Interpelacja w sprawie wpływu umowy handlowej Unii Europejskiej z krajami Mercosur oraz liberalizacji importu produktów rolnych z Ukrainy na bezpieczeństwo żywnościowe Polski
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 13412
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie wpływu umowy handlowej Unii Europejskiej z krajami Mercosur oraz liberalizacji importu produktów rolnych z Ukrainy na bezpieczeństwo żywnościowe Polski
Zgłaszający: Barbara Bartuś
Data wpływu: 05-11-2025
Rolnictwo stanowi fundament bezpieczeństwa państwa – zarówno gospodarczego, jak i społecznego. W czasie kryzysów, takich jak pandemia COVID-19 czy agresja Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, krajowa produkcja rolna zapewniła stabilność dostaw żywności. Utrzymanie własnych zdolności produkcyjnych w rolnictwie jest zatem kluczowym warunkiem niezależności i bezpieczeństwa kraju.
W tym kontekście pojawiają się uzasadnione obawy co do skutków zawarcia umowy handlowej UE–Mercosur (obejmującej m.in. Argentynę, Brazylię, Paragwaj i Urugwaj) oraz przedłużenia liberalnych zasad handlu z Ukrainą. Zastrzeżenia budzą przede wszystkim różnice w standardach sanitarnych, fitosanitarnych i środowiskowych, które w krajach spoza UE odbiegają od restrykcyjnych norm obowiązujących w Polsce.
Napływ tańszych produktów rolnych, wytwarzanych przy użyciu metod niedopuszczalnych w Unii (np. GMO, stosowanie środków ochrony roślin zakazanych w UE, słabsze normy dobrostanu zwierząt), może prowadzić do utraty konkurencyjności przez polskich producentów, a w dłuższej perspektywie – do ograniczenia krajowej produkcji rolnej i zagrożenia bezpieczeństwa żywnościowego.
Umowa UE–Mercosur przewiduje stopniowe wprowadzenie na rynek unijny m.in.:
180 tys. ton mięsa drobiowego,
99 tys. ton mięsa wołowego (stawka celna 7,5%),
180 tys. ton cukru do rafinacji,
450 tys. ton etanolu dla przemysłu chemicznego oraz dodatkowe 200 tys. ton w niższej stawce celnej,
3,4 mln ton kukurydzy,
8,2 mln hektolitrów biopaliw.
Choć Komisja Europejska ocenia te wolumeny jako nieznaczne (ok. 1-1,5% konsumpcji w UE), ich wpływ na konkurencyjność polskiego rolnictwa może być znaczący, zwłaszcza w sektorach drobiarskim, wołowym i cukrowniczym – w których Polska jest ważnym eksporterem w ramach Unii.
Zgodnie z danymi:
Polska jest trzecim eksporterem drobiu na świecie, a 70% eksportu trafia do krajów UE;
80% polskiego eksportu wołowiny kierowane jest na rynek unijny;
Polska eksportuje również duże ilości zbóż i cukru, głównie do Niemiec, Niderlandów, Francji, Włoch i Węgier.
Pojawia się zatem pytanie, czy polscy rolnicy będą w stanie utrzymać swoje rynki zbytu, gdy na rynek UE trafią tańsze produkty z Mercosur.
Co prawda umowa zawiera tzw. klauzule ochronne, pozwalające na czasowe wstrzymanie liberalizacji w przypadku nadmiernego importu, jednak zapisy te są niewystarczająco dostosowane do specyfiki sektora rolnego i mogą być trudne do uruchomienia w praktyce.
Dodatkowe wątpliwości budzi kwestia wiarygodności certyfikatów pochodzenia i jakości produktów spoza UE. W przeszłości zdarzały się przypadki importu żywności z regionów skażonych lub niekontrolowanych, co potwierdza konieczność zachowania szczególnej ostrożności.
Nie mniej istotna jest kwestia liberalizacji handlu z Ukrainą. 29 października 2025 roku weszła w życie nowa umowa handlowa między UE a Ukrainą, znacząco zwiększająca limity importowe produktów rolnych. Nowe kontyngenty obejmują m.in. wzrost wwozu:
miodu o 483% (do 35 tys. ton),
cukru o 400% (do 100 tys. ton),
jaj o 200% (do 18 tys. ton),
mięsa drobiowego o 30% (do 120 tys. ton),
pszenicy o 30% (do 1,3 mln ton),
kukurydzy o 53% (do 1 mln ton).
Ukraińscy producenci nadal nie są zobowiązani do spełniania pełnych unijnych norm środowiskowych i produkcyjnych, a także nie ponoszą kosztów wynikających z systemu ETS, co czyni ich produkty znacznie tańszymi. Nowe kwoty wwozowe obowiązują z mocą wsteczną od 1 stycznia 2025 roku, co w praktyce oznacza możliwość natychmiastowego zwiększenia eksportu na rynek unijny – w szczególności do Polski.
Pomimo licznych ostrzeżeń ze strony organizacji rolniczych i ekspertów, rząd RP poparł tę umowę w Radzie UE, nie przedstawiając opinii publicznej analizy ryzyka ani planu osłonowego dla polskiego rolnictwa. W efekcie polscy rolnicy obawiają się spadku cen, utraty rentowności oraz bankructw gospodarstw rodzinnych.
Mając na względzie strategiczne znaczenie rolnictwa dla bezpieczeństwa państwa, konieczne jest, aby wszelkie decyzje dotyczące liberalizacji handlu artykułami rolnymi były podejmowane z pełnym poszanowaniem interesu narodowego i zasad bezpieczeństwa żywnościowego.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy rząd Rzeczypospolitej Polskiej uczestniczył w negocjacjach umowy UE-Mercosur w sposób zapewniający ochronę interesów polskiego rolnictwa i bezpieczeństwa żywnościowego? Jakie zapisy umowy gwarantują takie zabezpieczenia?
Jakie ilości lub wartości towarów rolnych przewidziano do importu w ramach umowy z Mercosur, w szczególności w odniesieniu do mięsa, drobiu, cukru, zbóż i nasion oleistych, oraz jakie skutki gospodarcze mogą one przynieść dla polskiego sektora rolnego?
Czy przewidziano skuteczne mechanizmy weryfikacji jakości i zgodności z unijnymi normami sanitarnymi, fitosanitarnymi i środowiskowymi produktów z Mercosur? W jaki sposób będzie kontrolowane ich pochodzenie?
Czy przeprowadzono analizy wpływu liberalizacji handlu produktami rolnymi z Ukrainą na rynek krajowy, w tym na ceny skupu, rentowność gospodarstw i ciągłość produkcji żywności? Jakie są wyniki tych analiz?
Jakie gwarancje jakości, bezpieczeństwa i transparentności certyfikacji uzyskano od strony ukraińskiej? Czy planowane są mechanizmy ochronne, takie jak kontyngenty, limity lub systemy kontroli?
Jakie działania planuje rząd, aby zapewnić zdolność Polski do samodzielnego zabezpieczenia potrzeb żywnościowych w sytuacjach kryzysowych? Czy istnieje narodowa strategia bezpieczeństwa żywnościowego?
Czy przewiduje się wsparcie dla rolników i przedsiębiorstw przetwórstwa rolno-spożywczego dotkniętych skutkami zwiększonego importu? Jakie instrumenty pomocowe i osłonowe są planowane?
