tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.585.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 13387 Pana Posła Czesława Hoca wraz z grupa posłów,
w sprawie utworzenia ustawowej jednolitej ścieżki konkretnego wsparcia specjalnych
ośrodków szkolno-wychowawczych (SOSW), młodzieżowych ośrodków wychowawczych
(MOW) i socjoterapii (MOS) po ukończeniu edukacji w szkołach ponadpodstawowych, tj. po
24 roku życia, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Na wstępie trzeba podkreślić, że zapewnienie wsparcia wychowankom różnego typu
placówek, w tym specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych czy młodzieżowych
ośrodkach wychowawczych, którzy osiągają pełnoletność, a wymagają pomocy
w codziennym funkcjonowaniu, leży w gestii lokalnych samorządów.
Jednocześnie informuję, że obowiązujące przepisy regulujące m.in. kwestie pomocy
społecznej oraz dotyczące rehabilitacji zawodowej i społecznej osób
z niepełnoprawnościami zawierają wiele rozwiązań, z których osoby wskazane w przesłanej
interpelacji mogą korzystać.
Istotnym ogniwem wspomagającym proces aktywizacji społecznej i zawodowej osób
z niepełnosprawnościami są w Polsce warsztaty terapii zajęciowej (WTZ) oraz zakłady
aktywności zawodowej (ZAZ).
Cel działalności WTZ określa art. 10a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r o
rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z
2025 r. poz. 913, z późn. zm.), zgodnie z którym warsztat oznacza wyodrębnioną
organizacyjnie i finansowo placówkę stwarzającą osobom z niepełnosprawnościami
niezdolnym do podjęcia pracy możliwość rehabilitacji społecznej i zawodowej w zakresie
pozyskania lub przywracania umiejętności niezbędnych do podjęcia zatrudnienia. Realizacja
tego celu odbywa się przy zastosowaniu różnych technik terapii zajęciowej, zmierzających
do rozwijania umiejętności wykonywania czynności życia codziennego oraz zaradności
osobistej, a także psychofizycznych sprawności oraz podstawowych i specjalistycznych
umiejętności zawodowych, umożliwiających uczestnictwo w szkoleniu zawodowym albo
podjęcie pracy.
Należy podkreślić, że z roku na rok zwiększa się zarówno liczba WTZ, jak i osób
korzystających z usług tych placówek.
Informuję, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS)
przygotowywane są rozwiązania wzmacniające jakość i skuteczność działań realizowanych
przez warsztaty terapii zajęciowej poprzez wprowadzenie rozwiązań ze Standardów
funkcjonowania WTZ1, które wypracowano w ramach projektu „Aktywni niepełnosprawni
1 Standardy dostępne są na stronie Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych:
https://niepelnosprawni.gov.pl/a,1116,projekt-aktywni-niepelnosprawni-narzedzia-wsparcia-samodzielnosci-

-- 1 of 6 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
– narzędzia wsparcia samodzielności osób niepełnosprawnych”2. Celem Standardów jest
podniesienie jakości i skuteczności działań realizowanych przez warsztaty terapii
zajęciowej. Proponowane zmiany mają doprowadzić m.in. do zwiększenia rotacji
uczestników w WTZ.
Zgodnie z art. 29 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych gmina, powiat, fundacja, stowarzyszenie lub inna organizacja
społeczna, której statutowym zadaniem jest rehabilitacja zawodowa i społeczna osób
z niepełnosprawnościami, może utworzyć, po spełnieniu warunków określonych
w przepisach ustawy, wyodrębnioną organizacyjnie i finansowo jednostkę i uzyskać dla niej
status zakładu aktywności zawodowej. Należy jednak podkreślić, że to starosta ocenia, czy
w danym powiecie zachodzi potrzeba utworzenia zakładu aktywności zawodowej.
Jednocześnie informuję, że przepisy ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1665) weszły
w życie 1 stycznia 2026 r. Wnioskodawcy ustawy wskazali, iż wiele osób z umiarkowanym
stopniem niepełnosprawności, u których stwierdzono autyzm, upośledzenie umysłowe lub
chorobę psychiczną, oczekuje na zatrudnienie w zakładzie aktywności zawodowej.
