa. Powoduje to konieczność finansowania dotacji dla MOW ze środków własnych, a co za tym idzie rezygnacji z ważnych inwestycji w infrastrukturę oraz ograniczania wydatków bieżących w innych obszarach działalności powiatu siedleckiego.
Od początku 2025 r. liczba nieletnich kierowanych do MOW w Gostchorzy i MOW w Wojnowie znacznie wzrosła, powodując ogromne obciążenia finansowe dla powiatu. Średnia liczba wychowanków w obu ośrodkach w 2024 r. wynosiła 97,42 oraz 5,9 wychowanków skierowanych, ale niedoprowadzonych. Natomiast w pierwszym półroczu 2025 r. średnia liczba wychowanków w ww. placówkach wynosiła już 114,79 oraz 9,88 wychowanków niedoprowadzonych. To daje odpowiednio 18-procentowy wzrost liczby wychowanków zakwaterowanych w MOW oraz 64-procentowy wzrost liczby wychowanków skierowanych, ale niedoprowadzonych. Łączna kwota dotacji wypłaconych przez powiat siedlecki niepublicznym MOW w pierwszym półroczu 2025 r. wyniosła 8 197 383,73 zł, natomiast kwota potrzeb oświatowych ustalonych na 2025 r. wynosi 13 049 198,86 zł. Przy założeniu, że średnia liczba wychowanków w obu placówkach nie zmniejszy się do końca roku budżetowego, powiat siedlecki będzie musiał wygospodarować ze środków własnych na ten cel ponad 3 miliony zł. Prognozowana kwota dotacji na poziomie 16 milionów zł rocznie pokazuje także skalę środków przeznaczanych na finansowanie niepublicznych MOW, w których przebywa średnio 114 wychowanków.
Czy wzrost liczby wychowanków MOW dotyczy tylko powiatu siedleckiego, czy występuje na terenie całej Polski?
Czy planowane są zmiany w finansowaniu młodzieżowych ośrodków wychowawczych?
Interpelacja nr 13533
do prezesa Rady Ministrów
w sprawie działalności komisji ds. kierowania nieletnich do młodzieżowych ośrodków wychowawczych
Zgłaszający: Krzysztof Tchórzewski
Data wpływu: 17-11-2025
Szanowny Panie Premierze,
w związku z odpowiedzią ministra sprawiedliwości na interpelację nr 12302 składam do Pana interpelację poselską w sprawie nieprawidłowości związanych z działalnością komisji do spraw kierowania nieletnich do młodzieżowego ośrodka wychowawczego, którą nadzoruje Ministerstwo Sprawiedliwości.
30 maja bieżącego roku starosta siedlecki zwrócił się do przewodniczącej komisji do spraw kierowania nieletnich do młodzieżowego ośrodka wychowawczego, nadzorowanej i obsługiwanej przez ministra sprawiedliwości, z wnioskiem o udzielenie informacji w zakresie liczby nieletnich kierowanych do młodzieżowych ośrodków wychowawczych w całej Polsce w poszczególnych miesiącach w latach 2023, 2024 i w okresie od 1 stycznia do 31 maja 2025 r.
W odpowiedzi z dnia 6 czerwca Pani Przewodnicząca zamiast podać konkretne liczby skierowanych stwierdziła, że z uwagi na brak uregulowań prawnych określających jednoznacznie administratora ww. systemu na chwilę obecną wszelkie czynności związane z przekazywaniem danych zawartych w systemie zostały wstrzymane. Jednocześnie poinformowała starostę siedleckiego, że po ustaleniu stanu prawnego w tym zakresie kwestie dotyczące teleinformatycznego systemu kierowania oraz pozyskiwania z niego informacji będą realizowane.
W związku z nieuzyskaniem wnioskowanych informacji starosta siedlecki w dniu 3 lipca br. ponowił wniosek do przewodniczącej ww. komisji, zawężając zakres danych do wychowanków skierowanych do dwóch dotowanych przez powiat siedlecki, tj. MOW w Gostchorzy i MOW w Wojnowie, w poszczególnych miesiącach roku 2024 oraz w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca 2025 r. Wniosek starosty został umotywowany koniecznością weryfikacji prawidłowości informacji o rzeczywistej liczbie wychowanków kierowanych do danej placówki, która jest podstawą do naliczenia dotacji przekazywanej na każdego wychowanka z budżetu powiatu siedleckiego.
