Interpelacja w sprawie opracowania i uruchomienia dedykowanego instrumentu wsparcia finansowego dla inwestycji związanych z budową i modernizacją sieci kanalizacyjnych oraz oczyszczalni ścieków komunalnych adresowanego do małych gmin
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 13363
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie opracowania i uruchomienia dedykowanego instrumentu wsparcia finansowego dla inwestycji związanych z budową i modernizacją sieci kanalizacyjnych oraz oczyszczalni ścieków komunalnych adresowanego do małych gmin
Zgłaszający: Wojciech Król
Data wpływu: 03-11-2025
Szanowna Pani Minister,
od momentu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej przepisy w zakresie ochrony środowiska, w tym zwłaszcza regulacje dotyczące jakości i oczyszczania ścieków komunalnych, ulegały stopniowemu zaostrzeniu. Budowa oraz modernizacja oczyszczalni ścieków, a także rozbudowa sieci kanalizacyjnych, stanowiły i nadal stanowią kluczowe inwestycje umożliwiające jednostkom samorządu terytorialnego dostosowanie się do wymogów prawa krajowego i unijnego.
Szczególnie trudna sytuacja dotyczy gmin o mniejszej gęstości zaludnienia, zwłaszcza gmin wiejskich i miejsko-wiejskich o wielkości od 2 000 do 10 000 równoważnej liczby mieszkańców (RLM). Wysokie koszty jednostkowe budowy i modernizacji infrastruktury wodno-kanalizacyjnej sprawiają, że wiele z tych gmin nie jest w stanie samodzielnie sfinansować wymaganych inwestycji, nawet przy wsparciu dostępnych środków krajowych i unijnych.
O skali potrzeb świadczy fakt, że w dotychczasowych naborach konkursowych na dofinansowanie inwestycji kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków każdorazowo wartość zgłoszonych projektów znacząco przekraczała dostępną alokację środków. W efekcie wiele dobrze przygotowanych przedsięwzięć nie otrzymało wsparcia, mimo ich znaczenia dla poprawy stanu środowiska oraz jakości życia mieszkańców.
Z powyższych względów zasadne wydaje się opracowanie i uruchomienie dedykowanego instrumentu finansowego – programu wsparcia skierowanego wyłącznie do małych gmin, które ze względu na skalę i koszty inwestycji mają ograniczone możliwości aplikowania o środki w ramach ogólnych programów. Instrument taki mógłby stanowić uzupełnienie dla już istniejących mechanizmów, zapewniając finansowanie inwestycji w zakresie:
budowy i modernizacji sieci kanalizacyjnych,
rozbudowy i unowocześniania oczyszczalni ścieków komunalnych,
wdrażania rozwiązań zwiększających efektywność energetyczną i ograniczających emisje zanieczyszczeń.
W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje opracowanie dedykowanego programu wsparcia inwestycji kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków adresowanego do małych gmin?
2. Jeśli tak, to w jakim horyzoncie czasowym można spodziewać się uruchomienia takiego instrumentu?
3. Czy rozważane jest wykorzystanie środków z funduszy krajowych lub unijnych w celu sfinansowania tego rodzaju działań?
4. Jakie inne formy wsparcia rząd przewiduje dla gmin, które nie są w stanie samodzielnie realizować inwestycji kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków, a które są zobowiązane do spełnienia wymogów unijnych w tym zakresie?
Z wyrazami szacunku
Wojciech Król
Poseł na Sejm RP
Sekretarz stanu Krzysztof Bolesta
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7890 znakówinfo@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DFE-WKW.050.18.2025.MG
4068510.16454589.13426368
Warszawa, 24-11-2025
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację Posła Wojciecha Króla (znak: K10INT13363)
Temat: Opracowanie i uruchomienie dedykowanego instrumentu wsparcia finansowego
dla inwestycji związanych z budową i modernizacją sieci kanalizacyjnych oraz oczyszczalni
ścieków komunalnych adresowanego do małych gmin
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją Pana Posła Wojciecha Króla nr K10INT13363, przekazuję
poniższe informacje.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska uczestniczy w realizacji programu „Fundusze Europejskie
na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027” (dalej: FEnIKS), finansowanego ze
środków Unii Europejskiej. Jednocześnie sprawuje nadzór nad działalnością Narodowego
Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (dalej: NFOŚiGW), który finansuje
przedsięwzięcia ze środków krajowych.