Nowelizacja zwiększyła dopuszczalny wskaźnik zatrudnienia takich osób z 35% do 55%
ogółu zatrudnionych.
Osoby, o których mowa w treści wystąpienia mogą również skorzystać ze świadczeń i usług
określonych na zasadach wynikających z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy
społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214, z późn. zm.) i aktów wykonawczych. W art. 88
ustawy określono zasady dotyczące możliwości wsparcia osób pełnoletnich, które
opuszczają m.in. specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek
wychowawczy, młodzieżowy ośrodek socjoterapii zapewniający całodobową opiekę i
młodzieżowy ośrodek wychowawczy. Wsparcie obejmuje:
— pomoc pieniężną na usamodzielnienie i pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki;
— pomoc w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, w tym w mieszkaniu
treningowym lub wspomaganym;
— pomoc w uzyskaniu zatrudnienia;
— pomoc na zagospodarowanie - w formie rzeczowej.
Warunki i tryb przyznawania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie i pomocy pieniężnej
na kontynuowanie nauki, wysokość tej pomocy oraz wartość i składniki pomocy na
zagospodarowanie określają przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej
z dnia 3 sierpnia 2012 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie
nauki oraz zagospodarowanie (Dz. U. z 2012 r. poz. 954, z późn. zm.).
W opinii Kierownictwa Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej kluczowy dla
zwiększenia efektywności wsparcia osób niesamodzielnych jest rozwój różnego typu
środowiskowych usług świadczonych w miejscu zamieszkania, stanowiących alternatywę
dla pobytu w domach pomocy społecznej. Szczególnie istotne w kontekście wsparcia
usamodzielnianych wychowanków placówek, o których mowa w wystąpieniu Panów
Posłów jest rozwój mieszkalnictwa treningowego i wspomaganego.
osob-niepelnosprawnych oraz (zakończonego) projektu „Aktywni niepełnosprawni - narzędzia wsparcia
samodzielności osób niepełnosprawnych”: https://wlaczeniespoleczne.pl/ ;
2 Projekt realizowany był w latach 2020-2023 przez Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
w partnerstwie z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Fundacją im. Królowej Polski
św. Jadwigi oraz Polskim Stowarzyszeniem na Rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną.

-- 2 of 6 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Mieszkania treningowe i wspomagane są formą pomocy społecznej przygotowującą, przy
wspierającym udziale specjalistów, osoby w nich przebywające do prowadzenia
niezależnego życia lub formą wspierającą je w codziennym funkcjonowaniu. Mogą być
prowadzone przez każdą jednostkę organizacyjną pomocy społecznej albo organizacje
trzeciego sektora. W mieszkaniu treningowym świadczy się w integracji ze społecznością
lokalną usługi bytowe, pracę socjalną oraz naukę w obszarze rozwijania lub utrwalania
niezależności, sprawności w zakresie samoobsługi i pełnienia ról społecznych, co służy
umożliwieniu prowadzenia niezależnego życia. Z kolei w mieszkaniu wspomaganym
świadczy się usługi bytowe, pracę socjalną oraz pomoc przy wykonywaniu czynności
niezbędnych w codziennym funkcjonowaniu i realizacji kontaktów społecznych celem
utrzymania lub rozwijania niezależności osoby na poziomie jej psychofizycznych możliwości.
W ramach systemu pomocy społecznej dostępne są również ośrodki wsparcia przeznaczone
dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Środowiskowe domy samopomocy to placówki
dziennego pobytu, które mogą prowadzić miejsca całodobowe. Świadczą usługi w ramach
indywidualnych lub zespołowych treningów samoobsługi i treningów umiejętności
społecznych, polegających na nauce, rozwijaniu lub podtrzymywaniu umiejętności
w zakresie czynności dnia codziennego i funkcjonowania w życiu społecznym. Korzystające
z nich osoby mogą otrzymać częściową opiekę i pomoc w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb
życiowych.
Zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej prowadzenie i rozwój infrastruktury
ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi jest zadaniem zleconym z zakresu
administracji rządowej, finansowanym w całości z budżetu państwa, realizowanym przez
samorząd gminny lub powiatowy (w celu wykonania zadania, jednostki samorządu
terytorialnego mogą samodzielnie prowadzić ośrodki wsparcia bądź zlecić ich prowadzenie
innemu podmiotowi w trybie przewidzianym w przepisach ustawy o pomocy społecznej
w art. 25).
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej systematycznie rozszerza dostępność usług
w środowiskowych domach samopomocy, także w odniesieniu do osób wymagających
wzmożonej opieki, poprzez rozwijanie sieci ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami
psychicznymi. Corocznie na ten cel przekazywane są środki rezerwy celowej budżetu
państwa. Minister każdorazowo określa priorytety podziału środków w danym roku. Na
koniec 2024 r. funkcjonowało 874 ŚDS na 34 068 miejsc, z których skorzystało 37 690
osób. Docelowo w każdym powiecie funkcjonował będzie co najmniej jeden środowiskowy
dom samopomocy. Na koniec 2024 roku powiatów, na terenie których nie funkcjonował
żaden ŚDS było 17.
Zapewniam, że Kierownictwo Ministerstwa dostrzega potrzebę działań, zmierzających do
wspierania lokalnych samorządów w rozwoju różnego typu usług środowiskowych dla osób
wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. W resorcie rodziny powołano
w związku z tym Zespół do spraw reformy systemu pomocy społecznej, w skład którego
weszli eksperci, praktycy i naukowcy. Do jego zadań należy przeprowadzenie analizy i oceny
skuteczności funkcjonujących w ramach systemu pomocy społecznej rozwiązań, a także
dokonanie przeglądu dostępności świadczeń, usług i innych form wsparcia oraz oceny
sytuacji pracowników systemu pomocy społecznej, by na tej podstawie opracować projekt
reformy systemowej.
Przygotowane przy wsparciu zespołu zmiany przepisów ustawy o pomocy społecznej służyć
mają procesowi deinstytucjonalizacji oraz rozwojowi usług środowiskowych, w tym m.in.

-- 3 of 6 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
ułatwieniu świadczenia wsparcia w formie mieszkań wspomaganych i treningowych. Projekt
wprowadza też kluczowe dla realizacji usług społecznych definicje m.in.
deinstytucjonalizacji oraz kręgów wsparcia. Projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy
społecznej oraz niektórych innych ustaw wpisano do Wykazu prac legislacyjnych Rady
Ministrów pod numerem UD315. Należy podkreślić, że projekt zawiera zmiany uznane za
najpilniejsze do wprowadzania. Obecnie Zespół podjął prace analityczne nad
wypracowaniem kolejnego pakietu zmian w obszarze pomocy społecznej służących
zwiększeniu efektywności systemu.
W tym miejscu trzeba też wspomnieć o wsparciu wynikającym z ustawy z dnia 23
października 2018 r. o Funduszu Solidarnościowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1848, z późn. zm.),
której celem było utworzenie funduszu celowego ukierunkowanego na wsparcie społeczne,
zawodowe, zdrowotne lub finansowe osób z niepełnosprawnościami. Fundusz zapewnić ma
finansowanie nowych zadań i form wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami. Zgodnie
z art. 6 wskazanego aktu środki funduszu przeznacza się na realizację programów
rządowych i resortowych, o których mowa w art. 7 ust. 1 i 5, w tym obejmujących realizację
zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego w zakresie wsparcia osób
z niepełnosprawnościami. Na tej podstawie w 2019 r. powstały programy:
— „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” – dla jednostek samorządu
terytorialnego oraz organizacji pozarządowych;
— „Opieka wytchnieniowa” – dla jednostek samorządu terytorialnego oraz organizacji
pozarządowych;
— „Centra opiekuńczo-mieszkalne”.
„Asystent Osobisty Osoby z Niepełnosprawnością” ma zapewnić osobom
z niepełnosprawnościami możliwość korzystania z pomocy asystenta przy wykonywaniu
codziennych czynności i funkcjonowaniu w życiu społecznym, ograniczając skutki
niepełnosprawności i umożliwiając osobom z niepełnosprawnościami pełne korzystanie
z prawa do niezależnego życia. Ważnym aspektem jest tu również przeciwdziałanie
dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność oraz wykluczeniu społecznemu.