W odpowiedzi z dnia 28 lipca 2025 r. Pani Przewodnicząca komisji ponownie odmówiła podania konkretnych liczb wychowanków skierowanych do ww. placówek, stwierdzając, że z uwagi na brak porozumienia w zakresie, kto jest właścicielem ww. systemu, od lipca 2024 r. zawieszone zostało wydawanie upoważnień do systemu oraz przekazywanie innym podmiotom danych zawartych w systemie.
Uzyskałem także informacje, że w podobnym okresie z wnioskiem o udzielenie informacji publicznej w zakresie ogólnej liczby nieletnich kierowanych do MOW w latach 2023-2025 wystąpiła osoba fizyczna zainteresowana tematem dynamiki zmian w tym zakresie. Odpowiedź Ministerstwa Sprawiedliwości udzielona już po ustawowym 14-dniowym terminie zawierała taką samą argumentację jak w przypadku wniosków starosty siedleckiego.
W podobnym tonie minister sprawiedliwości odpowiedział na interpelację nr 12302 złożoną przeze mnie w związku z prośbą starosty siedleckiego o interwencję w tej sprawie.
Z odpowiedzi ministra możemy jedynie odczytać, że na przestrzeni ostatnich lat (2023-2025) nastąpił ogólny wzrost liczby wniosków o umieszczenie nieletnich w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, a co za tym idzie - wzrost liczby nieletnich kierowanych do wszystkich placówek na terenie całej Polski, również do niepublicznych młodzieżowych ośrodków wychowawczych, w tym położonych na terenie powiatu siedleckiego: Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w Wojnowie oraz Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w Gostchorzy.
Należy zauważyć, że system teleinformatyczny, za pośrednictwem którego nieletni są kierowani do młodzieżowych ośrodków wychowawczych, pomimo „braku administratora” cały czas jest użytkowany, a dostęp do niego posiadają m.in. placówki publiczne i niepubliczne, Ośrodek Rozwoju Edukacji oraz Ministerstwo Sprawiedliwości, które obsługuje pracę Komisji do spraw kierowania nieletnich do MOW.
Podkreślić należy także, że interpelacja nr 12302 nie dotyczyła dostępu do systemu kierowania, a jedynie podania konkretnych liczb skierowań, które można uzyskać, licząc ręcznie wytworzone w tej sprawie skierowania w postaci papierowej bądź elektronicznej. Tym bardziej niezrozumiałe jest używanie tej samej argumentacji o braku dostępu do systemu zarówno w odpowiedziach na wnioski starosty siedleckiego, osoby fizycznej występującej do komisji w trybie dostępu do informacji publicznej oraz interpelacji poselskiej, zamiast przekazania zestawienia konkretnych danych liczbowych.
Kwestia rosnącej liczby wychowanków kierowanych do młodzieżowych ośrodków wychowawczych dotowanych przez powiat siedlecki jest dla tego samorządu sporym problemem.
System finansowania niepublicznych MOW opiera się na dotacjach przekazywanych przez powiat, na terenie którego placówka jest zarejestrowana. Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych niepubliczne placówki, o których mowa w art. 2 pkt 7 i 8 ustawy Prawo oświatowe (MOW), otrzymują na każdego wychowanka dotację z budżetu powiatu w wysokości równej przewidzianej kwocie potrzeb oświatowych na takiego wychowanka dla powiatu. Dodatkowo niepubliczne młodzieżowe ośrodki wychowawcze (…) posiadające w swoich strukturach szkołę, (…) otrzymują, niezależnie od dotacji, o której mowa w ust. 1, na każdego ucznia tej szkoły, tego przedszkola lub tego oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej dotację z budżetu powiatu w wysokości, o której mowa w art. 17 ust. 5, art. 19 ust. 5 lub art. 26 ust. 1 tej ustawy.
Miesięczne kwoty dotacji na wychowanka MOW są obliczane na podstawie wag potrzeb oświatowych i wynoszą w powiecie siedleckim w bieżącym roku odpowiednio:
- 10 884,96 zł na wychowanka MOW przebywającego w placówce będącego jednocześnie uczniem szkoły podstawowej specjalnej w MOW,
- 10 688,25 zł na wychowanka MOW przebywającego w placówce będącego jednocześnie uczniem liceum specjalnego w MOW,
- 4 299,15 zł na wychowanka skierowanego, który nie został jeszcze doprowadzony do placówki (od dnia otrzymania skierowania z Komisji MOW rezerwuje miejsce dla wychowanka do czasu doprowadzenia nieletniego do placówki na okres miesiąca, otrzymując za to ww. kwotę dotacji).
