Interpelacja nr 13169
Interpelacja w sprawie przyznawania renty osobom niezdolnym do pracy, które nie spełniają wymaganego okresu składkowego
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Podatki i Finanse (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie przyznawania renty osobom niezdolnym do pracy, które nie spełniają wymaganego okresu składkowego
Interpelacja nr 13169
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie przyznawania renty osobom niezdolnym do pracy, które nie spełniają wymaganego okresu składkowego
Zgłaszający: Jarosław Wałęsa
Data wpływu: 27-10-2025
Gdańsk, 27 października 2025 r.
Osoby, które w wyniku choroby lub innego zdarzenia losowego stały się całkowicie lub częściowo niezdolne do pracy po ukończeniu 30. roku życia, są zobowiązane do wykazania odpowiedniego okresu składkowego i nieskładkowego, aby móc otrzymać rentę z tytułu niezdolności do pracy. Okres wymagany rośnie wraz z wiekiem w chwili powstania niezdolności. W praktyce oznacza to, że osoby w średnim lub starszym wieku, które nagle tracą zdolność do pracy, nie mają możliwości spełnienia wymogów stażu. Przykładem jest osoba, która zachorowała po 40. roku życia i zabrakło jej 1,5 roku zatrudnienia, aby uzyskać rentę, mimo całkowitej niezdolności do pracy.
Taki stan prawny prowadzi do sytuacji, w której osoby całkowicie niezdolne do pracy pozostają bez zabezpieczenia socjalnego i zmuszone są do życia w skrajnej biedzie. Obowiązujący system nie uwzględnia sytuacji osób, które nagle zostały wyłączone z możliwości pracy. W związku z tym zasadne wydaje się rozważenie zmiany przepisów, tak aby przyznanie renty osobom całkowicie lub częściowo niezdolnym do pracy nie było uzależnione od pełnego wymaganego okresu stażu, a osoby te otrzymywały minimalne zabezpieczenie socjalne adekwatne do ich potrzeb i sytuacji życiowej.
Wprowadzenie zmian umożliwiających przyznawanie renty niezależnie od pełnego okresu stażu w przypadku nagłej i całkowitej niezdolności do pracy odpowiadałoby zasadom sprawiedliwości społecznej i ochrony osób w najtrudniejszej sytuacji życiowej.
W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą do Pani Minister o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy Pani Minister planuje zaproponowanie zmian przepisów w taki sposób, aby przyznanie renty osobom całkowicie lub częściowo niezdolnym do pracy nie było uzależnione od wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego?
Jakie działania podejmuje Pani Minister, aby zapewnić minimalne zabezpieczenie socjalne osobom, które w wyniku choroby lub wypadku losowego tracą zdolność do pracy, a nie spełniają wymogów obecnego systemu okresów składkowych?
Czy Pani Minister przewiduje wprowadzenie mechanizmów doraźnego wsparcia dla osób, które znalazły się w skrajnej biedzie z powodu braku prawa do renty?
Interpelacja nr 13169
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie przyznawania renty osobom niezdolnym do pracy, które nie spełniają wymaganego okresu składkowego
Zgłaszający: Jarosław Wałęsa
Data wpływu: 27-10-2025
Gdańsk, 27 października 2025 r.
Osoby, które w wyniku choroby lub innego zdarzenia losowego stały się całkowicie lub częściowo niezdolne do pracy po ukończeniu 30. roku życia, są zobowiązane do wykazania odpowiedniego okresu składkowego i nieskładkowego, aby móc otrzymać rentę z tytułu niezdolności do pracy. Okres wymagany rośnie wraz z wiekiem w chwili powstania niezdolności. W praktyce oznacza to, że osoby w średnim lub starszym wieku, które nagle tracą zdolność do pracy, nie mają możliwości spełnienia wymogów stażu. Przykładem jest osoba, która zachorowała po 40. roku życia i zabrakło jej 1,5 roku zatrudnienia, aby uzyskać rentę, mimo całkowitej niezdolności do pracy.
Taki stan prawny prowadzi do sytuacji, w której osoby całkowicie niezdolne do pracy pozostają bez zabezpieczenia socjalnego i zmuszone są do życia w skrajnej biedzie. Obowiązujący system nie uwzględnia sytuacji osób, które nagle zostały wyłączone z możliwości pracy. W związku z tym zasadne wydaje się rozważenie zmiany przepisów, tak aby przyznanie renty osobom całkowicie lub częściowo niezdolnym do pracy nie było uzależnione od pełnego wymaganego okresu stażu, a osoby te otrzymywały minimalne zabezpieczenie socjalne adekwatne do ich potrzeb i sytuacji życiowej.
