Interpelacja nr 13353
Interpelacja w sprawie programu "Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością" i rozszerzenia prawa do dodatku dopełniającego
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (40%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie programu "Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością" i rozszerzenia prawa do dodatku dopełniającego
Interpelacja nr 13353
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie programu "Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością" i rozszerzenia prawa do dodatku dopełniającego
Zgłaszający: Mateusz Bochenek
Data wpływu: 03-11-2025
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego zgłosił się obywatel, który przekazał uwagi dotyczące funkcjonowania programu „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” oraz kwestii związanych z dodatkiem do renty socjalnej.
Wskazane przez niego problemy mogą świadczyć o potrzebie analizy obowiązujących rozwiązań, w szczególności w zakresie zapewnienia stabilności finansowania programów asystenckich, uproszczenia procedur administracyjnych oraz zagwarantowania równego dostępu do świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami. Program „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” odgrywa ważną rolę w umożliwianiu osobom z niepełnosprawnościami prowadzenia niezależnego życia oraz uczestnictwa w życiu społecznym. Obecnie jednak jego finansowanie odbywa się w ramach corocznych naborów, co – według zgłaszającego – może prowadzić do niepewności co do ciągłości wsparcia zarówno dla beneficjentów, jak i realizatorów usług.
Zgłoszono również, że niektóre organizacje pozarządowe wprowadzają wewnętrzne systemy punktacji przy naborze uczestników, co może ograniczać dostęp do usług osobom spełniającym kryteria programu. Pojawiają się pytania o zgodność takich praktyk z wytycznymi resortu oraz o potrzebę zapewnienia jednolitych standardów kwalifikacji. Dodatkowo, projekt ustawy o asystencji przewiduje ustalanie prawa do usług na podstawie decyzji specjalnych zespołów, z możliwością złożenia jednego odwołania. W opinii zgłaszającego może to wydłużać procedurę i opóźniać dostęp do wsparcia.
W odniesieniu do renty socjalnej Sejm RP przyjął ustawę przewidującą jej podniesienie do poziomu płacy minimalnej poprzez dodatek dla osób niesamodzielnych. Z dostępnych informacji wynika, że w ministerstwie trwają analizy dotyczące możliwości objęcia tym dodatkiem także innych grup rencistów.
W związku z powyższym uprzejmie proszę Panią Minister o udzielenie informacji w następujących kwestiach:
Czy rozważane są zmiany w zakresie finansowania programu „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością”, które umożliwiłyby jego długoterminową realizację?
Czy ministerstwo planuje działania zapewniające jednolite i przejrzyste kryteria naboru uczestników programu?
Czy w toku prac legislacyjnych nad ustawą o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami analizowane są możliwości uproszczenia procedury przyznawania usług asystenckich?
Na jakim etapie znajdują się prace analityczne dotyczące rozszerzenia dodatku do renty socjalnej na inne grupy osób z niepełnosprawnościami?
Interpelacja nr 13353
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie programu "Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością" i rozszerzenia prawa do dodatku dopełniającego
Zgłaszający: Mateusz Bochenek
Data wpływu: 03-11-2025
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego zgłosił się obywatel, który przekazał uwagi dotyczące funkcjonowania programu „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” oraz kwestii związanych z dodatkiem do renty socjalnej.
Wskazane przez niego problemy mogą świadczyć o potrzebie analizy obowiązujących rozwiązań, w szczególności w zakresie zapewnienia stabilności finansowania programów asystenckich, uproszczenia procedur administracyjnych oraz zagwarantowania równego dostępu do świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami. Program „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” odgrywa ważną rolę w umożliwianiu osobom z niepełnosprawnościami prowadzenia niezależnego życia oraz uczestnictwa w życiu społecznym. Obecnie jednak jego finansowanie odbywa się w ramach corocznych naborów, co – według zgłaszającego – może prowadzić do niepewności co do ciągłości wsparcia zarówno dla beneficjentów, jak i realizatorów usług.
Zgłoszono również, że niektóre organizacje pozarządowe wprowadzają wewnętrzne systemy punktacji przy naborze uczestników, co może ograniczać dostęp do usług osobom spełniającym kryteria programu. Pojawiają się pytania o zgodność takich praktyk z wytycznymi resortu oraz o potrzebę zapewnienia jednolitych standardów kwalifikacji. Dodatkowo, projekt ustawy o asystencji przewiduje ustalanie prawa do usług na podstawie decyzji specjalnych zespołów, z możliwością złożenia jednego odwołania. W opinii zgłaszającego może to wydłużać procedurę i opóźniać dostęp do wsparcia.