Czy rząd RP zamierza wystąpić na forum UE o wprowadzenie mechanizmów zabezpieczających („safeguard measures”) w przypadku zagrożenia rynku krajowego lub obniżenia standardów bezpieczeństwa żywnościowego?
Z jakich powodów rząd poparł w Radzie UE nową umowę handlową z Ukrainą, mimo że – według opinii izb rolniczych – stanowi ona poważne zagrożenie dla polskiego rolnictwa?
Czy przed wydaniem tej decyzji dokonano oceny skutków zwiększonych kontyngentów na krajowy rynek rolny i dochody producentów?
Jakie konkretne działania osłonowe planuje rząd, by zapobiec destabilizacji rynku żywności i spadkowi cen produktów rolnych w Polsce?
Jakie stanowisko planuje przyjąć rząd wobec postulatu, by produkty spożywcze z Ukrainy były objęte tymi samymi standardami jakości, sanitarnymi i ekologicznymi, jakie obowiązują rolników w krajach UE?
Sekretarz stanu Jacek Czerniak
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 9 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (8)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (30)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
42661 znakówul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Warszawa, 03 grudnia 2025 r.
Znak sprawy: DWM.ww.058.13.2025
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 13412
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję poniżej odpowiedź na interpelację nr 13412 posłanki na Sejm RP Barbary
Bartuś z 13 listopada 2025 r. Informuję, że odpowiedź powstała w porozumieniu z
Ministerstwem Rozwoju i Technologii.
Ad. 1: „Czy Rząd Rzeczypospolitej Polskiej uczestniczył w negocjacjach umowy UE-Mercosur
w sposób zapewniający ochronę interesów polskiego rolnictwa i bezpieczeństwa
żywnościowego? Jakie zapisy umowy gwarantują takie zabezpieczenia?”
Informuję, że zgodnie z prawem traktatowym UE wspólna polityka handlowa, a więc
także negocjowanie umów handlowych, należy do wyłącznych kompetencji UE przy
wiodącej roli Komisji Europejskiej (KE). Oczywiście KE konsultuje się w tych sprawach z
państwami członkowskimi UE np. na forum Komitetu do Spraw Polityki Handlowej,
niemniej jednak to KE prowadzi te negocjacje. Uwzględniając powyższe uwarunkowania
w okresie, w którym trwały negocjacje umowy UE-Mercosur, Polska podkreślała
konieczność uwzględnienia w umowie wrażliwości unijnego, w tym polskiego, sektora
rolnego. Postulowaliśmy m.in. wyłączenie towarów najbardziej wrażliwych z liberalizacji
importu, a przynajmniej jej ograniczenie kontyngentami taryfowymi; zawarcie w umowie
skutecznych mechanizmów ochronnych, dostosowanych do specyfiki sektora rolnego,
umożliwiających wycofanie preferencji taryfowych w przypadku szkód i zagrożeń dla
-- 1 of 17 --
Strona 2 z 17
unijnej produkcji1; zapewnienie równych warunków konkurencji poprzez dostosowanie
wymogów produkcji odnoszących się do importu do wymogów obowiązujących
unijnych producentów.
Należy zwrócić uwagę, że postulaty Polski mające na celu ochronę interesów sektora
rolnego zostały częściowo uwzględnione. Import najbardziej wrażliwych towarów takich
jak mięso drobiowe czy mięso wołowe nie został w pełni zliberalizowany, a ich
preferencyjny import został ograniczony do poziomu kontyngentów taryfowych (import
poza kontyngentami będzie podlegał stawkom celnym UE tak jak obecnie). Kontyngenty
te będą wzrastać do wielkości docelowych stopniowo w okresie kilku lat, a nie
natychmiast w momencie wejścia w życie umowy. Część produktów - np. pszenica (z
wyłączeniem nasion do siewu), cukier biały rafinowany– zostały wyłączone z
liberalizacji. Strony umowy zostały zobowiązane do efektywnego wdrażania
Porozumienia Paryskiego w sprawie zmian klimatu, które jest integralnym elementem
umowy. W razie nieprzestrzegania przez kraje Mercosur Porozumienia Paryskiego UE
może zawiesić preferencje przyznane na mocy umowy. Ponadto umowa nie modyfikuje
zasady, że import z krajów Mercosur musi spełniać unijne wymogi bezpieczeństwa
żywności (lub równoważne). Będą nadal obowiązywać procedury kontroli granicznej
weterynaryjnej, fitosanitarnej, jakości handlowej. Umowa zawiera także postanowienia
w sprawie bilateralnej klauzuli ochronnej, które pozwalają na czasowe wycofanie
preferencji taryfowych w razie nadmiernego importu powodującego szkody dla
producentów. Niemniej jednak związane z tym wymogi proceduralne i dotyczące
udowodnienia szkody sprawiają, że zastosowanie tego mechanizmu w odniesieniu do
produktów rolnych może być trudne. W odpowiedzi na zastrzeżenia zgłaszane w tym
zakresie m.in. przez Polskę i Francję KE przedstawiła 8 października 2025 r. projekt
unijnego aktu prawnego (w formie rozporządzenia Rady i Parlamentu Europejskiego),
który zobowiązuje KE do dodatkowego monitorowania importu z Mercosur oraz który
ma częściowo uprościć podejmowanie wobec importu rolnego z Mercosur działań w
scenariuszu, gdyby import powodował szkodę dla producentów w UE. Jest to krok w
dobrą stronę, jednak w naszej ocenie niewystarczający. Projektowane rozporządzenie
nie zmienia bowiem zawartych w umowie UE-Mercosur kryteriów niezbędnych dla
wykazania szkody. Nadal więc niezbędne będzie wykazanie szkody dla co najmniej 25%
1 Postulat uwzględnienia w umowie UE-Mercosur skutecznej klauzuli ochronnej, dostosowanej do specyfiki sektora
rolnego, był stale podnoszony przez Polskę w okresie, gdy trwały negocjacje. W 2017 r. na nasz wniosek wspólne
pisemne stanowisko w tej sprawie było przekazane na forum UE razem z Bułgarią, Francją, Grecją, Węgrami i
Rumunią. W obecnie trwającej dyskusji również podnosimy ten postulat.
-- 2 of 17 --
Strona 3 z 17
całkowitej unijnej produkcji danych towarów oraz przedstawienie danych dotyczących
m.in. poziomu sprzedaży, zapasów, wykorzystania mocy produkcyjnych, zysków, strat,
zatrudnienia za okres ostatnich trzech lat. Ze względu m.in. na rozdrobnienie produkcji
rolnej, jej sezonowość, rodzinny charakter gospodarstw rolnych, ww. kryteria wykazania
szkody nie są dostosowane do specyfiki sektora rolnego.
Stanowisko Rządu RP wobec umowy UE-Mercosur pozostaje niezmienne. Sprzeciwiamy
się jej podpisaniu i zawarciu z uwagi na obawy o negatywne konsekwencje dla sektora
rolnego. Pozostajemy również przeciwni proponowanemu przez KE podziałowi umowy
na dwa instrumenty, z których jeden z nich miałby wejść w życie na zasadzie
przejściowej. Jest to oficjalne stanowisko przyjęte przez Komitet do Spraw Europejskich
16 października 2025 r. i przekazane do zaopiniowania przez właściwe komisje Sejmu i
Senatu. Niezależnie od naszego ww. sprzeciwu warto pamiętać, że umowa UE-Mercosur
zawiera pewne mechanizmy ochronne, o których wspomniałem wyżej. Choć nie są one
idealne i nie zmieniają naszej oceny umowy to ograniczają ryzyko wystąpienia
najbardziej negatywnych scenariuszy.