Wprowadzenie zmian umożliwiających przyznawanie renty niezależnie od pełnego okresu stażu w przypadku nagłej i całkowitej niezdolności do pracy odpowiadałoby zasadom sprawiedliwości społecznej i ochrony osób w najtrudniejszej sytuacji życiowej.
W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą do Pani Minister o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy Pani Minister planuje zaproponowanie zmian przepisów w taki sposób, aby przyznanie renty osobom całkowicie lub częściowo niezdolnym do pracy nie było uzależnione od wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego?
Jakie działania podejmuje Pani Minister, aby zapewnić minimalne zabezpieczenie socjalne osobom, które w wyniku choroby lub wypadku losowego tracą zdolność do pracy, a nie spełniają wymogów obecnego systemu okresów składkowych?
Czy Pani Minister przewiduje wprowadzenie mechanizmów doraźnego wsparcia dla osób, które znalazły się w skrajnej biedzie z powodu braku prawa do renty?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
40%
Konkretność
60%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
5
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
2.9 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11659 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.557.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 13169 Pana Posła Jarosława Wałęsy, w sprawie przyznawania
renty osobom niezdolnym do pracy, które nie spełniają wymaganego okresu składkowego, proszę
przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Zasadniczym celem świadczeń przyznawanych z systemu emerytalno-rentowego jest zapewnienie
środków utrzymania osobom ubezpieczonym, które nie mogą kontynuować zatrudnienia z powodu
zaawansowanego wieku lub utraty zdolności do pracy. Ze względu na rolę, jaką w systemie
ubezpieczeń społecznych pełni renta z tytułu niezdolności do pracy ustawodawca uznał za celowe
uzależnienie prawa do niej od tego, czy wnioskodawca, którego niezdolność do pracy powstała po
30 roku życia, posiada co najmniej 5-letni staż ubezpieczeniowy w okresie ostatnich 10 lat.
Zgodnie z art. 57 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631, z późn. zm., dalej jako: „ustawa emerytalna”) renta z tytułu
niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił łącznie następujące warunki:
jest niezdolny do pracy;
ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy;
niezdolność do pracy powstała w okresach, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2, pkt 3 lit. b,
pkt 4, 6, 7 i 9, ust. 2 pkt 1, 3-8 i pkt 9 lit. a, pkt 10 lit. a, pkt 11, 12 i pkt 13 lit. a, pkt 14 lit. a i pkt
15-17 oraz art. 7 pkt 1-3, pkt 5 lit. a, pkt 6 i 12, oraz w okresach pobierania świadczenia
pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego określonych w przepisach
o świadczeniach rodzinnych lub zasiłku dla opiekuna określonego w przepisach o ustaleniu
i wypłacie zasiłków dla opiekunów, za które nie było obowiązku opłacania składek na
ubezpieczenia emerytalne i rentowe, albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych
okresów;
nie ma ustalonego prawa do emerytury z FUS lub nie spełnia warunków do jej uzyskania.
Długość wymaganego okresu ubezpieczenia uzależniona jest od wieku, w jakim powstała
niezdolność do pracy. W przypadku osób, o których mowa w art. 58 ust. 1 pkt 5 wskazanego wyżej
aktu, tzn. gdy niezdolność do pracy powstała po ukończeniu 30 roku życia, minimalny okres
ubezpieczenia wynosi 5 lat i powinien przypadać - zgodnie z art. 58 ust. 2 - w ciągu ostatniego
dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do
pracy - przy czym do tego dziesięcioletniego okresu nie wlicza się okresów pobierania renty z tytułu
niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty rodzinnej oraz okresów pobierania świadczenia
pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, określonych w przepisach o świadczeniach
rodzinnych, lub zasiłku dla opiekuna, określonego w przepisach o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla
opiekunów, za które to okresy nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne
i rentowe. Należy zauważyć, że ustalając, czy wnioskodawca ma wymagany staż ubezpieczeniowy,
organ rentowy bada 10-lecie poprzedzające datę zgłoszenia wniosku lub datę powstania
niezdolności do pracy zależnie od tego, co jest dla wnioskodawcy korzystniejsze. Przepisy w tym
zakresie są zatem elastyczne.
