Interpelacja w sprawie podjęcia prac legislacyjnych nad projektem rozporządzenia Ministra Zdrowia nr 1028 w sprawie dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia wydzielanych przez materiały budowlane, urządzenia i elementy wyposażenia w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi, z uwzględnieniem zagrożeń grzybem i pleśnią oraz ich kancerogennego, cytotoksycznego i neurotoksycznego wpływu
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 13523
do ministra zdrowia
w sprawie podjęcia prac legislacyjnych nad projektem rozporządzenia Ministra Zdrowia nr 1028 w sprawie dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia wydzielanych przez materiały budowlane, urządzenia i elementy wyposażenia w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi, z uwzględnieniem zagrożeń grzybem i pleśnią oraz ich kancerogennego, cytotoksycznego i neurotoksycznego wpływu
Zgłaszający: Maciej Konieczny
Data wpływu: 10-11-2025
Szanowna Pani Minister,
zwracam się się z pytaniem o aktualny i planowany stan prac legislacyjnych nad projektem rozporządzenia Ministra Zdrowia nr 1028 (dalej: projekt MZ 1028), który od 2020 r. pozostaje w stanie zawieszenia, mimo wielokrotnych apeli rzecznika praw obywatelskich (RPO) oraz alarmujących danych wskazujących na pilną potrzebę ochrony zdrowia publicznego przed szkodliwymi emisjami substancji chemicznych oraz zagrożeniami biologicznymi, takimi jak grzyb i pleśń. Grzyby pleśniowe wywołują zarówno ciężkie infekcje płuc, jak również mogą mieć kancerogenny, cytotoksyczny i neurotoksyczny wpływ na organizm człowieka. Kontakt z zarodnikami pleśni skutkuje pojawieniem się u narażonych osób reakcji alergicznych, obniżeniem odporności organizmu i występowaniem toksycznego zespołu określanego mianem „zespołu chorego budynku“ (SBS). Przełamanie legislacyjnego impasu spowoduje realizację konstytucyjnych obowiązków państwa w zakresie ochrony życia i zdrowia obywateli (art. 38 i 68 Konstytucji RP).
Uzasadnienie potrzeby podjęcia prac legislacyjnych w ww. kwestii:
Kontekst legislacyjny i historyczny projektu MZ 1028
Projekt MZ 1028, zgłoszony 8 października 2020 r. w ramach wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów (kadencja IX, 2019–2023), ma na celu ustalenie maksymalnych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia, takich jak lotne związki organiczne (VOC), formaldehyd oraz inne emisje chemiczne wydzielane przez materiały budowlane, urządzenia i elementy wyposażenia w pomieszczeniach mieszkalnych, biurowych i użyteczności publicznej. Projekt opiera się m.in. na art. 11 ust. 1 ustawy – Prawo budowlane. Pomimo konsultacji publicznych z 28 listopada 2020 r. projekt nie został sfinalizowany, co potwierdza brak aktualizacji na platformie Rządowego Centrum Legislacji (https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12339600/katalog/12731109#12731109). Opóźnienia te uniemożliwiają wprowadzenie standardów chroniących zdrowie i zdrowie obywateli.
Interwencje rzecznika praw obywatelskich i luki w prawie
Jak wskazano w piśmie RPO (https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-stezenie-substancji-chemicznych-odpowiedz-mz), brak powszechnie obowiązujących regulacji dotyczących emisji chemicznych oraz zagrożeń biologicznych, takich jak grzyb i pleśń, narusza konstytucyjne prawa do życia (art. 38) i ochrony zdrowia (art. 68). Przepisy z 1996 r. (zarządzenie ministra zdrowia i opieki społecznej) nie mają mocy prawnej, co pozbawia Państwową Inspekcję Sanitarną (sanepid) narzędzi do reagowania na skargi dotyczące szkodliwych emisji chemicznych i pleśni. Odpowiedź poprzedniego wiceministra zdrowia bagatelizowała problem, ignorując praktyczne trudności w egzekwowaniu ochrony zdrowia. Projekt MZ 1028 niweluje te luki, wprowadzając obowiązek monitoringu emisji chemicznych, jednak powinien zostać rozszerzony o regulacje dotyczące zagrożeń biologicznych, takich jak grzyb i pleśń, ze szczególnym uwzględnieniem ich kancerogennego wpływu.