Ad. 2: „Jakie ilości lub wartości towarów rolnych przewidziano do importu w ramach umowy
z Mercosur, w szczególności w odniesieniu do mięsa, drobiu, cukru, zbóż i nasion oleistych,
oraz jakie skutki gospodarcze mogą one przynieść dla polskiego sektora rolnego?”
W załączeniu przekazuję wykaz kontyngentów taryfowych przewidzianych w umowie
UE-Mercosur (załącznik nr 1). Zwracam uwagę na stopniowy wzrost wielkości
kontyngentów do wielkości docelowych rozłożony na kilka lat. Informacje dotyczące
liberalizacji w imporcie do UE produktów rolno-spożywczych z Mercosur nieobjętych
kontyngentami są zawarte w harmonogramie liberalizacji (załącznik nr 2).
Jeśli chodzi o wskazane w pytaniu sektory - umowa przewiduje przyznanie krajom
Mercosur bezcłowych kontyngentów na mięso drobiowe w docelowej wysokości 180
tys. ton oraz kontyngentów taryfowych na mięso wołowe o obniżonej stawce celnej
7,5% w docelowej wysokości 99 tys. ton. Na tych kontyngentach koncentrują się nasze
zastrzeżenia – obawiamy się, że mogą one skutkować zwiększonym przywozem do UE i
w konsekwencji doprowadzą do skutków pośrednich dla Polski w postaci wypierania
naszego eksportu w tym asortymencie z rynku UE. Ryzyko takie może być jeszcze
większe, gdyby import z Mercosur koncentrował się w segmencie mięsa wysokiej
jakości (piersi kurczaka, steki wołowe). Ze względu na odległość oraz mało rozwinięte
dotychczasowe relacje handlowe Polski z Mercosur (co potwierdzają stosunkowo niskie
obroty handlowe) ryzyko znaczącego wzrostu importu bezpośrednio do Polski wydaje
-- 3 of 17 --
Strona 4 z 17
się niewielkie. W odniesieniu do kontyngentu taryfowego na mięso wieprzowe
(docelowa wysokość 25 tys. ton) – obecnie, z uwagi na unijne zasady związane z
bezpieczeństwem żywności, mięso wieprzowe z krajów Mercosur nie jest dopuszczone
a rynek UE, a więc koncesje w tym zakresie nie mają obecnie praktycznego znaczenia.
W sektorze cukru - jak wskazano w odpowiedzi na pytanie nr 1 cukier biały rafinowany
został wyłączony z liberalizacji. Liberalizacja przewidziana umową dotyczy tylko
surowego cukru trzcinowego do rafinacji i obejmuje przyznanie nowego bezcłowego
kontyngentu taryfowego w wysokości 10 tys. ton w imporcie z Paragwaju. Ponadto
bezcłowa kwota dla Brazylii ma być wydzielona z już obecnie przyznanego i
otwieranego co roku kontyngentu taryfowego o obniżonej stawce celnej dla tego kraju,
a więc nie będzie to nowa kwota dostępu do rynku UE.
Jeśli chodzi o sektor zbóż – jak wskazałem wyżej pszenica (z wyłączeniem nasion do
siewu jest wyłączona z liberalizacji). Stawka celna UE w imporcie kukurydzy ze
wszystkich krajów świata (poza Rosją i Białorusią) wynosi obecnie 0%, więc w tym
przypadku umowa nie zmieni warunków handlu. Niemniej, zwracam uwagę, że w
przypadku kukurydzy kontyngent przewidziany w umowie UE-Mercosur wynosi
docelowo 1 mln ton, a nie 3,4 mln ton jak wskazała Pani Poseł w treści interpelacji. W
przypadku żyta, jęczmienia i owsa umowa przewiduje stopniową redukcję stawki celnej
w kolejnych latach po wejściu w życie umowy aż do jej całkowitego zniesienia po 7
latach (w przypadku ziaren owsa do siewu po 10 latach). Zboża nie mają dużego udziału
w strukturze towarowej importu rolno-spożywczego UE z krajów Mercosur. Import
zbóż z Mercosur do UE zdominowany jest przez kukurydzę oraz ryż, które
reprezentowały odpowiednio 63% i 36% wartości zbóż przywiezionych z krajów
Mercosur w 2024 r. Wydaje się więc, że w sektorze zbóż umowa UE-Mercosur nie
powinna mieć znaczącego negatywnego wpływu. Jako niewielkie oceniamy
prawdopodobieństwo wzrostu przywozu soi i śruty sojowej na skutek umowy UE-
Mercosur, ponieważ już obecnie ten przywóz realizowany jest po zerowej stawce celnej,
nie tylko z Mercosur, ale również z innych kierunków (z wyłączeniem Rosji i Białorusi).
Polska jest dużym importerem netto, w szczególności z krajów Mercosur, śruty sojowej
wykorzystywanej do produkcji pasz. W celu zmniejszenia uzależnienia od tego importu
prowadzone są działania na rzecz odbudowy sektora uprawy i przetwórstwa roślin
wysokobiałkowych w Polsce (w 2025 r. powierzchnia uprawy soi w Polsce przekroczyła
100 tys. ha).
-- 4 of 17 --
Strona 5 z 17
Ad. 3: „Czy przewidziano skuteczne mechanizmy weryfikacji jakości i zgodności z unijnymi
normami sanitarnymi, fitosanitarnymi i środowiskowymi produktów z Mercosur? W jaki
sposób będzie kontrolowane ich pochodzenie?”
Tak jak wskazałem w odpowiedzi na pytanie nr 1 umowa UE-Mercosur nie modyfikuje
zasady, że produkty importowane z tego kierunku muszą spełniać unijne wymogi
bezpieczeństwa żywności (lub równoważne). W tym zakresie funkcjonuje system
kontroli urzędowych, pozwalający na weryfikację spełnienia tych wymagań. Działania
kontrolne realizowane są zarówno przez organy celne, jak i przez inne służby/inspekcje
graniczne, tj. Granicznego Lekarza Weterynarii (GLW), Granicznego Inspektora
Sanitarnego (GIS), Oddziały Graniczne Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Roślin i
Nasiennictwa, Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-
Spożywczych (WIJHARS). Każda z ww. służb ma określony zakres kompetencji i sposób
funkcjonowania, wynikający z obowiązujących przepisów. Towar niespełniający
unijnych standardów jakościowych i bezpieczeństwa żywności nie jest dopuszczany do
obrotu.
Szczegółowe informacje dotyczące kontroli, którym podlega i będzie podlegał import z
krajów Mercosur (oraz innych krajów trzecich, w tym Ukrainy) przekazuję w załączeniu
(załącznik nr 3).
Odnośnie do kontroli pochodzenia produktów importowanych z Mercosur – w
rozumieniu umowy towary pochodzące z Mercosur to:
a) produkty w całości uzyskane w Mercosur,
b) produkty uzyskane w Mercosur wyłącznie z materiałów pochodzących z Mercosur;
lub
c) produkty uzyskane w Mercosur, zawierające materiały niepochodzące z Mercosur,
pod warunkiem, że materiały te zostały odpowiednio przetworzone, czyli uzyskane
produkty spełniają warunki określone w załączniku 3-B do Umowy (reguły
pochodzenia).