-- 1 of 4 --
2
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Prawo do renty jest ściśle związane z faktem pozostawania w ubezpieczeniu. Stąd też wszystkie
osoby, które stały się niezdolne do pracy w wieku powyżej 30 lat - niezależnie od tego, czy posiadają
jedynie wymagany minimalny, czy też znacznie dłuższy staż ubezpieczeniowy - muszą udowodnić,
że w okresie 10 lat poprzedzających powstanie niezdolności do pracy lub złożenie wniosku o rentę
pracowały co najmniej przez 5 lat. Nie jest to bardzo surowy warunek, zważywszy, że 5-letni staż
nie musi być nieprzerwany, a ponadto w jednej czwartej może składać się z okresów
nieskładkowych. Co istotne, wymowę tej normy łagodzi ustęp 4 art. 58, zgodnie z którym wymogu
okresu 5 lat składkowych i nieskładkowych przypadających w ciągu ostatniego dziesięciolecia
przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy nie stosuje się
do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy (wskazany w art. 6 ustawy emerytalnej),
wynoszący co najmniej 25 i 30 lat odpowiednio dla kobiety i mężczyzny oraz jest całkowicie
niezdolny do pracy.
Norma wyrażona w ustępie 4 stanowi istotny wyłom w zasadzie ujętej w ustępie 2 art. 58, dający
możliwość uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy osobom, które nie legitymują
się pięcioletnim okresem składkowym i nieskładkowym, przypadającym na okres wspomnianego
dziesięciolecia.
W tym miejscu należy również zaznaczyć, że w wyroku z dnia 7 września 2004 r., wydanym
w sprawie o sygn. akt SK 30/03, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że obowiązujące w tym
zakresie przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych są zgodne
m.in. z art. 2 i art. 67 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał podkreślił, iż „prawo do
świadczeń z ubezpieczenia społecznego jest związane z systemem składek ubezpieczeniowych
i odpowiednim okresem ubezpieczenia. Niespełnienie ustawowych wymogów dotyczących
ubezpieczenia wyklucza skorzystanie ze świadczeń. Stanowi to o istocie instytucji ubezpieczenia
i pozostaje w zgodzie z zasadami sprawiedliwości społecznej ze względu na współzależność między
wysokością i czasem opłacania składek ubezpieczeniowych a powstaniem i wysokością prawa do
świadczenia”.
Uwzględniając przy tym możliwość zaistnienia sytuacji o szczególnym charakterze ustawa
emerytalna uregulowała również kwestię przyznawania świadczeń emerytalno-rentowych
w drodze wyjątku. Zgodnie z art. 83 tego aktu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może
przyznać świadczenie w drodze wyjątku ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom
rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie
do uzyskania prawa do emerytury lub renty w trybie zwykłym, nie mogą – ze względu na całkowitą
niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem i pozbawione
są niezbędnych środków utrzymania. Wszystkie te warunki muszą być spełnione łącznie,
a niespełnienie któregokolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze
wyjątku. Przepis ten może mieć zastosowanie tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy wskutek
szczególnych okoliczności nie zostały spełnione warunki wymagane do uzyskania świadczenia
w trybie zwykłym. Rozpatrzenie prawa do świadczenia w drodze wyjątku może nastąpić po
ostatecznym rozstrzygnięciu kwestii dotyczącej uprawnień do świadczeń w trybie zwykłym.
Okoliczność szczególną może stanowić jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze
zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli osoby ubezpieczonej, które wykluczyły
aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków.
Świadczenie w drodze wyjątku nie jest wprost uzależnione od stażu pracy, jednak długość tego
stażu w odniesieniu do wieku ubezpieczonego nie może pozostawać bez wpływu na ocenę
wystąpienia warunków przewidzianych w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Okres ubezpieczenia
powinien być odpowiedni do wieku, a tylko wykazanie, że niespełnienie warunków do pobierania
świadczenia w trybie zwykłym spowodowane jest przez okoliczności niemożliwe do
przezwyciężenia może skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku.