Program FEnIKS ma charakter ogólnokrajowy i wspiera realizację większych inwestycji.
W zakresie gospodarki ściekowej pomoc przewidziana jest dla aglomeracji ujętych
w Krajowym Programie Oczyszczania Ścieków Komunalnych (dalej: KPOŚK), o wielkości
co najmniej 15 tys. RLM (równoważna liczba mieszkańców), które wymagają dostosowania
do wymogów Dyrektywy 91/271/EWG dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych.
Mniejsze aglomeracje (z przedziału 2 – 15 tys. RLM) finansowane są w ramach
16 Programów Regionalnych.
W zakresie środków krajowych, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki
Wodnej wspiera zadania związane z gospodarką ściekową w ramach następujących
programów priorytetowych:
Gospodarka wodno-ściekowa w aglomeracjach:
o Część 1: Gospodarka ściekowa w ramach Krajowego Programu Oczyszczania
Ścieków Komunalnych,
o Część 2: Współfinansowanie projektów w ramach programu FEnIKS 2021
–2027,
Gospodarka wodno-ściekowa poza granicami aglomeracji.
Szczegółowe informacje dotyczące programów realizowanych przez NFOŚiGW dostępne
są na stronie internetowej: https://www.gov.pl/web/nfosigw/srodki-krajowe.
-- 1 of 4 --
Poniżej przedstawiam odpowiedzi na pytania zawarte w interpelacji:
1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje opracowanie dedykowanego programu
wsparcia inwestycji kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków adresowanego do małych
gmin?
NFOŚiGW we wspomnianym programie priorytetowym Gospodarka wodno-ściekowa poza
granicami aglomeracji oferuje wsparcie dla przedsięwzięć związanych infrastrukturą do
odbierania i oczyszczania ścieków komunalnych oraz zaopatrzenia w wodę do spożycia,
realizowanych poza granicami aglomeracji ujętych w KPOŚK. Pomoc przeznaczona jest na
zadania dotyczące m.in.: budowy/modernizacji/rozbudowy lokalnych oczyszczalni
ścieków, a także instalacji do odbioru i retencjonowania dowożonych taborem
asenizacyjnym ścieków i osadów ściekowych, budowy lub modernizacji sieci kanalizacji
sanitarnej, zakupu pojazdów do transportu do stacji zlewnych nieczystości ciekłych, czy
też tworzenia cyfrowych systemów do zgłaszania i ewidencjonowania zbiorników
bezodpływowych.
2. Jeśli tak, to w jakim horyzoncie czasowym można spodziewać się uruchomienia takiego
instrumentu?
Nabór w ramach programu priorytetowego Gospodarka wodno-ściekowa poza granicami
aglomeracji uruchomiony został w lipcu 2025 r. Wnioski można składać w terminie do
30.06.2029 r. Budżet naboru wynosi do 100 mln zł.
3. Czy rozważane jest wykorzystanie środków z funduszy krajowych lub unijnych w celu
sfinansowania tego rodzaju działań ?
Rozpoczęły się wstępne prace związane z programowaniem wsparcia unijnego na lata
2028-2034. Nie wiadomo jeszcze czy i na jakich zasadach będą mogły być finansowane
przedsięwzięcia związane z gospodarką wodno-ściekową. Mając na uwadze skalę potrzeb
inwestycyjnych w tym obszarze, Ministerstwo Klimatu i Środowiska będzie zabiegało o
jego ujęcie w ramach programów finansowanych ze środków UE w nowej perspektywie
finansowej.