W przypadku posiadania przez ucznia szkoły w MOW orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wydanego ze względu na zespół Aspergera, powiat wypłaca co miesiąc kwotę 19 483,26 zł na ucznia szkoły podstawowej lub 19 286,55 zł na ucznia liceum. Na koniec pierwszego półrocza 2025 r. w placówkach przebywało 12 uczniów z zespołem Aspergera.
Nieletnich, wobec których sąd postanowi o zastosowaniu środka wychowawczego w postaci umieszczenia w MOW, jest kierowany do placówki tego typu przez komisję do spraw kierowania nieletnich do młodzieżowego ośrodka wychowawczego, bez udziału i wpływu powiatu, na terenie którego znajduje się dany MOW, a który jest następnie zobligowany do wypłacania tej placówce dotacji na każdego wychowanka. Zgodnie z § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 grudnia 2022 r. w sprawie komisji do spraw kierowania nieletnich do młodzieżowego ośrodka wychowawczego oraz trybu kierowania, przenoszenia i zwalniania nieletnich z młodzieżowych ośrodków wychowawczych nieletniego kieruje się do ośrodka położonego najbliżej jego miejsca zamieszkania albo pobytu, chyba że ze względów wychowawczych lub organizacyjnych jest to niemożliwe. Z informacji uzyskanych w trakcie kontroli przeprowadzonej w MOW w Gostchorzy wynika jednak, że duża liczba wychowanków ww. placówki pochodzi z okolic Warszawy, ale nawet z województw śląskiego i pomorskiego. Ta sytuacja powoduje, że powiat siedlecki ponosi ogromne koszty związane z utrzymaniem w MOW wychowanków pochodzących praktycznie wyłącznie spoza powiatu.
Wysokie kwoty dotacji przypadające na wychowanka MOW powodują, że każdy przyrost liczby nieletnich skierowanych do dotowanej przez powiat siedlecki placówki powoduje znaczące obciążenie dla budżetu powiatu oraz konieczność wygospodarowania na ten cel dodatkowych środków własnych. Potrzeby oświatowe (wcześniej subwencja oświatowa) nie zapewniają wystarczających środków na niepubliczne MOW-y, a wzrosty wydatków na ich finansowanie, wynikające ze wzrostu liczby wychowanków w trakcie roku budżetowego, nie są uzupełniane z budżetu państwa. Powoduje to konieczność finansowania dotacji dla MOW ze środków własnych, a co za tym idzie rezygnacji z ważnych inwestycji w infrastrukturę oraz ograniczania wydatków bieżących w innych obszarach działalności powiatu siedleckiego.
Od początku 2025 r. liczba nieletnich kierowanych do MOW w Gostchorzy i MOW w Wojnowie znacznie wzrosła, powodując ogromne obciążenia finansowe dla powiatu. Średnia liczba wychowanków w obu ośrodkach w 2024 r. wynosiła 97,42 oraz 5,9 wychowanków skierowanych, ale niedoprowadzonych. Natomiast w pierwszym półroczu 2025 r. średnia liczba wychowanków w ww. placówkach wynosiła już 114,79 oraz 9,88 wychowanków niedoprowadzonych. To daje odpowiednio 18-procentowy wzrost liczby wychowanków zakwaterowanych w MOW oraz 64-procentowy wzrost liczby wychowanków skierowanych, ale niedoprowadzonych. Łączna kwota dotacji wypłaconych przez powiat siedlecki niepublicznym MOW w pierwszym półroczu 2025 r. wyniosła 8 197 383,73 zł, natomiast kwota potrzeb oświatowych ustalonych na 2025 r. wynosi 13 049 198,86 zł. Przy założeniu, że średnia liczba wychowanków w obu placówkach nie zmniejszy się do końca roku budżetowego, powiat siedlecki będzie musiał wygospodarować ze środków własnych na ten cel ponad 3 miliony zł. Prognozowana kwota dotacji na poziomie 16 milionów zł rocznie pokazuje także skalę środków przeznaczanych na finansowanie niepublicznych MOW, w których przebywa średnio 114 wychowanków.
Czy wzrost liczby wychowanków MOW dotyczy tylko powiatu siedleckiego, czy występuje na terenie całej Polski?
Czy planowane są zmiany w finansowaniu młodzieżowych ośrodków wychowawczych?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Maria Ejchart
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
9
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10432 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Maria Ejchart
Warszawa, 12 grudnia 2025 roku
Znak sprawy: BK-VII.0520.499.2025
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
uprzejmie przekazuję odpowiedź na interpelację nr 13533 Pana Posła Krzysztofa
Tchórzewskiego w sprawie działalności komisji ds. kierowania nieletnich
do młodzieżowych ośrodków wychowawczych. Odpowiedź została przygotowana
wspólnie z Ministerstwem Edukacji Narodowej.