W odniesieniu do renty socjalnej Sejm RP przyjął ustawę przewidującą jej podniesienie do poziomu płacy minimalnej poprzez dodatek dla osób niesamodzielnych. Z dostępnych informacji wynika, że w ministerstwie trwają analizy dotyczące możliwości objęcia tym dodatkiem także innych grup rencistów.
W związku z powyższym uprzejmie proszę Panią Minister o udzielenie informacji w następujących kwestiach:
Czy rozważane są zmiany w zakresie finansowania programu „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością”, które umożliwiłyby jego długoterminową realizację?
Czy ministerstwo planuje działania zapewniające jednolite i przejrzyste kryteria naboru uczestników programu?
Czy w toku prac legislacyjnych nad ustawą o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami analizowane są możliwości uproszczenia procedury przyznawania usług asystenckich?
Na jakim etapie znajdują się prace analityczne dotyczące rozszerzenia dodatku do renty socjalnej na inne grupy osób z niepełnosprawnościami?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maja Nowak
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
25%
Konkretność
75%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
3
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.1 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
14285 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.570.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 13353 Pana Posła Mateusza Bochenka, w sprawie
programu "Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością" i rozszerzenia prawa do
dodatku dopełniającego, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Pragnę podkreślić, że Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podejmuje liczne
działania na rzecz poprawy jakości życia osób z niepełnosprawnościami. Jedną z
rozwijanych form wsparcia są usługi asystencji osobistej, świadczone w ramach
resortowych programów Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pn. „Asystent
osobisty osoby z niepełnosprawnością” dla Jednostek Samorządu Terytorialnego oraz
„Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” dla Organizacji Pozarządowych.
Podstawą prawną ich funkcjonowania są przepisy ustawy z dnia 23 października 2018 r. o
Funduszu Solidarnościowym1.
Programy realizowane są w ramach rocznych edycji; w przypadku realizacji usług przez
samorządy terytorialne od 2019 r., a w przypadku wsparcia świadczonego przez organizacje
pozarządowe od roku 2020. Z uwagi na wysokie ryzyko ograniczenia dostępu do wsparcia
osobom, które ubiegałyby się o usługi asystencji osobistej w trakcie trwania wieloletniej
edycji2 nie przewiduje się ich wydłużenia.
Warto podkreślić, że w ramach bieżącej i wcześniejszych edycji zapisy programowe
nakładały na realizatorów asystencji osobistej (gminę/powiat lub organizację pozarządową)
obowiązek przyznawania usług w pierwszej kolejności osobom, które wymagały wysokiego
poziomu wsparcia i jednocześnie zamieszkiwały samotnie lub z osobami niesamodzielnymi
i nie miały możliwości uzyskania pomocy ze strony rodziny lub osób bliskich.
Od rozpoczęcia przyszłorocznej edycji programów realizator usług będzie zobligowany do
dokonania oceny indywidualnej sytuacji osoby z niepełnosprawnością, obejmującej
zbadanie/weryfikację jej potrzeb, poziomu samodzielności oraz możliwości uzyskania
wsparcia ze strony innych. Przyznając usługi asystencji osobistej realizator będzie - zgodnie
z regulaminem - uwzględniał w pierwszej kolejności potrzeby osób z
niepełnosprawnościami (kolejno):
1) samotnie zamieszkujących i gospodarujących, które nie mogą korzystać ze wsparcia
innych,
2) wspólnie zamieszkujących i gospodarujących i nie mających możliwości wzajemnego
wsparcia ani korzystania ze wsparcia innych,
3) przebywających w rodzinnej pieczy zastępczej w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca
2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, tj. dzieci i osób
1 Dz. U. z 2024 r. poz. 1848.
2 ze względu na alokację środków na finasowanie usług dla uczestników przyjętych na początku danej edycji,
byłyby one zmuszone do długiego oczekiwania na kolejny nabór, organizowany w ramach kolejnej edycji
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przebywających w rodzinach zastępczych (spokrewnionych, niezawodowych lub
zawodowych) lub w rodzinnych domach dziecka na zasadach określonych w art. 37 ust.