Alarmujące dane o stanie budynków w Polsce
Artykuł na portalu Money.pl (https://www.money.pl/gospodarka/polacy-mieszkaja-w-chorych-budynkach-dane-porazaja-7099566063909504a.html, październik 2024 wskazuje, że 60% Polaków mieszka w budynkach dotkniętych „syndromem chorego budynku“ (SBS), spowodowanym emisjami toksycznych substancji, takich jak formaldehyd i VOC, oraz obecnością grzyba i pleśni wynikających z wilgotności i nieodpowiedniej wentylacji. Objawy SBS, w tym alergie, astma, bóle głowy i zmęczenie, szczególnie dotykają dzieci i seniorów. Artykuł podkreśla, że brak regulacji uniemożliwia sanepidowi skuteczne działania w odpowiedzi na skargi mieszkańców. Badanie naukowe opublikowane w „Medycynie Ogólnej i Naukach o Zdrowiu“ (https://journals.indexcopernicus.com/api/file/viewByFileId/295104, 2018) potwierdza, że w 30–40% pomieszczeń biurowych i mieszkalnych w Polsce stężenia VOC przekraczają bezpieczne poziomy, co zwiększa ryzyko chorób układu oddechowego i alergii. Dodatkowo badanie wskazuje na zagrożenia biologiczne – grzyb i pleśń, które rozwijają się w wilgotnych pomieszczeniach, uwalniają mykotoksyny i alergeny, powodując poważne konsekwencje zdrowotne, w tym kancerogenne.
Zagrożenia grzybem i pleśnią oraz ich kancerogenny, cytotoksyczny i neurotoksyczny wpływ
Grzyby pleśniowe, takie jak aspergillus czy penicillium, stanowią jedno z najpoważniejszych zagrożeń zdrowotnych w budynkach, szczególnie w wilgotnych i słabo wentylowanych pomieszczeniach. Grzyby pleśniowe wywołują zarówno ciężkie infekcje płuc, jak również mogą mieć kancerogenny, cytotoksyczny i neurotoksyczny wpływ na organizm człowieka. Kontakt z zarodnikami pleśni skutkuje pojawieniem się u narażonych osób reakcji alergicznych, obniżeniem odporności organizmu i występowaniem toksycznego zespołu określanego mianem „zespołu chorego budynku“ (SBS). Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) ekspozycja na pleśń zwiększa ryzyko chorób układu oddechowego o 30–50%, w tym astmy, zapalenia zatok i alergicznego zapalenia pęcherzyków płucnych. Mykotoksyny produkowane przez pleśnie mają udokumentowany wpływ na rozwój nowotworów, w szczególności raka wątroby i płuc, ze względu na ich właściwości kancerogenne. Dodatkowo ich działanie cytotoksyczne uszkadza komórki organizmu, a neurotoksyczne może prowadzić do zaburzeń neurologicznych, takich jak problemy z koncentracją czy pamięcią. Dzieci, osoby starsze i osoby z osłabionym układem odpornościowym są szczególnie narażone na te skutki. Artykuł Money.pl (2024) wskazuje, że problem pleśni dotyczy zarówno starszych budynków, jak i nowych inwestycji, gdzie nieodpowiednie materiały budowlane i brak wentylacji sprzyjają rozwojowi grzybów. Projekt MZ 1028 powinien zostać rozszerzony o normy dotyczące kontroli wilgotności i obecności grzybów, aby kompleksowo chronić zdrowie mieszkańców przed zagrożeniami chemicznymi i biologicznymi, ze szczególnym uwzględnieniem kancerogennego działania mykotoksyn.
Aktualny kontekst polityczny i zdrowotny (2025 r.)
Wzrost świadomości zagrożeń chemicznych i biologicznych w 2025 r., potwierdzony raportami GUS i WHO, oraz dane z Money.pl (2024) wskazują, że problem SBS i pleśni dotyczy milionów Polaków. Pandemia COVID-19 uwypukliła znaczenie jakości powietrza wewnątrz budynków, a zagrożenie nowotworami związanymi z mykotoksynami dodatkowo podkreśla pilność działań. Projekt MZ 1028 uzupełnia inne regulacje, np. rozporządzenie Ministra Zdrowia z 26 lipca 2024 r. w sprawie substancji rakotwórczych w pracy (Dz. U. 2024 poz. 1126), rozszerzając ochronę na przestrzenie cywilne.