W pierwszej kolejności proszę o wzięcie pod uwagę, że odpowiedź Ministra
Sprawiedliwości na pytania Pana Posła została udzielona w piśmie z 28 października 2025
roku (Interpelacja nr 12302). Podtrzymuję przekazane wówczas informacje.
Dodatkowo uprzejmie informuję, że 28 listopada 2025 r. ustawa o zmianie ustawy - Prawo
oświatowe oraz niektórych innych ustaw (druk 1857), została przekazana Panu
Prezydentowi do podpisu. W ustawie w art. 44f wskazano, że w celu wspierania
funkcjonowania publicznych i niepublicznych młodzieżowych ośrodków wychowawczych,
efektywnego wykorzystania bazy tych ośrodków w procesie wspierania i resocjalizacji
nieletnich oraz koordynowania nadzoru pedagogicznego nad tymi ośrodkami minister
właściwy do spraw oświaty i wychowania udostępnia system teleinformatyczny
-- 1 of 6 --
2
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
oraz zapewnia jego funkcjonowanie, jak również jest administratorem danych
przetwarzanych w ww. systemie teleinformatycznym.
Ponadto, należy zauważyć, że w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych przebywają
nieletni z całego kraju. Zasady wskazania ośrodka reguluje rozporządzenie Ministra
Sprawiedliwości z dnia 27 grudnia 2022 r. w sprawie komisji do spraw kierowania
nieletnich do młodzieżowego ośrodka wychowawczego oraz trybu kierowania,
przenoszenia i zwalniania nieletnich z młodzieżowych ośrodków wychowawczych (Dz. U.
z 2023 r. poz. 139). Zgodnie z obowiązującymi przepisami, nieletniego kieruje się do
ośrodka położonego najbliżej jego miejsca zamieszkania albo pobytu, chyba,
że ze względów wychowawczych lub organizacyjnych jest to niemożliwe. Oznacza to,
że pierwszeństwo ma placówka położona najbliżej miejsca zamieszkania/pobytu
nieletniego, aby ułatwić rodzinie utrzymywanie kontaktu z dzieckiem, co jest ważne
w procesie wychowawczym i resocjalizacyjnym.
Wyjątki od cytowanej zasady dotyczą ogólnie w szczególności:
1. Względów wychowawczych, np. konieczność rozdzielenia ofiary i sprawcy przemocy,
specyficzne potrzeby dziecka – np. najbliższy ośrodek może nie posiadać odpowiednich
zasobów, aby zaspokoić indywidualne potrzeby nieletniego, np. wymagania dotyczące
terapii, edukacji czy specjalistycznej opieki. W takiej sytuacji nieletniego kieruje się do
placówki, która zapewni realizację jego potrzeb, nawet jeśli jest ona znacznie oddalona od
miejsca zamieszkania nieletniego.
2. Względów organizacyjnych, np. braku miejsc, specyfiki placówki – tylko dla chłopców
lub tylko dla dziewcząt; może się zdarzyć, że najbliższy ośrodek jest przepełniony,
co uniemożliwia przyjęcie kolejnego podopiecznego. W takiej sytuacji nieletni zostaje
skierowany do innej placówki, która posiada wolne miejsca, zawsze możliwie najbliższej
miejsca zamieszkania lub pobytu.
Często wyznaczenie ośrodka na terenie rejonu (województwa, gminy, powiatu), z którego
-- 2 of 6 --
3
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
pochodzi nieletni, nie jest możliwe, ponieważ na danym obszarze nie ma placówki lub nie
zapewnia ona edukacji na poziomie, na którym znajduje się nieletni oraz nie ma
charakteru odpowiadającego specjalnym potrzebom nieletniego, np. nie zapewnia
oddziaływań rewalidacyjnych.
W kontekście powyższego należy zauważyć, że nieletni pochodzący z powiatu siedleckiego
przebywają (i będą kierowani, jeśli będzie taka konieczność) do placówek w całej Polsce,
znajdujących się poza rejonem wspomnianego powiatu, a w placówkach znajdujących się
na terenie powiatu siedleckiego będą przebywali nieletni z innych powiatów
i województw.
Stanowisko Ministerstwa Edukacji Narodowej
Młodzieżowe ośrodki wychowawcze są placówkami o szczególnym charakterze,
są bowiem przeznaczone dla nieletnich, wobec których sąd orzekł o zastosowaniu środka
wychowawczego w postaci umieszczenia w młodzieżowym ośrodku wychowawczym.