Z kolei Opieka wytchnieniowa ma odciążyć członków rodzin lub opiekunów osób
z niepełnosprawnościami, zapewniając im czas na odpoczynek i regenerację, wzmocnienie
osobistego potencjału oraz gwarantując dostęp do wsparcia psychologicznego lub
terapeutycznego, a także możliwość podniesienia kompetencji wymaganych przy
wspieraniu osób z niepełnosprawnościami (poprzez naukę technik wspomagania,
pielęgnacji, prowadzenia działań rehabilitacyjnych w warunkach domowych), jak również
objęcie specjalistycznym poradnictwem w zakresie psychologicznych i społecznych
aspektów wsparcia tych osób, a także zagadnieniu profilaktyki zdrowotnej i zdrowego stylu
życia.
Program „Centra opiekuńczo-mieszkalne” ma umożliwić stworzenie jednostkom samorządu
terytorialnego szczebla gminnego i powiatowego, które pozwalałyby na tworzenie
i utrzymanie placówek pobytu dorosłych osób z niepełnosprawnościami. Placówki te - obok
różnorodnych form wsparcia (m. in. w zakresie codziennych czynności, np.
w przygotowywaniu i spożywaniu posiłków, w czynnościach higienicznych oraz
w przemieszczaniu się) - zapewniają osobom z niepełnosprawnościami możliwość
niezależnego, samodzielnego i godnego funkcjonowania. Wspólny pobyt pensjonariuszy
centrum w takiej placówce pozytywnie wpływa na procesy uspołecznienia, pozwala im też
na podejmowanie aktywności na miarę posiadanego potencjału i zasobów. Stworzenie

-- 4 of 6 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
warunków w formie pobytu całodobowego lub dziennego jest szczególnie ważne dla tych
osób, które nie mogą korzystać z usług w innych ośrodkach wsparcia, a takiej pomocy
wymagają.
Pragnę też podkreślić, że w Sejmie procedowany jest projekt ustawy o asystencji osobistej
osób z niepełnosprawnościami. Proponowane w jego ramach rozwiązania zapewnić mają
osobom z niepełnosprawnościami wsparcie w codziennym funkcjonowaniu, umożliwiając
pełny udziału w życiu społecznym, zawodowym i edukacji.
Należy także wskazać na finansowane ze środków Funduszy Europejskich i realizowane
w MRPiPS projekty wspierające aktywność zawodową osób z niepełnosprawnościami,
które mają szczególne trudności w samodzielnym funkcjonowaniu na rynku pracy. Mowa
o:
— „Standaryzacji modelu zatrudnienia wspomaganego w Polsce” (projekt obecnie
realizowany);
— „Testowaniu wdrożenia usługi zatrudnienia wspomaganego” (etap przygotowania do
zatwierdzenia).
Wskazane projekty służą przygotowaniu rozwiązań, które pozwolą wdrożyć model
zatrudnienia wspomaganego jako trwałego rozwiązania wspierającego aktywność
zawodową osób z niepełnosprawnościami. Jest to instrument nieobecny dotychczas
w szeroko dostępnym systemie instrumentów kierowanych do osób
z niepełnosprawnościami.
Ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON)
realizowanych jest wiele programów wsparcia społecznego i zawodowego osób
z niepełnosprawnościami. Jednym z nich jest pilotażowy program Rady Nadzorczej
Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych „Rehabilitacja 25 plus”.
W ramach programu zbierane mają być wynikające z dotychczasowych doświadczeń
wnioski i obserwacje pomocne w wypracowaniu rozwiązań zapewniających absolwentom
ciągłość oddziaływań terapeutycznych w zakresie utrzymania niezależności w życiu
społecznym, a także w zakresie dotyczącym ich aktywności zawodowej. Adresatami
programu są podmioty prowadzące Ośrodki Rehabilitacyjno-Edukacyjno-Wychowawcze
(OREW), Ośrodki Rewalidacyjno-Wychowawcze (ORW), Szkoły Specjalne Przysposabiające
do Pracy (SPdP) i inne placówki edukacyjne działające na podstawie przepisów ustawy z
dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043, z późn. zm.).