1-6 tej ustawy,
4) przebywających w placówkach opiekuńczo-wychowawczych typu rodzinnego
w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, tj. dzieci i osób
przebywających w tych placówkach na zasadach określonych w art. 37 ust. 1 - 6 tej
ustawy, o ile wyłączną opiekę nad nimi sprawują w placówce małżonkowie lub osoby
niepozostające w związku małżeńskim.
Realizator programu będzie też zobowiązany do rozpowszechnienia informacji o możliwości
przyznania usług asystencji osobistej poprzez umieszczenie ogłoszenia o naborze
uczestników w miejscu powszechnie dostępnym, w siedzibie organizacji oraz na stronie
internetowej lub na profilu w internetowych serwisach społecznościowych,
z wyróżnioną, łatwo dostępną zakładką dotyczącą programu i jego realizacji. Termin
składania zgłoszeń określony w ogłoszeniu o naborze uczestników nie będzie mógł być
krótszy niż 7 dni kalendarzowych i nie dłuższy niż 21 dni, liczonych od dnia publikacji
ogłoszenia. Kolejność zgłoszeń nie będzie miała wpływu na wynik rekrutacji.
Do obowiązku realizatora programu należeć będzie też pisemne poinformowanie uczestnika
(lub jego opiekuna prawnego) o przyznanym wymiarze godzin usług asystencji osobistej
w danym roku kalendarzowym, a także o prawach i obowiązkach osoby uczestniczącej
w programie.
W przypadku odmowy przyznania usług realizator będzie zobligowany do przekazania
pisma zawierającego uzasadnienie tego faktu oraz informację o możliwości wpisania osoby
z niepełnosprawnością na listę rezerwową. W przypadku braku kandydatów na uczestników
oczekujących na przyznanie usług w ramach listy rezerwowej lub jeśli realizator programu,
pomimo przyznania usług asystencji osobom znajdujących się na liście rezerwowej, nadal
posiada wolne miejsca, będzie on zobowiązany do ogłoszenia naboru uzupełniającego.
Nadmieniam, że zgodnie z zapisami programowymi, realizator będzie mógł określić zasady
przyjmowania zgłoszeń do programu, z zastrzeżeniem zachowania określonych w nim - oraz
w zaakceptowanej przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego ofercie
jego realizacji - warunków. Niespełnienie tych wymogów będzie mogło skutkować brakiem
akceptacji sprawozdania z realizacji programu przez ministra.
Zważając na potrzeby osób z niepełnosprawnościami we wskazanym zakresie,
w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, przygotowano projekt ustawy
o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami, mający na celu wprowadzenie
rozwiązań systemowych zapewniających stabilność i powszechność usług asystencji
osobistej. Projekt znajduje się obecnie na etapie prac parlamentarnych (druk sejmowy
1929); po I czytaniu na posiedzeniu Sejmu RP 21 listopada br. został skierowany do prac
sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny.
Warto dodać, że po wejściu w życie ustawy o asystencji osobistej osób
z niepełnosprawnościami realizacja asystencji programowej będzie kontynuowana na
zasadzie komplementarności. Oznacza to, że osoby z niepełnosprawnościami, które nie
będą uprawnione do korzystania z ustawowego wsparcia, nie utracą dostępu do usług
świadczonych w ramach wspomnianych programów.