Jest to grupa młodzieży wymagająca odpowiedniej opieki i wsparcia – proces kształcenia,
wychowania i opieki tej grupy młodzieży wymaga uwzględnienia często trudnej sytuacji
rodzinnej nieletnich, zaniedbań wychowawczych i zdrowotnych, opóźnień edukacyjnych
na skutek nierealizowania obowiązku szkolnego, uzależnień lub innych problemów
wynikających z demoralizacji nieletnich.
Resocjalizacja nieletnich jest procesem o dużym znaczeniu społecznym. Daje bowiem
nieletnim szansę na normalne dorosłe życie. Dzięki działaniom wychowawczym, pomocy
psychologiczno-pedagogicznej i terapiom oraz możliwości uzupełnienia poszczególnych
etapów edukacyjnych, które oferują młodzieżowe ośrodki wychowawcze, nieletni mogą
zdobyć odpowiednie wykształcenie (a nawet zawód), zmierzyć się ze swoimi problemami
czy trudnościami (psychologicznymi, uzależnień, w przypadku dziewcząt – ciąża i opieka
-- 3 of 6 --
4
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
nad dzieckiem, itp.) i wypracować metody radzenia sobie z nimi, umożliwiające
funkcjonowanie w społeczeństwie.
Na przestrzeni ostatnich lat nastąpił wzrost skierowań nieletnich do młodzieżowych
ośrodków wychowawczych na terenie całej Polski, tj. w roku szkolnym 2022/2023 wynosił
5 554, w roku szkolnym 2023/2024 wynosił 5 750, a w roku szkolnym 2024/2025 wynosił
6949.
W Ministerstwie Edukacji Narodowej prowadzone są prace nad założeniami do zmiany
systemu dotowania niesamorządowych jednostek systemu oświaty we współpracy
z przedstawicielami JST oraz Instytutu Badań Edukacyjnych. Wszystkie pozycje strony
samorządowej prezentowane podczas spotkań grupy roboczej są szczegółowo omawiane.
Zgodnie z założeniami w I kwartale 2026 r. projekt zostanie wpisany do wykazu prac
legislacyjnych Rady Ministrów (projekt ustawy o zmianie ustawy o finasowaniu zadań
oświatowych oraz innych ustaw).
Trzeba jednak podkreślić, że zgodnie z art. 36 ustawą z dnia 1 października 2024 r.
o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1572), minister
właściwy do spraw:
1) oświaty i wychowania - w zakresie potrzeb oświatowych,
2) środowiska - w zakresie potrzeb ekologicznych,
3) finansów publicznych - w zakresie pozostałych potrzeb finansowych
- w terminie do dnia 30 czerwca roku następującego po roku bazowym, ponownie oblicza
kwoty potrzeb finansowych jednostek samorządu terytorialnego za rok bazowy,
porównuje potrzeby finansowe, o których jednostki zostały poinformowane na podstawie
art. 39 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, z obliczonymi ponownie potrzebami finansowymi, i ustala
różnicę między tymi kwotami.
Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania oblicza kwoty potrzeb oświatowych
za rok bazowy z uwzględnieniem zmiany zakresu zadań oświatowych, w stosunku
-- 4 of 6 --
5
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
do zakresu zadań przyjętych do obliczenia potrzeb oświatowych, o których jednostki
samorządu terytorialnego zostały poinformowane na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 2 tej
ustawy, oraz środków z rezerwy na uzupełnienie dochodów jednostek samorządu
terytorialnego przekazanych w roku bazowym z tytułu wzrostu zadań oświatowych.
Ww. Ministrowie przekazują ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych,
w terminie do dnia 15 lipca roku następującego po roku bazowym, informację o ww.
różnicy i jeżeli kwota różnicy jest:
1) dodatnia - różnica między potrzebami finansowymi w roku budżetowym a tymi
potrzebami w roku poprzedzającym rok budżetowy, o której mowa w art. 31 ust. 1
tej ustawy, podlega zmniejszeniu o kwotę ustaloną w wyniku wyżej opisanego
porównania;
2) ujemna - różnica między potrzebami finansowymi w roku budżetowym a tymi
potrzebami w roku poprzedzającym rok budżetowy, o której mowa w art. 31 ust. 1
tej ustawy, podlega zwiększeniu o kwotę ustaloną w wyniku wyżej opisanego
porównania.