Korzyści z wdrożenia projektu MZ 1028
Finalizacja prac legislacyjnych przyniesie:
- Wzmocnienie narzędzi sanepidu: Możliwość nakładania kar i monitoringu emisji chemicznych oraz zagrożeń biologicznych (grzyb, pleśń) w budynkach mieszkalnych i użyteczności publicznej.
- Ochronę grup wrażliwych: Zmniejszenie ryzyka zdrowotnego, w tym chorób nowotworowych wywołanych mykotoksynami, dzieci, seniorów i osób z chorobami przewlekłymi (Money.pl, 2024).
- Innowacje ekologiczne: Stymulacja rynku materiałów budowlanych o niskiej emisji i odpornych na wilgoć.
- Zgodność z konstytucją: Wypełnienie obowiązków ochrony zdrowia i życia wynikających z art. 38 i 68 Konstytucji RP.
W świetle powyższych faktów zwracam się z wnioskiem o informacje:
1. Jaki jest aktualny stan prac legislacyjnych nad projektem rozporządzenia Ministra Zdrowia nr 1028 (dalej: projekt MZ 1028)?
2. Jaki jest planowany stan prac legislacyjnych nad projektem MZ 1028?
Z wyrazami szacunku
Maciej Konieczny
Podsekretarz stanu Katarzyna Kęcka
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7143 znakówadres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPŚ.050.67.2025.MB
Warszawa, 05 grudnia 2025
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 13523 Pana Posła Macieja Koniecznego w sprawie
podjęcia prac legislacyjnych nad projektem rozporządzenia Ministra Zdrowia nr 1028
w sprawie dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia
wydzielanych przez materiały budowlane, urządzenia i elementy wyposażenia w
pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi, z uwzględnieniem zagrożeń grzybem i
pleśnią oraz ich kancerogennego, cytotoksycznego i neurotoksycznego wpływu,
Ministerstwo Zdrowia, po zasięgnięciu opinii Głównego Inspektora Sanitarnego uprzejmie
prosi o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
Na wstępie należy wskazać, iż wydanie rozporządzenia przez Ministra Zdrowia
w sprawie
dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia wydzielanych przez
materiały budowlane, urządzenia i elementy wyposażenia w pomieszczeniach
przeznaczonych na pobyt ludzi, pozostaje w sprzeczności z ideą wspólnego rynku i
obowiązującymi zharmonizowanymi aktami unijnymi, tj. rozporządzeniem Parlamentu
Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiającym
zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylającym
dyrektywę Rady 89/106/EWG (dalej: „rozporządzenie nr 305/2011”).
Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 305/2011 producent sporządza
deklarację właściwości użytkowych przy wprowadzeniu do obrotu wyrobu budowlanego,
który objęty jest normą zharmonizowaną lub w odniesieniu do którego wydano europejską
ocenę techniczną. Kopię deklaracji właściwości użytkowych należy dodatkowo dołączyć do
każdego wyrobu wprowadzanego do obrotu. Ponadto, art. 6 ust. 5 rozporządzenia nr
305/2011 stanowi, że informacje, o których mowa w art. 31 lub w art. 33 rozporządzenia
(WE) nr 1907/2006 (rozporządzenie REACH), są udzielane wraz z deklaracją właściwości
użytkowych.
W kwestii bezpieczeństwa zdrowotnego ludzi natomiast należy wskazać, że zgodnie
z załącznikiem I rozporządzenia nr 305/2011 obiekty budowlane muszą być
zaprojektowane i wykonane w taki sposób, aby podczas ich budowy, użytkowania
i rozbiórki nie stanowiły w ciągu ich całego cyklu życia zagrożenia dla higieny ani zdrowia
czy bezpieczeństwa pracowników, osób je zajmujących lub sąsiadów, nie wywierały w ciągu
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
ich całego cyklu życia nadmiernego wpływu na jakość środowiska ani na klimat,
w szczególności w wyniku:
a) wydzielania toksycznych gazów;
b) emisji niebezpiecznych substancji, lotnych związków organicznych, gazów
cieplarnianych
c) lub niebezpiecznych cząstek do powietrza wewnątrz i na zewnątrz obiektu
budowlanego;
d) emisji niebezpiecznego promieniowania;
e) uwalniania niebezpiecznych substancji do wody gruntowej, wód morskich, wód
f) powierzchniowych lub gleby;
g) uwalniania do wody pitnej niebezpiecznych substancji lub substancji, które w inny
sposób
h) negatywnie wpływają na wodę pitną;
i) niewłaściwego odprowadzania ścieków, emisji gazów spalinowych lub
niewłaściwego
j) usuwania odpadów stałych i płynnych;
k) wilgoci w częściach obiektów budowlanych lub na powierzchniach w obrębie tych
l) obiektów.