Procedura ustalania prawa do asystencji osobistej proponowana w projekcie ustawy
o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami przedstawia się następująco:
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
1) postępowanie w sprawie ustalenia prawa do asystencji osobistej wszczynane jest na
wniosek osoby z niepełnosprawnościami lub innej osoby uprawnionej m.in.:
przedstawiciela ustawowego, kuratora, opiekuna prawnego, osobę stale wspierającą,
osobę z rodziny zastępczej lub prowadzącej rodzinną placówkę;
2) wniosek składa się wyłącznie w formie elektronicznej za pośrednictwem systemu
teleinformatycznego do wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania
o niepełnosprawności (WZON), właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub
pobytu osoby z niepełnosprawnościami;
3) po wpłynięciu wniosku przewodniczący zespołu wyznacza jego skład, który dokonuje
oceny potrzeb (ustawa określa wymagania kwalifikacyjne członków składu, a także
standardy postępowania, w tym zasady poszanowania godności, równego traktowania,
spójności i przejrzystości ustaleń). W pracach składu, w miarę możliwości, uczestniczy
jako jego członek osoba z niepełnosprawnością podobnego rodzaju do osoby, której
dotyczy wniosek o przyznanie prawa do asystencji osobistej lub stale wspierająca osobę
z niepełnosprawnością najbardziej zbliżoną do rodzaju niepełnosprawności osoby,
której dotyczy wniosek;
4) skład dokonuje ustalenia potrzeby prawa do asystencji osobistej, uwzględniając
informacje zawarte we wniosku oraz inne znaczące okoliczności ustalone w toku oceny;
5) ww. ustalenia stanowią podstawę do wydania przez zespół decyzji administracyjnej
w sprawie przyznania asystencji osobistej wraz z jej uzasadnieniem. Decyzja
przyznająca prawo do asystencji osobistej może być wydana na okres od jednego roku
do trzech lat;
6) osoba z niepełnosprawnością, której dotyczy decyzja może zwrócić się – w terminie 14
dni od dnia doręczenia decyzji – do zespołu, który ją wydał z wnioskiem o ponowne
rozpatrzenie sprawy;
7) wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozpoznaje inny niż dotychczasowy skład, co
zapewnia ponowną, niezależną ocenę zgromadzonego materiału;
8) decyzja wydana po ponownym rozpatrzeniu uchyla obowiązującą decyzję z dniem,
w którym stała się ostateczna;
9) wniosek o ustalenie kolejnego prawa do asystencji osobistej może zostać złożony nie
wcześniej niż na 6 miesięcy przed upływem okresu, na który wydano decyzję
dotychczas obowiązującą.
W sprawach nieuregulowanych w niniejszym zakresie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14
czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego3.
Należy podkreślić, że rozwiązania zawarte w projekcie ustawy o asystencji osobistej osób
z niepełnosprawnościami służą zapewnieniu sprawnego i terminowego przebiegu
postępowania. I tak:
– składanie wniosku o asystencję osobistą w formie elektronicznej eliminuje czas
potrzebny na doręczanie dokumentów, redukuje ryzyko błędów formalnych i pozwala
na natychmiastowe przekazanie sprawy do rozpoznania przez zespół. Elektroniczny
obieg dokumentów przyspiesza wszczęcie postępowania i usprawnia jego dalszy
przebieg;
– powoływanie składów dokonujących oceny w ramach stałej struktury organizacyjnej
zespołu gwarantuje gotowość kadrową i proceduralną. Składy mają działać według
3 Dz. U. z 2024 r. poz. 572 oraz z 2025 r. poz. 769.
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
jednolitych standardów i na podstawie materiału zgromadzonego w systemie
teleinformatycznym, co usprawni proces ustalania potrzeb;
– środek odwoławczy nie przedłuża postępowania, ponieważ wniosek o ponowne
rozpatrzenie sprawy będzie rozpoznawany na podstawie zgromadzonych już
dokumentów oraz dokonanych wcześniej ustaleń. Odrębny Skład, powołany do
ponownego rozpoznania sprawy, może niezwłocznie przystąpić do oceny, a jego praca
będzie się odbywać się w terminach wyznaczonych przepisami Kodeksu postępowania
administracyjnego. Postępowanie odwoławcze nie wymaga powtarzania całej
procedury od początku, co znacząco ogranicza czas potrzebny do podjęcia
ostatecznego rozstrzygnięcia;
– decyzje będą przyznawane na okres od jednego do trzech lat, co sprawia, że
postępowania nie trzeba powtarzać często. Dłuższy okres obowiązywania decyzji
zwiększa stabilność wsparcia i ogranicza obciążenie zespołów bieżącymi sprawami, co
dodatkowo sprzyja płynności działania systemu;
– regulacja dotycząca składania kolejnych wniosków z wyprzedzeniem zapewnia ciągłość
wsparcia i zapobiega powstawaniu przerw wynikających z konieczności oczekiwania na
następną decyzję;
– stosowanie Kodeksu postępowania administracyjnego gwarantuje stronie ochronę
przed przewlekłością, nakładając na organ obowiązek działania w określonych
terminach i umożliwiając stronie dochodzenie ochrony w przypadku opóźnień.