4. Jakie inne formy wsparcia rząd przewiduje dla gmin, które nie są w stanie samodzielnie
realizować inwestycji kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków, a które są zobowiązane do
spełnienia wymogów unijnych w tym zakresie?
Wsparcie dla obszaru związanego z gospodarką ściekową zapewnione zostało z różnych
źródeł. W przypadku środków pochodzących z budżetu UE, podział kompetencji pomiędzy
poszczególne programy opiera się o wielkość aglomeracji ujętych KPOŚK. Wynika on
z Umowy Partnerstwa (Umowa partnerstwa dla realizacji polityki spójności 2021-2027
w Polsce), która stanowi podstawowy dokument określający współpracę UE z Polską
w zakresie wykorzystania Funduszy Europejskich w ramach Polityki Spójności.
Jak już wspomniano na wstępie, program FEnIKS, w którego wdrażaniu uczestniczy
Ministerstwo Klimatu i Środowiska, ma zasięg ogólnopolski i wspiera aglomeracje
o wielkości od 15 tys. RLM. Pomoc dla mniejszych aglomeracji (o wielkości od 2 do 15 tys.
-- 2 of 4 --
RLM), przewidziano natomiast w ramach Programów Regionalnych. Za ich realizację
odpowiadają poszczególne urzędy marszałkowskie.
Zarówno w przypadku programów regionalnych jak i FEnIKS, wsparcie dotyczy jednak
aglomeracji, które nie uzyskały dotychczas zgodności z wymogami tzw. dyrektywy
ściekowej (Dyrektywa Rady 91/271/EWG dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych). Ma
to istotne znacznie z punktu widzenia grożących Polsce kar finansowych, za brak
dostosowania się do określonych w niej warunków dotyczących poziomu skanalizowania
aglomeracji, wydajności oczyszczalni ścieków oraz jakość i jakości oczyszczanych ścieków.
Gospodarka ściekowa w małych gminach wspierana jest również ze środków innych
polityk UE. W ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023
–2027 (dalej: PSWPR) zaplanowana została interwencja 10.10. Infrastruktura na obszarach
wiejskich oraz wdrożenie koncepcji inteligentnych wsi – obszar A Inwestycje w zakresie
systemów indywidualnego oczyszczania ścieków. Z realizację PSWPR odpowiada
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Wsparcie dla inwestycji w zrównoważoną gospodarkę ściekową na terenach wiejskich
przewiduje również Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności. Za realizację
reformy B3.1. Wsparcie zrównoważonej gospodarki wodno-ściekowej na terenach wiejskich,
również odpowiada Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Ponadto informuję, że inwestycje w gospodarce wodno-ściekowej, oprócz wspomnianych
wyżej programów, mogą być także finansowane z innych źródeł publicznych, zarówno
krajowych jak i zagranicznych. Aktualnie jednostki samorządu terytorialnego mogą
korzystać z również z poniższych mechanizmów dedykowanych gospodarce ściekowej:
Wsparcie z budżetu państwa na podstawie ustawy o dochodach jednostek
samorządu terytorialnego;
partnerstwo publiczno-prywatne;
Programy Interreg (Południowy Bałtyk, Polska–Ukraina, Litwa–Polska, Europa
Środkowa, Region Morza Bałtyckiego);
Polsko-Szwajcarski Program Rozwoju Miast;
Rządowy program rozwoju północno-wschodnich obszarów przygranicznych na lata
2024-2030;
PFR Fundusz Inwestycji Samorządowych FIZAN;
Samorządowy Fundusz Pożyczkowy;
międzynarodowe instytucje finansowe (Europejski Bank Inwestycyjny, Bank
Rozwoju Rady Europy, Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju).
Syntetyczna informacja o źródłach finansowania gospodarki ściekowej, zarówno
w aglomeracjach ujętych w KPOŚK, jak i na obszarach poza aglomeracjami, została
zamieszczona na stronie internetowej Ministerstwa Infrastruktury pod adresem
https://www.gov.pl/web/infrastruktura/finansowanie-gospodarki-sciekowej.
-- 3 of 4 --
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM
-- 4 of 4 --