Beneficjentami są niezatrudnione osoby z niepełnosprawnościami będące absolwentami
OREW bądź ORW w wieku powyżej 25 roku życia, absolwentami SPdP w wieku powyżej
24 roku życia albo absolwentami z niepełnosprawnością intelektualną (w tym sprzężoną z
innymi niepełnosprawnościami) innych placówek edukacyjnych w wieku powyżej 25 roku
życia:
— z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim (na podstawie art. 127 ust. 18
ustawy Prawo oświatowe), legitymujące się aktualnym orzeczeniem, o którym mowa
w art. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych;
— z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym sprzężoną
z innymi niepełnosprawnościami, które nie są objęte rehabilitacją społeczną
w placówkach dziennej aktywności (np. ŚDS czy WTZ).
Beneficjentom programu może być udzielane wsparcie w zakresie:
— usług opiekuńczych i pielęgnacyjnych, w tym pomocy w utrzymaniu higieny osobistej;

-- 5 of 6 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
— udziału w zajęciach usprawniających, terapeutycznych i wspierających ruchowo;
— udziału w zajęciach prowadzonych w ramach kół zainteresowań;
— pomocy w rozwinięciu i wzmacnianiu aktywności oraz samodzielności życiowej oraz
utrzymaniu nabytych wcześniej umiejętności;
— pomocy psychologicznej, poradnictwa i wsparcia w rozwiązywaniu trudnych sytuacji
życiowych oraz bieżących spraw życia codziennego;
— działań aktywizujących zawodowo w przypadku absolwentów SPdP;
— transportu.
Program kierowany jest do osób, które po ukończeniu edukacji nie znalazły miejsca
w różnego typu placówkach dziennej opieki i daje im lub ich opiekunom prawnym czas na
znalezienie placówki, w której mogłyby uzyskać docelowe wsparcie.
Kolejnym programem Rady Nadzorczej PFRON są „Zajęcia klubowe w WTZ”, mające
zapewnić wsparcie osobom z niepełnosprawnościami w utrzymaniu niezależności w życiu
społecznym i zawodowym poprzez prowadzone w ramach warsztatów terapii zajęciowej
zajęcia klubowe, będące zorganizowaną formą rehabilitacji. Beneficjentami programu są
m.in. osoby z niepełnosprawnościami, posiadające ważne orzeczenie o stopniu
niepełnosprawności, znajdujące się na prowadzonej przez podmiot organizujący WTZ liście,
o której mowa w art. 10f ust. 2a ustawy o rehabilitacji, tj. osoby, których zgłoszenie do
uczestnictwa w warsztacie zostało zatwierdzone i które nie rozpoczęły terapii w WTZ.
Adresatami programu są podmioty prowadzące WTZ.
Wskazane w piśmie placówki działające na rzecz osób z niepełnosprawnościami odgrywają
ważną rolę w procesie usamodzielniania przedstawicieli tej grupy. Nie należy przy tym
zapominać, że istotne jest również rozwijanie form wsparcia zgodnych z Konwencją
o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzoną w Nowym Jorku 13 grudnia 2006 r. (Dz.
U. z 2012 r. poz. 1169, z późn. zm.) – dotyczy to zwłaszcza instrumentów umożliwiających
osobom z niepełnosprawnościami niezależne funkcjonowanie w ich środowisku lokalnym.
Praktyczna realizacja tego punktu konwencji wymaga m.in. przeprowadzenia procesu
deinstytucjonalizacji, czyli przejścia z opieki instytucjonalnej do wsparcia osób
z niepełnosprawnościami w ich społeczności lokalnej. W tym celu, jak wskazano
w odpowiedzi, w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podejmowane są
działania zmierzających do rozwijania systemu usług środowiskowych, takich jak asystencja
osobista, opieka wytchnieniowa, mieszkalnictwo wspomagane, a z czasem również
zatrudnienie wspomagane, usługi komunikacji alternatywnej czy pomoc mobilnych
doradców włączenia społecznego, którzy będą wspierać osoby z niepełnosprawnościami
w doborze form wsparcia adekwatnych do ich potrzeb i umożliwiających im prowadzenie
niezależnego życia w miejscu ich zamieszkania.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/

-- 6 of 6 --