Zatem, pochodzenie towarów z Mercosur będzie kontrolowane za pomocą dowodów
pochodzenia załączanych do zgłoszenia celnego. Zgodnie z umową - dowodem
pochodzenia uprawniającym do zastosowania preferencyjnej stawki celnej jest
oświadczenie o pochodzeniu sporządzane przez eksportera. Dodatkowo umowa
przewiduje współpracę administracyjną w zakresie weryfikacji dowodów pochodzenia,
która obejmuje sprawdzanie autentyczności oświadczeń o pochodzeniu i poprawności
zawartych w nich informacji.
-- 5 of 17 --
Strona 6 z 17
Ad. 4: „Czy przeprowadzono analizy wpływu liberalizacji handlu produktami rolnymi z
Ukrainą na rynek krajowy, w tym na ceny skupu, rentowność gospodarstw i ciągłość
produkcji żywności? Jakie są wyniki tych analiz?”
O naszej ocenie dotyczącej zakończenia 5 czerwca 2025 r. pełnej i jednostronnej
liberalizacji importu z Ukrainy i powrotu do warunków handlu wynikających z Układu o
stowarzyszeniu UE-Ukraina, które podlegały przeglądowi wspominam szerzej w
odpowiedzi na pytania nr 9 i 10.
Jednocześnie informuję, że perspektywa liberalizacji handlu produktami rolnymi z
Ukrainą, a także perspektywa członkostwa Ukrainy w Jednolitym Rynku UE wymagała i
wymaga pogłębionych ocen skutków tego procesu. W 2023 r. Instytut Ekonomiki
Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej - Państwowy Instytut Badawczy przeprowadził
taką ekspertyzę w ramach umowy dotacji z MRiRW. Ponadto analizy w tym zakresie są
prowadzone w MRiRW na bieżąco. Co więcej, badania w tym zakresie są też
przedmiotem prac innych ośrodków naukowych nie tylko w Polsce, ale także w innych
państwach członkowskich UE.
Dostępne analizy podkreślają duży potencjał Ukrainy w zakresie wzrostu produkcji i
eksportu, w szczególności produkcji roślinnej, związany z areałem, jakością gleb oraz
strukturą obszarową gospodarstw. Potencjalny wzrost eksportu na rynek UE
komponentów paszowych jest interpretowany jako czynnik, który może przynieść
korzyści części gospodarstw zwierzęcych w UE i zmniejszyć zależność UE od importu
komponentów białkowych z Ameryki Południowej. Tym samym analizy wskazują, że
większą presję konkurencyjną mogą odczuwać unijni producenci upraw polowych.
Zwracają jednak uwagę na konkurencyjność unijnego sektora przetwórstwa, w tym
mleczarstwa, którego produkty dominują dziś na wewnętrznym rynku Ukrainy.
Podkreśla się także perspektywę zmniejszenia popytu wewnętrznego Ukrainy z uwagi
na obserwowane zmniejszenie liczby ludności. Jednocześnie raporty KE wskazują na
mało zaawansowany proces dostosowań prawno–instytucjonalnych w Ukrainie do
wymogów członkostwa w UE, co wskazuje na perspektywę wzrostu kosztów
ukraińskich producentów w związku z koniecznymi dostosowaniami do unijnych
standardów.
Ad. 5: „Jakie gwarancje jakości, bezpieczeństwa i transparentności certyfikacji uzyskano od
strony ukraińskiej? Czy planowane są mechanizmy ochronne, takie jak kontyngenty, limity
lub systemy kontroli?”
-- 6 of 17 --
Strona 7 z 17
Informuję, że import z Ukrainy, podobnie jak import z innych krajów trzecich, w tym
Mercosur, podlega kontrolom właściwych służb i inspekcji, o których wspominam
szerzej w odpowiedzi na pytanie nr 3 i w załączniku nr 3.
Ponadto wskazuję, że system certyfikacji produkcji pochodzenia zwierzęcego z Ukrainy
opiera się w dużej części na certyfikacji elektronicznej w systemie TRACES NT.
Urzędowi lekarze weterynarii w Ukrainie zostali przeszkoleni przez służby KE oraz
nadano im stosowne uprawnienia do certyfikacji elektronicznej z wykorzystaniem
podpisów elektronicznych. Celem było uniknięcie fałszerstw świadectw,
nieautoryzowanego wystawiania świadectw przez nieuprawnione osoby i stosowania
niewłaściwych wzorów.
W odniesieniu do drugiej części pytania - zgodnie z postulatami Polski bezcłowy import
z Ukrainy do UE najbardziej wrażliwych produktów takich jak np. cukier, mięso
drobiowe, miód będzie ograniczony do poziomu kontyngentów taryfowych, a
dodatkowe preferencje dla Ukrainy przyznane porozumieniem UE-Ukraina zostały
uwarunkowane jej dostosowaniem do prawa UE w zakresie dobrostanu zwierząt, leków
weterynaryjnych i zawartości pozostałości pestycydów w ciągu trzech lat (więcej
szczegółów w odpowiedzi na pytania nr 9 i 10).
Ad. 6: „Jakie działania planuje rząd, aby zapewnić zdolność Polski do samodzielnego
zabezpieczenia potrzeb żywnościowych w sytuacjach kryzysowych? Czy istnieje narodowa
strategia bezpieczeństwa żywnościowego?”
Bezpieczeństwo żywnościowe jest nadrzędnym celem polityki rolnej zarówno na
poziomie UE, jak też priorytetem działań Rządu RP. Zapewnienie ciągłości dostaw
żywności jest jednym z celów traktatowych UE i powodem, dla którego powstała i jest
kontynuowana Wspólna Polityka Rolna (WPR). Polski sektor rolno-żywnościowy dobrze
wykorzystał możliwości rozwoju produkcji żywności wynikające zarówno ze wsparcia w
ramach WPR, jak i z udziału w Jednolitym Rynku UE o czym świadczą dane produkcyjne
i handlowe. Polska wytwarza dziś znaczne nadwyżki żywności, które są sprzedawane
głównie do innych państw członkowskich UE, stanowiąc tym samym element
bezpieczeństwa żywnościowego UE jako całości.
W związku ze rosnącym prawdopodobieństwem pojawienia się w przyszłości sytuacji
kryzysowych zagrażających ciągłości funkcjonowania łańcuchów dostaw, w tym
związanych z konfliktami zbrojnymi, zmianami klimatu, epidemiami chorób roślin i
zwierząt, szokowymi zmianami cen środków produkcji, aktami dywersji, coraz większego
znaczenia nabiera odporność sektora rolnego, przetwórstwa i handlu, w tym odporność
-- 7 of 17 --
Strona 8 z 17
łańcuchów dostaw, na sytuacje kryzysowe. W tym zakresie ważną inicjatywą są
zaproponowane przez KE zmiany legislacyjne2 przewidujące utworzenie krajowych
planów gotowości i reagowania w zakresie bezpieczeństwa żywnościowego, a także
mechanizm koordynacji w postaci Europejskiego mechanizmu gotowości i reagowania
na kryzysy związane z bezpieczeństwem żywnościowym. Należy podkreślić, że
bezpieczeństwo żywnościowe jest priorytetem polskiego rządu w trwającej dyskusji o
kolejnych ramach finansowych UE na okres po 2027 r. i było jednym z priorytetów
polskiej prezydencji w Radzie UE.
