Interpelacja w sprawie stabilnego finansowania radioteleskopu RT4 Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 13327
do ministra nauki i szkolnictwa wyższego
w sprawie stabilnego finansowania radioteleskopu RT4 Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu
Zgłaszający: Marta Stożek, Maciej Konieczny
Data wpływu: 31-10-2025
Szanowny Panie Ministrze,
z wielkim niepokojem przyjęłyśmy informację o nieprzyznaniu środków finansowych na działalność radioteleskopu RT4 Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu na kolejne trzy lata. Komunikat, że projekt otrzyma dofinansowanie, opublikowany przez Pana Ministra na platformie X uspokoił nas tylko częściowo, jednocześnie wzbudził dodatkowe wątpliwości.
Pierwotna decyzja ministerstwa oznaczałaby, że od 1 stycznia przyszłego roku prawdopodobnie doszłoby do wstrzymania pracy jednego z najważniejszych instrumentów badawczych w dziedzinie radioastronomii w Polsce, co w praktyce oznaczałoby jego faktyczne zamknięcie.
Radioteleskop RT4 od ponad dwóch dekad stanowi integralną część światowej sieci obserwacyjnej VLBI (Very Long Baseline Interferometry), uczestnicząc w międzynarodowych projektach naukowych o fundamentalnym znaczeniu dla rozwoju astrofizyki. Na jego bazie prowadzone są m.in. długofalowe projekty obserwacji obłoków protogwiazdowych w pasmach masera metanolowego oraz obserwacje źródeł szybkich błysków radiowych (FRB). Wyniki badań uzyskiwanych z wykorzystaniem RT4 były wielokrotnie publikowane w prestiżowych czasopismach naukowych, w tym w „Nature Astronomy”.
W ramach konkursu SpUB wniosek dotyczący utrzymania infrastruktury RT4 otrzymał najwyższą ocenę (A) oraz bardzo dobre recenzje, w których podkreślono wysoką jakość badań, międzynarodową współpracę oraz kluczową rolę tej aparatury w Polskiej Mapie Infrastruktury Badawczej. Pomimo tego projekt nie został zakwalifikowany do finansowania. Warto zauważyć, że spośród 186 złożonych wniosków pozytywnie oceniono aż 175, natomiast środki przyznano jedynie 11 z nich. Dane te wskazują na poważny kryzys w zakresie finansowania krajowej infrastruktury badawczej, co może mieć długofalowe, negatywne konsekwencje dla rozwoju polskiej nauki.
Należy również podkreślić, że jeszcze w roku 2020 radioteleskop RT4 przeszedł gruntowny remont powierzchni i konstrukcji, co miało zapewnić mu dalsze, wieloletnie funkcjonowanie. Zaniechanie finansowania jego działalności oznaczałoby zmarnowanie wcześniej poniesionych nakładów publicznych oraz utratę bezcennego zaplecza naukowego i kadrowego.
Projekty tak ważne dla rozwoju naukowego w Polsce nie powinny polegać na niepewnym finansowaniu w trybie konkursowym, w dodatku zaplanowanym na okres jedynie 3 lat. Radioteleskop RT4 musi zostać uznany za krytyczny instrument naukowo-badawczy w naszym kraju, a w związku z tym otrzymywać stabilne, wieloletnie finansowanie.
W związku z powyższym, zwracamy się do Pana Ministra z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jakie były szczegółowe przyczyny początkowej decyzji o nieprzyznaniu finansowania na dalsze funkcjonowanie radioteleskopu RT4, pomimo bardzo wysokiej oceny merytorycznej wniosku?
Czy finansowanie działania radioteleskopu RT4 spowoduje brak finansowanie projektów zgłoszonych do konkursu SpUB, które znalazły się na wyższej pozycji na liście rankingowej, jednak były mniej medialne? Jaką ocenę otrzymał projekt finansowania radioteleskopu RT4, a jakie oceny otrzymały pozostałe projekty?
W jakim trybie odbędzie się finansowanie działania radioteleskopu RT4 zapowiedziane przez ministra w serwisie X? Z jakiej puli środków nastąpi finansowanie?