Jeżeli różnica, o której mowa wyżej, jest niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę
obowiązującego w styczniu roku bazowego, nie dokonuje się tych czynności.
Jednak zmiana wysokości potrzeb oświatowych po zakończeniu roku budżetowego
nie zmienia wysokości kwoty dotacji, o których mowa w art. 15-21, art. 25, art. 26, art. 28-
31a i art. 32 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych.
Ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego wprowadziła mechanizm
wsparcia JST w sytuacji wzrostu zadań oświatowych. Od roku 2025, jednostki samorządu
terytorialnego mogą korzystać z rezerwy na uzupełnienie dochodów JST. Środki rezerwy
mogą być przeznaczone dla JST realizujących zadania bieżące lub inwestycyjne m.in.
w obszarze oświaty. „Kryteria podziału rezerwy na uzupełnienie dochodów jednostek
samorządu terytorialnego w obszarze oświaty na rok 2025” w dniu 9 czerwca 2025 r.
-- 5 of 6 --
6
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
zostały opublikowane na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji Narodowej
w zakładce finansowanie edukacji – subwencja ogólna dla JST.
W przypadku wzrostu zadań w ciągu roku budżetowego, na przykład w związku
ze wzrostem liczby wychowanków MOW, możliwe było uzyskanie wsparcia finansowego
w ramach kryterium I. pn. „Dofinansowanie wzrostu zakresu zadań oświatowych
w stosunku do zakresu zadań przyjętego do obliczenia potrzeb oświatowych na rok 2025”.
Powiat siedlecki otrzymał w ramach tego kryterium kwotę 375.926 zł.
Podział środków z rezerwy na uzupełnienie dochodów jednostek samorządu
terytorialnego, zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach
jednostek samorządu terytorialnego, następuje najpóźniej do dnia 30 listopada roku
budżetowego. Środki z ww. rezerwy na 2025 rok zostały już w całości rozdysponowane.
Dysponentem ww. środków jest minister właściwy do spraw finansów publicznych.
Łączę wyrazy szacunku
Maria Ejchart
Podsekretarz Stanu
Podsekretarz Stanu Maria Ejchart
/podpisano elektronicznie/
-- 6 of 6 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Maria Ejchart
Warszawa, 12 grudnia 2025 roku
Znak sprawy: BK-VII.0520.499.2025
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
uprzejmie przekazuję odpowiedź na interpelację nr 13533 Pana Posła Krzysztofa
Tchórzewskiego w sprawie działalności komisji ds. kierowania nieletnich
do młodzieżowych ośrodków wychowawczych. Odpowiedź została przygotowana
wspólnie z Ministerstwem Edukacji Narodowej.
W pierwszej kolejności proszę o wzięcie pod uwagę, że odpowiedź Ministra
Sprawiedliwości na pytania Pana Posła została udzielona w piśmie z 28 października 2025
roku (Interpelacja nr 12302). Podtrzymuję przekazane wówczas informacje.
Dodatkowo uprzejmie informuję, że 28 listopada 2025 r. ustawa o zmianie ustawy - Prawo
oświatowe oraz niektórych innych ustaw (druk 1857), została przekazana Panu
Prezydentowi do podpisu. W ustawie w art. 44f wskazano, że w celu wspierania
funkcjonowania publicznych i niepublicznych młodzieżowych ośrodków wychowawczych,
efektywnego wykorzystania bazy tych ośrodków w procesie wspierania i resocjalizacji
nieletnich oraz koordynowania nadzoru pedagogicznego nad tymi ośrodkami minister
właściwy do spraw oświaty i wychowania udostępnia system teleinformatyczny
-- 1 of 6 --
2
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
oraz zapewnia jego funkcjonowanie, jak również jest administratorem danych
przetwarzanych w ww. systemie teleinformatycznym.
Ponadto, należy zauważyć, że w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych przebywają
nieletni z całego kraju. Zasady wskazania ośrodka reguluje rozporządzenie Ministra
Sprawiedliwości z dnia 27 grudnia 2022 r. w sprawie komisji do spraw kierowania
nieletnich do młodzieżowego ośrodka wychowawczego oraz trybu kierowania,
przenoszenia i zwalniania nieletnich z młodzieżowych ośrodków wychowawczych (Dz. U.
z 2023 r. poz. 139). Zgodnie z obowiązującymi przepisami, nieletniego kieruje się do
ośrodka położonego najbliżej jego miejsca zamieszkania albo pobytu, chyba,
że ze względów wychowawczych lub organizacyjnych jest to niemożliwe. Oznacza to,
że pierwszeństwo ma placówka położona najbliżej miejsca zamieszkania/pobytu
nieletniego, aby ułatwić rodzinie utrzymywanie kontaktu z dzieckiem, co jest ważne
w procesie wychowawczym i resocjalizacyjnym.