Krajowym dokumentem strategicznym, którego jednym z trzech celów szczegółowych
jest „wzmocnienie bezpieczeństwa żywnościowego i odporności na kryzysy” jest
Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030 (SZRWRiR 2030)3.
SZRWRiR 2030 dookreśla cele średniookresowej strategii rozwoju kraju w odniesieniu
do obszarów wiejskich i sektora rolno-spożywczego. W SZRWRiR 2030
zidentyfikowano cel główny – „wielofunkcyjny rozwój gospodarczy wsi zapewniający
bezpieczeństwo żywnościowe kraju i zwiększenie wartości dodanej z rolnictwa oraz
trwały wzrost dochodów jej mieszkańców przy minimalizacji rozwarstwienia
ekonomicznego, społecznego i terytorialnego oraz poprawie stanu środowiska
naturalnego”. Cel główny SZRWRiR 2030 jest realizowany w oparciu o trzy
uzupełniające się cele szczegółowe:
I: Wzmocnienie bezpieczeństwa żywnościowego i odporności na kryzysy
II: Poprawa jakości życia, infrastruktury i stanu środowiska
III: Rozwój przedsiębiorczości, pozarolniczych miejsc pracy i aktywnego
społeczeństwa.
W Celu szczegółowym I. „Wzmocnienie bezpieczeństwa żywnościowego i odporności
na kryzysy” zaprojektowano następujące kierunki interwencji:
I.1. Zwiększanie opłacalności produkcji rolnej, rybackiej i przetwórstwa rolno-
spożywczego,
I.2. Budowa odporności produkcji rolnej i rybackiej, w tym odporności na zmiany
klimatu,
I.3. Zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego kraju i jakości żywności,
2 Chodzi o zmiany w ramach projektu Rozporządzenia PE i Rady (2025/0237) z dnia 16.07.2025 r. zmieniającego
rozporządzenie (UE) nr. 1308/2013.
3 Została przyjęta uchwałą nr 193 Rady Ministrów z 17 października 2023 r. w sprawie przyjęcia aktualizacji
„Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030” (wejście w życie dnia 11 listopada 2023 r.).
-- 8 of 17 --
Strona 9 z 17
I.4. Transformacja energetyczna sektora rolno-spożywczego i rozwój biogospodarki,
I.5. Przygotowanie polskiego sektora rolno-spożywczego do rozszerzenia UE i
nowych uwarunkowań handlu zagranicznego.
W ramach ww. kierunków interwencji uwzględniono szereg działań odnoszących się do
kwestii bezpieczeństwa żywnościowego4.
W Polsce obowiązują również inne dokumenty strategiczne opracowywane na
podstawie ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju5, w
których zostały uwzględnione działania mające na celu bezpośrednio lub pośrednio
zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego kraju, w tym w szczególności:
Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do
2030 r.); przyjęta przez Radę Ministrów 14 lutego 2017 r.,
Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej (strategia
prezydencka); przyjęta 12 maja 2020 r.
Obowiązują również inne dokumenty planistyczne, w których zostały uwzględnione
działania mające bezpośredni lub pośredni wpływ na zapewnienie bezpieczeństwa
żywnościowego kraju, w tym w szczególności:
4 Chodzi m.in. o: 1.1.4. zwiększenie indywidualnych i hurtowych zdolności magazynowania produktów rolnych;
1.1.6. dalsza modernizacja gospodarstw rolnych i rybackich uwzględniająca efektywność wspieranych rozwiązań), w
tym m.in. inwestycje ułatwiające produkcję w warunkach zwiększającego się ryzyka wynikającego z niekorzystnych
zjawisk pogodowych powodujących straty w produkcji; 1.1.7. wsparcie tworzenia i rozwoju lokalnych rynków rolno-
spożywczych na obszarach wiejskich zagrożonych trwałą marginalizacją, w małych miastach i miejskich obszarach
funkcjonalnych; 1.1.8. rozwój systemów dystrybucji i wspólnej organizacji sprzedaży w dużych miastach; 1.1.9.
rozwój kooperacji między producentami, wzmocnienie powiązań gospodarstw rolnych i rybackich z zakładami
przetwórczymi, rozwój integracji poziomej, integracja przedsiębiorców wokół lokalnych i regionalnych czempionów
gospodarczych; 1.1.10. kontynuacja zmian strukturalnych w rolnictwie, w tym poprawa struktury obszarowej m.in.
przez scalenia gruntów, zadania w ramach kształtowania ustroju rolnego oraz racjonalne wykorzystanie potencjału
produkcyjnego Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa; 1.1.11. rozwój przetwórstwa i krótkich łańcuchów dostaw;
1.2.2. wsparcie rolników i rybaków w sytuacjach kryzysowych wynikających z wydarzeń w skali makro-, takich jak
m.in. wojna w Ukrainie; 1.2.14. zwiększenie bezpieczeństwa białkowego; 1.3.1. zapewnienie przestrzeni
produkcyjnej dla produkcji rolniczej i ochrona gruntów rolnych o najwyższej klasie przydatności przed jej
pozarolniczym wykorzystaniem; 1.3.3. zapewnienie przestrzeni produkcyjnej dla produkcji zwierzęcej; 1.3.4.
działania na rzecz podnoszenia jakości żywności; 1.3.5. ochrona gospodarstw rodzinnych; 1.3.6. wspieranie
tworzenia krótkich łańcuchów wartości i łańcuchów rynkowych; 1.3.8. odbudowa i zwiększenie odporności
produkcji zwierzęcej i roślinnej należących do krajowych specjalizacji w rolnictwie; 1.3.11. zachęcenie młodych do
pozostania na wsi i prowadzenia gospodarstwa w obliczu kryzysu żywnościowego wywołanego zawirowaniami
geopolitycznymi; 1.3.12. zwiększenie udziału w rynku produktów wytwarzanych w systemach jakości żywności, w
tym rolnictwa ekologicznego; 1.3.18. wsparcie rozwoju lokalnych rynków rolno-spożywczych, w tym lokalnego
przetwórstwa; 1.3.22. budowa i rozwój sektora Infrastruktury Krytycznej w zakresie produkcji, przetwarzania i
dystrybucji żywności oraz udział we wdrażaniu krajowego mechanizmu współpracy między uczestnikami systemu
ochrony Infrastruktury Krytycznej; 1.3.23. wzmocnienie systemu rezerw strategicznych w odniesieniu do produktów
rolno-spożywczych i środków do produkcji; 1.4.4. rozwój lokalnej samowystarczalności energetycznej, w tym w
oparciu o społeczności energetyczne rolników; 1.5.6. budowanie stabilnych sojuszy międzynarodowych na rzecz
zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego.
5 (Dz. U. z 2023 r. poz. 1259, z późń. zm)
-- 9 of 17 --
Strona 10 z 17
Program przeciwdziałania niedoborowi wody na lata 2022-2027 z perspektywą do
roku 2030; przyjęty 22 sierpnia 2023 r.,
Rządowy Program Rezerw Strategicznych na lata 2022-2026; przyjęty 11 stycznia
2022 r.,
Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności; przyjęty 30 kwietnia 2021 r.,
Wieloletni Plan Finansowy Państwa na lata 2024-2027; przyjęty 30 czerwca 2024 r.