-- 2 of 4 --
3
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku uzależnione jest również od wykazania braku
niezbędnych środków utrzymania. Pojęcie „niezbędnych środków utrzymania" nie jest
zdefiniowane w ustawie emerytalnej. W celu ustalenia tego kryterium należy oceniać rzeczone
środki w odniesieniu do najniższej emerytury, która od 1 marca 2025 r. wynosi 1878,91 zł brutto.
Jeżeli dochód przypadający na osobę w rodzinie przewyższa kwotę najniższej emerytury, przyjmuje
się, że wnioskodawca ma zapewnione niezbędne środki utrzymania.
Szczegółowa ocena stanu faktycznego i prawnego pod kątem spełnienia przesłanek, które
warunkują przyznanie świadczenia w drodze wyjątku będzie możliwa po złożeniu wniosku
skierowanego do Prezesa ZUS wraz z niezbędną dokumentacją.
Informuję przy tym, że osoby, w trudnej sytuacji materialnej mogą uzyskać wsparcie z systemu
pomocy społecznej. Pomoc społeczna, zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.
o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1214, z późn. zm.), jest instytucją polityki państwa, mającą
na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, którym nie
są one w stanie sprostać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta
dopełnia świadczenia, które prawnie zabezpieczone są przez inne systemy.
W systemie pomocy społecznej występują różnorodne świadczenia o charakterze pieniężnym
(zasiłki) i niepieniężnym (np. usługi opiekuńcze, pobyt i usługi w ośrodkach wsparcia). Przepisy
ustawy o pomocy społecznej, wśród świadczeń pieniężnych, przewidują między innymi:
zasiłek stały, przysługujący osobie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie
niezdolnej do pracy;
zasiłek okresowy, przysługujący w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę,
niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń
z innych systemów zabezpieczenia społecznego;
zasiłek celowy, który może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości
kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych
przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu.
W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobom i rodzinom, których dochody przekraczają
ustawowe kryteria, można przyznać pomoc finansową w formie bezzwrotnego specjalnego zasiłku
celowego lub innych świadczeń na zasadach zwrotnych.
Świadczeń z systemu pomocy społecznej udziela się co do zasady na wniosek osoby
zainteresowanej. Sytuacja każdej osoby lub rodziny wymagającej wsparcia rozpatrywana jest
indywidualnie, gdyż pomoc winna być dostosowywana do zdiagnozowanych potrzeb wynikających
ze specyfiki ich położenia.
Prawo do świadczeń z pomocy społecznej uzależnione jest od wysokości dochodu. Od 1 stycznia
2025 r. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 1010 zł, a dla osoby
w rodzinie 823 zł.
Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych
przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub, w przypadku utraty dochodu,
z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli
ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania
przychodu;
składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki
zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone
w odrębnych przepisach;
kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
-- 3 of 4 --
4
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Art. 8 ust. 4 i 4a ustawy o pomocy społecznej zawiera katalog przychodów, które podlegają
odliczeniu od dochodu.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.557.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 13169 Pana Posła Jarosława Wałęsy, w sprawie przyznawania
renty osobom niezdolnym do pracy, które nie spełniają wymaganego okresu składkowego, proszę
przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Zasadniczym celem świadczeń przyznawanych z systemu emerytalno-rentowego jest zapewnienie
środków utrzymania osobom ubezpieczonym, które nie mogą kontynuować zatrudnienia z powodu
zaawansowanego wieku lub utraty zdolności do pracy. Ze względu na rolę, jaką w systemie
ubezpieczeń społecznych pełni renta z tytułu niezdolności do pracy ustawodawca uznał za celowe
uzależnienie prawa do niej od tego, czy wnioskodawca, którego niezdolność do pracy powstała po
30 roku życia, posiada co najmniej 5-letni staż ubezpieczeniowy w okresie ostatnich 10 lat.
Zgodnie z art. 57 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631, z późn. zm., dalej jako: „ustawa emerytalna”) renta z tytułu
niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił łącznie następujące warunki:
jest niezdolny do pracy;
ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy;
niezdolność do pracy powstała w okresach, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2, pkt 3 lit. b,
pkt 4, 6, 7 i 9, ust. 2 pkt 1, 3-8 i pkt 9 lit. a, pkt 10 lit. a, pkt 11, 12 i pkt 13 lit. a, pkt 14 lit. a i pkt
15-17 oraz art. 7 pkt 1-3, pkt 5 lit. a, pkt 6 i 12, oraz w okresach pobierania świadczenia
pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego określonych w przepisach
o świadczeniach rodzinnych lub zasiłku dla opiekuna określonego w przepisach o ustaleniu
i wypłacie zasiłków dla opiekunów, za które nie było obowiązku opłacania składek na
ubezpieczenia emerytalne i rentowe, albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych
okresów;
nie ma ustalonego prawa do emerytury z FUS lub nie spełnia warunków do jej uzyskania.