Czy w tym samym lub podobnym pozakonkursowym trybie, co zapowiedziane finansowanie działania radioteleskopu RT4, będzie miało miejsce wsparcie finansowe Centrum Astronomicznego PAN, któremu grozi bankructwo?
Czy prowadzona jest ewaluacja sposobu przyznawania środków w konkursie SpUB tak, by wskazać, co doprowadziło do braku finansowania wielu kluczowych dla polskiej nauki projektów?
Kiedy ministerstwo uruchomi dodatkowe, pozakonkursowe mechanizmy finansowe dla utrzymania kluczowych elementów infrastruktury naukowej takich jak RT4?
Radioteleskop RT4 stanowi nie tylko ważne narzędzie badawcze, lecz również element polskiego dziedzictwa naukowego, budowanego przez pokolenia astronomów. Jego utrata byłaby poważnym ciosem dla polskiej nauki i wizerunku naszego kraju w środowisku międzynarodowym. Osłabiłaby także naszą wiarygodność jako partnera w dużych projektach obserwacji kosmicznej, takich jak Square Kilometer Array Observatory, do którego stara się dołączyć Uniwersytet Mikołaja Kopernika.
Wiele projektów zgłoszonych w konkursie SpUB, które nie otrzymały finansowania mimo pozytywnej oceny, stanowi kluczową infrastrukturę naukowo-badawczą i jako taka powinna otrzymać stabilne i odpowiednie finansowanie zaplanowane w wieloletniej perspektywie. Tylko wtedy jesteśmy w stanie zapewnić nieprzerwany rozwój technologii badawczych, wymagane szkolenie personelu, przeprowadzanie długich i skomplikowanych eksperymentów oraz współpracę z partnerami międzynarodowymi.
Z poważaniem
Marta Stożek, Maciej Konieczny
Posłanka i Poseł na Sejm RP
Sekretarz stanu Karolina Zioło-Pużuk
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „pozostaje w stałym kontakcie” (formułki uspokajające / pozorne działania)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6006 znakówadres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
DN-WIB.055.3.2025.LKO
Warszawa, 27 listopada 2025 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 13327
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posłów na Sejm RP Pani Marty Stożek
Pani Marceliny Zawszy, Pana Macieja Koniecznego oraz Pana Adriana Zandberga, w sprawie
stabilnego finansowania radioteleskopu RT4 Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.
Szanowni Państwo Posłowie,
uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
1. Jakie były szczegółowe przyczyny początkowej decyzji o nieprzyznaniu finansowania
na dalsze funkcjonowanie radioteleskopu RT4, pomimo bardzo wysokiej oceny
merytorycznej wniosku?
Powodem braku finansowania wniosku na utrzymanie Toruńskiej Stacji VLBI
Radioteleskopy 32 m i 15 m Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika w Toruniu, były
niewystarczające środki finansowe, wydzielone w budżecie państwa części 28 – szkolnictwo
wyższe i nauka. Kwota przeznaczona na ten cel w budżecie państwa nie pozwoliła
na sfinansowanie wszystkich pozytywnie ocenionych wniosków.
2. Czy finansowanie działania radioteleskopu RT4 spowoduje brak finansowania
projektów zgłoszonych do konkursu SpUB, które znalazły się na wyższej pozycji
na liście rankingowej, jednak były mniej medialne? Jaką ocenę otrzymał projekt
finansowania radioteleskopu RT4, a jakie oceny otrzymały pozostałe projekty?
Ministerstwo na bieżąco otrzymuje wnioski Podmiotów z prośbą o zmianę decyzji
i przyznanie środków na finansowanie utrzymania aparatury naukowo-
badawczej/stanowiska badawczego w 2025 r. Trwa weryfikacja dostępności środków
finansowych, które mogłyby być rozdysponowane jeszcze w tym roku. Decyzja w tej sprawie
zostanie podjęta do końca roku.