Wyjątki od cytowanej zasady dotyczą ogólnie w szczególności:
1. Względów wychowawczych, np. konieczność rozdzielenia ofiary i sprawcy przemocy,
specyficzne potrzeby dziecka – np. najbliższy ośrodek może nie posiadać odpowiednich
zasobów, aby zaspokoić indywidualne potrzeby nieletniego, np. wymagania dotyczące
terapii, edukacji czy specjalistycznej opieki. W takiej sytuacji nieletniego kieruje się do
placówki, która zapewni realizację jego potrzeb, nawet jeśli jest ona znacznie oddalona od
miejsca zamieszkania nieletniego.
2. Względów organizacyjnych, np. braku miejsc, specyfiki placówki – tylko dla chłopców
lub tylko dla dziewcząt; może się zdarzyć, że najbliższy ośrodek jest przepełniony,
co uniemożliwia przyjęcie kolejnego podopiecznego. W takiej sytuacji nieletni zostaje
skierowany do innej placówki, która posiada wolne miejsca, zawsze możliwie najbliższej
miejsca zamieszkania lub pobytu.
Często wyznaczenie ośrodka na terenie rejonu (województwa, gminy, powiatu), z którego
-- 2 of 6 --
3
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
pochodzi nieletni, nie jest możliwe, ponieważ na danym obszarze nie ma placówki lub nie
zapewnia ona edukacji na poziomie, na którym znajduje się nieletni oraz nie ma
charakteru odpowiadającego specjalnym potrzebom nieletniego, np. nie zapewnia
oddziaływań rewalidacyjnych.
W kontekście powyższego należy zauważyć, że nieletni pochodzący z powiatu siedleckiego
przebywają (i będą kierowani, jeśli będzie taka konieczność) do placówek w całej Polsce,
znajdujących się poza rejonem wspomnianego powiatu, a w placówkach znajdujących się
na terenie powiatu siedleckiego będą przebywali nieletni z innych powiatów
i województw.
Stanowisko Ministerstwa Edukacji Narodowej
Młodzieżowe ośrodki wychowawcze są placówkami o szczególnym charakterze,
są bowiem przeznaczone dla nieletnich, wobec których sąd orzekł o zastosowaniu środka
wychowawczego w postaci umieszczenia w młodzieżowym ośrodku wychowawczym.
Jest to grupa młodzieży wymagająca odpowiedniej opieki i wsparcia – proces kształcenia,
wychowania i opieki tej grupy młodzieży wymaga uwzględnienia często trudnej sytuacji
rodzinnej nieletnich, zaniedbań wychowawczych i zdrowotnych, opóźnień edukacyjnych
na skutek nierealizowania obowiązku szkolnego, uzależnień lub innych problemów
wynikających z demoralizacji nieletnich.
Resocjalizacja nieletnich jest procesem o dużym znaczeniu społecznym. Daje bowiem
nieletnim szansę na normalne dorosłe życie. Dzięki działaniom wychowawczym, pomocy
psychologiczno-pedagogicznej i terapiom oraz możliwości uzupełnienia poszczególnych
etapów edukacyjnych, które oferują młodzieżowe ośrodki wychowawcze, nieletni mogą
zdobyć odpowiednie wykształcenie (a nawet zawód), zmierzyć się ze swoimi problemami
czy trudnościami (psychologicznymi, uzależnień, w przypadku dziewcząt – ciąża i opieka
-- 3 of 6 --
4
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
nad dzieckiem, itp.) i wypracować metody radzenia sobie z nimi, umożliwiające
funkcjonowanie w społeczeństwie.
Na przestrzeni ostatnich lat nastąpił wzrost skierowań nieletnich do młodzieżowych
ośrodków wychowawczych na terenie całej Polski, tj. w roku szkolnym 2022/2023 wynosił
5 554, w roku szkolnym 2023/2024 wynosił 5 750, a w roku szkolnym 2024/2025 wynosił
6949.
W Ministerstwie Edukacji Narodowej prowadzone są prace nad założeniami do zmiany
systemu dotowania niesamorządowych jednostek systemu oświaty we współpracy
z przedstawicielami JST oraz Instytutu Badań Edukacyjnych. Wszystkie pozycje strony
samorządowej prezentowane podczas spotkań grupy roboczej są szczegółowo omawiane.