Projektowany tryb przyznawania prawa do asystencji osobistej skonstruowano w sposób
zapewniający terminowe, jednolite i przejrzyste rozpoznawanie spraw, a przewidziane
mechanizmy organizacyjne i proceduralne nie tylko nie opóźniają dostępu do wsparcia, ale
przeciwdziałają ryzyku powstawania opóźnień.
W kwestii dotyczącej prac analitycznych nad rozszerzeniem dodatku do renty socjalnej na
inne grupy osób z niepełnosprawnościami informuję, że w związku ze zgłaszanymi
wątpliwościami dotyczącymi nierówności w uprawnieniu do dodatku dopełniającego
pomiędzy osobami z orzeczoną niezdolnością do samodzielnej egzystencji, które są
rencistami socjalnymi (zgodnie z ustawą o rencie socjalnej), a osobami pobierającymi rentę
z tytułu niezdolności do pracy (zgodnie z ustawą o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawami regulującymi sytuację prawną rencistów
mundurowych) w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowano
założenia projektu ustawy o dodatku dopełniającym dla osób z orzeczoną całkowitą
niezdolnością do pracy oraz orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, które
pobierają inne świadczenia niż renta socjalna.
Wniosek o wpis wskazanego projektu do Wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów został
złożony do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Zespół do Spraw Programowania Prac Rządu
Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, odroczył podjęcie decyzji o wpisie do czasu
przeprowadzenia we współpracy m.in. z Ministrem Finansów i Gospodarki analizy systemu
świadczeń socjalnych pobieranych przez osoby z niepełnosprawnościami. Po otrzymaniu
przez Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowanego w Ministerstwie
Finansów roboczego projekt raportu przeglądu wydatków w obszarze wsparcia osób
z niepełnosprawnościami i ich rodzin, ponownie złożono do KPRM wniosek o wpis projektu
ustawy do Wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów. Aktualnie, po przyjęciu uwag
zgłoszonych przez KPRM, trwają prace nad aktualizacją danych zawartych we wniosku.
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Przedstawiając powyższe pragnę zapewnić, że podejmowane w Ministerstwie Rodziny,
Pracy i Polityki Społecznej działania na rzecz osób z niepełnosprawnościami są zgodne
z ratyfikowaną przez Polskę w 2012 r. Konwencją ONZ o prawach osób
niepełnosprawnych4. Konwencja wskazuje na konieczność uznania różnorodności osób
z niepełnosprawnościami, a co za tym idzie, różnicowania oferowanego im wsparcia w celu
zaspokojenia ich szczególnych potrzeb. Zgodnie z konwencją prawo osób
z niepełnosprawnościami do niezależnego życia powinno być im zapewnione na równych
dla wszystkich zasadach, poprzez uwzględnienie specjalnych potrzeb tej grupy
wynikających z niepełnosprawności.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
4 Dz. U. z 2012 r. poz. 1169 ze zm.
-- 5 of 5 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.570.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 13353 Pana Posła Mateusza Bochenka, w sprawie
programu "Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością" i rozszerzenia prawa do
dodatku dopełniającego, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Pragnę podkreślić, że Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podejmuje liczne
działania na rzecz poprawy jakości życia osób z niepełnosprawnościami. Jedną z
rozwijanych form wsparcia są usługi asystencji osobistej, świadczone w ramach
resortowych programów Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pn. „Asystent
osobisty osoby z niepełnosprawnością” dla Jednostek Samorządu Terytorialnego oraz
„Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” dla Organizacji Pozarządowych.
Podstawą prawną ich funkcjonowania są przepisy ustawy z dnia 23 października 2018 r. o
Funduszu Solidarnościowym1.
Programy realizowane są w ramach rocznych edycji; w przypadku realizacji usług przez
samorządy terytorialne od 2019 r., a w przypadku wsparcia świadczonego przez organizacje
pozarządowe od roku 2020. Z uwagi na wysokie ryzyko ograniczenia dostępu do wsparcia
osobom, które ubiegałyby się o usługi asystencji osobistej w trakcie trwania wieloletniej
edycji2 nie przewiduje się ich wydłużenia.
Warto podkreślić, że w ramach bieżącej i wcześniejszych edycji zapisy programowe
nakładały na realizatorów asystencji osobistej (gminę/powiat lub organizację pozarządową)
obowiązek przyznawania usług w pierwszej kolejności osobom, które wymagały wysokiego
poziomu wsparcia i jednocześnie zamieszkiwały samotnie lub z osobami niesamodzielnymi
i nie miały możliwości uzyskania pomocy ze strony rodziny lub osób bliskich.