Ponadto, zgodnie z art. 381 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie
wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz.1571 z póź.zm) – dalej „ustawa PSWN”:
wnioski, opinie, umowy i raporty dotyczące: zadań finansowanych ze środków
finansowych, o których mowa w art. 365 pkt 2 lit. e i f, pkt 4 lit. b, pkt 5, 7, 10–12 i 13b
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
oraz mapy – stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów o zwalczaniu
nieuczciwej konkurencji (ust.1),
dokumenty wytworzone w toku prac zespołu doradczego, o którym mowa w art. 341,
dotyczące zadań finansowanych ze środków finansowych, o których mowa w ust. 1,
nie stanowią informacji publicznej (ust. 2).
W związku z powyższym, listy rankingowe nie podlegają udostępnieniu zgodnie z zapisami
ww. ustawy.
3. W jakim trybie odbędzie się finansowanie działania radioteleskopu RT4
zapowiedziane przez Ministra w serwisie X? Z jakiej puli środków nastąpi
finansowanie?
Przyznanie środków może nastąpić w drodze zmiany pierwotnej, negatywnej decyzji.
Do ministerstwa wpłynął wniosek Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu z prośbą
o zmianę decyzji negatywnej i przyznanie środków na finansowanie utrzymania Toruńskiej
Stacji VLBI Radioteleskopy 32 m i 15 m. Obecnie trwa weryfikacja dostępności środków
finansowych. Decyzja w tej sprawie zostanie podjęta do końca tego roku.
4. Czy w tym samym lub podobnym pozakonkursowym trybie, co zapowiedziane
finansowanie działania radioteleskopu RT4, będzie miało miejsce wsparcie finansowe
Centrum Astronomicznego PAN, któremu grozi bankructwo?
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego jest świadome sytuacji finansowej Centrum
Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN, wynikającej z prawomocnego wyroku
sądowego dotyczącego bezumownego korzystania z nieruchomości. Resort analizował
możliwe rozwiązania w ramach obowiązujących przepisów, jednak zgodnie z obowiązującym
stanem prawnym nie istnieją podstawy do udzielenia wsparcia finansowego na pokrycie
zobowiązań cywilnoprawnych Instytutu PAN w formie decyzji administracyjnej, w trybie
konkursowym ani pozakonkursowym. Jednocześnie ministerstwo pozostaje w stałym
kontakcie z Centrum Astronomicznym im. Mikołaja Kopernika PAN i prowadzi pogłębione
analizy w celu zidentyfikowania rozwiązań zgodnych z obowiązującym prawem, które
mogłyby ograniczyć skutki obecnej sytuacji i zapewnić dalsze funkcjonowanie jednostki
w ramach istniejących mechanizmów finansowania nauki.
Ponadto pragnę zauważyć, że zgodnie z art. 72 ust. 5 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r.
o Polskiej Akademii Nauk (Dz. U. z 2020 r. poz. 1796 z późn. zm.), gospodarowanie zasobem
nieruchomości prowadzone jest w celu m.in. zabezpieczenia środków finansowych
na realizację zobowiązań określonych prawomocnym wyrokiem sądowym. Oznacza to,
że obowiązek zapewnienia środków na pokrycie takich zobowiązań spoczywa na Polskiej
Akademii Nauk, a nie na ministerstwie.
5. Czy prowadzona jest ewaluacja sposobu przyznawania środków w konkursie SpUB
tak, by wskazać, co doprowadziło do braku finansowania wielu kluczowych
dla polskiej nauki projektów?
Nie jest prowadzona ewaluacja sposobu przyznawania środków finansowych na utrzymanie
aparatury naukowo-badawczej/stanowiska badawczego, gdyż wnioski składane są w trybie
konkursowym i ich pula corocznie się zmienia.
6. Kiedy Ministerstwo uruchomi dodatkowe, pozakonkursowe mechanizmy finansowe
dla utrzymania kluczowych elementów infrastruktury naukowej takich jak RT4?
Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego podejmuje nieustanne próby pozyskania wyższych
środków finansowych na utrzymania unikatowej w skali kraju aparatury naukowo-
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
badawczej, stanowisk badawczych, mających istotne znaczenie
dla realizacji polityki naukowej państwa i rozwój polskiej nauki.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Karolina Zioło-Pużuk
Sekretarz Stanu
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.
-- 3 of 3 --