W powyższym zakresie opracowano normy i zharmonizowane specyfikacje techniczne,
które muszą spełniać wyroby budowlane dopuszczone do obrotu, co potwierdza deklaracja
właściwości użytkowych wyrobu budowlanego, którą sporządza jego producent.
Należy również wskazać, że w przedstawionym zakresie obowiązują także wymagania
określone rozporządzeniem (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18
grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń
w zakresie chemikaliów (REACH) i utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów,
zmieniające dyrektywę 1999/45/WE oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr
793/93 i rozporządzenie Komisji (WE) nr 1488/94, jak również dyrektywę Rady
76/769/EWG i dyrektywy Komisji 91/155/EWG, 93/67/EWG, 93/105/WE i 2000/21/WE
(dalej: „rozporządzenie REACH”).
Zgodnie z art. 31 rozporządzenia REACH wyroby, które same stanowią substancje lub
mieszaniny na podstawie rozporządzenia REACH i należą do określonego podzbioru
substancji, które prawdopodobnie powodują niekorzystne skutki dla zdrowia ludzkiego
i środowiska, należy dostarczać wszelkim podmiotom na dalszych etapach łańcucha
dostaw, z wyjątkiem dostawców dla ogółu społeczeństwa i samych konsumentów, wraz
z kartą charakterystyki. Dodatki do rozporządzenia REACH określają substancje
rakotwórcze, mutagenne, a także negatywnie wpływające na rozrodczość. Tym samym, akt
wykonawczy wydany na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 11 ust. 1
ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane tj. rozporządzenie w sprawie
dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia wydzielanych przez
materiały budowlane, urządzenia i elementy wyposażenia w pomieszczeniach
przeznaczonych na pobyt ludzi dublowałby w sposób nieuprawniony powyższe,
obowiązujące bezpośrednio, regulacje unijne. Ponadto, należy podkreślić, że oprócz
prawodawstwa unijnego, przepisy krajowe regulują już przedmiotową kwestię.
W tym miejscu należy przywołać:
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
ustawę z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych1, która odwołuje się do
ww. rozporządzenia nr 305/2011 w zakresie bezpieczeństwa zdrowotnego ludzi;
rozporządzenie Ministra Rozwoju z dnia 8 sierpnia 2016 r. w sprawie ograniczenia
emisji lotnych związków organicznych zawartych w niektórych farbach i lakierach
przeznaczonych do malowania budynków i ich elementów wykończeniowych,
wyposażeniowych oraz związanych z budynkami i tymi elementami konstrukcji
oraz w mieszaninach do odnawiania pojazdów2;
rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2020 r. w sprawie materiałów
budowlanych, w przypadku których oznacza się stężenie promieniotwórcze
izotopów promieniotwórczych potasu K-40, radu Ra-226 i toru Th-232, wymagań
dotyczących dokonywania tych oznaczeń oraz wartości wskaźnika stężenia
promieniotwórczego, o której przekroczeniu informuje się właściwe organy3;
ustawę z dnia 12 grudnia 2003 r. o ogólnym bezpieczeństwie produktów4.
Mając powyższe na uwadze uprzejmie informuję, iż zarówno w Ministerstwie Zdrowia,
jak i w Głównym Inspektoracie Sanitarnym nie są prowadzone prace nad projektem
rozporządzenia Ministra Zdrowia nr 1028
w sprawie dopuszczalnych stężeń i
natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia wydzielanych przez materiały
budowlane, urządzenia i elementy wyposażenia w pomieszczeniach
przeznaczonych na pobyt ludzi.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Katarzyna Kęcka
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
1 Dz. U. z 2021 r. poz. 1213
2 Dz. U. z 2016 r. poz. 1353
3 Dz. U. z 2021 r. poz. 33
4 Dz. U. z 2021 r. poz. 222
-- 3 of 3 --