Ad.7: „Czy przewiduje się wsparcie dla rolników i przedsiębiorstw przetwórstwa rolno-
spożywczego dotkniętych skutkami zwiększonego importu? Jakie instrumenty pomocowe i
osłonowe są planowane?” oraz ad. 11: „Jakie konkretne działania osłonowe planuje rząd, by
zapobiec destabilizacji rynku żywności i spadkowi cen produktów rolnych w Polsce?”
Na wstępie informuję, że pomoc udzielana producentom rolnym ze środków krajowych
musi być zgodna z przepisami UE dotyczącymi pomocy publicznej6, które nie pozwalają
na udzielanie pomocy, której kwotę ustalono na podstawie ceny, ilości jednostki
produkcyjnej lub jednostki środków produkcji. Celem tych przepisów jest zapewnienie,
że konkurencja na rynku UE jest uczciwa i nie jest zakłócana przez interwencje
państwowe w postaci dotowania cen, co mogłoby prowadzić do nieuczciwej przewagi
konkurencyjnej dla niektórych firm i negatywnie wpływać na rynek.
Mając na uwadze powyższe, Polska od lat wspiera rozwój produkcji rolnej i
przetwórstwa rolno-spożywczego. W zakresie przetwórstwa wsparcie nakierowane jest
przede wszystkim na rozwój mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), które są
głównym odbiorcą produktów rolnych wytwarzanych przez lokalnych producentów, co
wpływa na integrację kluczowych ogniw łańcucha żywnościowego (rolników i
przetwórców). Celem tego wsparcia jest m.in. poprawa konkurencyjności
międzynarodowej polskiego sektora rolno-żywnościowego w obliczu nowych wyzwań,
w tym tych związanych z coraz większą konkurencją zewnętrzną.
Szybki rozwój produkcji przemysłu spożywczego w Polsce w okresie członkostwa w UE
wynika z dynamicznie zwiększającego się eksportu polskiej żywności, głównie do krajów
UE, a także do krajów trzecich, a także ze wzrostu poziomu inwestycji, w tym inwestycji
generowanych przez wsparcie ze środków publicznych, w tym ze środków UE.
6 Chodzi o zgodność m.in. z:
a) wytycznymi w sprawie pomocy państwa w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich ((2022/C
485/01) (Dz. Urz. UE.C Nr 485, str. 1) oraz
b) rozporządzeniem Komisji (UE) 2022/2472 z dnia 14 grudnia 2022 r. uznającym niektóre kategorie pomocy w
sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu
art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE.L Nr 327, str. 1),
c) albo pomoc musi być udzielana w formule de minimis zgodnie z przepisami rozporządzenia Komisji (UE) nr
1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii
Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz. Urz. UE L 352 z 24.12.2013, s. 9, z późn. zm.).
-- 10 of 17 --
Strona 11 z 17
Obecnie, MRiRW realizuje w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania
Odporności (KPO) inwestycję A1.4.1. – Komponent Konkurencyjność i Odporność
Gospodarki. Wspierane są przedsięwzięcia inwestycyjne w całym łańcuchu
żywnościowym – tj. sektor przetwórstwa MŚP, centra przechowalnicze i rolno-
spożywcze rynki hurtowe, małe przetwórstwo (rolnicy i rybacy) oraz redystrybucja
żywności na cele społeczne. Zakończenie KPO planowane jest na sierpień 2026 r.
W 2023 r. uruchomiono wsparcie skierowane na budowę i modernizację tzw. centrów
przechowalniczo-dystrybucyjnych produktów rolnych, rybołówstwa lub akwakultury
oraz wsparcie rolno-spożywczych rynków hurtowych, w tym rynków hurtowych z
udziałem Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego - „Wsparcie w
zakresie przechowywania lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych,
rybołówstwa lub akwakultury oraz artykułów rolno-spożywczych centrów
przechowalniczo-dystrybucyjnych i rolno-spożywczych rynków hurtowych – część nr 2
inwestycji A1.4.1.”. Celem uruchomienia wsparcia była większa dywersyfikacja kanałów
dystrybucji poprzez wykorzystanie centrów przechowalniczo-dystrybucyjnych,
zwiększenie możliwości zbytu produktów przez rolników na poziomie lokalnym, rozwój
mocy przechowalniczych niezbędnych do zabezpieczenia dostaw żywności w okresach
kryzysowych. Centra przechowalniczo-dystrybucyjne mają służyć jako bufory
magazynowe umożliwiające przechowywanie lub wprowadzanie do obrotu produktów
rolnych, rybołówstwa lub akwakultury w sytuacji zerwania łańcuchów dostaw żywności,
co może mieć miejsce w przyszłości w czasie kryzysów. Dodatkowo umożliwi to
rolnikom zbyt produktów na poziomie lokalnym, a także przyczyni się do poprawy
możliwości eksportowych produktów rolnych przez tworzenie większych bardziej
jednorodnych partii towarów. W ramach inwestycji A1.4.1 KPO, nabór Wsparcie
centrów przechowalniczo-dystrybucyjnych oraz rolno-spożywcze rynków hurtowych
złożono 875 wniosków na znaczącą dla sektora kwotę 4,5 mld zł. Dotychczas zawarto
228 umowy o objęcie wsparciem na kwotę 1,3 mld zł.
Po zakończeniu wsparcia z KPO dla sektora przetwórczego przewidziano pomoc, która
będzie realizowana z Planu Strategicznego WPR 2023-2027 w ramach Interwencji
I.10.6.1 Rozwój współpracy w ramach łańcucha wartości (dotacja) – w gospodarstwie
(Budżet: 51 mln EUR) i I.10.7.1 Rozwój współpracy w ramach łańcucha wartości (dotacja) -
poza gospodarstwem (Budżet: 204 mln EUR). Nabór w ramach interwencji I.10.7.1
planowany jest na przełomie II i III kwartału 2026 r. Wsparcie w ramach tej interwencji
jest nakierowane na realizację działań inwestycyjnych, które mają wzmocnić pozycję
-- 11 of 17 --
Strona 12 z 17
rynkową sektora MŚP, wpłynąć na dywersyfikację i skracanie etapów łańcucha
żywnościowego, a także promować współpracę w ramach łańcucha wartości poprzez
obowiązek podpisywania umów na dostawy pomiędzy rolnikami a przemysłem
przetwórczym. Pomoc udzielana będzie na inwestycje materialne i niematerialne
dotyczące przetwarzania lub sprzedaży/zbywania produktów rolnych oraz wytwarzania
produktów nierolnych, z wyłączeniem produktów rybołówstwa i akwakultury.
Ponadto zwracam uwagę na szereg innych podejmowanych działań w tym:
w celu łagodzenia skutków zmian koniunktury na rynku rolnicy są wspierani m.in. w
formie dopłat bezpośrednich, dopłat do paliwa rolniczego (stawka zwrotu podatku
akcyzowego wynosi 1,46 zł), preferencyjnych kredytów czy wsparcia w ramach
Planu Strategicznego (m.in. na inwestycje, modernizację gospodarstw rolnych).
podczas polskiej prezydencji w Radzie UE prowadzone były prace nad
rozporządzeniami UE mającymi wzmocnić pozycję rolników w łańcuchu dostaw.