Od rozpoczęcia przyszłorocznej edycji programów realizator usług będzie zobligowany do
dokonania oceny indywidualnej sytuacji osoby z niepełnosprawnością, obejmującej
zbadanie/weryfikację jej potrzeb, poziomu samodzielności oraz możliwości uzyskania
wsparcia ze strony innych. Przyznając usługi asystencji osobistej realizator będzie - zgodnie
z regulaminem - uwzględniał w pierwszej kolejności potrzeby osób z
niepełnosprawnościami (kolejno):
1) samotnie zamieszkujących i gospodarujących, które nie mogą korzystać ze wsparcia
innych,
2) wspólnie zamieszkujących i gospodarujących i nie mających możliwości wzajemnego
wsparcia ani korzystania ze wsparcia innych,
3) przebywających w rodzinnej pieczy zastępczej w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca
2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, tj. dzieci i osób
1 Dz. U. z 2024 r. poz. 1848.
2 ze względu na alokację środków na finasowanie usług dla uczestników przyjętych na początku danej edycji,
byłyby one zmuszone do długiego oczekiwania na kolejny nabór, organizowany w ramach kolejnej edycji
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przebywających w rodzinach zastępczych (spokrewnionych, niezawodowych lub
zawodowych) lub w rodzinnych domach dziecka na zasadach określonych w art. 37 ust.
1-6 tej ustawy,
4) przebywających w placówkach opiekuńczo-wychowawczych typu rodzinnego
w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, tj. dzieci i osób
przebywających w tych placówkach na zasadach określonych w art. 37 ust. 1 - 6 tej
ustawy, o ile wyłączną opiekę nad nimi sprawują w placówce małżonkowie lub osoby
niepozostające w związku małżeńskim.
Realizator programu będzie też zobowiązany do rozpowszechnienia informacji o możliwości
przyznania usług asystencji osobistej poprzez umieszczenie ogłoszenia o naborze
uczestników w miejscu powszechnie dostępnym, w siedzibie organizacji oraz na stronie
internetowej lub na profilu w internetowych serwisach społecznościowych,
z wyróżnioną, łatwo dostępną zakładką dotyczącą programu i jego realizacji. Termin
składania zgłoszeń określony w ogłoszeniu o naborze uczestników nie będzie mógł być
krótszy niż 7 dni kalendarzowych i nie dłuższy niż 21 dni, liczonych od dnia publikacji
ogłoszenia. Kolejność zgłoszeń nie będzie miała wpływu na wynik rekrutacji.
Do obowiązku realizatora programu należeć będzie też pisemne poinformowanie uczestnika
(lub jego opiekuna prawnego) o przyznanym wymiarze godzin usług asystencji osobistej
w danym roku kalendarzowym, a także o prawach i obowiązkach osoby uczestniczącej
w programie.
W przypadku odmowy przyznania usług realizator będzie zobligowany do przekazania
pisma zawierającego uzasadnienie tego faktu oraz informację o możliwości wpisania osoby
z niepełnosprawnością na listę rezerwową. W przypadku braku kandydatów na uczestników
oczekujących na przyznanie usług w ramach listy rezerwowej lub jeśli realizator programu,
pomimo przyznania usług asystencji osobom znajdujących się na liście rezerwowej, nadal
posiada wolne miejsca, będzie on zobowiązany do ogłoszenia naboru uzupełniającego.
Nadmieniam, że zgodnie z zapisami programowymi, realizator będzie mógł określić zasady
przyjmowania zgłoszeń do programu, z zastrzeżeniem zachowania określonych w nim - oraz
w zaakceptowanej przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego ofercie
jego realizacji - warunków. Niespełnienie tych wymogów będzie mogło skutkować brakiem
akceptacji sprawozdania z realizacji programu przez ministra.
Zważając na potrzeby osób z niepełnosprawnościami we wskazanym zakresie,
w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, przygotowano projekt ustawy
o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami, mający na celu wprowadzenie
rozwiązań systemowych zapewniających stabilność i powszechność usług asystencji
osobistej. Projekt znajduje się obecnie na etapie prac parlamentarnych (druk sejmowy
1929); po I czytaniu na posiedzeniu Sejmu RP 21 listopada br. został skierowany do prac
sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny.