Zgodnie z założeniami w I kwartale 2026 r. projekt zostanie wpisany do wykazu prac
legislacyjnych Rady Ministrów (projekt ustawy o zmianie ustawy o finasowaniu zadań
oświatowych oraz innych ustaw).
Trzeba jednak podkreślić, że zgodnie z art. 36 ustawą z dnia 1 października 2024 r.
o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1572), minister
właściwy do spraw:
1) oświaty i wychowania - w zakresie potrzeb oświatowych,
2) środowiska - w zakresie potrzeb ekologicznych,
3) finansów publicznych - w zakresie pozostałych potrzeb finansowych
- w terminie do dnia 30 czerwca roku następującego po roku bazowym, ponownie oblicza
kwoty potrzeb finansowych jednostek samorządu terytorialnego za rok bazowy,
porównuje potrzeby finansowe, o których jednostki zostały poinformowane na podstawie
art. 39 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, z obliczonymi ponownie potrzebami finansowymi, i ustala
różnicę między tymi kwotami.
Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania oblicza kwoty potrzeb oświatowych
za rok bazowy z uwzględnieniem zmiany zakresu zadań oświatowych, w stosunku
-- 4 of 6 --
5
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
do zakresu zadań przyjętych do obliczenia potrzeb oświatowych, o których jednostki
samorządu terytorialnego zostały poinformowane na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 2 tej
ustawy, oraz środków z rezerwy na uzupełnienie dochodów jednostek samorządu
terytorialnego przekazanych w roku bazowym z tytułu wzrostu zadań oświatowych.
Ww. Ministrowie przekazują ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych,
w terminie do dnia 15 lipca roku następującego po roku bazowym, informację o ww.
różnicy i jeżeli kwota różnicy jest:
1) dodatnia - różnica między potrzebami finansowymi w roku budżetowym a tymi
potrzebami w roku poprzedzającym rok budżetowy, o której mowa w art. 31 ust. 1
tej ustawy, podlega zmniejszeniu o kwotę ustaloną w wyniku wyżej opisanego
porównania;
2) ujemna - różnica między potrzebami finansowymi w roku budżetowym a tymi
potrzebami w roku poprzedzającym rok budżetowy, o której mowa w art. 31 ust. 1
tej ustawy, podlega zwiększeniu o kwotę ustaloną w wyniku wyżej opisanego
porównania.
Jeżeli różnica, o której mowa wyżej, jest niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę
obowiązującego w styczniu roku bazowego, nie dokonuje się tych czynności.
Jednak zmiana wysokości potrzeb oświatowych po zakończeniu roku budżetowego
nie zmienia wysokości kwoty dotacji, o których mowa w art. 15-21, art. 25, art. 26, art. 28-
31a i art. 32 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych.
Ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego wprowadziła mechanizm
wsparcia JST w sytuacji wzrostu zadań oświatowych. Od roku 2025, jednostki samorządu
terytorialnego mogą korzystać z rezerwy na uzupełnienie dochodów JST. Środki rezerwy
mogą być przeznaczone dla JST realizujących zadania bieżące lub inwestycyjne m.in.
w obszarze oświaty. „Kryteria podziału rezerwy na uzupełnienie dochodów jednostek
samorządu terytorialnego w obszarze oświaty na rok 2025” w dniu 9 czerwca 2025 r.
-- 5 of 6 --
6
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
zostały opublikowane na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji Narodowej
w zakładce finansowanie edukacji – subwencja ogólna dla JST.
W przypadku wzrostu zadań w ciągu roku budżetowego, na przykład w związku
ze wzrostem liczby wychowanków MOW, możliwe było uzyskanie wsparcia finansowego
w ramach kryterium I. pn. „Dofinansowanie wzrostu zakresu zadań oświatowych
w stosunku do zakresu zadań przyjętego do obliczenia potrzeb oświatowych na rok 2025”.
Powiat siedlecki otrzymał w ramach tego kryterium kwotę 375.926 zł.
Podział środków z rezerwy na uzupełnienie dochodów jednostek samorządu
terytorialnego, zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach
jednostek samorządu terytorialnego, następuje najpóźniej do dnia 30 listopada roku
budżetowego. Środki z ww. rezerwy na 2025 rok zostały już w całości rozdysponowane.
Dysponentem ww. środków jest minister właściwy do spraw finansów publicznych.
Łączę wyrazy szacunku
Maria Ejchart
Podsekretarz Stanu
Podsekretarz Stanu Maria Ejchart
/podpisano elektronicznie/
-- 6 of 6 --