Wypracowane rozwiązania zapewniają większą ochronę rolnika, zwłaszcza w
sytuacjach wahań na rynku i kryzysów poprzez:
o obowiązek zawierania pisemnych umów między rolnikami a nabywcami (w
Polsce ten obowiązek już funkcjonuje od dekady);
o obowiązek zawarcia z umowie klauzuli rewizyjnej dla umów dłuższych niż 12
miesięcy;
o możliwość ustanowienia przez p.cz. mechanizmu mediacji między rolnikami a
nabywcami ich produktów;
o uproszczenie zasad uznawania organizacji producentów i podniesienie limitu
unijnej pomocy finansowej udzielanej uznanym organizacjom producentów
realizującym program operacyjny (z 50% do 70% faktycznie poniesionych
kosztów).
wspierane są finansowo grupy producentów rolnych i organizacje producentów
przez pierwsze 5 lat ich istnienia, w postaci płatności ryczałtowych od wartości ich
przychodów netto ze sprzedaży produktów. Dzięki członkostwu rolnika w
organizacji lub grupie producentów wzmocniona zostaje jego pozycja rynkowa w
łańcuchu dostaw.
ważnym elementem zagospodarowania krajowej produkcji roślinnej stabilizującym
rynek rolny jest produkcja estrów i bioetanolu (w 2024 r. zagospodarowano tak ok.
2 mln ton rzepaku i 1 mln ton kukurydzy).
-- 12 of 17 --
Strona 13 z 17
w mocy pozostaje zakaz importu do Polski z Ukrainy pszenicy, kukurydzy, rzepaku,
słonecznika oraz niektórych produktów ich przetwórstwa7,
mając na uwadze, że ponad 40% całej produkcji sprzedanej sektora żywnościowego
jest przeznaczona na eksport, wspierany jest eksport m.in. poprzez działania
Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa i Polskiej Agencji Inwestycji i Handlu.
Dodatkowo, KE zapowiedziała plany utworzenia unijnego funduszu bezpieczeństwa
tzw. Unity Safety Net, którego środki służyłyby finansowaniu instrumentów wsparcia
rolników w razie szeroko rozumianych zakłóceń rynkowych, w tym ewentualnych
zakłóceń powodowanych przez umowy handlowe UE z krajami trzecimi. Kwota
planowana na fundusz Unity Safety Net wynosi w sumie 6,3 mld EUR w okresie
Wieloletnich Ram Finansowych 2028–2034. Środki te mają być wykorzystywane do
finansowania działań interwencyjnych w przypadku wystąpienia zakłóceń na rynku (np.
jako skutek uboczny i nieoczekiwany umowy handlowej, czy w wyniku wzrostu kosztów
produkcji lub nagłej zmiany popytu). Dyskusja dotycząca Wieloletnich Ram
Finansowych trwa.
Ad. 8: „Czy Rząd RP zamierza wystąpić na forum UE o wprowadzenie mechanizmów
zabezpieczających („safeguard measures”) w przypadku zagrożenia rynku krajowego lub
obniżenia standardów bezpieczeństwa żywnościowego?”
Informuję, że w odpowiedzi m.in. na postulaty zgłaszane przez Polskę w
zmodyfikowanych postanowieniach Układu o stowarzyszeniu UE-Ukraina zawarto
zapisy w sprawie klauzuli ochronnej możliwej do zastosowania, gdyby import towarów
objętych zmianą koncesji na mocy porozumienia UE-Ukraina powodował poważne
trudności gospodarcze, społeczne lub środowiskowe o charakterze sektorowym lub
regionalnym, które mogą się utrzymywać przez dłuższy czas, nawet na poziomie
jednego państwa członkowskiego. Zgodnie z postanowieniami zmodyfikowanego
Układu uruchomienie klauzuli może skutkować wprowadzeniem przez KE odpowiednich
środków ochronnych wobec importu w ramach koncesji przyznanych porozumieniem.
Jak wskazałem w odpowiedzi na pytanie nr 1 m.in. dzięki polskim postulatom w umowie
UE-Mercosur znalazły się postanowienia w sprawie klauzuli ochronnej. Również w
odpowiedzi na polskie i francuskie zastrzeżenia KE zaproponowała unijne
rozporządzenie upraszczające m.in. wszczęcie postępowania ochronnego w ramach tej
klauzuli (nie przesądzając o jego wyniku).
7 Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 15 września 2023 r. w sprawie zakazu przywozu z Ukrainy
produktów rolnych.
-- 13 of 17 --
Strona 14 z 17
Uważamy, że w przypadku zakłóceń rynkowych (lub ryzyka ich wystąpienia)
powodowanych importem z Ukrainy lub z państw Mercosur KE powinna podejmować
odpowiednie kroki, w tym korzystać z dostępnych mechanizmów ochrony rynku.
Ad. 9: „Z jakich powodów rząd poparł w Radzie UE nową umowę handlową z Ukrainą, mimo
że – według opinii izb rolniczych – stanowi ona poważne zagrożenie dla polskiego rolnictwa?”
oraz ad. 10: „Czy przed wydaniem tej decyzji dokonano oceny skutków zwiększonych
kontyngentów na krajowy rynek rolny i dochody producentów?”
Informuję, że dzięki m.in. aktywności Polski 5 czerwca 2025 r. zakończył się okres
pełnej i jednostronnej liberalizacji importu z Ukrainy, jakim były autonomiczne środki
handlowe (ATM) obowiązujące od czerwca 2022 r. Tym samym warunki handlu UE-
Ukraina powróciły do korzystniejszych z punktu widzenia sektora rolnego UE i Polski
postanowień Układu o stowarzyszeniu UE-Ukraina – Układ (Układ ten wszedł w pełni w
życie 1 września 2017 r.). Postanowienia te podlegały przeglądowi, który zakończył się
porozumieniem UE-Ukraina z 30 czerwca 2025 r. Zmodyfikowane postanowienia
Układu weszły w życie 29 października 2025 r. Nie została zawarta więc „nowa umowa
handlowa”, a modyfikacji uległy postanowienia Układu.
W tych zmodyfikowanych postanowieniach Układu uwzględniono szereg postulatów
Polski, w tym:
uwzględniono postanowienia w sprawie klauzuli ochronnej możliwej do
zastosowania do dodatkowych preferencji przyznanych porozumieniem
(wcześniejsze postanowienia Układu takich postanowień nie przewidywały),
dodatkowe preferencje przyznane stronie ukraińskiej zostały uwarunkowane od
dostosowania ukraińskiego ustawodawstwa do prawa UE w ciągu trzech lat w
zakresie zawartości pozostałości pestycydów, leków weterynaryjnych oraz
dobrostanu zwierząt. Ukraina ma co roku raportować stan realizacji tego
zobowiązania,
system cen wejścia w imporcie z Ukrainy warzyw i owoców został utrzymany. Ma
on chronić przed ich importem po zbyt niskich cenach (w okresie czerwiec 2022 r. –
czerwiec 2025 r. system był zawieszony),
utrzymano ograniczenia bezcłowego importu produktów wrażliwych do poziomu
kontyngentów taryfowych. Wielkości tych kontyngentów uległy zwiększeniu
(wzrosły też kontyngenty w dostępie do rynku ukraińskiego dla unijnych
eksporterów, o czym niżej). Są one jednak wciąż niższe niż wielkości bezcłowego
importu w okresie obowiązywania środków ATM. Przykładowo w przypadku cukru
– nowa wysokość bezcłowego kontyngentu wynosi 100 tys. ton, podczas gdy w
-- 14 of 17 --
Strona 15 z 17
2024 r. bezcłowa wielkość, której przekroczenie powodowało przywrócenie ceł UE
wynosiła 262,7 tys. ton8, a w 2023 r. bezcłowy import cukru do UE wyniósł ponad
480 tys. ton.
zwiększenie przez Ukrainę wielkości kontyngentów dla strony unijnej w zakresie
mięsa wieprzowego, mięsa drobiowego i cukru,
zobowiązanie Ukrainy do redukcji lub zniesienia ceł na inne towary rolne, m.in.
istotne dla polskiego eksportu produkty mleczarskie.