Warto dodać, że po wejściu w życie ustawy o asystencji osobistej osób
z niepełnosprawnościami realizacja asystencji programowej będzie kontynuowana na
zasadzie komplementarności. Oznacza to, że osoby z niepełnosprawnościami, które nie
będą uprawnione do korzystania z ustawowego wsparcia, nie utracą dostępu do usług
świadczonych w ramach wspomnianych programów.
Procedura ustalania prawa do asystencji osobistej proponowana w projekcie ustawy
o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami przedstawia się następująco:
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
1) postępowanie w sprawie ustalenia prawa do asystencji osobistej wszczynane jest na
wniosek osoby z niepełnosprawnościami lub innej osoby uprawnionej m.in.:
przedstawiciela ustawowego, kuratora, opiekuna prawnego, osobę stale wspierającą,
osobę z rodziny zastępczej lub prowadzącej rodzinną placówkę;
2) wniosek składa się wyłącznie w formie elektronicznej za pośrednictwem systemu
teleinformatycznego do wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania
o niepełnosprawności (WZON), właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub
pobytu osoby z niepełnosprawnościami;
3) po wpłynięciu wniosku przewodniczący zespołu wyznacza jego skład, który dokonuje
oceny potrzeb (ustawa określa wymagania kwalifikacyjne członków składu, a także
standardy postępowania, w tym zasady poszanowania godności, równego traktowania,
spójności i przejrzystości ustaleń). W pracach składu, w miarę możliwości, uczestniczy
jako jego członek osoba z niepełnosprawnością podobnego rodzaju do osoby, której
dotyczy wniosek o przyznanie prawa do asystencji osobistej lub stale wspierająca osobę
z niepełnosprawnością najbardziej zbliżoną do rodzaju niepełnosprawności osoby,
której dotyczy wniosek;
4) skład dokonuje ustalenia potrzeby prawa do asystencji osobistej, uwzględniając
informacje zawarte we wniosku oraz inne znaczące okoliczności ustalone w toku oceny;
5) ww. ustalenia stanowią podstawę do wydania przez zespół decyzji administracyjnej
w sprawie przyznania asystencji osobistej wraz z jej uzasadnieniem. Decyzja
przyznająca prawo do asystencji osobistej może być wydana na okres od jednego roku
do trzech lat;
6) osoba z niepełnosprawnością, której dotyczy decyzja może zwrócić się – w terminie 14
dni od dnia doręczenia decyzji – do zespołu, który ją wydał z wnioskiem o ponowne
rozpatrzenie sprawy;
7) wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozpoznaje inny niż dotychczasowy skład, co
zapewnia ponowną, niezależną ocenę zgromadzonego materiału;
8) decyzja wydana po ponownym rozpatrzeniu uchyla obowiązującą decyzję z dniem,
w którym stała się ostateczna;
9) wniosek o ustalenie kolejnego prawa do asystencji osobistej może zostać złożony nie
wcześniej niż na 6 miesięcy przed upływem okresu, na który wydano decyzję
dotychczas obowiązującą.
W sprawach nieuregulowanych w niniejszym zakresie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14
czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego3.
Należy podkreślić, że rozwiązania zawarte w projekcie ustawy o asystencji osobistej osób
z niepełnosprawnościami służą zapewnieniu sprawnego i terminowego przebiegu
postępowania. I tak:
– składanie wniosku o asystencję osobistą w formie elektronicznej eliminuje czas
potrzebny na doręczanie dokumentów, redukuje ryzyko błędów formalnych i pozwala
na natychmiastowe przekazanie sprawy do rozpoznania przez zespół. Elektroniczny
obieg dokumentów przyspiesza wszczęcie postępowania i usprawnia jego dalszy
przebieg;
– powoływanie składów dokonujących oceny w ramach stałej struktury organizacyjnej