Długość wymaganego okresu ubezpieczenia uzależniona jest od wieku, w jakim powstała
niezdolność do pracy. W przypadku osób, o których mowa w art. 58 ust. 1 pkt 5 wskazanego wyżej
aktu, tzn. gdy niezdolność do pracy powstała po ukończeniu 30 roku życia, minimalny okres
ubezpieczenia wynosi 5 lat i powinien przypadać - zgodnie z art. 58 ust. 2 - w ciągu ostatniego
dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do
pracy - przy czym do tego dziesięcioletniego okresu nie wlicza się okresów pobierania renty z tytułu
niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty rodzinnej oraz okresów pobierania świadczenia
pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, określonych w przepisach o świadczeniach
rodzinnych, lub zasiłku dla opiekuna, określonego w przepisach o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla
opiekunów, za które to okresy nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne
i rentowe. Należy zauważyć, że ustalając, czy wnioskodawca ma wymagany staż ubezpieczeniowy,
organ rentowy bada 10-lecie poprzedzające datę zgłoszenia wniosku lub datę powstania
niezdolności do pracy zależnie od tego, co jest dla wnioskodawcy korzystniejsze. Przepisy w tym
zakresie są zatem elastyczne.
-- 1 of 4 --
2
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Prawo do renty jest ściśle związane z faktem pozostawania w ubezpieczeniu. Stąd też wszystkie
osoby, które stały się niezdolne do pracy w wieku powyżej 30 lat - niezależnie od tego, czy posiadają
jedynie wymagany minimalny, czy też znacznie dłuższy staż ubezpieczeniowy - muszą udowodnić,
że w okresie 10 lat poprzedzających powstanie niezdolności do pracy lub złożenie wniosku o rentę
pracowały co najmniej przez 5 lat. Nie jest to bardzo surowy warunek, zważywszy, że 5-letni staż
nie musi być nieprzerwany, a ponadto w jednej czwartej może składać się z okresów
nieskładkowych. Co istotne, wymowę tej normy łagodzi ustęp 4 art. 58, zgodnie z którym wymogu
okresu 5 lat składkowych i nieskładkowych przypadających w ciągu ostatniego dziesięciolecia
przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy nie stosuje się
do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy (wskazany w art. 6 ustawy emerytalnej),
wynoszący co najmniej 25 i 30 lat odpowiednio dla kobiety i mężczyzny oraz jest całkowicie
niezdolny do pracy.
Norma wyrażona w ustępie 4 stanowi istotny wyłom w zasadzie ujętej w ustępie 2 art. 58, dający
możliwość uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy osobom, które nie legitymują
się pięcioletnim okresem składkowym i nieskładkowym, przypadającym na okres wspomnianego
dziesięciolecia.
W tym miejscu należy również zaznaczyć, że w wyroku z dnia 7 września 2004 r., wydanym
w sprawie o sygn. akt SK 30/03, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że obowiązujące w tym
zakresie przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych są zgodne
m.in. z art. 2 i art. 67 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał podkreślił, iż „prawo do
świadczeń z ubezpieczenia społecznego jest związane z systemem składek ubezpieczeniowych
i odpowiednim okresem ubezpieczenia. Niespełnienie ustawowych wymogów dotyczących
ubezpieczenia wyklucza skorzystanie ze świadczeń. Stanowi to o istocie instytucji ubezpieczenia
i pozostaje w zgodzie z zasadami sprawiedliwości społecznej ze względu na współzależność między
wysokością i czasem opłacania składek ubezpieczeniowych a powstaniem i wysokością prawa do
świadczenia”.