Zmodyfikowane warunki handlu UE-Ukraina nie są rozwiązaniem idealnym i stąd wciąż
budzą wątpliwości środowisk rolniczych, które w pewnej mierze podzielamy. Niemniej
jednak, mając na uwadze powyższe, należy zauważyć, że obecnie obowiązujące warunki
uwzględniają szereg polskich postulatów ofensywnych i defensywnych i w
konsekwencji są korzystniejsze i sprawiedliwsze niż warunki obowiązujące od czerwca
2022 r. do czerwca 2025 r. - zarówno z punktu widzenia ochrony rynku rolnego Polski i
UE, jak też pod kątem dostępu do rynku Ukrainy dla unijnego eksportu towarów
rolnych. Kierując się ww. oceną Rząd RP, zgodnie ze stanowiskiem przyjętym przez
Komitet do Spraw Europejskich 8 października 2025 r., poparł modyfikacje warunków
handlu UE-Ukraina wynikające z porozumienia UE-Ukraina z 30 czerwca 2025 r.
Jednocześnie na forum UE podkreślamy potrzebę uważnego monitorowania wdrażania
przez Ukrainę zobowiązań płynących z ww. porozumienia. Wskazujemy też, że należy
monitorować import rolno-spożywczy z Ukrainy oraz podejmować odpowiednie
działania w przypadku powodowania przez ten import zakłóceń rynkowych lub ryzyka
ich wystąpienia.
Ad. 12: „Jakie stanowisko planuje przyjąć rząd wobec postulatu, by produkty spożywcze z
Ukrainy były objęte tymi samymi standardami jakości, sanitarnymi i ekologicznymi, jakie
obowiązują rolników w krajach UE?”
Tak jak wskazałem wcześniej, produkty importowane z Ukrainy (oraz innych kierunków)
już obecnie muszą spełniać unijne wymogi bezpieczeństwa żywności (lub równoważne).
Ponadto wprowadzane do obrotu artykuły rolno-spożywcze powinny spełniać
wymagania w zakresie jakości handlowej, jeżeli w przepisach o jakości handlowej
zostały określone takie wymagania, oraz dodatkowe wymagania dotyczące tych
artykułów, jeżeli ich spełnienie zostało zadeklarowane przez producenta9. Określone w
przepisach krajowych lub unijnych wymagania jakościowe dotyczą wszystkich
8 Chodzi o tzw. automatyczny mechanizm ochronny dodany do rozporządzenia ws. ATM w czerwcu 2024 r. dzięki
zaangażowaniu m.in. Polski (w okresie czerwiec 2022 r. – czerwiec 2024 r. nie było takiego mechanizmu).
9 Art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych.
-- 15 of 17 --
Strona 16 z 17
produktów, a nie tylko tych produkowanych i wprowadzanych do obrotu w Polsce.
Przykładowo dla miodu10 i cukru11, w rozporządzeniach krajowych MRiRW określono
szczegółowe wymagania w zakresie jakości handlowej (są to wdrożone wymagania
dyrektyw UE), które musza być spełniane przez produkty wprowadzane na rynek Polski,
w tym produkowane w Polsce oraz przez produkty importowane np. z Ukrainy.
W odniesieniu do standardów obowiązujących w imporcie do UE produktów
ekologicznych wyjaśniam, że takie produkty12 muszą być produktami w okresie
konwersji na produkcję ekologiczną lub ekologicznymi; proces ich wytworzenia ma być
zgodny z wymogami produkcji ekologicznej stosowanymi w UE; w przypadku gdy
państwo spoza UE ma własny system kontroli produkcji ekologicznej, standardy
produkcji w tym państwie muszą gwarantować co najmniej taki sam poziom
zapewnienia zgodności tych produktów z wymogami produkcji ekologicznej UE.
Wszystkie przesyłki produktów ekologicznych importowane do UE (w tym z Ukrainy)
podlegają kontroli granicznej prowadzonej przez organy właściwe państw
członkowskich (w Polsce kontrole takie prowadzi wojewódzki inspektor IJHARS). W
przypadku produktów ekologicznych każda przesyłka produktu ekologicznego
importowana z państwa trzeciego musi być wymieniona na świadectwie kontroli (COI)
wystawianym w wersji elektronicznej w systemie TRACES. W dokumencie tym
wskazany jest szereg informacji dotyczących przesyłki i jej identyfikowalności w tym
m.in kraj pochodzenia produktów, producenci tych produktów oraz jednostki
certyfikujące. Z powyższego wynika, że produkty ekologiczne pochodzące z Ukrainy (lub
innych państw spoza UE) są w pełni kontrolowane na zgodność lub równoważność
zasad ich wytworzenia z wymogami produkcji ekologicznej UE i już obecnie powinny
spełniać standardy określone w przepisach UE dotyczących rolnictwa ekologicznego.
Wskazuję również, że Polska opowiada się za jak największym dostosowaniem
ukraińskiego ustawodawstwa do standardów wynikających z prawa UE. Temu
dostosowaniu służą m.in. zmodyfikowane postanowienia Układu (szczegóły w odpowiedzi
na pytanie nr 9 i 10). W związku z negocjacjami akcesyjnymi Ukrainy do UE podkreślamy,
że aby wejść do UE Ukraina powinna w pełni dostosować swoje ustawodawstwo do
10 Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 października 2003 r. w sprawie szczegółowych
wymagań w zakresie jakości handlowej miodu (Dz.U. 2023 r. poz. 2513).
11 Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych wymagań w
zakresie jakości handlowej niektórych półproduktów i produktów przemysłu cukrowniczego (Dz. Urz. z 2003 r. nr.5
poz. 36.).
12 art. 45 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/848 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie
produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 834/2007
(Dz.Urz. UE L 150 z 14.6.2018, str. 1, ze zm.).
-- 16 of 17 --
Strona 17 z 17
prawa UE, także w zakresie standardów produkcji, w tym związanych ze
zrównoważonym rozwojem.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Jacek Czerniak
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
Załączniki:
1. Wykaz kontyngentów taryfowych w umowie UE-Mercosur,
2. Harmonogram liberalizacji przez UE importu z Mercosur (załącznik 3 cz. 1/4),
3. Szczegółowe informacje dotyczące kontroli produktów importowanych.
Do wiadomości:
1. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów,
2. Ministerstwo Rozwoju i Technologii
-- 17 of 17 --