zespołu gwarantuje gotowość kadrową i proceduralną. Składy mają działać według
3 Dz. U. z 2024 r. poz. 572 oraz z 2025 r. poz. 769.
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
jednolitych standardów i na podstawie materiału zgromadzonego w systemie
teleinformatycznym, co usprawni proces ustalania potrzeb;
– środek odwoławczy nie przedłuża postępowania, ponieważ wniosek o ponowne
rozpatrzenie sprawy będzie rozpoznawany na podstawie zgromadzonych już
dokumentów oraz dokonanych wcześniej ustaleń. Odrębny Skład, powołany do
ponownego rozpoznania sprawy, może niezwłocznie przystąpić do oceny, a jego praca
będzie się odbywać się w terminach wyznaczonych przepisami Kodeksu postępowania
administracyjnego. Postępowanie odwoławcze nie wymaga powtarzania całej
procedury od początku, co znacząco ogranicza czas potrzebny do podjęcia
ostatecznego rozstrzygnięcia;
– decyzje będą przyznawane na okres od jednego do trzech lat, co sprawia, że
postępowania nie trzeba powtarzać często. Dłuższy okres obowiązywania decyzji
zwiększa stabilność wsparcia i ogranicza obciążenie zespołów bieżącymi sprawami, co
dodatkowo sprzyja płynności działania systemu;
– regulacja dotycząca składania kolejnych wniosków z wyprzedzeniem zapewnia ciągłość
wsparcia i zapobiega powstawaniu przerw wynikających z konieczności oczekiwania na
następną decyzję;
– stosowanie Kodeksu postępowania administracyjnego gwarantuje stronie ochronę
przed przewlekłością, nakładając na organ obowiązek działania w określonych
terminach i umożliwiając stronie dochodzenie ochrony w przypadku opóźnień.
Projektowany tryb przyznawania prawa do asystencji osobistej skonstruowano w sposób
zapewniający terminowe, jednolite i przejrzyste rozpoznawanie spraw, a przewidziane
mechanizmy organizacyjne i proceduralne nie tylko nie opóźniają dostępu do wsparcia, ale
przeciwdziałają ryzyku powstawania opóźnień.
W kwestii dotyczącej prac analitycznych nad rozszerzeniem dodatku do renty socjalnej na
inne grupy osób z niepełnosprawnościami informuję, że w związku ze zgłaszanymi
wątpliwościami dotyczącymi nierówności w uprawnieniu do dodatku dopełniającego
pomiędzy osobami z orzeczoną niezdolnością do samodzielnej egzystencji, które są
rencistami socjalnymi (zgodnie z ustawą o rencie socjalnej), a osobami pobierającymi rentę
z tytułu niezdolności do pracy (zgodnie z ustawą o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawami regulującymi sytuację prawną rencistów
mundurowych) w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowano
założenia projektu ustawy o dodatku dopełniającym dla osób z orzeczoną całkowitą
niezdolnością do pracy oraz orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, które
pobierają inne świadczenia niż renta socjalna.
Wniosek o wpis wskazanego projektu do Wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów został
złożony do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Zespół do Spraw Programowania Prac Rządu
Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, odroczył podjęcie decyzji o wpisie do czasu
przeprowadzenia we współpracy m.in. z Ministrem Finansów i Gospodarki analizy systemu
świadczeń socjalnych pobieranych przez osoby z niepełnosprawnościami. Po otrzymaniu
przez Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowanego w Ministerstwie
Finansów roboczego projekt raportu przeglądu wydatków w obszarze wsparcia osób
z niepełnosprawnościami i ich rodzin, ponownie złożono do KPRM wniosek o wpis projektu
ustawy do Wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów. Aktualnie, po przyjęciu uwag
zgłoszonych przez KPRM, trwają prace nad aktualizacją danych zawartych we wniosku.
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Przedstawiając powyższe pragnę zapewnić, że podejmowane w Ministerstwie Rodziny,
Pracy i Polityki Społecznej działania na rzecz osób z niepełnosprawnościami są zgodne
z ratyfikowaną przez Polskę w 2012 r. Konwencją ONZ o prawach osób
niepełnosprawnych4. Konwencja wskazuje na konieczność uznania różnorodności osób
z niepełnosprawnościami, a co za tym idzie, różnicowania oferowanego im wsparcia w celu
zaspokojenia ich szczególnych potrzeb. Zgodnie z konwencją prawo osób
z niepełnosprawnościami do niezależnego życia powinno być im zapewnione na równych
dla wszystkich zasadach, poprzez uwzględnienie specjalnych potrzeb tej grupy
wynikających z niepełnosprawności.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
4 Dz. U. z 2012 r. poz. 1169 ze zm.
-- 5 of 5 --