Uwzględniając przy tym możliwość zaistnienia sytuacji o szczególnym charakterze ustawa
emerytalna uregulowała również kwestię przyznawania świadczeń emerytalno-rentowych
w drodze wyjątku. Zgodnie z art. 83 tego aktu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może
przyznać świadczenie w drodze wyjątku ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom
rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie
do uzyskania prawa do emerytury lub renty w trybie zwykłym, nie mogą – ze względu na całkowitą
niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem i pozbawione
są niezbędnych środków utrzymania. Wszystkie te warunki muszą być spełnione łącznie,
a niespełnienie któregokolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze
wyjątku. Przepis ten może mieć zastosowanie tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy wskutek
szczególnych okoliczności nie zostały spełnione warunki wymagane do uzyskania świadczenia
w trybie zwykłym. Rozpatrzenie prawa do świadczenia w drodze wyjątku może nastąpić po
ostatecznym rozstrzygnięciu kwestii dotyczącej uprawnień do świadczeń w trybie zwykłym.
Okoliczność szczególną może stanowić jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze
zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli osoby ubezpieczonej, które wykluczyły
aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków.
Świadczenie w drodze wyjątku nie jest wprost uzależnione od stażu pracy, jednak długość tego
stażu w odniesieniu do wieku ubezpieczonego nie może pozostawać bez wpływu na ocenę
wystąpienia warunków przewidzianych w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Okres ubezpieczenia
powinien być odpowiedni do wieku, a tylko wykazanie, że niespełnienie warunków do pobierania
świadczenia w trybie zwykłym spowodowane jest przez okoliczności niemożliwe do
przezwyciężenia może skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku.
-- 2 of 4 --
3
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku uzależnione jest również od wykazania braku
niezbędnych środków utrzymania. Pojęcie „niezbędnych środków utrzymania" nie jest
zdefiniowane w ustawie emerytalnej. W celu ustalenia tego kryterium należy oceniać rzeczone
środki w odniesieniu do najniższej emerytury, która od 1 marca 2025 r. wynosi 1878,91 zł brutto.
Jeżeli dochód przypadający na osobę w rodzinie przewyższa kwotę najniższej emerytury, przyjmuje
się, że wnioskodawca ma zapewnione niezbędne środki utrzymania.
Szczegółowa ocena stanu faktycznego i prawnego pod kątem spełnienia przesłanek, które
warunkują przyznanie świadczenia w drodze wyjątku będzie możliwa po złożeniu wniosku
skierowanego do Prezesa ZUS wraz z niezbędną dokumentacją.
Informuję przy tym, że osoby, w trudnej sytuacji materialnej mogą uzyskać wsparcie z systemu
pomocy społecznej. Pomoc społeczna, zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.
o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1214, z późn. zm.), jest instytucją polityki państwa, mającą
na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, którym nie
są one w stanie sprostać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta
dopełnia świadczenia, które prawnie zabezpieczone są przez inne systemy.
W systemie pomocy społecznej występują różnorodne świadczenia o charakterze pieniężnym
(zasiłki) i niepieniężnym (np. usługi opiekuńcze, pobyt i usługi w ośrodkach wsparcia). Przepisy
ustawy o pomocy społecznej, wśród świadczeń pieniężnych, przewidują między innymi:
zasiłek stały, przysługujący osobie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie
niezdolnej do pracy;
zasiłek okresowy, przysługujący w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę,
niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń
z innych systemów zabezpieczenia społecznego;
zasiłek celowy, który może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości
kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych
przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu.
W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobom i rodzinom, których dochody przekraczają
ustawowe kryteria, można przyznać pomoc finansową w formie bezzwrotnego specjalnego zasiłku
celowego lub innych świadczeń na zasadach zwrotnych.
Świadczeń z systemu pomocy społecznej udziela się co do zasady na wniosek osoby
zainteresowanej. Sytuacja każdej osoby lub rodziny wymagającej wsparcia rozpatrywana jest
indywidualnie, gdyż pomoc winna być dostosowywana do zdiagnozowanych potrzeb wynikających
ze specyfiki ich położenia.
Prawo do świadczeń z pomocy społecznej uzależnione jest od wysokości dochodu. Od 1 stycznia
2025 r. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 1010 zł, a dla osoby
w rodzinie 823 zł.
Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych
przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub, w przypadku utraty dochodu,
z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli
ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania
przychodu;
składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki
zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone
w odrębnych przepisach;
kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
-- 3 of 4 --
4
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Art. 8 ust. 4 i 4a ustawy o pomocy społecznej zawiera katalog przychodów, które podlegają
odliczeniu od dochodu.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --